-
D.24/87 YİM 39/85
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Celal Karabacak huzurunda
Anayasanın 118. maddesi hakkında
Müstedi: J.A. & Son Ltd. 30,- 32 Müftü Raci Efendi Sokak, Lefkoşa.
- ile -
Müstedaaleyh: 1. Girne Kaza Tapu Amirliği vasıtası ile KKTC Başsavcılığı
Lefkoşa.
2. KKTC Sağlık ve İçişleri Bakanlığı vasıtası ile KKTC
- Başsavcılığı, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.
Müstedi namına: Menteş Aziz adına Ezer Özsoy
Müstedaaleyhler namına: Ali F. Yeşilada
İlgili şahıs namına: H-asan Hasipoğlu
.
Yasa Maddesi: KKTC Anayasasının 152. maddesi ile Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının 80. maddesi ve 3/1960 ve 7/1978 sayılı değişiklik yasaları.
İstemin Özeti: Müstedinin taşınmaz malından ilgili şahsa ge-çit hakkı veren Müstedaaleyh kararının geçersiz ve batıl olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi:
OLAY: Müstedi Kıbrıs'ta kayıtlı bir şirkettir. İlgili şahsın mal sahibi olduğu taşınmaz mal Müstedinin sahibi bulunduğu taşınma-z mallarla çevrili olduğu için yola çıkışı yoktur. Bu nedenle Müstedi adına kayıtlı taşınmaz maldan yola çıkış için Müstedaaleyh No.1'den geçit hakkı talep etti. Müstedaaleyh No.1'de bazı işlemlerden sonra ilgili şahsa geçit hakkı verdi. Müstedi bunu öğren-di ve Müstedaaleyh No.1'e müracaat ederek bu kara- rının 7 gün içerisinde düzeltilmemesi halinde yasal işleme gidileceğini bildirdi.
SONUÇ: Müstedaaleyh No.1'in geçit hakkı ile ilgili mezkur karar veya işlemi Anayasanın 152. maddesi tahtında müracaat ko-nusu yapılamazdı. Müstedi Müstedaaleyh No.1'in kararını Yüksek İdare Mahkemesinde değil Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdriri) Yasasının 80. maddesi uyarınca istinaf yolu ile Kaza Mahkemesinde şikayet konusu yap- ması gerekirdi. Başvur-unun bu açıdan reddolunması gerekir. Ve yine Müstedinin Müstedaaleyhten 7 gün zarfında düzeltilmesini istediği karara verdiği cevap icrai bir karar olmayıp ilk kararın tekrarından ibarettir. Bu durumda 75 günlük sürenin de ilk kararın öğrenildiği tarihten -başlaması gerekir ki bu süre çoktan geçmitir. Tüm sebepler ışığında başvuru reddolunur.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- YİM 5/76 sayılı Fevzi Direkoğlu ile KTFD arasındaki Yüksek İdare
Mahkemesi kararı.
2- YİM 68/78 sayılı Kıv-anç M. Riza ile KTFD arasındaki Yüksek İdare
Mahkemesi kararı.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- M. Nedjati, Cyprus Administrative Law, sayfa 119-120.
____________________
H Ü K Ü M
15 Mart 1985 tarihinde dosyaladığı işbu başv-uru ile müstedi J.A. & Son Ltd., sahibi bulunduğu Yukarı Girne'de 875 parsel numaralı taşınmaz malından ilgili tarafın 29 parsel numaralı taşınmaz malına geçit hakkı veren müste- daaleyh No.1'in 8.1.1985 tarihli ve D.119/83 sayılı kararının geçersiz ve bat-ıl olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesini talep etmiştir.
Duruşmaya başlanıp başvuru ile ilgili belgeler emare 1-10 olarak sunulduktan sonra, itiraznamelerde ön itiraz olarak ileri sürülen:
a) 8.1.1985 tarihli yazının yönetimi-n daha önce aldığı ve müstedinin 12.10.1984 tarihinde bilgisine giden karar veya işlemi teyit eden bir yazı olduğu, herhangi yeni bir karar içermediği;
b) 12 Ekim 1984 tarihinde müstedinin öğrendiği esas karar/işlemden itibaren 75 günden fazla bir müddet- geçtiği cihetle, başvurunun zaman aşımına uğradığı;
c) Müstedaaleyh No.1 tarafından verilen esas kararın idari dava konusu yapılamıyacağı, Tapu Yasası altında bunun Kaza Mahkemesine istinafen gidebileceği;
hususundaki iddiaların dinlenmesine geçilmişti-r.
İlgili taraf avukatı ile müstedaaleyhler adına Mahkemede bulunan Savcı hitabelerinde itiraznamede belirtilen iddialarını tekrarlarken, müstedi avukatı özetle, J.A. & Son Ltd. adına alınan kararın batıl bir idari karar olduğunu, kendilerini bağlamadığı-nı, batıl idari işlemlerde zaman aşımı bulunmadığını, her- halukarda 8.1.1985 tarihinde verilip 10.1.1985 tarihinde bilgilerine gelen karardan itibaren 75 gün geçmeden başvurunun dosyalandığını savunmuştur.
Huzurumdaki ihtilafsız belgesel şahadete göre o-lgular özetle şöyledir:
Müstedi J.A. & Son Ltd. ismi altında kayıtlı bir şirkettir. Şakir Ahmet, müstedi şirketin en büyük hissedarı ve direktörlerinden biridir. Şirketin yazıhanesi 30-32 Müftü Raci Efendi Sokağı, Lefkoşa'dır. (Gör:- Emare 7,8 ,9 ve 10)
-
Başvuruya ilgili taraf olarak katılan Özer Esenyel, Girne Kasabasında, Yukarı Girne Mahallesinde, pafta/Harita XII/21 W1, Ada F, Parsel 28 tahtındaki taşınmaz malın sahibidir. Bu taşınmaz mal diğer taşınmaz mallarla çevrili olup yola herhangi bir çıkışı -yoktur. Bu nedenle, Özer Esenyel komşu olup müstedi adına kayıtlı bulunan 29 (875) parsl numaralı taşınmaz mal üzerinden bir geçit hakkı verilmesi için müstedaaleyh No.1'e müracaatta bulunmuştur. (Gör:- Emare 1,2) Bu müracaat, 3/1960 ve 7/1970 sayılı Yasal-arla değiştirilen Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının 11 A maddesi tahtında yapılmıştır.
Müstedaaleyh No.1 bazı işlemleri müteakip, Özer Esenyel'e müstedinin mezkur taşınmaz malı üzerinden bir geçit hakkı saptamış ve bu k-ararın teferrua- tını emare 4 olarak ibraz edilen 21.6.1984 tarihli yazılı bildiri ile J.A. Son Ltd., c/o Hasan Emirali, Vakıflar Çarşısı 1. Kat, Blok C, No.4 Lefkoşa adresine göndermiştir.
Müstedi, müstedaaleyh No.1'e gönderdiği ve emare 5 olarak ibraz -edilen 12 Ekim 1984 tarihli yazısında, mezkur kararı öğrendiğini kabul etmektedir. Bu yazısında müstedi ayrıca, J.A. & Son Ltd.'in hayali bir şirket olduğunu, J.A. & Son Ltd'in adresinin 30-32 Müftü raci Sokağı Lefkoşa olduğunu, şirket direktörleri ile sek-reterlerinin Birleşik Kralıkta bulunduğunu, Kıbrıs'ta yetkili vekilleri olmadığını, mezkur taşınmaz malın kendilerine ait olup J.A. & Son Ltd'e ait bulunmadığını, bilgileri dışında yapılan herhangi bir işlem veya kararın geçersiz olup kendilerini bağlamadı-ğını, taşınmaz malları üzerinde yapılmış olan herhangi bir işlemin 7 gün zarfında düzeltilmemesi halinde yasal işleme gidileceğini bildirmiştir.
Müstedaaleyh No.1 emare 6 olarak ibraz edile 8.1.1985 tarihli ve D.119/83 sayılı cevabi yazısında, Yasanın 80-. maddesi tahtında Mahkemeye baş- vurulmadığını, müstedi şirketin sahibi Şakir Ahmet'in Daireye gelerek geçit işlemleri ile ilgili hertürlü işlemin Vakıflar Çarşısı 1. Kat, Blok C, No.4 Lefkoşa adresinde mukim Hasan Emirali'ye bildirilmesi hususunda talima-t verdiğini, buna istinaden tüm ihbarların bu şekilde yapıldığını belirtmiş ve yapılan işlemin yasal olduğunu, bu nedenle verilen geçidin iptal edilemiyeceğini yazmıştır.
Başvuru müstedaaleyh No. 1'in mezkur yazısına karşı yapılmıştır.
Önce (c) paragr-afında ileri sürülen ön itirazı ele almayı uygun buldum.
K.K.T.C. Anayasasının 152. maddesi, makam veya kişinin bir karar, işlem veya ihmalinden meşru menfaatı zedelenen kişi tarafından Yüksek İdare Mahkemesine başvurabileceğini hükme bağlamaktadır. Kıb-rıs Cumhuriyeti Yüksek Anayasa Mahkemesinin Savvas Yianni Valana v The republic of Cyprus 3 RSCC 91 içtihat kararına göre de, maddede belirtilen karar veya işlemin kamu hukuku sahasına giren bir mesele olması gerekmektedir. Başka bir deyişle, yönetimin öze-l hukuk sahsına giren bir meselede verdiği herhangi bir kararı veya yaptığı herhangi bir işlemi Anayasanın 152. maddesindeki karar veya işlem sayıl- mamakta, dolayısıyle, bunlar Yüksek İdare Mahkemesinin görev ve yetki sahasına girmemektedir. Bu gibi karar-lar şikayet konusu yapılacaksa, özel huku- kun tanıdığı hak arama yollarına başvurulmalıdır.
Müstedinin başvurusu incelendiğinde, başvurunun esas itibariyle 3/1960 ve 7/1978 sayılı Yasalarla tadil edilen Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet -Takdiri) Yasasının 11 A maddesi tahtında yapılmış bir işlem veya verilmiş bir karara karşı yapıldığı görülecektir. Bu maddeye göre, bir taşınmaz malın herhangi bir sebepten dolayı bir kamu yoluna çıkmak için gerekli geçitten mahrum kalacak şekilde kapalı o-lması veya mevcut geçidin, bir taşınmaz malın uygun şekilde kullanılması, inkişaf veya işletilmesi için yeterli olmaması halinde, o taşınmaz malın sahibi, makul bir tazminat ödemek koşulu ile civardaki taşınmaz mallar üzerinden geçit talep etme hakkına sah-iptir. Geçidin yönü ile bunun kullanma hakkının derecesi ve ödenecek tazminat tutarı önceden yapılacak bildirimden sonra Müdür tarafından saptanır.
Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasası bir bütün olarak alındığında, yasanın ge-nelde özel hukuk alanı içinde mütalaa edildiği ve kişilerin özel haklarını ilgilendirdiği görülmektedir. İlgili taraf da mezkur yasasının 11 A maddesi tahtında bir geçit hakkı talep etmiştir. Müstedaaleyh No.1'in bu konuda yaptığı işlem veya verdiği karar,- geçit hakkı talep eden ilgili tarafın taşınmaz malı ile arazisinden geçit hakkı verilen müstedinin mülkiyet hakkını ilgilendirir. Konu genel mahiyette olmadığı gibi, kamuyu da hiç ilgilendirmemektedir. Tüm bu hususlar nazarı itibare alındığında, müstedaal-eyh No.1'in sadece ilgili taraf ile müstedinin mülkiyet haklarını ilgilendiren bu konuda yaptığı işlem ve/veya verdiği kararın kamu hukuku sahasında olmayıp özel hukuk sahasında olduğu kanısındayım. Bizi bağlayıcı olmamakla berbaer, ayni konuda Rum Yüksek -Mahkemesinin Silentsia Farms Ltd. V. The Republic of Cyprus (1981) 3 C.L.R. 450 davasında verdiği karar da bu görüşümü teyit eder mahiyettedir.
Belirtilen tüm bu sebeplerden dolayı, müstedaaleyh No.1'in geçit hakkı ile ilgili mezkur karar ve/veya işlemi -Anaysanın 152. maddesi tahtında müracaat konusu yapılamazdı. Müstedi, müstedaaleyh No.1'in bu kararını Yüksek İdare Mahkemesinde değil de, Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının 80. maddesi uyarınca, istinaf yolu ile Kaza Mahk-emesinde şikayet konusu yapması gerekirdi. Yüksek İdare Mahkemesinin başvuruyu görmeye yetkisi olmadığı cihetle, yukarıda (c) paragrafında yapılan ön itiraz kabul edilir ve başvurunun reddolunması gerekmektedir.
Bununla beraber, başvurunun istinafa gideb-ileceğini göz önünde bulun- durarak yukarıda (a) ve (b) paragrafında belirtilen ön itirazlara da değinmeyi uygun buldum.
Bir an için konunun özel hukuk sahasında değil de, kamu hukuku sahasına girdiğini farzedelim. Acaba, müstedinin başvurusuna konu yapt-ığı müs- tedaaleyh No.1'in geçitle ilgili yazısı yeni bir karar mı, yoksa yönetimin daha önce verdiği eski bir kararın tekrarı mıdır? Başvuru zaman aşımına uğramış mıdır?
Kaideten, yönetimin bir meselede daha önce verdiği kararını tekrarlayan (Confirmato-ry) diğer bir kararı icrai karar mahiyetinde değildir. Yönetimin sadece icrai (executory) kararlarının başvuru konusu yapılabileceği ise, yönetim hukukunun yerleşmiş prensiplerindendir. Ancak, yönetimin daha önce vermiş olduğu kararını tekrarlayan diğer ka-rarı meselede yapılan yeni bir soruşturma (new inquiry) neticesi verilmiş ise, ikinci karar icrai bir mahiyet almakta, dolayısıyle, yeni bir karar olarak idari dava konusu yapılabilmektedir. Belli bir meselede yeni bir karar olup olmadığı olgusaldır ve ba-şvurudan başvuruya değişir. (Gör:- M. Nedjati, Cyprus Administrative Law, sayfa 119-120)
Olgulardan görülebileceği gibi, müstedaaleyh No.1 geçitle ilgili olarak bir işlem yapmış ve/veya bir karar almış ve bunu emare 4 ile 26.1.1984 tarihinde göndermiştir-. Bu kararın ne zaman müstediye ulaştığı kesin olarak bilinmemekle beraber, müstedi avukatının müstedaaleyh No.1'e yazdığı emare 5 yazıda mezkur kararın öğrenildiği kabul edilmektedir. Bu yazı ise, 12.10.1984 tarihidir. Dolayısıyle, emare 4 karar en geç 12-.10.1984 tarihinde müstedinin bilgisindeydi. Emare 5 yazısıyla müstedi, esas itibarıyle, geçit hakkının bilgileri dahilinde yapılmadığı iddiasıyle bunun 7 gün zarfında düzeltilmesini istemiştir. Müstedaaleyh No.1 konu ile ilgili olarak yeni bir soruşturma- yapmamıştır. Baş- vuru konusu yapılan 8.1.1985 tarihli Emare 6 yazısında müstedaaleyh No.1 geçitle ilgili olarak yapılan bildirimler hakkında bilgi vermekte, 21.6.1984 tarihinde almış olduğu geçit kararını tekrarlamaktadır. Bu durumda, 8.1.1985 tarihli Em-are 6'daki karar icrai mahiyette yeni bir karar olmayıp 21.6.1984 tarihli önceki kararı tekrarlamaktadır. Bu niteliğiyle de, 8.1.1985 tarihli emare karar idari dava konusu yapılamazdı.
KKTC Anayasasının 152. maddesi altında Yüksek İdare Mahkemesine başvu-rulmak istendiğinde, başvuru, şikayet konusu karar veya işlemin yayınlanması tarihinden, yayınlanmadığı takdirde ve bir ihmal halinde, başvuran kişinin bunu öğrendiği tarihten başlayarak 75 gün içinde yapılmalıdır. Aksi takdirde, başvuru süre aşımına uğrar-.
Yönetim hukuku ilklerine göre de, yönetime yapılan bir başvuru üzerine yönetim eski kararını değiştirir ve yeni bir karar alırsa, dava süresi yeni karardan başlar. Şayet yönetim eski kararını değiştirmeyip sadece onu tekrarlarsa, ikinci karar icrai bir- karar olmadığından, 75 günlük süre eski karardan başlar. (Gör: YİM 68/78 Kıvanç M. Riza ve KTFD ve Zaim Necatigil, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde Yönetim Hukuku ve Anayasa Yargısı, sayfa 37)
Ancak, açıktan açığa yasaya aykırı veya tamamıyle görev ve y-etki dışı tasarruflar hükümsüzlükle malul olduklarından, bunlar hiçbir sıhhat iktisap etmezler ve süre aşımına tabi olmayıp her vakit ortadan kaldırılabilirler. (Gör:- YİM 5/76 Fevzi Direkoğlu v KTFD)
Başvuru konusu yapılan 8.1.1985 tarihinde emare 6 kar-ardan başvuru- nun dosyalandığı 15.3.1985 tarihine değin 75 gün geçmediği aşikardır. Ancak daha önce yaptığım bulguya göre, emare 6 karar icrai mahiyette bir karar değildir. Bu durumda, 75 günlük sürenin 8.1.1985 tarihinden değil de, ilk kararın öğrenilmes-inden itibaren hesaplanması gerekecektir. Dosyadaki müste- dinin ismi "J.A & Son Ltd." olarak geçmekle beraber müstediye gönderilen emare 4'deki ilk kararda isim "J.A Son Ltd" olarak yazılmıştır. Bunun bir yazım hatası olduğu aşikardır. Bu hatanın mezkur k-ararı hükümsüzlükle malul kılmadığı kanısındayım. Daha önce değinildiği gibi, müstedi emare 4'deki ilk kararı 12.10.1984 tarihinde öğrenmiştir. 12.10.1984 tarihinden başvurunun dosyalandığı tarhe değin 75 günlük süre ise çoktan geçmişti. Dolayısıyle başvur-u süre aşımına da uğramıştır.
Yukarıda belirtilen tüm sebepler ışığında, başvuru reddolunur. Masraf- larla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Celal Karabaca-k)
Yargıç
18 Mayıs 1987
Full & Egal Universal Law Academy