Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-92 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-37/770-238
Karar Tarihi : 16.06.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Buket ARI 10
C. BAŞVURAN : Murat TİRYAKİOĞLU
Bilkent 2 Konutları G1 Blok Bilkent / ANKARA
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş.
Bağdat Caddesi 57/A Kızıltoprak / İSTANBUL
- Club Jolly Turizm Ticaret Ltd. Şti.
Cumhuriyet Caddesi No: 181-A Harbiye / İSTANBUL
- Tantur Turizm Seyahat A.Ş.
Kore Şehitleri Cad. No.45, K.1-2 34394 Zincirlikuyu /
İSTANBUL 20
- Mapfre Genel Yaşam Sigorta A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad. No:23/4 Salıpazarı, Fındıklı /
İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU: Yurtiçinde faaliyet gösteren büyük ölçekteki seyahat
acentelerinin yurtiçi otellerle tek yetkili acentelik sözleşmesi yaparak ilgili
pazarda rekabeti engellediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, yurtiçinde faaliyet gösteren bazı tur operatörlerinin
otellerle tek yetkili acentelik sözleşmeleri akdettiği, bu kapsamda yaz tatili satışlarında
büyük tur acentalarının otellerle anlaştığı, bu otellerin diğer tur operatörleri ile
çalışmaktan kaçındıkları, söz konusu uygulama nedeniyle tek yetkili olmayan küçük 30
veya yerel acentelerin müşteri kaybederek bir acentenin bayîi olmak veya kapanmak
durumunda kaldıkları ileri sürülmüştür. Başvuruda ayrıca ETS-Ersoy Turistik Servisleri
A.Ş.’nin (ETS Tur), Mapfre Genel Yaşam Sigorta A.Ş. (Mapfre Sigorta) ile birlikte
çıkardığı erken rezervasyon iptal sigortasının, sadece ETS Tur’a satılması ve diğer
seyahat acentelerinin bu hizmetten yararlanamaması nedeniyle küçük acentelerin
müşteri kaybettikleri belirtilmiş ve konunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun kapsamında incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.03.2011 tarih ve 2296 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 07.04.2011 tarih ve 2011-4-92/İİ-11-174-MA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 21.04.2011 tarih ve 11-25 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 40
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
11-37/770-238
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 07.06.2011 tarih ve 2011-4-92/ÖA-11-378.HG sayılı
Önaraştırma Raporu 10.06.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/267 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslerin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiasını
destekler nitelikte kanıt bulunmadığından, söz konusu teşebbüsler hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41’inci maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı 50
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Seyahat acentası, 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği
Kanunu’nun 1. maddesinde “kâr amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye,
paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve
eğlence hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat
acenteleri vasıtası ile pazarlayabilen ticari kuruluş” olarak tanımlanmıştır. Kanun’un 3.
maddesi bu hizmeti üç başlık altında toplamıştır. A grubu Seyahat Acenteliği 60
Hizmetleri sayılan tüm faaliyetleri yerine getirirken B Grubu Acenteler, uluslararası
kara, deniz ve hava ulaştırma araçları ile (A) grubu seyahat acentelerinin
düzenleyecekleri turların biletlerini satmaktadır. C Grubu Acenteler ise, yalnız Türk
vatandaşları için yurt içi turlar düzenlemektedirler.
Dosya çerçevesinde incelenen tur operatörlerinin tamamı, A grubu seyahat acentesi
olup anılan Kanun’da sayılan tüm faaliyetleri yerine getirebilmekte olduğundan, söz
konusu teşebbüslerce sağlanan hizmetler talep ve arz yönünden birbirine ikame
olabilecek niteliktedir. Bu nedenle ilgili ürün pazarı “A grubu seyahat acenteliği
hizmetleri“ pazarı olarak tespit edilmiştir. Ayrıca incelenen işletmelerin bazılarının
çeşitli oteller ile imzalamış olduğu tek yetkili acentelik sözleşmeleri sebebiyle 70
“konaklama hizmetleri pazarı” da dosya kapsamında üst pazar olarak tanımlanmıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu seyahat acenteliği hizmetleri olan otel rezervasyonu, seyahat sigortası
ve tur düzenlenmesi gibi hizmetlerin tüm Türkiye’de verilebiliyor olması ve rekabet
koşullarının benzer bir görünüm arz etmesi sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye”
olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler
I.2.1. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Belgeler
Yürütülen önaraştırma kapsamında ilgili teşebbüslerden çeşitli bilgi ve belgeler talep
edilmiştir. Bu çerçevede Kurumumuza intikal eden cevabi yazılar ile diğer belgeler 80
aşağıda aktarılmıştır.
I.2.1.1. ETS-Ersoy Turistik Servisleri A.Ş.’den Edinilen Bilgi ve Belgeler
ETS Tur tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda, ilk olarak ETS Tur
bünyesinde, ETS Ersoy Seyahat Acentesi ve Didim Turizm Seyahat Acentesi ünvanlı
11-37/770-238
3
iki ayrı seyahat acentesi bulunduğu ve bu firmaların ayrı tüzel kişiliğe sahip olmadığı
ifade edilmektedir. Yazı ekinde ayrıca ETS Tur’un 2008-2010 yıllarında tek yetkili
acente olarak çalıştığı oteller ile ETS Tur bünyesinde bulunan konaklama tesislerinin
listesine, bu otellerle imzalanan tip sözleşmelerin birer örneğine, 2008-2010 yılları
arasında tek yetkili acentelik sözleşmesi kapsamında yapılan konaklama satışına
ilişkin müşteri adet ve ciro bilgisine, yine aynı yıllar arasında konaklama satışı yapılan 90
müşterilerin toplam sayısı ile elde edilen toplam ciro büyüklüklerini gösteren belgelere
ve ETS Tur’un 2008-2010 yılları arasındaki yaklaşık pazar payına ilişkin bilgilere yer
verilmektedir.
Cevabî yazıda ETS Tur’un pazar payının %... civarında olduğu belirtilmiştir. Buna göre
ETS Tur, 2008 yılında … otelle belirtilen şekilde anlaşmış olup, bu otellerden … tanesi
kendi bünyesinde yer almaktadır. 2009 yılında anlaşmalı otel sayısı …’a yükselmiş,
bunlardan … tanesinin yine aynı işletmenin bünyesinde yer aldığı ifade edilmiştir. 2010
yılında ise anlaşmalı otel sayısının …; bunların arasında işletmenin kendi
bünyesindeki otel sayısının ise … olduğu bildirilmiştir.
ETS Tur’un anılan oteller ile akdettiği sözleşmelerde, sözleşmenin tarafı olan 100
konaklama tesisinin iç pazarda sadece ETS Tur ile çalışacağının bildirildiğine ve aksi
halde tesisin ETS Tur’a ek komisyon ödeyeceğine dair hükümler bulunmaktadır.
Nitekim bu sözleşmelerde, … şeklinde hükümler yer almaktadır.
ETS Tur, 2010 yılında yaklaşık … farklı otel ile çalışıldığını, … tanesi ile kontenjan
sözleşmesi yapıldığını ve kontenjan sözleşmesi yapılmış olanların da … tanesinde tek
yetkili satıcı olarak hizmet verildiğini belirtmiştir. Öte yandan, ETS’nin çalıştığı otellerin
büyük bir çoğunluğu ile tek yetkili satıcılık ilişkisinin bulunmadığı, bu noktada tek yetkili
satıcılığın da 4054 sayılı Kanun anlamında münhasır çalışma anlamına gelmediği ve
dolayısıyla başka bir seyahat acentesinin aynı otele ait odaları pazarlayabileceği ifade
edilmiştir. 110
ETS Tur ile sözleşme akdeden oteller arasındaki münhasırlığın, yurt içinde bahse
konu otelin gazete ilanı ile satışının sadece ETS Tur tarafından yapılabileceği
anlamına geldiği değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, başka bir seyahat acentesinin duyuru
yapmaksızın aynı otele ait odaların satışını yapması mümkün olup müşterilerin de otel
ile doğrudan irtibat kurmak suretiyle oda satın alması olanaklıdır.
I.2.1.2. Club Jolly Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.’den Edinilen Bilgi ve Belgeler
Club Jolly Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. (Jolly Tur) tarafından Kurumumuza gönderilen
cevabî yazıda; Jolly Tur’un A grubu seyahat acentesi olup TÜRSAB’a kayıtlı 6.056
adet acenteden biri olarak faaliyet gösterdiği; 2008-2010 yılları arasındaki yaklaşık
pazar payının, TÜİK verileri dikkate alındığında, %... olarak hesaplanabileceği; yazı 120
ekinde örneklerini gönderdikleri ve otellerle akdedilmiş olan tüm sözleşmelerin tek
yetkili acentelik sözleşmesi olmayıp kontenjan sözleşmesi olduğu; bu nedenle oteldeki
tüm odaların satış hakkının kendilerine verilmediği; sadece Jolly Tur’un çalıştığı ve
başka kişi ve kurumlara satış yapmayan hiçbir otelin bulunmadığı; hiçbir otelin sadece
belli bir acenteye satış hakkı tanımadığı; sadece belli kontenjandaki odaların satış
hakkının kendilerine verildiği; sözleşmelerde yer alan “tek yetkililik” ibaresinin başka
acentelerin bu otellerin gazete, internet gibi kanalları kullanarak ilan çıkarmak suretiyle
satışını yapamayacağı anlamına geldiği; nitekim otellerin kontenjan dışında kalan
odaları her şekilde satma imkânının bulunduğu belirtilmiştir.
11-37/770-238
4
İlgili yazıda yer alan bilgilere göre Jolly Tur, 2008 yılında … otelle çalışmış, bunlardan 130
… tanesi ile tek yetkili acentelik sözleşmesi imzalamış; 2009 yılında … otelle çalışmış,
… tanesi ile tek yetkililik sözleşmesi imzalamış ve nihayet 2010 yılında … otelle
çalışmış ve bunlardan … tanesi ile anılan türde sözleşme imzalamıştır.
Jolly Tur’un örneklerini gönderdiği sözleşmelerde,
…
şeklinde hükümlerin bulunduğu gözlemlenmiştir.
I.2.1.3. TANTUR Turizm Seyahat A.Ş.’den Edinilen Bilgi ve Belgeler
TANTUR Turizm Seyahat A.Ş. (TANTUR Turizm) tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 07.06.2011 tarih ve 4314 sayı ile intikal eden yazıda, teşebbüs ile
Türkiye’de bulunan konaklama tesisleri arasında kış ve yaz dönemlerini içerir 140
kontenjan sözleşmelerinin imzalandığı, bu sözleşmelerin tek yetkili acentelik
sözleşmesi niteliği taşımadığı, 2011 yılında ise sadece MİN Otelcilik Turizm İnşaat ve
Ticaret Ltd. Şti. ile tek yetkililik sözleşmesi imzalandığı belirtilmiştir.
Yazı ekinde gönderilen sözleşme örneğinde, … şeklinde hükmün varlığı tespit
edilmiştir.
I.2.1.4. Diğer Tur Operatörlerinden Edinilen Bilgi ve Belgeler
Kurumumuza çeşitli tarihlerde ulaşan, Cafe Turizm Ltd. Şti., Vista Turizm ve Seyahat
A.Ş., MNG Turizm ve Ticaret A.Ş., Setur Servis Turistik A.Ş. ve Touristica Seyahat
Acentesi cevap yazılarında, bu işletmelere ait yaklaşık pazar payı ve 2008-2010
yıllarına ait ciro bilgileri yer almaktadır. Söz konusu teşebbüsler, konaklama tesisleri ile 150
tek yetkili acentelik sözleşmesi imzalamadıklarını beyan etmişlerdir.
Kurumumuzca gönderilen yazılara cevap veren Duru Turizm Dinamik Taşımacılık ve
Turizm A.Ş., Goldenbay Turizm Yatırımları A.Ş., Mega Sky Turizm Ticaret Ltd. Şti.,
VIP Turizm Tic. Ltd. Şti, Bamtur Turizm Tic. Ltd. Şti., Prontotour AC Turizm Ticaret
A.Ş., WTS World Travel Service Turizm Şti., Mayra Turizm Seyahat Acentası, KRC
Kiracıoğlu Turizm Taşımacılık Ticaret Ltd. Şti., Volare Tour Tomurcuk Oto Kiralama
Turizm ve Ticaret Ltd. Şti., ETS’nin yetkili acentesi olan KLY-Kolay Turizm ve Ticaret
Ltd. Şti., Tez Tour Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. ve Nüans Turizm Tanıtma ve
Reklamcılık A.Ş. adlı işletmeler ise 2008-2010 yılları arasında hiçbir konaklama
tesisiyle tek yetkili acentelik sözleşmesi yapmadıklarını belirtmişlerdir. 160
I.3. Değerlendirme
Başvuru kapsamında ileri sürülen hususlardan birincisi büyük ölçekli seyahat
acentelerinin bazı otellerle tek yetkili satıcılık anlaşması yapması ve söz konusu
anlaşmalar dolayısıyla anlaşmaya taraf olan otellerin küçük ölçekli seyahat
acentelerine oda satışı yapmayı istememelerine ilişkindir.
İkinci olarak ise ETS Tur’un Mapfre Genel Yaşam Sigorta A.Ş. (Mapfre Sigorta) ile
birlikte uygulamaya koyduğu erken rezervasyon iptal sigortasının, anılan sigorta şirketi
tarafından sadece ETS Tur’a özgü olması gerekçesi ile başka seyahat acentelerine
sunulmaması hususu şikâyet edilmektedir. Başvuruda söz konusu iki uygulamanın
küçük seyahat acentelerinin büyük seyahat acenteleri ile rekabet etmesini güçleştirdiği 170
ileri sürülmektedir.
11-37/770-238
5
Başvuruda anılan seyahat acentelerinin yanı sıra, TÜRSAB’ın internet sitesinden
edinilen üye bilgileri doğrultusunda, birden çok şubesi bulunan seyahat acentelerine,
tek yetkili satıcılık anlaşması yapıp yapmadıklarının belirlenmesine yönelik olarak
gönderilen yazılara cevaben gelen yazılardan, pazarda tek yetkili satıcılığa yönelik
anlaşma yapan seyahat acentelerinin ETS Tur, Didim Tur, Tamtur ve Jolly Tur olduğu
bilgisine ulaşılmıştır. Söz konusu anlaşma oteller tarafından sunulan konaklama
eğlence, yemek vb hizmetlerin seyahat acenteleri tarafından satın alınması ve
doğrudan tüketicilere yahut diğer tur operatörlerine yeniden satılması şeklinde
gerçekleşen bir dağıtım sürecinin sürdürülmesine yönelik olup, bu yönüyle dikey bir 180
anlaşma niteliğindedir.
Anılan teşebbüslerce gönderilen tip sözleşmelerin incelenmesi sonucunda ilk olarak
seyahat acentelerince otellere tek alıcıya sağlama yükümlülüğü getirilmiş olduğu
anlaşılmaktadır. Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalar, alıcının
dikey anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40’ı
aşmaması halinde 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında muafiyetten yararlanabilecektir.
Teşebbüslerden talep edilen pazar payı bilgilerine göre, tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü getiren teşebbüslerden en büyük pazar payına sahip olan teşebbüs ETS
Tur olup, teşebbüsün 2008-2010 yılları arasındaki pazar payı yaklaşık %...’dir. Jolly 190
Tur’un pazar payı %... olarak bildirilmiş; Tantur tarafından gönderilen yazıda pazar
payı bilgisine yer verilmemiş olmakla birlikte ciro rakamları dikkate alınarak bu
teşebbüsün pazar payının oldukça düşük olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu çerçevede
sözleşmeye taraf acentelerin pazar payları tek başlarına ele alındığında, söz konusu
acenteler ve oteller arasında yapılan sözleşmelerde yer alan tek yetkili satıcılık
hükümleri 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanabilecek niteliktedir.
Bunun yanında, pazarda benzer nitelikteki sözleşmelerin oluşturduğu paralel ağların
ise pazarın yaklaşık %10’unu kapsaması nedeniyle seyahat acenteleri ve oteller
arasındaki anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamından çıkarılmasına gerek
olmadığı değerlendirilmiştir. 200
Diğer yandan, hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerden ETS Tur ve Jolly Tur
tarafından yapılan açıklamalarda, otellerle imzalanan tek yetkili satıcılık
sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun anlamında münhasır çalışma olmadığı, dolayısıyla
başka bir seyahat acentesinin o otele ait odaları pazarlayamayacağı anlamı taşımadığı
belirtilmiş; söz konusu olan tek yetkililiğin yurt içinde söz konusu otelin gazete ilanı ile
satışının sadece yetkili seyahat acentesi tarafından yapılabileceği anlamına geldiği,
bununla birlikte bir başka seyahat acentesinin duyuru yapmaksızın aynı otele ait
odaların satışını yapmasının mümkün olduğu, ayrıca müşterilerin de doğrudan otel ile
irtibat kurmak suretiyle oda satın almalarının imkân dâhilinde olduğu ifade edilmiştir.
Başvuruda şikâyet edilen bir diğer husus ise ETS Tur ve Mapfre Sigorta arasında 210
imzalan “Hizmet Sözleşmesi” uyarınca Mapfre Sigorta’nın ETS Tur’a sağladığı erken
rezervasyon iptal hizmetinin başka seyahat acentelerine satılmamasıdır. Söz konusu
sözleşme uyarınca ETS Tur, Erken Rezervasyon Ferdi Kaza Sigortası tanıtım ve
organizasyon hizmetleri için sözleşmenin geçerlilik süresi boyunca Sigortacı dışında
başka bir sigorta şirketi ile çalışmamayı kabul etmekte; Sigortacı (Mapfre Sigorta) ise
ETSTUR ile yaptığı anlaşma koşullarını başka bir turizm şirketi ile eş veya daha lehte
koşullarla çalışmamayı kabul etmektedir.
11-37/770-238
6
ETS Tur vekili tarafından şifahen yapılan açıklamada sözleşmeye konulan kısmi
münhasırlığın amacı, ETS Tur’un bu türden bir ürünü ilk piyasaya süren firma
olmasının verdiği avantajı korumak istemesi olarak açıklanmıştır. 220
Söz konusu münhasırlığın rekabeti azaltıcı etkisi, bu hizmeti sunan seyahat
acentesinin bu hizmeti sunamayan seyahat acentelerine kıyasen önemli bir rekabet
avantajı elde etmesi ve pazarda bu hizmeti sunan veya sunabilecek nitelikte başka
herhangi bir sigorta şirketinin olmaması halinde söz konusu olabilecektir. Tüketiciler
bakımından bu türden bir hizmeti sunan seyahat acentesi tercih sebebi olmakla
birlikte, mevcut şartlarda Mapfre Sigorta’nın bu hizmeti sadece ETS Tur’a vermesinin
diğer teşebbüsleri dışlayıcı yahut rekabet etmelerini güçleştirici olmadığı
değerlendirilmiştir. Zira seyahat acentelerinin pazardaki diğer çok sayıda sigorta şirketi
ile anlaşarak benzer türden bir hizmet sunmalarının önünde bir engel
bulunmamaktadır. 230
Öte yandan ETS Tur’un Mapfre Sigorta’dan yeniden satma amacıyla aldığı sigorta
hizmeti dolayısıyla, sağlayıcı konumundaki Mapfre Sigorta ile alıcı konumundaki ETS
Tur arasında söz konusu hizmet sözleşmesi ile dikey bir ilişki kurulmuştur. Bu dikey
ilişki içerisinde, Mapfre Sigorta’nın ETS Tur’a getirdiği başka sigorta şirketi ile
çalışmama yükümlülüğü ile ETS Tur tarafından Mapfre Sigorta’ya getirilen diğer
seyahat acenteleriyle eş veya lehte çalışmama şartının, tarafların pazar paylarının
%40’tan düşük olması dikkate alındığında 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlanabilecek nitelikte olduğu değerlendirilmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 240
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy