-
D.31/87 YİM 92/83
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Celal Karabacak huzurunda.
Anayasanın 118. maddesi hakkında.
Müstedi: Mustafa Ha-lil İbrahim, Lapta
- ile -
Müstedaaleyh: KTFD İçişleri ve İskan Bakanlığı vas. KTFD, Lefkoşa
A r a s ı n d a
Müstedi namına: Fuat Veziroğlu tarafından Hasan Sözmener
Mü-stedaaleyh namına: Mehmet Şefik
İlgili şahıs namına: Güneş Menteş
Yasa Maddesi: 41/77 sayılı İskan Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 38(2) , 69, 70, 71, 71A ve 72 maddeleri ve Bakanlar Kurulunun 6351 sayı ve 6.3.1875 tarihli yazısı.
İstemin Özeti-: Adına tahsisli narenciye bahçesinin kaynak paketine konduktan sonra ilgili şahsa kesin tasarruf belgesi verilmesi işleminin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına ve verilen kesin tasarruf belgesinin iptal edilmesi ve puanlerı-nın değerlendirilmesine değin narenciye bahçesinin kendisine kalması hususunda karar verilmesi istemi.
OLAY: 1963 olayları sırasında Lapta'dan göç eden Müstedi, 1974'de geri dön- müş ve hasara uğrayan malına karşılık kendisine narenciye bahçesi tahsis edi-lmiştir. Müstedaaleyh beş yıllık sürenin sonunda Müstediden konu bahçeleri talep etmiştir. Müstedi konu bahçeleri tahliye etmemiştir. Ancak Müstedaaleyh başvuru konusu narenciye bahçesini kaynak paketine koya- rak ilgili kişiye kesin tasarruf belgesi verm-iştir. Müstedi İTEM 13 formlarını doldurmuş ve bunları Girne Tapu Dairesine sunmuş, ancak henüz puanları çıkmamıştır. Müstedi başvuru konusu narenciye bahçesini kendi rızası ile ilgili tarafa teslim ederek mal ile olan alakasını kesmiştir.
SONUÇ: Müstedi -kendi rızası ile başvuru konusu malın tasarrufunu ilgili şahsa teslim ederek "T" cetveline işleme olasılığını ortadan kaldırmıştır. Bu nedenle meşru menfaata sahip değildir. Halbuki Müstedi bunu yapmamış olsa idi meşru menfaati olacaktı çünkü tahsisten kay-naklanan yasal tasarruf hakkı vardı. Müstedaaleyh, müstedinin başvuru konusu bahçesini kaynak paketine koymadan, Müstedinin "T" cetvelini çıkartmalı, Müstediye tebliğ etmeli, itirazını dinlemeli, tercih hakkını kullanmasına müsade etmeli ve öncelikle hak s-ahibi olabileceği kadarını verip, fazla olması halinde alması ve kaynak paketine koyması gerekirdi. Müstedinin meşru menfaati olmuş olsaydı başvuru leyhinde karar verilecekti ancak meşru menfaati olmadığı cihetle başvuru reddolunur.
Atıfta Bulunulan Yarg-ısal İçtihatlar:
1- YİM 49/77 sayılı Hüseyin Hasan Türk ile KTFD arasındaki Yüksek
İdare Mahkemesi kararı.
2- YİM 3/84 (D.5/85) sayılı Hatice Arsanlı ile KKTC İskan Bakanlığı
ve diğerleri arasındaki Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
-3- Birleştirilmiş YİM 115-136/84 (D.14/85) sayılı Ali Emir Ahmet ile
İskan ve Rehabilitasyon Bakanlığı ve diğerleri arasındaki Yüksek
İdare Mahkemesi kararı.
____________________
H Ü K Ü M
İşbu başvuru ile Müstedi Musta-fa Halil İbrahim, Girne ilçesine bağlı Laptada, Adatepe Mahallesi Purin mevkiinde, Pafta/Harita XI/15E.2, Parsel 491/1/2 tahtında 2 dönüm 2 evlek 1100 ayak kareden ibaret narenciye bahçesinin kaynak paketine konduktan sonra Ali Rüstem Gürpınar'a kesin tasa-r- ruf belgesi verilmesini sağlayan Müstedaaleyhin karar ve/veya işleminin hüküm- süz ve etkisiz olup herhangi bir sonuç doğuramayacağı, bu işlem neticesi verilen kesin tasarruf belgesinin iptal edilmesi ve puanlarının değerlendirilmesine değin narenciye b-ahçesinin kendisine kalması hususunda karar verilmesini talep etmiş- tir.
Müstedaaleyh başvuruya bir itirazname dosyalamıştır. Müstedinin her- hangi bir meşru menfaatının kalmadığı, eşdeğeri olmadığı ve/veya halen tuttuğu malların eşdeğerinden fazla old-uğu, mal değer belgesi çıkmadığı için kaynak paketine müracaatının söz konusu olmadığı ve başvuru konusu malı kaza mahkemesindeki tahliye davası ile tahliye ettiği hususlarında ön itiraz içeren bu itiraznamede Müstedaaleyh, idarenin kararının yerinde ve ya-sal olduğunu, bo- zulmasını gerektirecek herhangi bir neden bulunmadığını savunmuştur.
Ali Rüstem Gürpınar ilgili taraf olarak başvuruya katılmışsa da, herhangi bir itirazname vermemiştir.
12.12.1986 tarihindeki duruşma esnasında Müstedi bizzat şahade-t ver- miş, başka tanık çağırmamıştır. Müstedaaleyh ise, tanık Alibey Ahmet'i dinlet- miştir. Duruşmada ayrıca, 8 adet emare 1-8 olarak itirazsız Mahkemeye sunul- muştur. Tüm bu şahadeti etraflıca tezekkür ettikten sonra, olguların aşağıdaki şekilde olduğu- hususunda bulgu yaparım.
Müstedi aslen Laptalıdır. 1963 olayları nedeniyle Lapta'dan göçetmiştir. Geride bıraktığı ev, bahçe gibi taşınmaz malları Rumkar tarafından hasara uğra- tılmıştır.
Emare 1 olarak ibraz edilen Terhis Belgesine göre, Müstedinin -17.1.1964-28.2.1971 tarihleri arasında mücahitlik hizmeti de vardır.
1974 Barış Harekatı'ndan sonra Lapta'ya dönen Müstediye 1975 yılında, diğer şeyler meyanında, başvuru konusu narenciye bahçesi verilmiştir.
Kuzeyde bulunan malları Rumlar tarafından h-asara uğratılan Müstedi, İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası uyarınca, 5.1.1978 tarihinde, emare 4 İTEM 13 formlarını doldurmuş ve bunları Girne Tapu Dairesine sun- muştur. Bununla beraber, Müstedinin puanları halen değerlendirilmemiştir.
Müsteda-aleyh 1980 yılında, 5 yıllık sürenin sonunda, mezkur narenciye bahçesi ile diğer bahçeleri Müstediden talep etmiştir. Müstedi bunları tahliye etmeyince, Müstedaaleyh Müstedi aleyhine Girne Kaza Mahkemesinde 44/81 sayılı Genel İstidayı dosyalamıştır. Öte ya-ndan Müstedi, Müstedaaleyhin bu karar ve/veya istemine karşı Yüksek İdare Mahkemesine YİM 72/81 sayılı baş- vuruyu yapmıştır. Ancak, bu başvuru bilahare, 24.2.1982 tarihinde, Müstedi tarafından geri çekilmiştir. Tüm bunlara rağmen, Müstedi başvuru konusu n-arenciye bahçesini tahliye etmemiş, tasarrufunda bulundurmağa devam etmiştir.
Mezkur narenciye bahçesi daha sonra Müstedaaleyhçe kaynak paketine konmuştur. İlgili Taraf Ali Rüstem Gürpınar kaynak peketindeki bu bahçeye müracaat etmiş, müracaatı olumlu ka-rşılanmış ve ona 16.9.1983 tarihinde emare 8 kesin tasarruf belgesi verilmiştir.
Müstedi bunun akabinde, 12.10.1983 tarihinde işbu başvuruyu dosyala- yarak yukarıda belirtilen taleblerde bulunmuştur.
Kesin tasarruf belgesi alan İlgili taraf, mezkur nar-enciye bahçesini tasar- rufunda bulundurmağa devam eden Müstedi aleyhine Girne Kaza Mahkeme- sinde 611/83 sayılı tahliye davasını açmıştır. İtirazsız olarak ibraz edilen emare 5 şahadete göre, Müstedi 2.2.1984 tarihinde 611/83 sayılı tahliye davasında baş-vu- ru konusu narenciye bahçesini tahliyeye rıza gösterdiği cihetle, Müstedaaleyh de Müstedi aleyhine askıda bulunan 44/81 sayılı Genel istidayı geri çekmiştir. Böylece Müstedi, başvuru konusu narenciye bahçesini 2.2.1984 tarihinde, yani duruşma gününden ö-nce, kendi rızası ile, ilgili tarafa devir ve teslim etmiştir.
Olgulara bu şekilde değindikten sonra, şimdi de meşru menfaat hususundaki ön itirazı incelemeği uygun buldum.
K.K.T.C. Anayasasının meşru menfaatla ilgili 152(2) maddesi aynen şöyledir:
"B-öyle bir başvuru, sahip olduğu meşru bir menfaatı, bu gibi karar veya işlem veya ihmal yüzünden olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkile- nen kişi tarafından yapılabilir."
Yüksek İdare Mahkemesi YİM 49/77, Hüseyin Hasan Türk ile Kıbrıs Türk Federe devlet-i arasındaki başvruuda sayfa 2'de şunları söylemiştir:
"İdare hukuku ilkelerine göre ve Türkiye'de idare mahkemelerinde uy- gulanan ilkelere göre, meşru menfaatın gerek başvurunun yapıldığı gün ve gerekse başvrunun duruşmasının yapıldığı günde varolması g-erekir. Meşru menfaatın sadece başvurunun yapıldığı gün varolması kafi değil- dir. Meşru menfaatın başvurunun duruşma gününde de varolması gerekir."
Yukarıdakilerden görülebileceği gibi, herhangi bir kişinin Yüksek İdare Mahkemesine başvurabilmesi için, -gerek başvurunun yapıldığı gün, gerekse duruşma gününde meşru bir menfaata sahip olması ve bu meşru menfaatının olumsuz yönde doğrudan doğruya etkilenmesi gerekmektedir. Müstedinin işbu başvuruyu dosyaladığı 12.10.1983 tarihinde meşru menfaata sahip olduğu- sabit- tir. Ancak, daha önce yaptığım bulguya göre, Müstedi başvuru konusu naren- ciye bahçesini 2.2.1984 tarihinde kendi rızası ile İlgili Tarafa teslim ederek mezkur taşınmaz mal ile olan alakasını kesmiştir. Ayrıca, İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Ma-l Yasası'nın 69(1) maddesine göre, halen tasarruf edilmekte olan taşınmaz mallar ve puan değerleri şahısların "T" cetvellerine işlenebilmektedir. Müstedi kendi hareketi ile başvuru konusu narenciye bahçesinin tasarrufunu 2.2.1984 tarihinde İlgili Tarafa v-ermiştir. Bu durumda, Müstedi başvuru konusu taşınmaz malın "T" cetveline işlenme olasılığını da ortadan kaldırmıştır. Belirtilen tün sebepler ışığında, Müstedinin duruşma gününde ve bugün meşru bir menfaata sahip olmadığı kanısındayım. Meşru menfaat yoklu-ğunda ise, başvuru ileri gidemez ve reddedilmesi gerekmektedir.
Meselenin istinafa gidebileceğini nazarı itibare alarak ve bir an için Müstedinin meşru menfaatı olduğunu farzederek başvurunun esasına da değin- meyi uygun buldum.
Değiştirilmiş şekiyle İ-skan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'nın 38(2) maddesinin şart bendi aynen şöyledir:
"Ancak, tahsisi iptal edilenlerden tasarruflarında bu Yasa kuralları uya- rınca hak sahibi olabileceği taşınmaz mallar bulunduranlara, bu mallardan hak sahibi olab-ileceği kadarı öncelikle yeniden tahsis edilir veya eşdeğer mal olarak verilir."
Görülebileceği gibi, bu madde, tahsisleri iptal edilen hak sahiplerine tasarruflarında buludnurdukları taşınmaz mallardan hak sahibi oldukları oran- daki miktarının yeniden- tahsis edilmesi veya eşdeğer mal olarak verilmesini hükme bağlamaktadır. Maddede geçen tasarrufun ise, yasal tasarruf olduğu Yüksek İdare Mahkemesinin birçok kararında ve özellikle YİM 3/84 Hatice Arşanlı ile KKTC ve birleştirilmiş 115/84 ve 136/84 Ali E-mir Ahmet ile KKTC içtihad kararlarında belirtilmiştir.
Mezkur Yasanın kaynak paketi ile ilgili hükmü ise şöyledir:
"71A(1) Mevcut rezerv kaynaklara ilaveten, Yasanın 70. maddesi uya- rınca dağıtım dışında kalan ve 38. madde gereğince tasarruf hakkı olm-a- dan kullanıldığı tesbit edilen taşınmaz mallar, Eşdeğer mala kaynak olacak listelere dahil edilir."
Yasal duruma bu şekilde kısaca değindikten sonra, şimdi de başvurunun esasına geçiyorum:
Kuzeyde bulunan malları Rumlar tarafından hasara uğratılan v-e tazmin edilmeyen Müstedinin İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası uyarınca hak sahibi olduğu görülmektedir. Ancak, Müstedinin puanları halen kesin olarak değerlendirilmemiştir. Olgulardan görülebileceği gibi, başvuru konusu narenciye bahçesi Müsted-iye 1975 yılında verilmiştir. Bu tarihlerde turunçgil bahçelerinin tahsis ve işletmelerinde uygulanacak esaslar Bakanlar Kurulu'nun 6.3.1975 gün ve 6351 sayılı kararı ile onaylanan ve "Turunçgil Bahçelerinin Tahsisi İçin Yönetmelik" olarak isimlendirilen,- sureti Emare 2 olarak ibraz edilen mevzuat- tır. Müstedinin tahsisinin de bu mevzuata dayanılarak yapıldığı şüphesizidr. Bu durumda, Müstedinin mezkur narenciye bahçesine girişi ve onu tasarruf etmesi o zaman yürürlükte olan mevzuata göre yasaldı. Kaldı k-i, bu giriş ve tasarrufun yasal olmadığı hususunda huzurumda herhangi bir iddia da yoktur. Sözkonusu yönetmeliğin 1. maddesine göre, verime dönük bahçelerin tahsisi 2 yıl içindi. Ancak, Bakanlar Kurulu 29.7.1975 gün ve 7030 sayılı sureti emare 3 olarak ibr-az edilen kararı ile bu süreyi 5 yıla çıkarmıştır. Bu durum karşısında, Müste- diye yapılan tahsis 1980 yılında sona ermiştir. Buna rağmen, daha önce de belir- tildiği gibi, Müstedi mezkur narenciye bahçesini tasarrufunda bulundurmağa devam etmiştir. Bu ar-ada, 10.8.1982 tarihinde, 27/1982 sayılı Değişiklik Yasası ile İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'nın yukarıya çıkarılan 38(2) maddesinin şart bendi yürürlüğe girmiştir. Müstedaaleyh mezkur şart bendini hiç dikkate almadan Müstedinin yasal tahsist-en kaynaklanan ve tasarrufunda bulu- nan başvuru konusu narenciye bahçesini doğrudan doğruya kaynak paketine koymuş ve İlgili Tarafa kesin tasarruf belgesi de vermiştir. Halbuki, Müstedaaleyh bunu yapmadan önce, İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'-nın ilgili kuralları ve özellikle Yasanın 38(2) maddesinin şart bendi, 69, 70, 71, 71 A ve 72. maddeleri uyarınca, Müstedinin yıllarca evvel yaptığı emare 4 müracaatını öncelikle ele alarak tasarrufunda bulundurduğu başvuru konusu narenciye bahçesi dahil t-üm taşınmaz malların kesin puanlarını çıkarmalı, bunları Müstedinin "T" cetveline işlemeli, "T" cetevlini, tebliğ etmeli itiraz süresinin geçmesi veya yapılan itirazın değerlendirilmesi ve Müstedinin tercih hakkını kullanmasını müteakip ona öncelikle hak s-ahibi olabileceği kadarı eşdeğer mal olarak verilmeli, eğer başvuru konusu narenciye bahçesi fazla ise, o zaman geri alınarak kaynak paketine dahil edilip İlgili Tarafa verilmeliydi, kanısındayım. Yüksek İdare Mahkemesinin birleştirilmiş YİM 81/86 ve 133/8-6, Ekrem Ersöz ile KKTC arasındaki başvuruda vermiş olduğu karar da bu görüşümü destekler mahiyettedir. Müstedaaleyh bunları yapmamakla İskan, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası'na aykırı hareket etmiştir.
Yukarıda belirtilen nedenlerle, Müstedinin meş-ru menfaatı olmuş olsaydı başvuru kabul edilip Müstedinin talebleri doğrultusunda hüküm verecektim.
Sonuç olarak, Müstedi meşru menfaata sahip olmadığı cihetle, başvuru reddolunur.
Meselenin tüm ahval ve şeraiti nazarı itibara alınarak masarflarla ilgi-li herhangi bir emir verilmez.
(Celal Karabacak)
Yargıç-
30 Haziran 1987
Full & Egal Universal Law Academy