T.C.
İZMİR
1. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2024/95
KARAR NO: 2024/567
DAVA: Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 10/08/2016
KARAR TARİHİ: 13/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili Mahkememize verdiği 10/08/2016 tarihli dava dilekçesinde ; davacının, Türkmenistan/Aşkabat' ta yürüttüğü Aşkabat Şehri Elektrik Altyapısının Güçlendirilmesine İlişkin Proje kapsamında ... numaralı ve 16/09/2013 tarihli satın alma emri ile davalı firmadan 56 adet topraklama trafosu temin edildiğini, trafoların davalı firmaya özel olarak ürettirildiğini, üretimden sonra 06/01/2014 tarihinde fabrikada bir kısım testlere tabi tutulduğunu ancak ZO Testinin yapılmadığını, daha sonra öğrenildiğine göre davalı fabrikasında sunulan teknik şartnamede belirtili nitelikleri kapsar şekilde teste tabi tutulabilmesinin teknik olarak mümkün olmadığının anlaşıldığını, davalı firma tarafından trafoların davacıya teslimi ile ayıbın ortaya çıkması sonucunda tamir yada yeniden üretimi için Türkiye' ye 13 adet trafo getirildiğini, daha sonra bağımsız trafo fabrikası... Elektrik Firmasının laboratuvarında yapılan testlerde trafoların testlerden geçemediği, kaldığı aynı şekilde davalıda yapılan testlerde de trafoların testlerinin başarısız olduğu, buna ilaveten testler esnasında davacı tarafından davalı firmanın tip testleri yapmaya haiz olmadığının tespit edildiğini, bu eksikliğin daha sonra giderilmeye çalışıldığını, ilk imalat sonrasında fabrikada bu testlerin tam olarak gerçekleştirilemediğinin anlaşıldığını, davalı firmanın test anında sahip olduğu teknik altyapı, elektrik altyapısı oranında yapılma imkanı bulan bu testler sonucunda her hangi bir ayıp tespit edilemediğinden ilgili ürünlerin sahaya sevk edildiğini, trafoların sahaya sevkinden sonra devreye alındığını, devreye alınma işleminden sonra 18/08/2014 tarihinde trafoların arızalandığını, bu durumun davalı tarafa bildirildiğini, davalı tarafından ayıbın kabul edilerek trafoların dizaynının değiştirilerek yeniden üretilebileceğinin beyan edildiğini, garanti kapsamında sipariş karakteristiklerine uygun yeni trafo imal edilmesi hususunun talep edildiğini, davalı tarafça geri gelen trafoların imal edilerek trafolara 20/05/2015 tarihinde testler yapıldığını ancak yapılan testlerin kısa devre gücünün Türkmenistan şartlarını sağlamadığını, kaynak şebeke parametrelerinin tamamının devre şemasında tam olarak gösterilemediğinden ZO empedansının tam olarak tespit edilemediğini, bu gerekçe ile bağımsız bir firma olan... firmasında davalının yeniden imal ettiği trafolardan 3 tanesine 21/05/2015 tarihinde testler yapıldığını, testlerde topraklama trafolarının 28 kv uygulanan gerilim dielektrik testlerinden geçemediğini, izalasyon direnci değerlerinde dalgalanmalar görüldüğünü ZO empedans değerlerinin olması gereken değerin altında bulunduğunu, topraklama transformatörlerinin şartname gereği bir saatte bir defa 300 amper 10 saniye değerinde akım sınırlama yeteneğine sahip olması gerektiği, şalt merkezlerinde sürekli olarak her saat arıza olmayacağı bilinmekle beraber dizayn ve garantili karakteristikler gereği temin edilecek topraklama trafosunun işletmede bulunduğu süre boyunca ortalama 80 bin - 100 bin arızayı sınırlayabilmesi gerektiği, bu miktarda arızayı 300 amper 10 saniye boyunca dayanması talep edilen trafoların bu özelliklere sahip olmadığının anlaşıldığını, bu durumun ancak davacı tarafından sahaya kurulumdan sonra meydana gelebilecek olan bir arıza sonucunda anlaşılacağı yada fabrika ortamında uygulanacak fakat ilk imalat sırasında uygulanmayan tip testler ve akabinde gerçekleştirilecek olan rutin testler ile anlaşılma olasılığı söz konusu olduğundan ayıp meydana gelir gelmez davalıya bildirildiğini, problemin giderilmemesi sebebiyle 56 adet trafonun tamamının Türkmenistan' da bir depoya kaldırıldığını, yerine ... marka trafoların sipariş verildiği ve kurulduğunu, sistem güvenliğinin sağlama alındığını, taraflar arasında eser sözleşmesinin söz konusu olduğunu, davalı firma tarafından üretilen trafoların "... " tarafından sunulan standartlara uygun olmadığını, davalının trafoları ucuza maledebilmek adına standartlara aykırı malzeme kullandığını, davalının hile ile davacıyı kandırmak suretiyle yapmış olduğu ağır kusurlu davranışları sonucu davalı firmanın üstlendiği işi gereği gibi yerine getirmediğini ve davacıyı zarara uğrattığını, davanın TBK 478. Maddesi gereğince zaman aşımı süresi dolmaksızın ikame edildiğini, trafoların ancak tır veya gemi vasıtası ile taşınabilecek ebatlarda olup, ilgili trafoların incelemelerinin yapılabilmesi için ancak bu trafolara yeterli enerjiyi sağlayabilecek test ortamlarının sağlanması ile yada sahada kurulu iken anlaşılabileceğinden bilirkişi incelemesinin trafoların bulunduğu ülke olan Türkmenistan' da ve istinabe yoluyla yapılmasının talep edildiğini belirtmiş, davalının ağır kusurlu olarak eseri gereği gibi davacıya teslim edememiş olması sebebiyle davacının katlatmak zorunda olduğu masrafların ve ödediği bedellerin ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı vekili Mahkememize verdiği 24/10/2016 tarihli cevap dilekçesinde ; dava dilekçesinde davanın, eser sözleşmesinden kaynaklandığının iddia edildiğini ancak davada TBK' nın 209 ve devamı maddeleri ile özellikle ayıp halinde izlenecek yolu belirleyen 223. madde hükümlerine göre çözüme gidilmesi gerektiğini ayrıca TTK' nın 23/c maddesi gereğince tacirin satın aldığı malı 8 gün içinde inceleyip varsa ayıbı bu süre içinde satıcıya bildirmek zorunda olduğunu, trafolarından 2 adedinin 11/12/2013, 54 adedinin ise 16/01/2014 tarihinde teslim edildiğini, ihbar mükellefiyetlerinin yasal sürede yerine getirilmediğini, ihbar süresi ve zaman aşımı def-i sebebiyle davanın usulden reddedilmesi gerektiğini, davacı tarafından sipariş sırasında ve teslim sonrasında teknik şartname verilmediği teknik şartnamenin bu dava sebebiyle bu dosyaya sunulduğunu, sipariş formunda belirtilen özellikler ve davalının garanti karakteristikleri dışında davacı tarafından ayrı bir teknik şartname verilmediğini, birinci siparişin 16/09/2013 tarihinde, ikinci siparişinin 28/10/2013 tarihinde, üründe değişik düzeltmesinin ise 04/12/2013 tarihinde yapıldığını, 2 adet trafonun 11/12/2013 tarihinde, 54 adet trafonun ise 16/01/2014 tarihinde davacıya teslim edildiğini, 26/11/2014 tarihinde 3 adet trafonun arıza sebebiyle davacı tarafından onarılmak üzere davalıya gönderildiğini, şikayet konusu kısa devre değerlerindeki hata giderilerek trafoların tekrar davacıya 24/04/2015 tarihinde geri gönderildiğini, 07/05/2015 tarihinde 13 adet trafonun onarımı için davalıya gönderildiğini, tamir edilen 3 adet trafonun 23/05/2015 tarihinde, 8 adet trafonun 28/05/2015 tarihinde, 2 adet trafonun da 02/07/2015 tarihinde davacıya hataları düzeltilmiş şekilde geri gönderildiğini, kalan 40 adet trafonun davacıda bekletildiğini, davalının davacıya sunduğu garantili karakteristiklerinden yalnızca 300 amper 10 sn işlevselliğindeki hatasını kabul ettiğini, davacının da bu hatanın düzeltilmesini trafoların tamir ve ıslah edilmesini talep ettiğini, bu doğrultuda uygulama yapıldığını, davacının kötü niyetli olarak ihbar sürelerine uymadığı ve tamir ve ıslah için kalan trafoları da göndermediğini, davalı firmanın tip testlerini yapmaya yetkili olduğunu, Türk Akreditasyon Kurumu tarafından verilen akreditasyon sertifikasının mevcut olduğunu, test yeterliliği konusunda davacı iddialarının dayanaksız olduğunu, teslimatlardan önce ZO testi yaptırıldığını, bu testler sırasında davacının görevlendirdiği bir mühendis ile bağımsız denetim kuruluşu olan SGS' nin de testleri gözlemleyerek onay verdiklerini, davacının testlerini yaptırdığı ... Elektrik Firmasının bağımsız bir laboratuvar olmadığını, davacının başlangıçta trafolar için her iki firmadan da teklif aldığını, davalının teklifi daha uygun bulunduğundan davacının trafoları davalıdan satın aldığını, onarım ve ıslahı için trafoların gönderildiği tarihte davacının ... Elektrik' den yeni trafo alarak kullanmaya başladığını, davacının dava dilekçesinde 14/08/2014 tarihinde arıza meydana geldiğini ve bu durumun çözülmesini davalıdan istediğini beyan ettiğini, davacının yaptığı talebin bir onarım ve ıslah talebi olduğunu, talebin kabul edilerek trafoların garanti karakteristiklerine uygun hale getirilerek alıcıya teslim edildiğini, dava dilekçesindeki iddianın aksine onarımı yapılan 3 adet trafonun ... Elektrik Firmasında 28 kv gerilim dielektrik testinden geçtiğinin bizzat davacı tarafça dava delillerine konulan rapor ile sabit olduğunu, trafoların İEC standartlarına uygun olduğunu, davacı tarafça ayıptan dolayı onarım isteme hakkının tercih edildiğini, 16 adet trafo ile ilgili onarım işlemlerinin 02/07/2015 tarihinde tamamlandığını, bu tarihten sonra onarım için davacının trafoları göndermesinin beklenildiğini ancak davacının ... Elektrik Firması ile anlaşıp davalının trafolarının yerine başka trafolar aldığını, bu olaydan yaklaşık 8 ay kadar sonra 28/03/2016 tarihinde noterden fesih ihbarı gönderdiğini, davacının ücretsiz onarım hakkını kullandıktan sonra diğer seçeneği talep edemeyeceğini, davacının istinabe yolu ile bilirkişi incelemesi yapılması talebinin de usul ekonomisine aykırı olduğunu ayrıca bu talep ile ilgili hukuki yararında bulunmadığını, bunun yanında Türkmenistan Aşkabat' da bilirkişi incelemesi yapılabilecek bir laboratuvar ortamının bulunmadığını belirtmiş , davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Davacı vekiline sözleşmenin eser sözleşmesi olarak kabulü ihtimaline binaen T.B.K.'nun 475. maddesinde düzenlenen haklardan hangisinin kullanılacağı konusunda yazılı beyanda bulunmak üzere Mahkememizin 02/03/2017 tarihli celsesinde 2 haftalık süre verilmiş, davacı vekili Mahkememize verdiği 14/03/2017 tarihli dilekçesinde; taraflar arasında eser sözleşmesi bulunduğunu, bu hususun davalı tarafından gönderilen maillerde dahi trafoların özel olarak imal edildiği kendileri tarafından ikrar edildiğinden taraflar arasında eser sözleşmesi olduğunun aşikar olduğunu, davalı tarafından üretilen trafoların hatalı ve arızalı olduğu ikrar edilmiş olup garantili karakteristik boyut resmi ve etiketlerde içerisinde reaktör bulunduğu IEC standartlarına aykırı olarak belirtilmediğinden davalının ağır kusurlu olduğu ve Türkiye'ye onarım için getirtilen 13 adet trafonun yarısından fazlasının testlerden geçememesi yapılan tamirlere rağmen halen trafoların arızalı olması nedeni ile müvekkilinin trafoları kabule zorlanamayacağını, davalının İEC Standartlarına göre tasarımda ve üretimde özgür olmadığını, trafoların testlerde yalıtımının azaldığının ikrarının dahi trafoların ayıplı olduğunu gösterdiğini, müvekkilinin davalının yönlendirmesi ile tamir yolunu seçtiğini ancak davalı tarafça onarım işi gereği gibi yerine getirilmediğinden trafoların hem davalının hem de bağımsız firmanın yaptığı testlerden geçememiş olması ayıpsız olarak müvekkil şirkete teslim edilemediğinden davalı tarafça da trafoların 300A/10SN özelliği taşımadığı ikrar edildiğinden müvekkilince T.B.K. 475. maddesi gereğince sözleşmeden dönme hakkı kullanılarak davalıya ödenen trafoların bedellerinin ve uğramış olduğu zararların ve masrafların ticari faizi ile birlikte tazmini gerekeceğini, davalı şirketin ağır kusurlu olarak trafoları gereği gibi imal edip teslim etmemiş olması, gerektiği gibi ve layığı ile tam ve eksiksiz olarak onarım yapmamış olması nedeni ile müvekkil şirketin katlanmak zorunda kaldığı masrafların ve aynı zamanda da bilirkişi incelemesi için Türkiye'ye getirtecekleri 56 adet trafo için yapılacak olan masrafların ve bedellerin/zararlarının ticari faizi ile davalıdan tahsil etme hakları olduğu düşünülerek davanın talep gibi kabulü ile bedellerin ticari faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
Mahkememizin ... Karar sayılı 03/12/2020 tarihli kararı ile "...1-Davanın KISMEN KABULÜNE, 56 Adet topraklama trafosunun davacı tarafça davalı tarafa iadesi koşuluyla trafo bedelleri olan 473.900,00 USD , nakliye bedeli olan 36.531,00 USD ve 10.955,00 EURO olmak üzere toplam 510.431,00 USD ve 10.955,00 EURO nun trafoların davalı tarafa iade tarihinden itibaren hesaplanacak ticari avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin isteğin REDDİNE,..." dair verilen kararın istinaf edilmesi üzerine İzmir ... Hukuk Dairesi ' nin ... Esas...Karar sayılı 24/01/2024 tarihli ilamı ile "...Davacının dava dilekçesi ve cevaba cevap dilekçesi dikkate alındığında dava konusu trafoların Türkmenistan Devletine ait olduğu ve ilgili trafoların millileştirildiğinin bildirildiği, mahkemece yapılacak olan keşif incelemesi için bir kısım trafonun Türkmenistan Devletinden özel izinle getirildiği ve inceleme biter bitmez iade edileceği bildirilmiş olmakla, her ne kadar yerel mahkemece dava konusu trafoların davacı tarafça davalı tarafa iadesi koşuluyla trafo bedelleri ve nakliye bedellerinin davalıdan tahsiline karar verilmiş ise de, davacı tarafın dava konusu trafoları davalıya iade etme imkanının bulunup bulunmadığı hususu araştırılmadan, ayrıca trafo bedelleri ile nakliye bedellerinin trafonun iadesi koşulu ile şarta bağlı olarak tahsiline dair hüküm kurulmuş olması da yerinde olmayıp, eksik incelemeye dayalı ve ayrıca infaza elverişli nitelikte olmayacak şekilde hüküm kurulmuş olması yerinde olmamıştır. ..." gerekçesiyle mahkememiz kararının kaldırılmasına karar verilmiş , dosya yeniden esasa alınarak yargılamaya devam olunmuştur.
İstinaf ilamı öncesinde Mahkememiz dosyasının 19/10/2017 tarihli duruşmasında ZO ve 300A/10 SN testleri ve gerekli diğer testlerde yaptırılarak dava konusu trafoların taraflar arasında imza altına alınan sözleşme hükümlerine uygun olup olmadığı, ayıplı olup olmadığı, ayıplı ise ayıbın niteliği, trafoların kullanılamayacak durumda olup olmadığı, hakkaniyet gereği kabule zorlanıp zorlanmayacağı hususlarının belirlenmesine yönelik olarak keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması için İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmasına, belirtilen testlerin Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım Laboratuvarı tarafından ve bu laboratuvarda görevli iki elektrik mühendisi ve bir makine mühendisi bilirkişiden oluşturulacak bilirkişi heyeti vasıtası ile yapılması ve rapor düzenlenmesine yönelik ara karar oluşturularak dosya İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmiş ,İstanbul ... Atm' nin 15/11/2017 tarihli kararı ile; Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım Laboratuvarı' nca Mahkememizce istenilen şekilde bilirkişilik yapan öğretim üyesi/görevlisi ve/veya mühendis bulunmadığından talimatımızın işlem yapılmaksızın iade edildiği belirlenmiş ,Mahkememizce 25/12/2017 tarihli ara karar ile Mahkememizin 19/10/2017 tarihli duruşma ara kararı doğrultusunda; İstanbul Nöb. Atm' ye yeniden talimat yazılarak, anılan ara karar gereğince;belirtilen testlerin Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım Laboratuvarı yerine ... Elektrik Sanayi A.Ş. ( ...Cad. İstanbul ... Kartal/İstanbul/Türkiye Tel:... ) laboratuvarı tarafından ve bu laboratuvarda görevli 2 elektrik mühendisi ve bir makine mühendisi bilirkişiden oluşturulacak bilirkişi heyeti marifetiyle yaptırılmasına karar verilerek dosya yeniden İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmiş, talimat Mahkemesince... Elektrik Sanayi A.Ş. ye bilirkişi isim listesi gönderilmesine ilişkin yazı yazılmış alınan yazı cevabında bilirkişi listesine kayıtlı herhangi bir çalışan olmadığı belirtildiğinden talimat mahkemesince bu hususta Mahkememizden görüş sorulmuş , Mahkememizce 08/02/2018 tarihli celsede 19/10/2017 tarihli 1 nolu ara karar doğrultusunda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması için İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine yeniden talimat yazılmasına, yazılacak talimatta ara kararda adı geçen testlerin Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım Laboratuvarı ve bu laboratuvarda görevli teknik ekip tarafından yapılmasına, bilirkişi heyetinin de listelerden seçilecek bilirkişi heyetinden oluşturulmasına, laboratuvarda yapılacak testlerin bilirkişi heyeti vasıtası ile denetlenmesine ve raporun bilirkişi heyeti tarafından düzenlenmesine yönelik ara karar oluşturulmuş, ara karar doğrultusunda dosya yeniden İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde Talimat Mahkemesince alınan 30/05/2018 tarihli bilirkişi kurulu raporunda; davalı...Elektrik İnş. Taah. Tic. San. Ltd. Şti. tarafından üretilmiş olan trafoların istenilen elektriksel değerleri testlerde ortaya koyamadığı, arıza bildirimlerinden sonra hata akımını sınırlamak için empedans değerini artırmak için trafo içine bobin konulduğu, bu şekilde sağlıklı olmayan bobinajın yüksek gerilimde ve akımda arıza çıkartma olasılığının yüksek olduğu, Türkmenistan'daki elektrik şebekesine göre hata sırasında oluşacak akımı maksimum 300 A da sınırlayacak ve değerin 60.6 Ω olan ZO empedansının bütün akımlarda stabil olmayan bir şekilde salındığı, bu durumun toprak trafosunun işlevini yerine getiremediğini gösterdiği, bunun neticesinde toprak trafoların birer birer arızalandıkları, bu durumda toprak trafoların arızalılık oranlarının aşırı derecede yüksek olmasından dolayı güvenilirliğini kaybetmiş olduğu, bu trafoların arızalandıkça değiştir şekilde imal edilmedikleri, bu mallara dayanarak yükümlülük altına girmiş olan davacı şirketin kendi menfaatini kollamak için uygun çözümler araması kabul edilebilir olduğu, davacı şirket tarafından üretilmiş dava konusu malların ilk bakışta gizli ayıp oldukları ancak yerlerine tesis edildiklerinde gizli ayıbın açık ayıp haline geldiği görüş ve kanaatine varıldığı ayrıntılı gerekçe olarak bildirilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde davacı vekili 11/10/2018 tarihli celsede Türkmenistan Hükümeti'nin trafoları geri talep ettiğini, Türkmenistan Hükümeti Kanunları gereğince malların Türkmenistan Hükümet'inin malları sayıldığından dava sonucunda trafolar iade edilirken malların Türkmenistan'da iade edilmesi gerektiği ve bu hususun göz önüne alınması gerektiğini belirtmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde bilirkişi raporu düzenlenirken 14/03/2018 tarihli talimat yazısı doğrultusunda gerekli testlerin yapılmadığı belirlendiğinden testler yapılarak rapor düzenlenmesi için İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine bir kez daha talimat yazılmış, alınan 23/01/2019 tarihli ek bilirkişi kurulu; raporunda mahkeme tarafından belirtilen ve talep edilen testlerin bilirkişi heyeti tarafından yapılmasının imkansız olduğu, testlerin yapılmasının zaman alıcı olduğu, dünya standartlarında üretilen cihazların tamamından rastgele olmak üzere seçilen 1 veya 2 cihaz üzerinde testlerin yapılıp kararın genelleştirildiği, dosya içerisinde bulunan test sonuçlarının güvenilir laboratuvarda yapıldığı, söz konusu olayda bahse konu trafoların %28,57 oranında kusurlu olduklarının açık olarak tespit edildiği, bu durumda mahkemenin talep etmiş olduğu testlerin yapılmasının hiçbir kıymetinin olmayacağının açık ve net olduğu, trafoların yeniden fabrikasına döndürülerek teknik elemanlar tarafından test edilmesi ve arızalı olanlarının onarılmasının çözüm olarak görüldüğü, dosya içeriğindeki bilgilerde trafoların başka bir firma tarafından yenileri ile değiştirildiğinin görüldüğü, mahkemenin bu yeni trafoların takıldığı yerde herhangi bir sorun çıkarıp çıkarmadığını taraflara sorabileceği, eğer çıkarmamış ise ZO empedansının salınmadığı ve gerekli korumayı sağladığının anlaşılacağı, dava konusu trafoların ise gerektiği anda gerekli korumayı yapamadığı, mahkemenin yönelttiği trafoların ayıplı olup olmadığı, ayıplı ise ayıbın niteliği, trafoların kullanılamayacak durumda olup olmadığı, hakkaniyet gereği kabule zorlanıp zorlanmayacağı sorusuna ise testler yapılmadan herhangi bir cevap verilemeyeceğinin açık olduğu heyetin kök raporda belirtilmiş olan görüş ve kanaatlerin arkasında olduğu kanaatine varıldığı ayrıntılı gerekçe olarak belirtilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde Mahkememiz dosyasının 02/05/2019 tarihli duruşmasında ek raporda da belirtildiği üzere sondaj usulü ile belirlenecek bir arızalı bir normal trafo üzerinde ZO ve 300A/10SN testleri ve gerekli diğer testlerde yaptırılarak dava konusu trafoların taraflar arasında imza altına alınan sözleşme hükümlerine uygun olup olmadığı, ayıplı olup olmadığı, ayıplı ise ayıbın niteliği, trafoların kullanılamayacak durumda olup olmadığı, hakkaniyet gereği kabule zorlanıp zorlanmayacağı hususlarının belirlenmesine yönelik olarak ek rapor düzenlenmesi için bir kez daha İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmasına, belirtilen testlerin bilirkişi heyeti denetim ve yönetiminde Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım Laboratuvarı ve laboratuvar görevlileri tarafından yapılmasına ilişkin ara karar oluşturulmuş , ara karar doğrultusunda dosya yeniden İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmiş ancak talimat Mahkemesince testlerin bir bölümünün söz konusu laboratuvarda yapılamadığı belirlendiğinden ve söz konusu testlerin Boğaziçi Üniversitesi Sabih Tansal Yüksek Akım laboratuvarı dışında...Enerji Endüstri San Tic AŞ test laboratuvarı,... Elektrik Elektronik San Tic Ltd Şti ve ... Enerji Endüstrisi AŞ. Transformatör Ve Reaktör Test Laboratuvarı ' nda yaptırılabileceği belirlenerek testlerin... Enerji Endüstrisi AŞ.nde yaptırılmasına karar verilmiş söz konusu karara davalı tarafça itiraz edilmiş , Mahkememizce 25/12/2017 tarihli ara karar ile Mahkememizin 02/05/2019 tarihli talimatı doğrultusunda iki adet trafo üzerinde ZO ve 300 A/10 SN testleri ve gerekli diğer testlerin bilirkişi heyetinin denetim ve gözetiminde... Enerji Endüstrisi AŞ. tesislerinde ve tesis görevlileri tarafından talimat Mahkemesince daha önce belirlenen 04/11/2019 günü saat 08.30'da yapılmasına karar verilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde Mahkememizce talep edilen testlerin... Enerji Endüstrisi AŞ. 'de yapılmayacağı ve testlerin yapılabileceği tek kurumun ... Elektrik Elektronik San. Tic. Ltd. Şti. olduğu anlaşıldığından Mahkememizce 26/11/2019 tarihli ara karar ile Mahkememizin 02/05/2019 tarihli talimatı doğrultusunda iki adet trafo üzerinde ZO ve 300 A/10 SN testleri ve gerekli diğer testlerin bilirkişi heyetinin denetim ve gözetiminde... Enerji Endüstrisi AŞ. tesislerinde ve tesis görevlileri tarafından yapılmasına, testlerin yapılabilmesi için bilirkişilere randevu almak ve alınan randevu günü ve saatini taraflara bildirmek hususunda yetki verilmesine, ... Uluslararası Nakliyat Ve Ticaret A.Ş. ye " rapor hazırlanabilmesi amacıyla sondaj usulü belirlenecek bir arızalı bir normal toplam 2 adet trafo üzerinde bir kısım testlerin yapılması gerektiği anlaşılmakla, söz konusu 2 adet trafonun Gümrük mevzuatı gereğince antrepodan çıkartılarak, test yapılmak üzere 1. Organize Sanayi Bölgesi ... Sakarya adresindeki... Elektrik Elektronik San. Tic. Ltd. Şti.'ne götürülmesi " konusunda yazı yazılmasına karar verilerek , karar İstanbul 4. ATM'ne gönderilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde Talimat Mahkemesince alınan 03/02/2020 tarihli bilirkişi kurulu ek raporunda ; rapor içeriğinde belirtilen test sonuçları ve daha önceden açıklanmış nedenlerden dolayı heyetin kök rapor, ek rapor ve ek rapor 2 de belirtilmiş olan görüş ve kanaatlerinin arkasında olduğu, testleri yapılan hem tadilatsız ve hemde tadilatlı trafoların yapılan testlerden geçemediği, belirtilmiş olan standartlara uymadığı, gizli ayıbın net ve kesin olarak anlaşıldığı görüş ve kanaatine varıldığı ayrıntılı gerekçe olarak belirtilmiştir.
İstinaf ilamı öncesinde alınan bilirkişi kurulu raporunda Mahkememizce verilen ara kararda sorulup cevap verilmeyen trafoların davacının kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı veya sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olup olmadığı konusunda ve ayrıca davacının defter kayıt ve belgeleri de incelenerek dava dilekçesinde talep edilen alacak isteğinin haklı olup olmadığı, haklı ise talep edilebilecek alacak miktarının belirlenmesine yönelik olarak rapor düzenlenmesi için bir kez daha İstanbul Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmış, alınan 09/06/2020 tarihli bilirkişi 4. Ek kurul raporunda; heyetin kök rapor, ek rapor, ek rapor 2 ve ek rapor 3'te belirtilen görüş ve kanaatlerinin arkasında olduğu, davalı tarafın ek rapor 3'e karşı itirazları doğrultusunda yapılan değerlendirme sonucunda mevcut trafoların davacı tarafından talep edilen değerlere getirilmesinin... Elektrik Elektronik San. Ve Tic. Ltd. Şti. firmasında yapılan test raporları ile de sabit olduğu üzere teknik olarak mümkün olmadığı, trafoların davacının istediği değerleri sağlayabilmesi için davalının en baştan davacının talep etmiş olduğu değerler ve teknik hususları dikkate alarak trafoları yeniden tasarlaması, elektrik mühendisliğinin temel kuralına uygun olarak bu kuralları kök raporda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere davalı tarafından yapıldığı tespit edilen zorlama yöntemler ile temel kuralları değiştirmeden gerekli testleri yapıp Dünya standartlarına uygun olarak yeniden üretmesi gerektiği halde üretmemiş olduğu, testleri yapılmış hem tadilatsız hem de tadilatlı trafoların yapılan testlerden geçemediği, belirtilmiş olan standartlara uymadığı, gizli ayıplı oldukları, trafoların standartlara uymadığı, baştan beri gizli ayıplı olduğu ve tamir edilemediği, tamirinin mümkün olmadığı , sabit hale gelen trafoların işlevini yerine getiremez nitelikte olduğu, güvenilirliğini kaybetmiş olduğu, hatalı olarak tasarlanan, üretilen, tamir edilemeyen ve tamiri mümkün olmayan davaya konu trafoların davacı tarafından kullanılamayacağı, trafoların mevcut ayıpları gereğince davacının hakkaniyet gereğince söz konusu trafoları kabule zorlanamayacağı, trafoların taraflar arasındaki teknik şartnamelere, sözleşme hükümlerine uygun olarak üretilmediği ve trafoların bu nedenle de ayıplı olduğunun net ve kesin olarak görüldüğü ve anlaşıldığı görüş ve kanaatine varıldığının belirtildiği, 21/08/2020 tarihli SMMM bilirkişi raporunda da; davaya konu Türkmenistan'da yürütülen proje ile ilgili olarak yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin faturaların davacının şubesi konumunda bulunan " ... Enerji San. Tic. AŞ ..." a hitaben düzenlendiği, ... Enerji San. Tic. AŞ ...'a ait muhasebe kayıtlarının Türkmenistan mevzuatına göre ilgili şube tarafından yerinde tutulduğu, sadece sonuç hesaplarının merkeze aktarılmasının mevzuatımız tarafından gerekli ve yeterli görüldüğü, bu kapsamda davacı ticari defterlerinde şube tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının bulunmadığı, davacı ile davalı arasında alınan ürünler ile ilgili ihtilaf bulunmadığı, davacı tarafından davalıdan alınan ürünlerin toplamının 473.900,00 USD olduğu ... Enerji San. Tic. A.Ş. ...'a düzenlenen faturalar kapsamında ilgili ürünlerin nakliyesi için 36.531,00 USD ve 10.955,00 EURO maliyete katlanıldığı, davacı tarafın davaya konu ürünlerin Türkmenistan içinde depolanması, uygulama alanına sevk edilmesi, tekrar Türkiye'ye sevk edilmesi için depoya taşınması vb. gibi nakliye giderlerine ilişkin olarak dava dilekçesinin 15 nolu eki olarak her bir trafo için 478,59 USD olmak üzere toplamda 26.801,04 USD nakliye masrafı yaptığını beyan ettiği, Türkmenistan'da yapılan masrafların kayıtlarının davacı şirket tarafından tutulmamasından bahisle bu masraf kalemlerine ilişkin belge sunamadığı, benzer şekilde dava dilekçesinin 16 nolu eki olarak her bir trafo için 807,14 USD olmak üzere toplamda 45.199,84 USD işçilik masrafı yaptığını beyan ettiği, Türkmenistan'da yapılan masraf kayıtlarının davacı şirket tarafından tutulmamasından bahisle bu masraf kalemlerine ilişkin belge sunamadığı kanaatine varıldığı ayrıntılı gerekçe olarak belirtilmiştir.
İstinaf ilamı doğrultusunda Mahkememizin 25/04/2024 tarihli celsesinde dava konusu edilen trafoların millileştirilip millileştirilmediği, trafoların bulunduğu yer ile trafoların davalı tarafa iade etme imkanı bulunup bulunmadığı konusunda taraf vekillerine beyanda bulunmak ve bu hususlarındaki bilgi ve belgeleri sunmak üzere ikişer haftalık süre verilmiş , davacı vekili Mahkememize verdiği 30/04/2024 tarihli dilekçesinde ; trafoların Türkmenistan Devleti sınırları içine giren mallar gibi Türkmenistan malı sayıldığından millileştirildiğini, trafoların ilk olarak 2015 yılında tamir için geldiğinde dahi özel izin ile ve geri Türkmenistan ' a götürülmek üzere Türkiye'ye getirildiğini, Türkmenistan Devlet İdaresi ile yapılan sözleşmenin 31.1 maddesinde " Donanımın mülkiyeti tesisin ilgili " kısmında " ...donanımın mülkiyeti, tesisin ilgili kısmına enerji verme belgesi düzenlendiğinde veya düzenlendiği kabul edildiğinde iş verene (Aşgabat Şehir Belediyesi) devredilecektir" düzenlemesinin bulunduğu , davalı tarafçada davaya konu trafoların Türkmenistan Devleti tarafından millileştirildiği ve Türkmenistan Devleti' nin malı olduğunun ikrar edildiğini , trafoların Türkmenistanın malı olduğunun sabit olup bu trafoların millileştirilmediğini, mahkemece yapılacak inceleme nedeniyle trafoların Türkiye' ye getirildiğini ve ... ünvanlı depoya konulduğunu , trafoların depodan izin ile çıkarılıp inceleme yapıldığını ve inceleme sonucu depoya geri götürüldüğünü , ... ünvanlı depodan gelen yazı cevaplarından malların millileştirilmediği ve halen ... ünvanlı depoda olduğunun açıkca ortada olduğunu, dava konusu edilen trafoların Türkiyeye davalıya teslim imkanının bulunmadığının sabit olduğunu belirtmiştir.
Davalı vekili Mahkememize verdiği 10/05/2024 tarihli dilekçesinde ; mahkeme dava dosyasında ilk karar verildikten sonra davacı yanın Beyoğlu... Noterliği' nin 07.12.2020 tarih VE... yevmiye nolu ihtarnamesini keşide ederek müvekkilinden 01.03.2020 tarihinden itibaren işlediği iddia edilen 38.568,72-TL ... depo masraflarının ödenmesini,... adresinde bulunan trafoların müvekkili tarafından teslim alınmasını ihtar ederek ekinde antrepo ödeme makbuzlarını gönderdiğini , gönderilen bu ihtarnamenin ekindeki faturalardan 01/03/2020 tarihinden itibaren 53 adet trafonun Türkiye’de Antrepoda olduğunun anlaşıldığını ,... firması tarafından yargılamanın tüm aşamalarında trafoların Türkmenistan Hükümetinin malı olduğu, Türkmenistanda bulundukları ve iadesinin mümkün olmadığı hususunda savunma yapılmış olup bilirkişi incelemesinde dahi sadece 2 trafonun getirilebildiğinin iddia edildiği ancak 53 trafonun da Türkiye ' de olduğu ve bilirkişi incelemesi yaptırılabileceğinin gönderilen ihtarname ve eklerinden açıkça anlaşıldığını ayrıca davacının gümrüksüz saha olan antrepoda malların bekletildiğini beyan etmiş olup bunun anlamının ise ilgili trafoların millileştirilmemiş olması olduğunu , gümrüksüz sahada trafoların olmasının tek açıklamasının davacıların dahilide işleme rejimi doğrultusunda malları iade getirmiş olması ve gümrüksüz alanda tutması olduğunu , gümrük mevzuatında dahilide işleme rejiminde trafolar millileştirilemediği için antrepoda tutulduğunu , bunun anlamının ise ihraç edilen malın tüm tamir ve bakım işlemlerinin yapılmasından sonra tekrar ihracat yapılan yere geri gönderilmesi şartı ile tutulması olduğunu ,malın millileştirmek istenmesi durumunda ihracat yaparken devletten alınan indirimlerin tamamının iade edilmesinin gerektiğini belirtmiştir.
Toplanan tüm delillerin değerlendirilmesi sonucunda; davacı tarafça davalıdan temin edilen 56 adet topraklama trafosunun arızalı olduğundan bahisle davalıya ödenmiş olan bedelin iadesi ile katlanmak zorunda kalınan zararların ödenmesine karar verilmesine yönelik olarak davalı hakkında Mahkememize dava açıldığı, taraflar arasında davacının, Türkmenistan/Aşkabat' ta yürüttüğü Aşkabat Şehri Elektrik Altyapısının Güçlendirilmesine İlişkin Proje kapsamında kullanılmak üzere 56 adet topraklama trafosu imaline yönelik eser sözleşmesi düzenlendiği , sözleşme doğrultusunda davalı tarafça trafoların üretilerek davacı tarafa teslim edildiği, davacı tarafça trafoların Türkmenistan'a gönderildiği, Türkmenistan'da kullanım esnasında trafoların arızalı olduğunun tespit edildiği, davacı tarafça ücretsiz onarım hakkı kullanılarak 16 adet arızalı trafonun onarım için davalıya gönderildiği , söz konusu trafoların davalı tarafça onarımı yapılarak yeniden davacı tarafa gönderildiği , davacı tarafça davalı tarafından yapılan onarıma rağmen arızaların devam ettiği gerekçesiyle davalıya ödenmiş olan bedelin iadesi ile katlanmak zorunda kalınan zararların ödenmesine yönelik eldeki davanın açıldığı , davacı tarafça Mahkememize verilen 14/03/2017 tarihli dilekçe ile T.B.K. 475. maddesi gereğince sözleşmeden dönme hakkı kullanılarak davalıya ödenen trafoların bedellerinin ve uğramış olduğu zararların ve masrafların ticari faizi ile birlikte tazmininin talep edildiği , taraflar arasındaki eser sözleşmesi kapsamında davalı tarafından davacı tarafa teslim edilen trafoların taraflar arasındaki sözleşmede belirtilen testlerden geçemediği, standartlara uymadığı, gizli ayıplı olduğu, ayıbın baştan itibaren geçerli olduğu, trafoların tamir edilemediği, tamirinin mümkün olmadığı, işlevini yerine getiremez nitelikte olduğu, hatalı olarak tasarlanan, üretilen ve tamir edilemeyen trafoların davacı tarafından kullanılamayacağı, mevcut ayıplar nedeni ile hakkaniyet gereğince trafoların kabule zorlanamayacağı, trafoların taraflar arasında teknik şartnameye ve sözleşme hükümlerine uygun olarak üretilmediğinin alınan ayrıntılı , gerekçeli ve hüküm kurmaya elverişli bilirkişi kurulu raporları ile belirlendiği , davacı tarafın başlangıçta ayıbın giderilmesi için trafoların ücretsiz onarılmasını isteme hakkını kullandığı ancak yapılan onarıma rağmen ayıbın giderilememiş olması nedeni ile TBK 475. Maddesi gereğince sözleşmeden dönme hakkını kullandığı, söz konusu hakkın kullanılması ile sözleşmenin geriye etkili olarak ortadan kalkacağı ve tarafların fesihten önce edimde bulunmuşlarsa bunların iadesini isteyebilecekleri , davacının haklı sebeblerle dönme hakkını kullandığı ve davalı yüklenici yapılan iş sebebiyle bedele hak kazanmadığı için davacı tarafın ödenen bedelin iadesi ile birlikte menfi zararının ödetilmesini de davalı yükleniciden isteyebileceği , davacı tarafça sözleşmeden dönme hakkı kullanıldığından kabul edilemeyecek derecede ayıplı olup reddedilen imalâtın da davalıya iadesinin gerektiği ,
Dava konusu edilen trafolardan 53 adedinin ... Uluslararası Nakliyat Ve Ticaret AŞ . depolarında bulunduğu , söz konusu 53 adet trafonun Türkmenistan devleti tarafından millileştirilmediği ve davalıya iade edilme imkanının mevcut olduğu , davacı tarafından davalıdan temin edilen trafolar için toplam 473.900,00 USD ödeme yapıldığı, davacının yapılan bu ödemenin iadesi talebinin teslim imkanı bulunan 53 adet trafonun davalıya iadesi koşuluyla kabulünün gerektiği ,
Davacı tarafça dava konusu edilen trafoların nakliyesi için 36.531,00 USD ve 10.955,00 EURO maliyete katlanıldığı, katlanılan söz konusu maliyetinde menfi zarar kapsamında kalıp davacı tarafça talep edilebileceği ve söz konusu talebin niteliği göz önüne alındığında bu talebin kabulü için malların davalıya iadesi koşulunun aranmasına gerek olmadığı ,
Davacı tarafın davaya konu ürünlerin Türkmenistan içinde depolanması, uygulama alanına sevk edilmesi, tekrar Türkiye'ye sevk edilmesi için depoya taşınması vb. gibi nakliye giderlerine ilişkin olarak her bir trafo için 478,59 USD olmak üzere toplamda 26.801,04 USD nakliye masrafı ile her bir trafo için 807,14 USD olmak üzere toplamda 45.199,84 USD işçilik masrafı yaptığını iddia ettiği ancak söz konusu masraf kalemlerine ilişkin belge sunulamadığı, bu masrafların davacı tarafın ticari kayıt ve defterlerinde görülmediği, söz konusu zarar iddiasının ispat edilemediği , bu masraflara yönelik davacı yanın talebinin yerinde olmadığı ,davacı tarafça dava konusu trafolar ile ilgili keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılabilmesi için nakliye , depolama ve laboratuvar ücretleri olarak 178.402,52 TL lik harcama yapıldığı söz konusu harcamaların yargılama gideri olarak nazara alınmasının gerektiği incelenen tüm dosya kapsamı ile anlaşılmış, davanın kısmen kabulüne karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE,
Davacı tarafça davalı tarafa iade imkanı bulunan 53 Adet topraklama trafosunun davacı tarafça davalı tarafa iadesi koşuluyla trafo bedelleri olan 473.900,00 USD , nin trafoların davalı tarafa iade tarihinden itibaren hesaplanacak 3095 sayılı yasanın 4A maddesi uyarınca yürütülecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Nakliye bedeli olan 36.531,00 USD ve 10.955,00 EURO nun dava tarihinden itibaren hesaplanacak 3095 sayılı yasanın 4A maddesi uyarınca yürütülecek faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Fazlaya ilişkin isteğin REDDİNE,
2-Alınması gereken 106.661,20 TL harçtan peşin alınan 30.339,62 TL harcın mahsubu ile bakiye 76.321,28 TL harcın davalı tarafça tamamlanmasına,
( Harcın 76.322,71 TL lik bölümü ile ilgili Mahkememizin 03/12/2020 tarihli kararı sonrasında Mahkememiz dosyası üzerinden 25/05/2021 tarihli Harç Tahsil Müzekkeresi çıkartıldığı anlaşılmakla Harç Tahsil Müzekkeresinin infaz edilip edilmediği kontrol edilerek müzekkerenin infaz edildiği belirlendiğinde esik kalan 1,43 TL harcın tahsili için işlem yapılmasına,)
3-Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. Hükümlerine göre hesap ve takdir edilen 196.915,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davalı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan A.A.Ü.T. Hükümlerine göre hesap ve takdir edilen 34.273,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
5-Davacı tarafından yapılan 41 davetiye bedeli 339,00 TL, bilirkişi inceleme ücretleri 24.500,00 TL, 500,65 TL posta masrafı, dava konusu trafolar ile ilgili keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılabilmesi için yapılan nakliye , depolama ve laboratuvar ücretleri toplamı 178.402,52 TL olmak üzere toplam 203.742,17 TL yargılama giderinin red ve kabule göre 179.067,75 TL' lik bölümünün davalıdan alınarak davacıya verilmesine, kalan bölümünün davacı üzerinde bırakılmasına,
Davalı tarafından yapılan 2,00 TL yargılama giderinin red ve kabule göre 0,24 TL'lik bölümünün davacıdan alınarak davalıya verilmesine, kalan bölümün davalı üzerinde bırakılmasına,
Davacı tarafça yatırılan 30.373,12 TL harç giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
Dair tebliğden itibaren 2 hafta içinde İstinaf yolu açık olmak üzere oy birliği ile verilen karar davacı vekili Av.... ile davalı vekili Av. ...'in yüzüne karşı açıkça okunup usulen anlatıldı. 13/06/2024
Başkan ...
E-imzalıdır
Üye ...
E-imzalıdır
Üye ...
E-imzalıdır
Katip...
E-imzalıdır