-
D.31/80 Birleştirilmiş
Y.İ.M. 273/80 ve 274/80
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, N. Ergin Sa-lâhi, Niyazi F. Korkut.
Anayasanın 118. Maddesi hakkında.
Y.İ.M. 273/80
Müstedi: 1. Mustafa M. Hasip, Ortaköy.
2. Mehmet D. Subashi, Ortaköy.
- ile -
Müstedaaleyh: KTFD Gümr-ük ve Rusumat Dairesi Müdürlüğü vasıtasıyle
KTFD.
A R A S I N D A.
Y.İ.M. 274/80
Müstedi: Hayvan Besleyicileri Kooperatifi Ltd., Lefkoşa.
- - ile -
Müstedaaleyh: KTFD Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ve/veya Gümrük ve
Rüsûmat Dairesi vasıtasıyle KTFD.
A R A S I N D A.
Müstediler namına: Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyhler namına-: Akın A. Sait.
Yasa Maddesi: "1980 Canlı Hayvan İhracının Yasaklanması Kararnamesi".
İstemin Özeti: Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin Müstedilere yazdığı ve
canlı hayvan ihraç edilemeyeceği ile ilgili kararın hükümsüz ve
etkisiz olduğuna ve he-rhangi bir sonuç doğurmayacağına karar ve-
rilmesi; ve yine gümrük ve ihracat lisansını vermeyi reddeden
kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğur-
mayacağına karar verilmesi istemi.
OLAY: Yüksek İdare Mahkemesin-de açılan başvurular, Mahkeme emri ile
birleştirildi ve duruşma sırasında başvuruya konu Bakanlar Kurulu
kararnamesinin Anayasaya aykırı olduğu ileri sürüldüğünden Yüksek
Mahkemeye Anayasa Mahkemesi olarak sunuldu. Anayasaya aykırılığına
- karar verilen ilgi kararname nedeniyle, Müstedi avukatı başvuru-
larda talep edildiği gibi emir verilmesini istedi. Müstedaaleyh
adına hazır bulunan savcı ise yasa gücündeki kararnamenin, Anaya-
sanın 88(3) maddesine göre, iptal edil-se bile Meclis tarafından
yenisi yapılıncaya kadar yürürlükte olduğunu öngördüğünü belirte-
belirterek, Mahkemenin bu konuda karar vermesini istedi.
SONUÇ: Anayasa, 114(3) maddesinde, herhangi bir yasa veya kararın
belli bir kuralının -Anayasaya aykırı olduğu hususunda karar veril-
diği hallerde ne olacağı hususunda hüküm bulunmamaktadır. Burada
açıkça görülüyor ki yasa veya karar veya yasa veya kararın her-
hangi bir kuralı Anayasaya aykırı ise sözkonusu Mahkeme işlemi-nde
uygulanmaz.
273/80 sayılı başvuruda Müstediler canlı hayvan ihracatı için
lisans aldılar. Lisanslarına dayanarak ihracat yapmak isteyen Müs-
tedilere, Gümrük ve Rusumat Dairesi ilgili Bakanlar Kurulu kararı
gereğince müsaade -etmedi. Anayasa Mahkemesinin verdiği karar ışı-
ğında 273/80 sayılı başvurudaki mahkeme işlemi ve Müstediler
bakımından yok sayılır. Bu nedenle ihracatı reddeden Gümrük ve
Rüsûmat Dairesinin kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve- her-
hangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi gerekir.
274/80 sayılı başvuruda ise Müstedinin iki istemi vardır.
Birincisi canlı hayvan ihracatına izin verilmesi, ikincisi de bir
kısmının ihracına izin verilen lisansına- dayanarak ihraç etmek
istediği 2. parti canlı hayvanın ihracına izin verilmeyen kararın
hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına
karar verilmesi.
273/80 sayılı başvurudaki gibi Müstedi ve mahkeme işlemi b-akı-
mından yok sayılmasına karar verilmesi gerekir.
273/80 sayılı başvuruda Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin, Müstedi-
lerin sahip oldukları lisans gereğince ihracına izin verilmeyen
canlı oğlak ve danalarla ilgili kararının hükümsü-z ve etkisiz
olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.
274/80 sayılı başvuruda da Gümrük ve Rüsûmat Müdürlüğünün Müs-
tedinin sahip olduğu lisans gereğince ihracına izin verilmeyen
canlı hayvan ile ilgili kara-rının ve hazırlamış olduğu canlı hay-
van ihracı ile ilgili lisansını reddeden kararının hükümsüz ve
etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar
verilir.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
41/76 sayılıZaim M. Necatigil- ile KTFD Maliye Bakanlığı arasın-daki YİM kararı.
H Ü K Ü M
Ülfet Emin, Başkan: Yüksek İdare Mahkemesine açılan 273/80 ve 274/80
-sayılı başvurular 11.6.1980 tarihinde Mahkeme emriyle birleştirilmişti. Birleştirilmiş başvuruların duruşmasında ihtilâf konusunun karara bağlanmasında etkili olan 5.6.1980 tarihli ve 71 sayılı Resmi Gazete'nin Ek III'ünde yayınlanan 146 sayılı "1980 Canlı- Hayvan İhracının Yasaklanması Kararnamesi"nin 4 ve 5. maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu ileri sürüldü. Mahkeme de söz konusu kararnamenin ihtilâflı konunun karara bağlanmasında etkisi olduğu kanısına vardığından konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahk-emeye, Anayasa Mahkemesi olarak sundu. Anayasa Mahkemesi konu hakkında 25.6.80 tarihinde kararını verdi ve ilgili kararnamenin 4 ve 5. maddelerinin Anayasaya aykırı olduğuna karar verdi.
-
Birleştirilmiş başvuruların duruşmasında her iki başvurudaki müstedilerin avukatı ilgili kararnamenin Anayasaya aykırı olduğu nedeniyle başvurularda talep ettiği gibi hüküm verilmesi isteminde bulundu. Müstedaaleyhler tarafından bulunan savcı ise Anay-asa Mahkemesi ilgili kararnamenin Anayasasının 114. maddesi uyarınca Anayasaya aykırı olduğu hususunda karar vermekle beraber, Anayasanın 88(3) maddesi yasa gücündeki kararnamelerin meclis tarafından değiştirilinceye veya Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Ma-hkemece iptal edilinceye kadar yürürlükte olduğunu öngördüğünü belirterek ilgili kararnamenin yürürlükte olup olmadığının Mahkeme tarafından karara bağlanmasını istedi.
Anayasanın 88. maddesinin (3). fıkrasında yer alan hüküm ile Anayasanın 114. madd-esinin (3). fıkrasında yer alan hükümler arasında herhangi bir çelişki yoktur. Anayasanın 114. maddesi uyarınca herhangi bir yasa veya kararın veya söz konusu yasa veya kararın belli bir kuralının Anayasaya aykırı olduğu hususunda karar verildiği hallerde -durumun ne olacağı hususunda Anayasanın 114. maddesinin (3). fıkrasında hüküm bulunmaktadır. Anayasanın 114. maddesinin (3). fıkrası böyle bir yasa veya karar veya yasa veya kararın belli bir kuralının söz konusu mahkeme işlemine uygulanmadığını öngörmekte-dir. Bu hükümden açıkça görülüyor ki Anayasaya aykırı bulunan herhangi bir yasa veya karar veya söz konusu yasa veya kararın herhangi belli bir kuralı yürürlükten kalkmaz ancak ilgili taraflar bakımından söz konusu yasa veya kararı veya söz konusu yasa vey-a kararın herhangi belli bir kuralı söz konusu mahkeme işleminde uygulanmaz. Bu konu daha önce Yüksek İdare Mahkemesinde tartışılmış ve 41/76 sayılı Zaim M. Necatigil ile K.T.F.D. Maliye Bakanlığı vasıtası ile K.T.F.D. arasındaki başvuruda oyçokluğu ile ka-rara bağlanmıştır. O kararda değerli arkadaşım Yargıç Ahmet İzzet bu konu hakkında aynen şunları söyledi:
- "Görülüyor ki Anayasanın 114. maddesinin (3). fıkrası herhangi
bir yasanın belli bir kuralı hakkında Anayasaya aykırı olduğuna
karar verildiği hallerde o kural o meselede uygulanmaz yani böyle
bir yasa kuralı yokmuş gibi sayılması g-erekir."
-
Ayni kararda s.7'de konu hakkında şunları söylemiştim:
- "Anayasanın 114. maddesinin (3). fıkrasına göre Anayasaya
aykırı bulunan yasa kuralı ilgili makam, ilgili taraflar ve ilgili
konu bakımından yok sayılır."
-
41/76 sayılı başvuruda belirtilen yukarıda iktibas edilen görüşleri bu başvurularda aynen benimseriz.
Bu durumda Anayasanın 88(3) ve 114(3) maddeleri arasında herhangi bir çelişki bulunmamaktadır. Anayasanın 114. maddesinin (3). fıkrası uyarınca -273/80 ve 274/80 sayılı başvurudaki taraflar ve mahkeme işlemi bakımından ilgili kararname mevcut değildir ve yok sayılması gerekir. Söz konusu mahkeme işlemleri için ilgili kararname ortada yoktur. Esasen Anayasanın 114. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesi-ne sunulan konularda Anayasaya aykırılık sadece ilgili tarafları bağlamaktadır. 273/80 sayılı başvuruda müstediler 5.6.1980 tarihinde 837 numaralı lisans gereğince 3000 adet canlı kuzuyu, 500 adet canlı oğlağı ve 100 adet canlı danayı ihraç etmek için lisa-ns aldılar. Müstediler 6.6.1980 tarihinde Gümrük ve Rüsûmat Dairesi Müdürüne müracaat ederek lisanslarına dayanarak ihracat yapmak istediler. Gümrük ve Rüsûmat Dairesi Müdürü ise 5.6.1980 tarihinde çıkarılan 146 sayılı ve '1980 Canlı Hayvan İhracının Yasak-lanması Kararnamesi'nin hükümleri ışığında ihracatın yapılmasına müsaade edilmesini reddetti.
Müstedaaleyh dosyaladığı itirazname ile hayvan ihracını yasaklayan 5.6.1980 tarihli kararname ışığında Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin ihracat yapılmasını redde-den kararının geçerli olduğunu ileri sürdü.
Anayasa Mahkemesinin 25.6.1980 tarihinde verdiği karar ışığında ilgili kararname Anayasaya aykırı olduğundan ilgili kararname 273/80 sayılı başvurudaki mahkeme işlemi ve müstediler bakımından yok sayılır ve -bu durumda 6.6.1980'de ihraç yapılması için herhangi bir engel yoktu. Bu nedenle Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin 6.6.1980 tarihinde ihracatı reddeden kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi gerekir.
- 274/80 sayılı başvuruda ise müstedinin istemi ikidir. Bunlardan birincisi 816 numaralı 7.5.1980 tarihli lisans gereğince 255 adet canlı kuzuyu 5.6.1980 tarihli Resmi Gazetenin III. Ekinde yayınlanan 146 numaralı kararname ışığında K.T.F. Devletinden ya-bancı ülkelere ihraç edilemeyeceği hususunda Gümrük ve Rüsûmat Dairesi Müdürlüğünün aldığı 5.6.1980 tarihli kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dairdir. İkinci istemi ise 2500 adet canlı kasaplık kuzu ihracı için müs-tedinin sahip olduğu 799 numaralı ve 18.4.1980 tarihli lisans gereğince takriben 15.5.1980 tarihinde 1500 canlı kasaplık kuzu ihraç edildikten sonra mezkûr lisans gereğince ihraç etmeğe haklı olduğu mütebaki 1000 adet canlı kasaplık kuzuyu da ihraç edebilm-esi için gerekli evrakı ve/veya lisansı düzenlemeyi ve/veya düzenledikten sonra müstediye vermeyi reddeden kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair bir karar ve/veya müstedaaleyhin mezkûr evrakı düzenlememekle ve/vey-a düzenledikten sonra müstediye vermemekle yaptığı ihmalin yapılmaması gerektiği ve/veya müstedaaleyhin mezkûr evrakı düzenleyip müstediye vermesi gerektiği hususunda bir emir.
- Müstedaaleyh dosyaladığı itirazname ile müstedinin müracaatını 5.6.1980 tarihli kararname ışığında reddetmekle ve bu yönde karar almakla hata etmiş olmadığını ve alınan kararın geçerli olduğunu iddia etti. Müstedaaleyh, müstedinin taleplerinin 5.6.1980- tarihli kararname ışığında reddedildiğini iddia etti. Ayrıca müstedaaleyh yapmağı ihmal ettiği bir hususun söz konusu olmadığını iddia etti.
Görülüyor ki itiraznamede yegâne itiraz kararnamenin varlığından dolayı müstedinin taleplerinin reddedildiğid-ir. Herhangi bir evrakın düzenlenmesinin ihmal edildiği kabul edilmemekte ve talep olunan istemlerin reddedildiği ileri sürülmektedir. Anayasa Mahkemesinde olan davanın tutanakları ve emareler bugün huzurumuza Emare I olarak ibraz edilmiştir. Emare I'de ib-raz olunan emarelerden Emare 17'ye göre 1000 adet canlı kuzu için bir lisans hazırlandığı görülmektedir. Ancak bu lisans müstediye verilmemiştir ve itiraznamede de görüldüğü gibi ilgili evrakın verilmesi de kararname ışığında reddedilmiştir. 273/80 sayılı -başvuruda kararnamenin etkisi hakkında söylediklerimizi bu başvuruda da aynen tekrarlarız ve ilgili kararnamenin 274/80 sayılı başvurudaki müstedi ve mahkeme işlemi bakımından da yok sayılması gerekir. İlgili kararname müstedi bakımından yok sayıldığından -Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin 255 adet kuzuyu ihraç edemeyeceği hususundaki kararının ve 1000 adet canlı kasaplık kuzu için hazırlanan ihracat lisansını vermeği reddeden Sanayi ve Ticaret Bakanlığının kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir s-onuç doğuramayacağına karar verilmesi gerekir.
Her iki başvurudaki müstedilerin avukatı başvuruların idari dava olmasına rağmen müstedaaleyhin tutumu nazarı itibara alınarak masraf talebinde bulundu. Kanımızca düne kadar yapılan masraflarla ilgili her-hangi bir karar verilmemesi gerekir. Ancak Yüksek Mahkeme, Anayasa Mahkemesi olarak her iki başvuruda itirazın esasını teşkil eden ilgili yasa gücündeki kararnamenin Anayasaya aykırı olduğunu karara bağladıktan sonra müstedaaleyhlerin bugünkü duruşmada Yük-sek Mahkemenin, Anayasa Mahkemesi olarak, verdiği karar ışığında müstedilerin taleplerini kabul etmesi gerektiği, müstedaaleyhin bunu yapmadığı nazarı itibara alındığında müstedaaleyhin bugünkü duruşmanın masraflarını her iki başvurudaki müstedilere vermes-ine emir verilmesi gerekir.
Sonuç olarak:
1- 273/80 sayılı başvuruda Gümrük ve Rüsûmat Dairesinin müs- tedilerin sahip oldukları 837 numaralı ve 5.6.1980 tarihli lisans gereğince 3000 adet canlı kuzu, 500 adet canlı oğlak ve 100 adet canlı
danayı- K.T.F. Devletinden yabancı ülkelere ihraç edemeyecekleri hususundaki 6.6.1980 tarihli kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.
2- 274/80 sayılı başvuruda-
Gümrük ve Rüsûmat Dairesi Müdürlüğünün müste-dinin sahip olduğu
816 numaralı lisans gereğince 255 adet canlı kuzuyu ihraç ede-
meyeceği hususundaki 5.6.1980 tarihli kararının; ve
Sanayi ve Ticaret Bakanlığının 1000 adet canlı kasaplık kuzu
için hazırlanmış olan ihracat lisansını müstedile-re vermeği
reddeden kararının
hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurama-yacağına karar verilir.
3) Müstedaaleyhin sadece bugünkü duruşma masraflarını her iki başvurudaki müstedilere ödemesine emir verilir.
(Ülfet Emin)(N.- Ergin Salâhi)(Niyazi F. Korkut)
Başkan Yargıç Yargıç
26 Haziran 1980
- 150 -
Full & Egal Universal Law Academy