T.C.
İZMİR
2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2016/711 Esas
KARAR NO: 2023/319
DAVA: Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 20/05/2016
KARAR TARİHİ: 11/04/2023
Yukarıda açık kimliği yazılı taraflar arasında mahkememizde görülen davanın yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA: Davacı vekili, dava dilekçesinde; Müvekkili davacı ...'ın ile davalı ... İnşaat A.Ş. arasında uzun süredir süren ticari bir ilişkinin mevcut olduğunu, müvekkili davacının ... firmasından gayrimenkul satın almak için anlaşma yaptığını, firmanın isteği üzerine ve aradaki uzun süreli ticari ilişkiye binaen mezkur ticari alışverişin gerçekleşeceği inancıyla müvekkili tarafından davalı ... firmasına içlerinde işbu dava konusu çek olmak üzere ...Çamdibi Şubesine ait 25.04.2016 tarih ... no.lu 47.500,00-Euro ve 10.05.2016 tarihli ... no.lu 47.500,00-Euro tutarında 2 adet avans çeki verildiğini, taraflar arasında şifahen yapılan anlaşmaya göre müvekkili davacıya teslim edilmesi gereken gayrimenkullerin teslim edilmediğini ve çeklerin iadesinin istendiğini, diğer davalı olan Türkiye...Bankası'na rehin olarak verildiğinin taraflarınca öğrenildiğini, işbu çeklerle ilgili olarak ... A.Ş. firmasının tedbir kararı aldırmış olmasına rağmen davalı bankaca ...Çamdibi Şubesine ait 25.04.2016 tarih ... no.lu 47.500,00-Euro tutarlı çek yönünden icra takibine başlandığını, müvekkili davacının banka hesaplarına haciz konulduğunu, tüm bunlara rağmen çeklerin teslim edilmediği gibi bir tanesinin de icraya konulduğunu, işbu dava konusu ...Çamdibi Şubesine ait 10.05.2016 tarih ... no.lu 47.500,00-Euro tutarlı çekin de icraya konulmasının muhtemel olduğunu, davalı ... A.Ş. firmasının diğer davalı Türkiye ... Bankası nezdinde kredi kullandığını, banka kayıtlarının celbi halinde bu hususun ispatlanacağını, davalı ... firmasının diğer davalı bankaya ciro ettiği işbu çeklerin banka ile arasındaki kredi sözleşmesinin teminatında mahiyetinde olup T.T.K kapsamında çekin rehin cirosuyla verilmesinin mümkün olmadığını, ...Çamdibi Şubesi'ne ait 10.05.2016 tarihli ... no.lu 47.500,00-Euro tutarlı çek ile ilgili olarak teminatlı veya teminatsız şekilde ihtiyati tedbir taleplerinin kabulünü, davanın kabulü ile ...Çamdibi Şubesi'ne ait 10.05.2016 tarihli ... nollu 47.500,00-Euro tutarlı çek yönünden müvekkili davacının borçlu olmadığının tespitini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesini karar verilmesi talep ve dava etmiştir.
CEVAP: Davalı Türkiye ... Bankası A.Ş. vekili, cevap dilekçesinde; müvekkili bankanın diğer davalı şirket ... A.Ş.'ne kullandırmış olduğu kredilerin karşılığı olarak davacının keşidecisi olduğu dava konusu çekleri borçlarına karşıtık ciro ederek müvekkili bankaya verdiğini, ancak çeklerin arkasına İzmir ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyasından ödeme yasağı konulduğu için karşılıksız kaşesi vurulamadığını, ödeme yasağı isteyen borçlu ... A.Ş. tarafından dava konusu çekin kaybolduğu belirtilerek ilgili davanın açıldığını, çeklerin ... A.Ş. tarafından müvekkili bankaya kredi borçlarına karşılık teslim edildiğini, bu dava çeklerinin karşılığının çıkmayacağı bilindiği için açılan bir dava olduğu ve taraflar arasında anlaşarak açılmış bir dava olduğunu, ödeme yasağı konulan dava da ... firmasının vekili ile davacı vekilinin aynı olduğunu, davacının dilekçesinde gayrimenkul satışı nedeniyle diğer davalı ... A.Ş.'ne dava konusu çekleri verdiğini ancak gayrimenkul satışının gerçekleşmediğini ve bu nedenle söz konusu çeklerin karşılıksız kaldığını belirterek işbu davayı açtığını, kıymetli evrağın sebepten mücerret olduğu davacının öne sürdüğü davacı ile diğer davalı arasındaki ilişkinin müvekkili bankayı ilgilendirmediğini, bedelsizlik iddiasının ancak taraflar arasında iddia edilebilir olduğunu, davacının dava konusu çeklerin müvekkiline teminat olarak verildiğini temlik cirosu ile verilmediğini cironun rehin mahiyetinde olduğunu bu nedenle çeklerde yetkili hamil olmadığını ileri sürdüğünü, dosya kapsamında örnekleri bulunan çek incelendiğinde müvekkili bankaya borçlu olan ciranta ... A.Ş. tarafından devredilen çeklerdeki ciroda rehin cirosuna ilişkin herhangi bir kayıt bulunmadığını, bu durumda yapılan cironun temlik cirosu olduğunun açıkça belli olduğunu, her türlü talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla usul ve yasaya aykırı davanın öncelikle derdestlik itirazlarının kabulü ile usulen reddini, bu taleplerinin kabul edilmemesi halinde davanın esastan reddini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa yüklenmesini karar verilmesi talep etmiştir.
DELİLLER: Ticari defter ve kayıtlar, İzmir ... İcra Müdürlüğü'nün ... E sayılı dosyası, çek bilgileri, delil olarak değerlendirilmiştir.
Bilirkişiden alınan 24/08/2017 tarihli raporun sonuç kısmına göre; "...Davacı ... tarafından yasal defterlerinin Sayın Mahkemeye ibraz edilmemiş olması sebebi ile yapılan incelemeler dava dosyası ve davalı ... İnşaat San.Tic.A.Ş.'nin 2014-2015-2016 yılına ait yasal defterleri ile sınırlı kalmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda raporun inceleme ve değerlendirme bölümünde ayrıntısı ile belirtildiği gibi;
1)Davalı ... İnşaat San.Tic.A.Ş.'nin 2014,2015,2016 yılı yasal defterlerinin açılış ve kapanış onaylarının yasal süresi içerisinde yaptırıldığı, muhasebe kayıtlarının usulüne uygun tutulduğu; yevmiye defteri kayıtları ile kebir defterlerinin uyumlu olduğu;
2)Davacı ... tarafından davalı ... İnşaat San.Tic.A.Ş. adına 2013-2014-2015-2016 yılları arasında toplam 7.084.663,20-TL tutarında 17 adet fatura düzenlendiği;
3)İşbu faturalara istinaden davalı ... İnşaat San.Tic.A.Ş. tarafından ise davacı ... adına 7.526.074,00-TL tutarında 14 adet iade faturası düzenlendiği,
4)Bu faturalar dışında davalı şirketin yasal defterleri ve ibraz edilen muavin kayıtlarına göre; her iki şirketin banka aracılığı ile birbirlerine gönderdikleri muhtelif havaleler ile birbirlerine keşide edilen çekler ve senetler bulunduğu,
5)Davalı şirket tarafından 20.05.2016 dava tarihine kadar, karşılıklı düzenlenen işbu muhtelif çek, senet, banka ödemelerine istinaden davacı ... cari hesabının 15.133.985,00-TL tutarında alacaklandırıldığı,
6)Davalı şirket tarafından 20.05.2016 dava tarihine kadar, karşılıklı düzenlenen işbu muhtelif çek, senet, banka ödemelerine istinaden davacı ... cari hesabının 11.795.763,31-TL tutarında borçlandırıldığı,
7)Davalı şirketin yasal defterlerine göre; işbu muhtelif çek, senet ve banka ödemelerine istinaden davacı ...'ın 20.05.2016 dava tarihi itibari ile davalı ... İnşaat San.Tic. A.Ş.'nden 2.896.810,89-TL tutarında alacak bakiyesi bulunduğu,
8)Davacı ... tarafından davalı şirkete verilen Türkiye ... Bankası Çamdibi Şubesi'ne ait 10.05.2016 vadeli 47.500 Euro tutarındaki dava konusu çekin; davalı şirketin yasal defterlerinde 144.010,50-TL olarak kayıt altına alındığı,
9)Davalı şirketin yasal defterlerine göre, işbu dava konusu çekin davacı ...'a iade edilmediği tespit edilmiştir..." şeklinde rapor sunulduğu görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE;
1-Dava, İİK 72.maddesi uyarınca açılmış menfi tespit davasıdır.
2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık, keşidecisi davacı ve lehtarı davalı ... İnşaat San.ve Tic.A.Ş. Olan 10/05/2016 keşide tarihli... çek nolu 47.500,00-Euro bedelli çekin davalı çek lehtarı şirkete avans çeki olarak verilip verilmediği, davalı lehtarın diğer davalı türkiye ... Bankası A.Ş.'ye bu çeki rehin cirosu ile teslim edip etmediği noktalarında toplanmaktadır.
Davalı tarafça derdestlik itirazı ileri sürülmüş ve İzmir...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dava dosyasında dava konusu edilen çekler ile görülmekte olan davanın konusunu oluşturan çekin aynı olduğu savunulmuş ise de, dosya kapsamının incelenmesinde dava dilekçesi içeriğinde 25/04/2016 keşide tarihli bir başka çekten de bahsedilmekle birlikte, talep sonucunda mahkememiz dosyasında yalnızca "10/05/2016 keşide tarihli" çekle ilgili olarak menfi tespit talebinde bulunulduğu, İzmir ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında ise talep sonucunun 25/04/2016 keşide tarihli çeke ilişkin olduğu, her iki dava dosyasında taleplerin ve dava konusu edilen çeklerin farklı olduğu gözetilerek derdestlik itirazı kabul edilmemiştir.
3-Davacı taraf delil olarak banka kayıtlarına, ticari defter ve kayıtlara dayanmıştır.
Mahkememizce verilen kesin süre içerisinde davacı tarafça ticari defterler sunulmamış, davalı ... İnşaat San.ve Tic.A.Ş.'nin ticari defter ve kayıtları incelendiğinde davacı ile davalı lehtar arasında yoğun bir ticari ilişki bulunduğu görülmüştür.
4-Çek bir ödeme aracı olup, aksi ispat edilmedikçe sürece bir borcun tediyesi amacıyla verildiği karine olarak kabul edilmektedir. Bu hususun aksini iddia eden tarafın iddiasını yazılı delil ile ispat etmesi gerekmektedir.
Somut olayda davacı tarafın iddiası davalı lehtara çeki alınacak taşınmazlar için avans niteliğinde verildiğine yönelik olup, davacının dava konusu çeki keşide ederek davalıya teslim etmiş olması bu çekin karşılığı miktarda malın kendisine teslim edildiğine karine olarak kabul edileceği gözetildiğinde, davacının teslim edilen çeke karşılık daha önce bir mal veya hizmet teslimatı yapılmadığını yazılı bir delil ile ispat etmesi gerekmektedir. Kaldı ki, davacı ile davalı arasındaki ilişkinin gayrimenkul satışına yönelik gerçekleştirilecek olduğu iddia edilmiş olup, taşınmaz devri gerçekleştirilmeden önce çekin avans olarak verilmesini gerektirecek objektif bir neden bulunmadığı, taraflar arasında 15.000.000,00-TL'nin üzerinde bir ticaret hacmi bulunduğu, dosya kapsamına göre de davacının dayandığı delillerin yukarıda izah edilen karinenin aksini ispatlamaya elverişli bulunmadığı değerlendirildiğinden davanın reddi gerektiği yönünde kanaat oluşmuştur.
5-Davacı tarafça dava konusu çekin, çek lehtarı ... İnşaat Sanayi ve Tic.A.Ş. Tarafından diğer davalı Türkiye ... Bankası A.Ş.'ye rehin cirosu ile temlik edildiği, çekin rehin cirosu ile temlik edilemeyeceğini ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunmuş, davalı banka vekili ise cevap dilekçesinde çekin davalı şirketin kredi borçlarına karşılık temlik cirosu ile teslim alındığını savunmuştur.
Ciro, senetteki hakkı devretmeye ilişkin yazılı bir beyan olup senet üzerine veya senede bağlanmış olan “alonj” denilen bir kâğıt üzerine yahut suret üzerine yazılır. İmzanın el yazısı ile atılmış olması gerekir, sadece mühür kullanılarak yapılan ciro geçerli olmaz. Cironun yapıldığı tarihin senette yer alması gerekmez. Ancak tarih ciro zincirinin daha kolay tespitine imkân verir.
Cironun yapılış amacı yönünden çeşitlerine değinmek gerekirse, cirodan istenen amaca göre ciro, temlik, tahsil ve rehin cirosu olmak üzere üç şekilde yapılır. Çeke uygulanacak poliçe hükümlerinin sayıldığı TTK m. 818'de, rehin cirosuna ilişkin TTK m. 689'a atıfta bulunulmamıştır. Bu nedenle çekin rehin cirosu ile devri mümkün değildir.
Temlik cirosu, senetten doğan tüm hakları senedi devralana geçirmek amacıyla yapılır. Temlik cirosunda, cirodan sonra senedin devralana teslimi gerekir. Aksine düzenleme olmadıkça ciro, kural olarak temlik için yapılmış sayılır. Cironun temlikten başka bir amaçla yapıldığını iddia eden kişi bu durumu yazılı delille ispatlamalıdır (Öztan, s. 579). Temlik cirosu tam ciro şeklinde yapılabileceği gibi beyaz ciro şeklinde de yapılabilir.
Poliçeden doğan hakları rehnetmek amacıyla yapılan ciroya “rehin cirosu” denir. Rehin cirosu “bedeli rehindir”, “bedeli teminattır” veya rehni ifade eden herhangi bir kaydın senedin ön veya arka yüzüne ya da “alonj” üzerine yazılması suretiyle yapılır. Ayrıca cironun senetteki bedelin tamamına ait olması ve ciranta tarafından imzalanıp senedin rehin alana teslim edilmesi gerekir (Pulaşlı, s. 213).
Rehin cirosunda poliçeyi devralan kişi, tahsil cirosunda olduğu gibi cirantanın vekili durumunda değildir. Senetten doğan hakları bizzat kendi adına kullanır, ancak rehinin fer’î hak olması bazı farklılıklar oluşturur. Buna göre ciro edilen, yani senedi rehin cirosu ile devralan kişi, rehinin amacı dışında kalan işlemleri yapmaya yetkili değildir. Örneğin senetteki alacak haklarından feragat edemez. Rehin hakkı fer’î bir hak olduğundan akıbeti de asıl borca bağlıdır. Kurak olarak asıl borç ödenir ya da herhangi bir nedenle sona ererse fer’î bir borç olan rehin hakkı da sona erer. Ancak kambiyo senetlerinin rehin cirosunda asıl borç ilişkisi sona erdiği taktirde rehin cirosu kendiliğinde hükümsüz hâle gelmez. Bu ancak rehin cirosunun çizilmesi veya senedin cirantaya iadesi ile sağlanır (Pulaşlı, s. 213, 214).
Somut uyuşmazlıkta dava konusu çek üzerinde, çekin rehin cirosu ile temlik edildiğine dair herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Çekin rehin amacıyla davalı bankaya teslim edildiğini ispata yarar başkaca bir yazılı delil de bulunmadığı dikkate alındığında çekin davalı bankaya temlik cirosuyla teslim edildiğinin kabulü gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle davacının çekin rehin cirosuyla temlik edildiğine ilişkin iddiasını ispatlayamadığı değerlendirilmiş ve davanın davalı banka yönünden de reddine karar verilmiştir.
6-Ayrıntılı gerekçeleri yukarıda açıklandığı üzere davacının çekin avans çeki olarak davalı lehtara teslim edildiğini yazılı delil ile ispat edemediği, yine diğer davalı bankanın çeki rehin cirosuyla teslim aldığının da gerek çek üzerinden gerekse çek dışındaki diğer yazılı delillerle ispat edilemediği, bu haliyle davanın reddi gerektiği değerlendirilmiş ve davanın reddine karar verilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 179,90-TL harçtan peşin olarak alınan 2.709,35-TL harcın mahsubu ile fazla yatırılan 2.529,45-TL'nin karar kesinleştiğinde ve istek halinde davacıya iadesine,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca davalı yararına takdir edilen 24.797,50-TL vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalılara verilmesine,
4-Davacı tarafından sarf edilen yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
5-Artan gider avansının karar kesinleştiğinde ve resen ilgili taraflara iadesine,
Dair, davacı vekilinin ve davalı Türkiye ... Bankası A.Ş. Vekilinin yüzüne karşı, davalı ... A.Ş. Vekilinin e-duruşma yoluyla yüzüne karşı, diğer tarafların yokluğunda gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize bir dilekçe verilmesi veya tutanağa geçirilmek kaydıyla mahkememiz zabıt katibine beyanda bulunmak ve bu beyanın mahkememiz Hakimi tarafından onaylanması sureti ile istinaf kanun yoluna gidilebileceği, yasal süre içinde istinaf kanun yoluna başvurulmadığı takdirde kararımızın kesinleşeceği, yasal sürede istinaf kanun yoluna gidilmesi halinde dosyanın ilgili İzmir Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi'ne istinaf konusunda karar verilmek üzere gönderileceği açıklanmak sureti ile açık yargılama sonunda verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.11/04/2023
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır