-D.12/86 YİM 46/84
Yüksek İdare Mahkemesinde
Yargıç Niyazi F. Korkut Huzurunda
Anayasanın 118. Maddesi hakkında
Müstedi: Kazım Ahmet Raşit Co. Ltd., Lefkoşa.
- il-e -
Müstedaaleyh: Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Gelir ve Vergi Dairesi
vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa
A r a s ı n d a
Müstedi namına: Ali Dana tarafından -Osman Ertekün
Müstedaaleyh namına: Yaşar Boran
Yasa Maddesi: 519 sayılı Gümrük Vergileri Değişiklik Emirnamesi.
İstemin Özeti: Müstedinin, önceden ithal edip, gümrüklediği içki stoku ile ilgili olarak, Müstedaleyhin istikrar fonu ve gecikme zammı talep- eden kararı- nın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ilişkin Mahkeme emri talebi.
OLAY: Gümrük Vergileri Değişiklik Emirnamesi ile alkollü içkilere ödenen gümrük miktarında yapılan artış ile Müstedinin stokunu kontrol eden Müs- tedaaleyh, içki stoku ile ilgili -olarak istikrar fonu ve gecikme zammı ödenmesi için Müstediden talepte bulundu. Müstedi bu karar üzerine işbu başvuruyu dosyalayarak bu kararın yürürlükteki yasalara aykırı olduğunu, Müstedaaleyhin bu kararı yetkisiz veya yetki aşımı sonucu aldığını iddia -etti. Müstedaaleyh itirazında stoka fon uygulama yetkisi olduğunu, tüke- tim mallarının tüketiciye istikrarlı fiyatla arzını sağlamak olduğunu iddia etti.
SONUÇ: Yasa, Emirname çıkarılmasına imkan vermektedir. Ancak devletin ilgili birimlerinin uyum içind-e çalışarak stok sayımı ve stoktaki mala öde- necek istikrar fonu ile ilgili Emirname ve buna dayanacak ödeme emrini, olanaklar çerçevesinde ayni anda yapmaları ya da istikrar fonu ile ilgili Emirname ve ödeme emrini stok sayımından makul bir süre sonra ç-ıkarmaları gerekir. Stok zammı yapıldı diye tüccarın konu malları süresiz stokta tutması, hem tüccar hem tüketici açısından sakıncalıdır. Müstedi, Emirnameye değil de emirname uyarınca gönderilen ödeme emrine itiraz etmektedir. Müstedi, emirnamenin yürürlü-ğe girmesi ile, fona ödenecek meblağ için tedbirini alması gerekirdi. Gecikmesi Müstediye bir hak kazandırmaz.
Sonuç olarak başvuru reddolunur.
___________________
H Ü K Ü M
Niyazi F. Korkut: Müstedi, sair şeyler yanında, çeşitli alkollü içki ithal- eden bir şirkettir.
26.12.1983 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 519 sayılı Gümrük Vergileri (Rüçanlı Tarifeler) Değişiklik Emirnamesi ile, diğer şeyler yanında, alkollü içkilere ödenen gümrük miktarında artış yapıldı.
26.12.1983 tarihinde, 26.12.1983- tarihinden önce müstedi tarafından ithal edilmiş ve gümrüklenmiş olup gerek gümrük vergisi olarak gerekse istikrar fonu için tüm harçlar ve vergileri ödenmiş olan ve müstedinin ambarında bulunan satışa arzedilmiş içki stoku ile ilgili olarak müstedaaleyh -tarafından bir sayım yapıldı. (Müstedi aynı tarihte böyle bir sayımın tüm içki ithalatçılarının ve/veya satıcılarının ambarında bulunan içkiler ile ilgili olarak yapılmadığını ileri sürmektedir.)
Müstedaaleyh müstediye gönderdiği 15.2.1984 tarihli bir ya-zı ile 26.12.1983 tarihinde yapılan stok sayımı neticesi elinde bulundurduğu içki fiyatlarına gelen fiyat artışları ile ilgili olarak 1,916,695.-TL borcu tahakkuk ettiği bildirilerek bu borcun 15.3.1984 tarihine dek ödenmesini istedi.
Müstedi 6.3.1984 ta-rihli yazısı ile konu 15.2.1984 tarihli ödeme ihbarına itiraz ederek sayım yapılan içki stokunun gümrüğünün ödenmiş olduğunu ve stok miktarında da hata yapıldığını bildirdi.
Müstedaaleyh 12.3.1984 tarihli yazısı ile 15.2.1984 tarihli ödeme ihbarını iptal- ederek bu kez istikrar fonuna borcu tahakkuk ettiği iddiası ile 26.12.1983 tarihli sayımda mevcut içki stoku ile ilgili olarak müstediden 313,716.10TL ödemesini istedi.
Müstedinin avukatı müstedaaleyhe 12.4.1984 tarihli bir yazı göndererek konu içki sto-kunun gümrüklenmiş olup gerek gümrük olarak gerekse istikrar fonu için gerekli tüm harçlar ve vergilerin ödenmiş olduğu hususunda yeniden müstedaaleyhin dikkatini çekti ve gümrük vergisine gelen artıştan dolayı gümrüklenmiş olan aynı içki stoku için ikinci- kez işlem yapılmasının hangi mevzuata dayandığını sordu.
Müstedaaleyh daha sonra 17.4.1984 tarihinde müstediye bir ödeme emri göndererek konu içki stoku için tahakkuk edildiği iddia edilen 313,716.10TL içki fiyat artışı olarak ve 31,372TL gecikme zammı -olarak ceman 234,088.10TL ödenmesini istedi.
Müstedi avukatı vasıtası ile müstedaaleyhe 27.4.1984 tarihinde bir yazı göndererek mevcut mevzuat uyarınca böyle bir borcu olmadığını belirterek ödeme emrine itiraz etti. Müstedaaleyh 15.5.1984 tarihli yazısı -ile yapılan itirazı reddetti ve müstedi mal bildiriminde bulununcaya dek müstedi şirketin direktörünün hapisliğini isteyen bir istida dosyaladı. Müstedi de bu başvuruyu dosyalayarak müstedaaleyhin takdiben 15.5.1984 tarihinde aldığı ve müstedinin bilgisine- takriben 15.5.1984 tarihinde gelen ve müstedinin önceden ithal edip gümrüklediği içki stoku ile ilgili olarak istikrar fonu ve gecikme zammı için toplam 345,088.10TL ödenmesini öngören kararın ve işbu karar tahtında yapılan işlemlerin hükümsüz ve etkisiz -olduğuna ilişkin bir Mahkeme emri verilmesini istedi.
Müstedi istidasında, sair şeyler yanında, başvuru konusu karar ile bu karar tahtında yapılan işlemlerin yürürlükteki yasalara aykırı olduğunu ve müste- daaleyhin konu kararı alıp bu karar altında işle-m yaparken herhangi bir yasal mevzuata dayanmadığını ve müstedaaleyhin konu kararı yetkisiz ya da yetki aşımı sonucu aldığını ileri sürdü.
Müstedaaleyh ise dosyalamış olduğu itiraznamede, sair şeyler yanında, değiştirilmiş şekli ile 26/78 sayılı Fiyat İs-tikrar Fonu Yasası'nın 3. maddesine göre fonun amacının sair şeyler yanında tüketim maddelerinin tüketiciye istikrarlı bir fiyatla arzını sağlamak olduğunu vurgulayarak yasanın 6. maddesine göre de Bakanlar Kurulu'nun Resmi Gazetede yayınlanacak bir emirna-me ile belirlenen amaç için, fona yatırılacak miktarları saptayabileceğini ve keza yasanın 7(3) maddesine göre de Bakanlar Kurulu'nun Resmi Gazetede yayınla- yacağı bir emirname ile yasanın 6. maddesi uyarınca alacağı önlemlerle birlikte önceden ithali yap-ılmış ve stokta tutulan mallar için fona yatırılacak miktarları saptayabileceğini ileri sürerek 11.1.1984 tarihli Resmi Gazetenin Ek III'ünde A.E.24 tahtında yayınlanan 1984 Fiyat İstikrar Fonu (İthal Malı Alkollü İçki, İthal malı şarap ve bira) (Fona yatı-rılacak Miktarlar) Emirnamesinin 2. madde-sine göre müstediye işlem yapıldığını ve başvuru konusu karar ile yapılan işlemlerin yasal ve geçerli olup yürürlükteki mevzuata uygun olduğunu ve bu nedenlerle herhangi bir yetki aşımının söz konusu olmadığını ile-ri sürdü. Başvurunun duruşmasında da müstedi 26.12.1983'de stok sayımı yapıldığında mevzuata göre istikrar fonuna ödenmesi gereken meblağın galon başı 1500TL olduğunu ve bilahare 11.1.1984'te çıkarılan emirname ile istikrar fonuna galon başı ödenecek mikta-rın 390TL artırıldığını ve bunun yasanın amaçları dışında yetkisiz olarak yapıldığını iddia etti.
Müstedaaleyh ise itiraznamedeki savlarını yineleyerek stokta tutulan mallara da fon uygulama yetkisi olduğunu belirtti.
Başvurunun olgusal yönü ile taraf-ların ileri sürdüğü savları özetledikten sonra şımdi de yasal durumu incelemek gerekir.
Değiştirilmiş şekli ile 26/78 sayılı Fiyat İstikrar Fonu Yasası'nın 3. maddesinde fonun amacı belirlenmektedir.
Yasanın ilgili 3. maddesi aynen şöyledir:
"3. Fonu-n kuruluş amacı:
(1) Bu Yasanın yürürlük tarihinden sonra olması muhtemel akaryakıt maliyetinde fiyat artışlarını Fondaki mevcut para oranında karşı- lamak ve bu şekilde mümkün olduğu kadar bu artışların tüketici- - ye yansımasını önlemek,
(2) Tüketim maddelerinin tüketiciye istikrarlı bir fiyatla arzını sağla- mak ve
(3) Kıbrıs Türk Federe Devletinin tarımsal ürünlerin dünya piyasala- rında geçerli fiyat düzeyinde p-azarlanmasında ve üreticilerin ge- rinde yeknesaklık ve istikrar sağlamaktır."
Aynı yasanın 5. maddesi uyarınca da Bakanlar Kurulu Resmi Gazetede yayınlanacak bir Emirname ile, akaryakıt ve belirleyeceği tarımsal ürün ile tüke- tim maddeler-inin bu Yasa kapsamına alınmasını ve çıkarılmasını saptayabileceği vurgulanmaktadır. Alkollü içkilerin halen yasa kapsamında olduğuna ilişkin taraflar arasında bir münazaa yoktur.
Yasanın 6. maddesine göre de 5. madde uyarınca yasa kapsamına alınan akary-akıt, tarımsal ürün ve tüketim maddelerinin her biri için Fona yatırılacak miktarların Resmi Gazetede yayınlanacak Bakanlar Kurulu kararı ile saptanacağı vurgulanmaktadır.
Yasanın 7. maddesine göre de Bakanlar Kurulunun 6. madde uyarınca alacağı önlemle-rle birlikte önceden ithali yapılmış ve stokta tutulan mallar için fona yatırılacak ödemelerin miktar ve şekli hakkında özel önlemler alabileceği de vurgulanmaktadır.
Yasanın ilgili 5, 6 ve 7. maddeleri aynen şöyledir.
"5. Bakanlar Kurulu, Resmi G-azete'de yayınlanacak bir Emirname ile akaryakıt ve belirleyeceği tarımsal ürün ve tüketim maddelerinin bu Yasa kapsamına alınmasını veya çıkarılmasını saptar.
6. Bakanlar Kurulu, Resmi Gazete'de yayınlayacağı bir emirname ile akaryakıt maliyetinde -fiyat artışlarına karşı fiyatlarda istikrar sağlamak, tüketim maddelerinin tüketiciye istikrarlı bir fiyatla arzını sağlamak ve Kıbrıs Türk Federe Devletinin tarımsal ürünlerinin dünya piyasalarında geçerli fiyat düzeyinde pazarlanmasında ve üreticilerin g-elirinde yekne- saklık ve istikrarı sağlamak için 5. madde uyarınca bu Yasa kapsamına alınan akaryakıt tarımsal ürün ve tüketim maddelerinin her biri için Fon'a yatırılacak miktarları saptayabilir. Bu miktarlar, ithal mallarında Fiyat istikrar Fonuna konu -olan ve yatırılması öngörülecek miktara esas teşkil eden veya edecek malın karar tarihindeki birim satış fiyatının %100'ünü, ihraç mallarında ise Ticaret işleriyle ilgili Bakanlıkça tepit edilecek Fiyat İstikrar Fonuna konu olan malın ihraç tescil fiyatını-n %100'ünü aşamaz. Bu miktar, Mal ve Hizmetler (Düzenleme ve Dene- tim) Yasası ve/veya bunu değiştiren veya yerini alan herhangi bir yasaya uygun olarak yapılan azami fiyatların saptanmasında, söz konusu Yasa- nın gözönünde tutulmasını öngördüğü hususlara -ilaveten dikkate alınır.
7. 6. madde gereğince saptanan miktar:
(1) Akaryakıt için, Kıbrıs Türk Petrolleri Limited Şirketi tarafın- dan Kıbrıs Türk Federe Devletine ithali anında,
(2) Diğer ithal malları iç-in, gümrükten çıkış işlemlerinin tamam- lanmasından önce ve
(3) İhraç malları için, gümrükten çıkıştan önce,
Fona yatırılır.
Ancak, Bakanlar Kurulu Resmi Gazete'de yayınlayacağı bir emirname ile 6. madde uyarınca alacağ-ı önlemlerle birlikte önceden ithali yapılmış ve stokta tutulan mallar için Fona yatırılacak miktarları saptayabilir. Bu miktarlar, Fiyat İstikrar Fonuna konu olan ve yatırılması öngörülecek miktara esas teşkil eden veya edecek malın karar tarihin- deki b-irim satış fiyatının %100'ünü aşamaz. Fon'a yapılacak ödemelerin miktar ve şekli bu oran dahilinde emirnamede düzenlenir."
Yasanın ilgili 6 ve 7. maddelerine dayanarak çıkarılmış ve 11.1.1984 tarihli Resmi Gazete'de EK III'te A.E.24 olarak yayınlanan Emi-rnamenin 2. maddesine göre 26.12.1983 tarihinde yapılan sayımda stokta tutulduğu belirle- nen mallarla ilgili olarak Fona ödenmesi gereken miktarları saptadı. Müsteda- aleyh de bu Emirnameye dayanarak alkollü içki ithalatçısı olan Müstediye 26.12.1983 tari-hinde yapılan stok sayımında stokunda bulundurduğu belirlenen alkollü içkiler için konu Emirnameye uygun olarak işlem yapılmasına karar alarak başvuru konusu 15.5.1984 tarihli ödeme emrini gönderdi.
İlgili Yasanın ilgili maddeleri böyle bir Emirname çıka-rılmasına ve buna dayanarak Müstedaaleyhin de başvurudaki gibi bir karar alarak ödeme emri göndermesine yetki vermekle beraber devletin ilgili birimlerinin uyum içinde çalışarak stok sayımı ile stoktaki mala ödenecek istikrar fonu ile ilgili Emirname ve bu-na dayanacak ödeme emrini olanaklar çerçevsinde aynı anda yapmaları ya da İstikrar Fonu ile ilgili Emirname ve ödeme emrini stok sayımından makul bir süre sonra çıkarmaları gerekir.
Stok sayımı yapıldı gerekçesi ile bir tüccarın konu malları süresiz olar-ak stokta tutması ekonomik açıdan doğru olamayacağı ve bir tüccarı iflasa sürükleyebileceği gibi toplumun konu mallara olan ihtiyacının da düşünülerek malların çarşıya dağıtılmasının böyle bir yöntemle engellenmemesi gerekir. Makul sürenin ne olabileceği h-er meselenin kendine has olguları çerçevesinde değerlendirilebilir ve herhalükarda kanımca stok sayımı ile istikrar fonu ile ilgili Emirname arasında bir haftalık bir süreden uzun bir süre olmaması gerekir. Bu meselenin olguları çerçevesinde 26.12.1983 tar-ihinde yapılan stok sayımında stokta bulunduğu belirlenen başvuru konusu mallara 11.1.1984 tarihli bir Emirname ile istikrar fonu tesbiti makul olmayıp keyfilik arzetmektedir. Müstedaaleyh sayımdan 16 gün sonra böyle bir karar alırken konu malların hala da-ha stokta olup olmadığını araştırması gerekirdi. Ancak müstedi başvurusunda konu Emirnameye değil de konu emirname uyarınca 15.5.1984 tarihinde gönderilen ödeme emrine itiraz etmektedir. 11.1.1984 tarihli Emirname ile başvuru konusu mallara ödenecek istikr-ar fonu belirlenip Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra müstedinin konu fona ödenecek meblağ ile ilgili tedbirini alması gerekirdi. Müstedaleyhin emirnameye uygun olarak gönderdiği ödeme emrinde gecikmesi Müstediye bir hak kazandıramaz.
Sonuç olarak başvu-ru reddolunur.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Niyazi F. Korkut)
- Yargıç
13 Ekim 1986
Full & Egal Universal Law Academy