-
D.11/87 YİM 98/85
Yüksek İdare Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkemede
Yargıç Niyazi F. Korkut Huzurunda
Anayasanın 152. maddesi hakkında
Müstedi: 1. Necati -Mehmet, Serdarlı.
2. Selim M. Ali, Serdarlı
3. Mehmet Necati, Serdarlı
- ile -
Müstedaaleyh: İçişleri ve Sağlık Bakanlığı, Motorlu Araçlar İzin Makamı
vas. KKTC, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.
Müstediler namına: Ümit Özdil
Müstedaaleyh namına: Mehmet Ali Şefik
İlgili şahıs namına: Menteş Aziz adına Kemal Aktay.
Yasa Maddesi: 27/75 sayılı İzin makamı Yasası.
İstemin -Özeti: Müstedaaleyhin ilgili şahsa Serdarlı-Lefkoşa ve geri hattı üzerin- de otobüs çalıştırma, yolcu ve eşya taşıma izni veren kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına ilişkin karar verilmesi istemi.
OLAY: Mesl-ekten şoför olan Müstediler Serdarlı-Lefkoşa hattı üzerinde otobüs çalıştırmaktadırlar. Müstediler, 1984 yılında okul mevsiminde sıkışıklığı gidermek için ek sefer yaptıklarını ancak gecikme nedeni ile ek otobüs çalıştırmak için izin istediklerini ve İzin -Makamının kendilerine gerekli izni verdiğini ancak ayni tarihte ilgili şahsa da izin verildiğini belirterek İzin Makamına itirazda bulunduklarını ancak herhangi bir yanıt alamadık- larını belirterek işbu başvuruyu dosyaladıklarını belirttiler. Müstedaaleyh-i temsil eden Savcılık itiraz dosyaladı. İlgili şahıs ise dosyaladığı itirazında Müstedilerin meşru menfaatlerinin olumsuz yönde etkileyecek bir duru- mun var olmdığını ileri sürdü.
SONUÇ: İzin Makamı kamu taşımacılığı ile ilgili izin verip vermeme hususu-nda takdir yetkisini İzin Makamı Yasasının 15(2) maddesi uyarınca kullanmak- tadır. Bu yetkiye müdahale edebilmek için Makamın takdirini kullanırken yanlış olguları gözönünde bulundurmuş olması ya da tüm gerekli hususları gözönünde bulundurmamış olması ya -da yanlış prensipleri uygulamış olması gerekir.
İzin Makamı gerekli tüm hususları dikkate alarak hareket etmiştir ve herhangi bir yetkiyi kötüye kullanması sözkonusu olmadığı gibi yanlış prensip de uygulamadığı kanaatine varıldığından başvurunun redd-ine karar verilir.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- YİM 46/82 /D.18/83) sayılı Cemal Ulaşan ile Motorlu Araçlar İzin
Makamı arasındaki Yüksek İdare Mahkemesi Kararı.
____________________
H Ü K Ü M
Müstediler dosyalamış oldukları- işbu başvuru ile müstedaaleyhin Serdarlı sakinlerinden Arif Salih Büyükadam'a Serdarlı-Lefkoşa ve geri sefer hattı üze- rinde otobüs çalıştırma ile yolcu ve eşya taşıma izni veren 19.4.1985 tarihli kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhang-i bir sonuç doğura- mayacağına ilişkin bir karar verilmesini istediler.
Müstediler başvurularında, sair şeyler yanında, meslekten şoför olup Serdarlı-Lefkoşa ve geri hattında otobüs çalıştırdıklarını ve son 4 yıldan beri de ortaklık şeklinde çalıştıkları-nı, otobüslerin sıra ile 55, 54 ve 52 kişilik olduğunu, okul mevsimi dışında otobüslerinin yeterli olduğunu, okul mevsiminde ek bir sefer yaparak yolcuları taşıdıklarını ancak gecikme olduğu nedeni ile sıkışıklığı gidermek için 1984 yılında 4'üncü bir otob-üs çalıştırmak için izin istediklerini ve müstedaaleyhin de gerekli izni verdiğini ancak aynı tarihte ilgili şahsa da aynı hatta otobüs çalıştırmak üzere izin verdiğini, bu hususun 24.4.1985 tarihinde bilgilerine gelip 26.4.1985 tarihinde itirazda bulunduk-larını, müstedaaleyhin bu itirazı yanıtlamaması üzerine de bu başvuruyu dosyalayarak müstedaaleyhin Tavsiye Kurulu'nun ilgili şahsa izin verilmesini tavsiye etmesine karşın izin verdiğini, yeterli araştırma yapmadığını, alınan raporlara gereken değeri verm-ediğini, beşinci bir otobüse gereksinme olup olmdığını incelemediğini ve konu kararı alırken tüm ilgililerin kar sağlaması gerektiği ilkesini de gözardı ettiğini ileri sürdüler.
Müstedaaleyh savcılık tarafından temsil edilmesine karşın bu başvuruda savcı-lıkça herhangi bir itirazname dosyalanmadı. Bu aşamada birşe söylemeyip şahadeti dğerlendirdikten sonra bu hususa değinmekte yarar görmekteyim.
İlgili şahıs tarafından dosyalanan itiraznamede ise, sair şeyler yanında, ilgili şahsın Serdarlı-Gönendere hat-tında öğrenci taşıma izni olduğu, müstedilerin Serdarlı-Lefkoşa ve geri seferinde çalışmakta oldukları otobüslerin Serdarlı halkı ile öğrencilerinin taşınmasına yetmemesi nedeni ile gerek müstediler gerekse kendisinin ek sefer için yolcu taşıma izni istedi-kleri ve İzin Makamının Serdarlı Belediyesinin uyarısını da dikkate alarak gerekli izinleri verdiği, yetkiyi kötüye kullanmada ya da yetki aşımının söz konusu olmadığı ve kamu yararına uygun bir karar alındığı ve müstedilerin meşru menfaatlerini olumsuz yö-nde etkileyecek bir durumun var olmadığı ileri sürüldü.
Duruşma sırasında şahadet veren müstedi 1, özetle, 3 otobüsün yeterli olduğunu ancak okul zamanı sıkışıklık olduğu için 1 otobüs izni almak istediklerini belirtti. İstintak esnasında da bu tanık 4'ü-ncü otobüs iznini almaz- dan önce fazla yolcu taşımadan dolayı rapor edildiklerini ancak rapor sayısını hatırlamadığını, 3 otobüs çalıştırdıkları devrede kapasitelerinin 149 ve yolcu sayısının 180 olduğunu ancak ek sefer yaparak sorunu hallettiklerini beli-rtti. Müstedi 2 ve 3'de aynı mealde şahadet verdiler.
İlgili şahıs ise şahadetinde, özetle, esas geçiminin şoförlük olduğunu, polis raporuna göre ilgili devrede sayısının 180 olduğunu ve ek otobüse gerek- sinme bulunduğunu; köyde yolcuların şikayet ve is-tekleri üzerine Gönendereye öğrenci taşımaya ilave olarak Lefkoşa'ya da sefer yapabilmek için izin istediğini ve şimdi seferlerin normalleşip şikayetlerin kalktığını belirtti.
İlgili şahıs tarafından şahadete çağrılan Serdarlı eski Belediye Başkanı Ahmet- Kasap şahadetinde ilgili devrede halktan devamlı şikayetler geldiğini, Belediyenin otobüs çalıştırmasını istediklerini ancak İzin Makamının şehir dışı taşımacılık yapmalarına izin vermediğini, ilgili şahsa izin verdikten sonra da yolcu taşımacılığının rah-atladığını belirtti.
Daha sonra şahadet veren İzin makamı Başkanı Ünal Bektaşi şahade- tinde, özetle, 16.4.1985'de mevcut 3 otobüse ilaveten müstedilere ve ilgili şahsa birer izin verdiklerini, izinlerin ilgili devrede gerek köyden gerekse yöneticilerden- gelen şikayetler üzerine yapılan araştırma sonucu gereksinme olduğu gerekçesi ile verildiğini, ilgili şahsın mesleği de şoförlük olduğu için mevcut iznine ilave yapıldığını; Emniyet Genel Müdürlüğünün 12.9.1984 tarihli raporuna göre yolcu sayısının 180 ve- araçların kapasitesinin de 149 olarak belirlenip bir gereksinme olduğunun belli olduğunu, İzin Makamı olarak her otobüs için 25 yolcu esasını alarak hareket ettikleri ve bir otobüsün 25 yolcu ile %25 karı olduğu ve bu hesaplamayı Kar-İş ile yaptıkları pro-tokola göre uzun süreden beri uyguladıklarını belirtti.
İstintak esnasında da bu tanık izinlerde kapasite meselesinin söz konusu olduğunu, ilgili izinler verilmezden önce köyde ikamet eden memurlar ile Bele- diye Başkanından sözlü şikayetler aldığını, mü-stedileri çağırıp şikayetleri kendilerine ilettiğini, müstedilerin sefer saatlerine uymadıklarını ve mevcut 3 ara- cın yolcuları taşıyamadığını; gerekli araştırma yapıp köyde oturan memurlardan da bilgi alındığını ve şimdi ilave iki izin verildiği halde ha-la daha kış aylarında ek sefer yapıldığını; polis raporunda, sıkışıklık ek seferle giderilebilir gerekçesi ile 3 otobüsün yeterli olduğunun belirtildiğini, Tavsiye Kurulu'nun da polis ve kaymakamlık raporlarına atfen ilgili şahsa izin verilmesini tavsiye e-tmediğini ancak müstediler bile dilekçelerinde ek sefer ile yürütemedikleri için bir izin daha istediklerini; polis ve kaymakamlığın bazan gerekli araştırma yapmadan rapor hazırladıklarını ileri sürdü.
İlgili şahıs avukatı Mahkemeye hitabında her iki ta-rafın meslekten şoför olduklarını; İzin Makamının aldığı görüşleri değerlendirip kendisinin de araştırma yaptıktan sonra her iki tarafa da izin verdiğini belirterek esas konunun İzin makamının yetkisini aşıp aşmadığı olduğunu vurguladı ve keza 27/75 sayılı- Yasanın 15. maddesinde izin verirken nelerin gözönünde bulundurulacağını da belirlediğini ve bunları dikkate alan İzin Makamının her iki tarafa da izin verdi- ğini ve bu müstediler aleyhine direkt menfi yönde bir karar olmadığını savundu.
Müstediler av-ukatı ise, sair şeyler yanında, müstedilerin 4'üncü bir otobüs işletme izni alabilme amacı ile dilekçelerinde sıkışıklıktan bahsettiklerini, Kar-İş'in de üyesi bulunduğu Tavsiye Kurulu'nun ilgili şahsa izin verilmesini tavsiye etmediğini ve müstedaaleyhin -bu tavsiyeyi dikkate almadan ve herhangi bir gerekçe göstermeden ilgili şahsa izin verdiğini ve alınan kararın keyfilik arzettiğini ve bu nedenle alınan kararın yanlış olduğunu, İzin Makamının Kay- makamlık ve Emniyet Genel Müdürlüğünün raporlarını inceley-ip onlara gerekli değeri vermekle yükümlü olduğunu ve bunlara uymayacaksa yine gerekçe ve nedenlerini belirtmesi gerektiğini ve 5'inci otobüse izin verirken uzun süre bu yolda sefer yapan müstedilerin haklarının dikkate alınmadığını ileri sürdü.
Özetlene-n şahadet ile sav ve karşı savın incelenmesine geçmezden önce konu ile ilgili yasal duruma değinmede yarar vardır.
İzin Makamı kamu taşımacılığı ile ilgili yol kullanma izni verip vermeme hususunda takdir yetkisini 27/75 sayılı yasa hükümleri ve özellikl-e yasanın 15. maddesinde belirlenen kriterleri göz öününde tutarak kullanmak zorundadır.
İzin Makamı yasanın 15(2) maddesi uyarınca takdir yetkisini kullanırken, sair şeyler yanında, bölgenin bir tüm olarak taşınma ile ilgili gereksinmeleri (yeterli, uyg-un ve başarılı) hususunu dikkate alır.
Yüksek İdare Mahkemesinin İzin Makamının takdir hakkını kullanma- sına müdahale edebilmesi için YİM 46/82'de vurguladığı gibi İzin Makamının takdirini kullanırken yanlış olgular gözönünde bulundurmuş olması, ya da t-üm gerekli hususları gözönünde bulundurmamış olması, ya da yanlış yasal prensip- leri uygulamış olması gerekir.
Emarelerden de görülebileceği gibi müstediler İzin Makamına yapmış oldukları 18.5.1984 tarihli dilekçede yolcu sayısının önemli derecede arttı-ğı ve sıkışıklık husule geldiği gerekçesi ile kendilerine bir otobüs izni daha verilmesini istediler.
Emniyet genel Müdürlüğü de bu hususla ilgili raporunda mevcut 3 oto- büsün yolcu kapasitesinin 149 olmasına karşın köyün yolcu sayısının 180 oldu- ğunu -vurgulamakla beraber, kendi görüşlerine göre, fazla yolcuların ek sefer yapılarak giderilebileceği gerekçesi ile istenen iznin verilmemesini tavsiye etti. Halbuki müstediler, biraz önce de değindiğim gibi, şıkışıklığı ek sefer ile gideremediklerinden şikay-etle bu yola bir otobüs daha koymak için izin istediler. Nitekim Mağusa Kaymakamı Vedat Tezcan Bey de raporunda mevcut vasıtala- rın köyün yolcu taşımacılığını yapamadığını ve bunun yanında öğrenciler ile diğer yolcuların gidiş geliş saatlerine uyulamadığı-nı vurgulayarak gerekli iznin verilmesini tavsiye etmiştir. Öte yandan ilgili şahsın başvurusu ile ilgili olarak Emniyet Genel Müdürlüğünce hazırlanan raporda, müstediler ile ilgili raporda belirlenen gerekçeler yinelenerek, istenen iznin verilmemesi tavsi-ye edildi.
Kaymakamlıkça hazırlanan raporda ise herhangi bir gerekçe ve neden göstermeksizin, sadece mevcut otobüslerin rahatça sefer yaptıkları belirtilerek ilgili şahsa istenen iznin verilmemesi tavsiye edildi.
Öyle anlaşılıyor ki Tavsiye Kurulu da- Emniyet Genel Müdürlüğünün raporundaki olguları incelemeden sonuçtaki tavsiyeyi ve yine ilgili şahısla ilgili olarak Kaymakamlıkça hazırlanıp hiç bir olgu ve gerekçe içermiyen raporu dikkate alarak ilgili şahsa izin verilmemesini tavsiye etmiştir. Esasen -Emniyet Genel Müdürlüğü, Kaymakamlık ve Tavsiye Kurulunca verilen tavsiyelerin İzin Makamını bağlayıcı olduğuna ilişkin yasada herhangi bir hüküm mevcut değildir. İzin Makamı da haklı olarak, Ünal Bektaşi'nin şahadetinde belirttiği gibi, Emniyet Genel Müdü-rlüğünün raporundaki tavsiyeyi dikkate almayıp rapo- run içerdiği olguları dikkate alarak ve kendisi de gerekli araştırmaları yapıp değelendirerek, bilhassa Mağusa kaymakamı Vedat Tezcanın 16.9.1984 tarihli raporunda da vurguladığı gibi, mevcut vasıtalar k-öyün yolcu taşımacılığını yapa- madığından gerek müstedilere gerekse ilgili şahsa izin vermişlerdir.
Gayet dürüst ve tarafsızca şahadet verdiği izlenimini bırakan İzin Makamı Başkanı Ünal Bektaşinin şahadetinden de görülebileceği gibi Kar-İş ile yapılan -protokole göre her otobüs için 25 yolcu esas alınarak hareket edildiği ve bir otobüsün 25 yolcu ile %25 karı olduğu da dikkate alındığında İzin Makamı- nın gerekli tüm hususları dikkate alarak hareket ettiği ve herhangi bir yetkiyi kötüye kullanma söz konu-su olmadığı gibi yanlış yasal prensip de uygulamadığı kanaatine varılmıştır. İzin Makamı Başkanı tarafından yapılan bu izahlar ile ema- relerde var olan olgulara karşın İzin Makamı adına bulunan savcılığın herhangi bir itirazname dosyalamamasının nedenleri-ni anlamak oldukça güçtür. Savcılığın böyle bir durumda en azından ilgili dairenin izahını içeren bir itirazname dosyalamsı ve haklı olup olmadığı kararını Mahkemeye bırakması ve kendisini Mahkeme yerine koyarak peşin karara varıp itiraz dosyalamama gibi b-ir duruma girmemesi gerektiğini vurgulamak isterim.
Sonuç olarak başvuru reddolunur.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Niyazi F. Korkut)
- Yargıç
25 Mart 1987
Full & Egal Universal Law Academy