-
D.16/87 YİM 53/84
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede.
Yargıç N. Ergin Salahi huzurunda.
Anayasanın 118. maddesi hakkında.
Müstedi Suziye K-enan veya n/d Suziye Bektaş - Lefke
- ile -
Müstedaaleyh: 1. KKTC İçişleri ve İskan Bakanlığı, Lefkoşa.
2. KKTC İskan ve Rehabilitasyon Dairesi, Lefkoşa.
3. KKTC Güzelyurt Tarımsal Rehabilitasyon Şubesi, G-üzleyurt.
4. KKTC Başsavcısı, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.
Müstedi namına: Hüseyin Malyalı
Müstedaaleyh namına: Mehmet Ali şefik
Alakadar şahıs namına:- Ergin Ulunay
Yasa Maddesi: 13.9.1976 tarihli Bakanlar Kurulunun Toprak Dağıtımında Genel Prensipler Kararnamesi.
İstemin Özeti: Müstedinin tasarrufunda bulunan bahçelerin ilgili kişiye bırakıl- ması ile ilgili başvuru konusu kararın hükümsüz ve etkisi-z olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi istemi.
OLAY: Güney göçmeni olan Müstedi ve eşine evlerinin yanındaki narenciye bahçesi de tahsis edildi. Bilahare Bakanlar Kurulunun 1976'da aldığı "Toprak Dağıtımında Genel Prensipler kara-rnamesine" dayanarak, Müstedinin tahsisinde bulunan bahçelerden bir kısmı alınarak alakadar şahsa verildi. Ancak, Müstedi alakadar şahsın bahçelere girmesine müsaade etmeyerek bakım ve onarımını yapmağa devam etmiştir. Alakadar şahsın İskan Bakanlığında ya-ptığı birçok temaslar neticesi, bir kısım bahçenin alakadar şahsa bırakılmasına karar verilmiştir.
Başvuru bu karardan yapılmıştır.
SONUÇ: Başvuru konusu bahçe dahil elindeki ev ve arazileri karşılayacak mik- tarda eşdeğer puanı olan Müstediden ne s-ebeple yasal tasarrufundaki bahçenin tahsisinin iptal edilerek alakadar şahsa verildiği görülmemekted- dir. Buna karşılık alakadar şahsın puanlarının evini dahi karşılamadığı ve herhalukarda bahçeyi eşdeğer puanlarına karşılık almasının imkansız oldu- ğu g-örülmektedir. Normal ve doğal olanı bu bahçelerin Müstedinin "T" cetveline işlenmesi ve puanlarının karşılamaması halinde ondan iptal edile- rek bahçeyi rezerv kaynak olarak bırakmaktı.
Netice olarak başvuru konusu bahçenin Müstediden iptal edilerek -alakadar şahsa verilmesini öngören kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilir.
____________________
H Ü K Ü M
Bu başvuruda olgular özetle şöyledir: Müstedi Suziye Kenan ile kocası Rifat Kenan Güney göçmen-i olup Y816 kabul numaralı İTEM 13 müracaatı ile eşdeğer alacaklısı olduğu görülmektedir. Müstedi ile ailesi 1975 yılında Güzel- yurt'ta ikamet ettirilmişlerdir. O tarihlerde kendilerine ikamet edecekleri bir ev yanında başvuru konusu bahçeler de tahsis ed-ilmişti. Daha sonra 13.9.1976 tarihinde Bakanlar Kurulunun yayınlanmamış 'Toprak Dağıtımında Genel Pren- sipler Kararnamesi' altında Güzelyurt'ta XIX-24 W2Bl.H.'de 353 ve aynı pafta ve Blokta 352 numaralı parsellerde ceman 16 dönüm 2100 ayakkare narenciye -bahçeleri müstediden alınarak alakadar şahıs durumunda bulunan Hüseyin İlksoy'a gösterilmiştir. Konu bahçeler 1975-76 yılından beri müstedinin ve ailesinin tasarrufunda olup bakım ve tamirini onlar yapmaktadırlar. 1977 yılındaki bu yeni düzenleme veya dağı-tıma rağmen müstedi konu bahçeleri tasarrufunda buludnurmaya devam etmiş ve alakadar şahıs bu bahçelerin tasarrufunu eline geçirmemişti. Bu durumu dikkate alan iskan Bakanlığı TR 249/5-93 sayı ve 22.7.83 tarihli bir karar ile konu bahçelerin müstediye bıra-kıl- masına yeniden karar vermiştir. Müstedi de eskiden olduğu gibi bu bahçelerin bakım ve onarımını yapmağa devam etmiş ve alakadar şahıs bu bahçelerin tasarrufunu elde edememiştir. Ancak alakadar şahsın Güzelyurt Tarımsal Rehabilitasyon Şubesi vasıtası i-le İskan Bakanlığına yapmış olduğu müteaddit şikayetler dikkate alınarak gerek müstediyi temsilen Özkan Kenan ve alakadar şahsı temsilen alakadar şahsın oğlu İlkay İlksoy ile temasa geçilerek bu duruna bir çözüm bulmaya çalışılmıştır. Neticede konuyu değer-lendiren İskan Dairesi müstediye Güzelyurt Tarımsal Reabilitasyon Şubesi kanalı ile iletilen TR 238/584 sayı ve 6 Nisan 1984 tarihli bir karar ile Güzelyurt'ta pafta XIX 24 W.2 Bl.H'deki 353 numaralı 7 dönüm 3 evlek 0.340 ayakkareden oluşan narenciye bahçe-sini Hüseyin İlksoya'a aynı pafta içerisinde bulunan 352 numaralı olup 8 dönüm bir evlek 1760 ayakkare narenciye bahçesinin de Suziye Kenan'a bırakıl- masına karar vermiştir. Başvuru bu karar aleyhine yapılmıştır.
Müstedaaleyhleri temsilen bulunan Savcıl-ık bu başvuruya karşı herhangi bir itiraz dosyalamış değillerdir. Ancak başvuruya daha sonra eklenen ve alaka- dar şahıs durumunda bulunan Hüseyin İlksoy avukatı vasıtası ile bir itiraz dosyalayarak özetle, 22 Temmuz 1983 tarihli ve TR 249/5-83 sayılı kara-r ile Güzelyurt'ta harita XIX 24 W.2 BL.H'deki parsel 353'deki narenciye bahçelei- nin müstediye bırakılmasını öngören karara karşı herhangi bir başvuru dosyala- mamakla beraber gerekli itirazların yapılmadığını, bu arada İskan Bakanlığına bağlı Güzelyurt -İskan Rehabilitasyon ilgilileri ile İskan bakanlığında birçok temaslarda bulunduğunu ve bu temas ve görüşmeler neticesinde 353 numaralı parselin müstediden geri alınmasına ve 352 numaralı parselin de müstediye bırakılmasına müstedinin razı olduğunu, bu gör-üşmelerde sağlanan mutabakat çerçevesinde TR 934/3-84 sayı ve 5.4.1984 tarihli yazının içerdiği karar alınarak taraflara bildirildiğini ancak bu karar veya işlemden sonra da müstedinin alakadar şahsa kalan 353 numaralı parsele girmesini engellediğini, kend-isinin bu karara itiraz etmemesine rağmen müstedinin de itiraz etme hakkının bulunmadığını çünkü tarafların mutabakatı çerçevesinde bu karar alınıp işleme konduğu cihetle müstedinin şimdi bunu Estoppel prensipleri dikkate alındığında başvuru konusu yapılam-ayacağını ileri sürmüştür. Müstedi ise bu itiraza verdiği cevaplarda böyle bir mutabakatın yapılmadığını ve bu yönde alakadar şahıs tarafından yapılan iddiaları reddetmiştir.
Başvurunun duruşmasında bu gibi görüşmelerin yapılıp yapılmadığı, böyle bir mut-abakatın doğup doğmadığı ve konu bahçenin bu tarihleri müteakip zamanlarda kimin tasarrufunda bulunduğu hususunu aydınlığa kavuşturmak için taraflaraca şahitler çağırılmıştır.
Müstedi tarafından çağırılan Hüsnü Seyidali, Güzelyurt Tarımsal Reha- bilitasy-on Şube Müdürlüğünde Şube Amiri olarak görev yapmaktadır. Şahit özetle; bahçeler hakkında bilgi verdikten sonra müstedinin torunu olan Mehmet Zafer ve alakadar şahsın oğlu İlkay İlksoy ile görüşmeler yapıldığını ancak bu görüşmeler neticesinde bir mutabaka-t sağlanamadığını müstediyi temsilen bulunan kişinin, başvuru konusu bahçenin kendilerine ait olduğunu iddia ettiğini ve alakadar şahsa terketmek istemedikleri hususunda şahadet vermiştir.
Şahit 2 olarak çağırılan müstedinin torunu Mehmet zafer ise aynı -yönde şahadet vermiş ve konu bahçenin bakım ve onarımının bu tarihlerde kendileri tarafından yapıldığını, halen kendilerinin yapmakta olduğunu ancak bu bahçeye Nisan 1984'ten sonra alakadar şahıs veya onun aile efradı tarafından girilmek sureti ile müdahal-e yapılmak istendiğini, bunu engellemek için de dosyada görülen ara emrini aldıklarını ancak ara emrine rağmen bu bahçeye alakadar şahıs veya aile efradının zaman zaman müdahale ettiğini ve neticede Kaza Mah- kemesinde 1288/84 sayılı dava açılarak bu davad-a 4.9.1984 tarihinde verilmiş bir ara emri ile alakadar şahıs, aile efradı veya müstahdemlerinin müdahalesinin kesin olarak durdurulduğunu öne sürerek bu husustaki Kaza Mahkemesi emrini ibraz etmiştir.
Şahit 3 olarak çağırılan Özkan Kenan ise Lefkoşa Kay-makamlığında Kd. İdare Amiri olup Suziye Kenan'ın oğludur. Bu şahit de diğer iki şahidi destekle- yen şahadet vermiş ve ileri sürülen toplantı veya görüşmelerin yapıldığını kabul etmekle beraber bu toplantılarda herhangi bir mutabakat sağlanmadığı yönünde -şahadet vermiştir.
Müdafaa tarafından çağırılan İskan Bakanlığı Hukuk İleri Amiri Alibey Ahmet tarafları Bakanlıkta ayrı ayrı gördüğünü, taraflar ile resmi bir toplantı yapılmadığını, bir nevi arabuluculuk yapıldığını ancak mutabakat sağlanmaması üzerin-e kendilerinin doğru olarak inandıkları başvuru konusu kararı aldığını ve 353 numaralı parseli müstediden alarak alakadar şahsa bıraktıklarına değinmiştir. Bu şahit ayrıca alakadar şahsın iki başlık altında kesinleşmiş 52690 ve 147913 puanı bulunduğunu, ay-rıca alakadar şahsın isminde Kuzey'de bir ev ile sair arazilerin bulunduğunu, 353 numaralı parselin puan değerinin ise 565,509 ve 352 numaralı parselin puan değerinin 609,500 olduğunu, alakadar şahsın Güney mal varlığının bu puanları karşılamadığı hususund-a şahadet vermiştir.
Müdafaa şahidi no.2 olarak şahadet veren alakadar şahıs Güney göçmeni bulunduğunu 15 sene mücahitlik yaptığını, puanlarının başvurusu konusu narenciye bahçesini karşılamamakla beraber mücahitlikte hak sahibi olduğu cihetle mücaitlik- puanları da dikkate alındığında elinde tuttuğu malları karşılayabilecek durumda olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca bu bahçeyi budama, sulama ve sürmesini karşı tarafın engellemelerine rağmen yaptıklarını, müstedilerin de bu arada bahçeye girdiklerini iddia -etmiş ve bu bahçe için sarfettiğini iddia ettiği 11 adet makbuzu Emare 14 olarak ibraz etmiştir.
Müdafaa şahidi no.3 olarak şahadet veren Vedat fellahoğlu duruşma gününde emekli Polis Çavuşu olduğunu, ilgili zamanlarda ise görevde bulunduğunu, ihtilaflı -bahçeyi gayet iyi bildiğini, 1978'den beri bu bahçe ile ilgi- lendiğini, konu bahçenin bakımlı ve iyi durumda olduğunu, 18.8.1984 tarihinde kendisine alakadar şahıs İlksoy'un ilaç paralarını ödeyerek bu bahçeyi ilaçlattığını, Ağustos 1986 tarihi itibarı il-e bahçenin halen iyi ve bakımlı olduğu hususunda şahadet vermiştir. Müdafaa şahidi İlkay İlksoy ise alakadar şahsın oğludur ve kendisinin Nisan 1984 tarihinde İskan Dairesine davet edildiğini ve bu bahçe ile ilgili bir uyuşma teklif edildiğini, orada karşı- tarafı temsilen hiçbiri- sinin bulunmadığını ve 353 numaralı parselin kendilerine, 352'nin de müstediye bırakılamsına razı oldukları hususunda şahadet vermiştir.
Verilen şahadeti değerlendirdiğimde İskan ve Rehabilitasyon Bakanlığına bağlı Güzelyurt Tar-ımsal Rehabilitasyon Şube Amirliği vasıtası ile ve bilahare İskan Bakanlığından tarafların anlaşması için belli bir çaba sarfedildiği ortaya çıkmaktadır. Ancak tarafları temsilen bulunan kişiler arasında bir mutabakat doğduğuna dair bir şahadet mevcut deği-ldir. Bunu aksine bitaraf şahit olarak addedebileceğim Hüsnü Seyitali mutabakat doğmadığı hususunda kesin şahadet vermiştir.
Müdafaa tarafından çağrılan alakadar şahıs Hüseyin İlksoy dahi görüşme için gerek Güzelyurt Rehabilitasyon Dairesi ve gerekse İs-kan Bakanlığında müstedi ile buluşup bu hususta anlaştığını şahadetinde ileri sürmemiştir. Şahit no.4 olarak çağrılan oğlu da böyle bir şahadet vermiş değildir. Bu durumda ilgisli şahsın 353 numaralı parselin kendilerine müstedinin mutabakatı çerçeve- sind-e İskan Bakanlığı tarafından bırakıldığı iddiaları tamamen asılsız kalmaktadır. Konu bahçenin ilgili tarihlerde hangi tarafın tasarrufunda bulunduğu hususuna gelince, bir bahçe yapısı itibarı ile bir ikametgah gibi fiilen tasarruf edilecek bir taşınmaz mal- değildir. Şahadeti değerlendirdiğimde bu bahçeye 1976 yılından beri müstedinin bakmakta olduğunu sulama, budama v.s. ilaçlama işlerini onların yaptıklarını, ürünü müstedinin toplayıp sattığını, Nisan 1984 tarihinden sonra alakadar şahıs tarafından engelle-meler ve bu bahçeye müdahaleler yapıldığını, bu sorunu çözmek için şahadette görülen tarafların uzlaşma amacına yönelik görüşmeler yaptığı doğru olmakla beraber ilgili şahsın bu bahçeyi fiilen tasarrufuna aldığını söylemek olası değildir. Emare 14 olarak s-unulan 11 adet makbuza bakıldığında ise bu makbuzların bu bahçe ile ilgili olup omadığı belli değildir. Her halukarda bu makbuzların iki tanesinin haricinde geriye kalanların Yüksek İdare Mahkemesinin 6.7.1984 tarihli ara emrinden sonraki tarihleri taşıdığ-ını, makbuz niteliğinde olmayan ve ilgili makama hitap eden 5.6.1984 tarihli Güzelyurt'ta Hüseyin İlksoy'a ait Greypfruit bahçesini 52 saat sulama karşılığı 7,000TL ödediğini gösteren Günay Hüseyin imzalı bir makbuz mevcuttur. Ancak ilgili şahsın Güzelyurt-'ta bir bahçesi daha bulunduğu dikkate alındığında bu sulama işleminin konu bahçeye yapılıp yapılmadığını gösteren bir emare olmadığı gibi Günay Hüseyin de bu hususa açıklık getirmek için şahit olarak çağrılmıştır. Muhtar tarafından verilen ve 23.7.1979 ta-rihini taşıyan Desteban parasının ödendiğini gösteren makbuz ise bu başvuru ile ilgili değildir. Bu durumda sunulan bu belgelerin son kararın alındığı tarih ile ara emrinin verildiği 6.7.1984 tarihleri arasında müstedinin bu bahçeyi tasarrufuna aldığına da-ir herhangi bir kanıtlayıcı delil olmaktan uzaktır. Esasen alakadar şahsın avukatı da ilgili şahsın bu bahçeyi tasarrufuna almasının ara emirleri ile engellendiğini Mahkemeye hitabında ileri sürmüştür.
22 Temmuz 1983 tarihinde başvuru konusu bahçenin müs-tediye bırakıl- dığı, easen bu tarihten önce de müstedinin tasarrufunda bulundurduğu bu bahçenin her türlü bakım ve onarımını müstedinin yaptığı açıklıkla ispat edilmiş- tir. Müstedi ibraz edilen emarelerden görüldüğü kadarı ile Güney'de külliyetli miktard-a mal bırakan ve müdafaa tarafından çağrılan Alibey Ahmet'in ifade ettiği gibi puanları kesinleşmemiş olmasına rağmen, başvuru konusu bahçe de dahil elinde tuttuğu ev ve arazileri karşılayacak durumda olan müstediden ne sebeple yasal tasarrufundaki bu bahç-enin tahsisi iptal edilerek alakadar şahsa verildiği görülmemektedir. Öyle anlaşılıyor ki alakadar şahsın ısrarlı müracaatları karşısında iki parçadan oluşan 352 ve 353 numaralı narenciye bahçelerinin biri- sini müstediye, birisini de alakadar şahsa bırakm-ak sureti ile sorunu halledebile- cekleri düşüncesinden hareketle İskan Bakanlığı bu kararı almıştır. İskan Bakanlığı bu kararı alırken ilgili şahsın evini dahi puanlarının karşılamadığı, her halükarda bu bahçeyi eşdeğerde alabilmesi için puanlarının karşı-lamadığı, mücahitlik puanlarının ise eşdeğerde öncelik taşıyamayacağı hususlarını dikkate almadan bu kararı aldığı görülmektedir ve konu bu yönden tezekkür edildiğinde sakattır. Ayrıca konu bahçenin tasarrufu da ilgili zamanlarda müstedide idi. Normal ve d-oğal olan işlem müstedinin 'T' cetvellerine bu bahçelerin işlenmesi ve puanlarının karşılamaması halinde ondan iptal edilerek bu bahçeyi rezerv kaynak olarak bırakmaktı. Savcılık bu düşüncelerden hareket etmiş olacak ki idari işlemin sakat olmadığını iddia- etmemiş ve itirazname de dosyalamamıştır. İlgili şahsın esas dayandığı nokta ise anlaşma mucibince 353 numaralı parselin ilgili şahsa bırakıldığı yönündedir. Bu husus da yukarıda söylendiği gibi isbatlanmadığına göre başvuru konusu kararın tamamen hükümsü-z ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesi gerekir.
Netice olarak Güzelyurtta XIX-24 W2 Bl.H parsel 353'deki narenciye bahçesinin müstediden iptal edilerek alakadar şahsa verilmesini öngören TR 238/5.84 sayı ve 6 Nisan 1-984 tarihli başvuru konusu kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilir.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
- (N. Ergin Salahi)
Yargıç
16 Nisa-n 1987
Full & Egal Universal Law Academy