T.C.
İZMİR
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2022/463 Esas
KARAR NO: 2024/458
DAVA: İtirazın İptali (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ: 30/05/2022
KARAR TARİHİ: 06/06/2024
Mahkememizde görülmekte olan İtirazın İptali (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVACININ İSTEMİNİN ÖZETİ:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davalı tarafın, müvekkil şirket ve distribütör ile imzaladığı 01.04.2016 tarihli Açık Satış Noktası Sözleşmesi'nin; 2.maddesi gereği, "...-Muğla" adresinde işletmekte olduğu işyerinde, müvekkil şirketin yetkilendirmiş olduğu bayi veya distribütör vasıtasıyla dağıtımını yaptığı bira ürünlerini tüketici taleplerine uygun, düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın almayı, müşteri talebini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayı ve satmayı, 7. maddesi gereği, sözleşme süresince faaliyet alanını ve nev'ini değiştirmemeyi, işyerini başkasına devir ve temlik etmemeyi, 10/b. maddesi gereği, sözleşme süresince işyerinde bira satışına ilişkin faaliyetlerini kısmamayı veya bira satışını azaltacak davranış ve eylem içine girmemeyi,10/o. maddesi gereği, müvekkil şirket ürünlerini bizzat müvekkil şirketten yetkilendirilmiş olan ve TAPDK toptan satış belgesini haiz bayi veya distribütörden veya yine müvekkil şirketin satma görevini verdiğini bildirdiği yetkili ve TAPDK toptan satış belgesini haiz başka bir teşebbüsten almayı, kabul ve taahhüt ettiğini, davalının sözleşme yürürlükte iken taahhütlerini yerine getirmeyerek; Eylül 2017-Mayıs 2018 ayları arasında ürün almayarak ve (Mayıs 2018'de yaptığı alımın ardından) Haziran 2018 tarihinden itibaren ürün almayarak ve müşteri taleplerini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayarak sözleşmeyi ihlal ettiğini, haricen edinilen bilgiye göre davalı işletmecinin bira ticaretini bıraktığının anlaşıldığını, Sözleşmenin 3.maddesi gereği davalının, işletmekte olduğu işyerinde müvekkil şirketin pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinden 70.000,00 lt miktarındaki ürünü müşterilerine satmayı kabul ve taahhüt ettiğini ve sözleşmenin feshi tarihine kadar toplam 33.3490,97 lt ürün alımı yapmış olduğunu bu nedenle fesih tarihinde sözleşmenin halen yürürlükte olduğunu, davalının, sözleşme maddelerini ihlal ettiğinden kusuru sebebiyle devamı imkansız hale gelen sözleşmenin 21.maddesi gereği sözleşmenin İzmir ....Noterliği'nin 28.12.2020 tarihli ve ... yevmiye nolu feshi ihbar-ihtarnamesi ile müvekkil şirket tarafından feshedildiğini, Sözleşmenin 21.maddesinde, davalının sözleşme süresince işletmesini kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmeyi devretmesi veya iş değişikliği yapması veya sözleşmede belirtilen hükümlerden her hangi birini ihlal etmesi veya ilgili mevzuatlara aykırılıktan kaynaklanan nedenlerle faaliyetine son verilmesi veya askıya alınması gibi nedenlerle sözleşmenin feshine sebebiyet vermesi halinde, müvekkil şirkete sözleşme gereği aldığı her türlü mali yardım ve katkıyı nakden, defaten ve itirazsız geri ödemeyi ve ayrıca davalıya yapılan yatırım/katkı toplamı kadar bir tutarda (110.000,00 TL) cezai şartı nakden ve defaten ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, davalı tarafa sözleşmede verilmesi planlanan 110.000,00 TL nakit katkının yapıldığını, sözleşmeyi ihlal eden davalıdan 110.000,00 TL katkının ve 110.000,00-TL cezai şartın tahsili talebi ile İzmir ...İcra Müdürlüğü'nün ... sayılı dosyası ile açılan icra takibine davalının yetkiye ve borca itirazı nedeni ile icra takibinin durduğunu beyanla davanın kabulü ile davalı borçlunun İzmir ...İcra Müdürlüğü'nün ... E. sayılı takibine vaki itirazın iptali ile takibin devamına, takip talebi üzerinden davalı aleyhine %20 den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DAVALININ SAVUNMASININ ÖZETİ:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkilin yerleşim yeri ve aynı zamanda sözleşmenin ifa yerinin Muğla olması nedeniyle yetkili Mahkemenin ve İcra Müdürlüğünün Muğla İcra Müdürlüğü ve Muğla Mahkemeleri olduğunu, bu kapsamda davacı tarafından açılmış olan geçerli bir icra takibi bulunmadığından davanın öncelikle usulden reddine karar verilmesini talep ettiklerini, Mayıs/2018 tarihinden sonra alım yapılamamasının sebebinin, davacı bayinin; müvekkile ürün vermemesi olduğunu, müvekkilinin davacıdan bayi değişikliği talep ettiğini, Mayıs/2018 Yılından sonra alım yapılamamasının sebebinin davacının Muğla/Menteşe Distribütöründen/ bayisinden kaynaklanmakta olduğunu, Müvekkilinin Muğla menteşe bayisinin kendisine ürün vermediğini belirterek davacının Bölge Müdürlüğü'ne başvuruda bulunduğunu ve kendisine yeni bir bayi yönlendirilmesini talep ettiğini, Menteşe Bayisisinin müvekkile zamanında ürün vermemekte ve müvekkilin çalışmasını ve ürün satmasını zorlaştırmış olduğunu, davacı şirketinde de yeni bir bayi yönlendirilmesi için çalışacağını beyan ettiğini ancak işin sürüncemede kaldığını, buna ilişkin yazışmaların davacı şirketin kayıtlarında yer almakta olduğunu, Müvekkilin sözleşme ile yapmış olduğu taahhüdü yerine getirmekten kaçınmasının söz konusu olmadığını, bayi değişikliği yapılmasının beklenmesi sırasında ve davacı bayisinin müvekkile ürün vermemesi nedeniyle sözleşmede yer alan ürün miktarının satılamadığını, müvekkilinin sözleşmede taahhüt ettiği ürün satış miktarının neredeyse yarısını 2 yıl olmadan yerine getirdiğini, Pandemi genelgeleri nedeniyle müvekkile ait iş yerinin uzun süre kapalı kaldığını, 01.06.2021 tarihli normalleşme genelgesinde dahi bar faaliyetli iş yerlerinin kapalı kalmaya devam ettiğini, müvekkilinin bira satış işini bırakmadığını 2020 Mart ayında meydana gelen pandemi ve barlara getirilen yasaklama nedeniyle iş yerini açamadığını, davacının ihtar çektiği tarihte müvekkile ait iş yerinin pandemi koşulları nedeniyle kapalı olduğunu, Bar ruhsatlı iş yerlerinin 2020 Mart-2022 Ocak ayları arasındaki içişleri bakanlığı genelgesi ile kapalı olduğu dönemlerin Menteşe Belediyesi ve Muğla İl Emniyet Müdürlüğü'nden sorulmasını talep ettiklerini, davacının ödenen katkı payının tamamı ve bu oranda cezai şart talebinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini; yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.
DELİLLER:
1- Taraflar arasında düzenlenen 01/04/2016 tarihli Açık Satış Noktası Sözleşmesi
2- Vergi Dairesi Kayıtları
Davalının 2016-2022 yılları arasında defter tutmakla yükümlü olup olmadığı, yükümlü ise hangi usulde defter tutmakla yükümlü olduğu, yıllık gayri safi gelirinin bildirilmesi hususlarında Muğla Vergi Dairesine yazılan müzekkereye verilen 19/10/2022 tarihli cevabi yazı ile davalının 03.09.2015-20.09.2021 tarihleri arasında bar, meyhane ve birahanelerde içecek sunum faaliyetleri dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisi mükellefi olduğu ve 2016, 2017, 2018, 2019 yıllarında bilanço esasına, 2020 ve 2021 yıllarında ise işletme hesabı esasına göre defter tuttuğunun, beyan edilen 2021 yılı Gelir Vergisi Beyannamesinde 42.500,00-TL hasılatının bulunduğunun bildirildiği anlaşılmıştır.
3 TAPDK Kayıtları
TAPDK'dan celp edilen Alkollü İçki Satış Belgesinin incelenmesinde; ... T.C. Nolu .../... - Muğla adresinde," alkollü içki satın almaya ve açık olarak satmaya yetkili kılındığı" ... kurum sicil numarasının verildiği, belge tarihinin 28.03.2016 olduğu anlaşılmıştır.
4- İş yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı
Davalıya ait işyeri açma ve çalışma ruhsatı Menteşe Belediye Başkanlığından celp edilerek dosya arasına alınmış, belgenin incelenmesinde: işyeri unvanının Baba Geyik Muhabeti olduğu, faaliyet konusunun Bar olarak yazılı olduğu, işyeri adresinin ... - Muğla, belge tarih ve No'sunun ise ... olduğu, işyeri sınıfının 2. Sınıf Gayrisıhhİ Müessese, Kulanım alanının 87m2, veriliş tarihinin 24/03/2016 olduğu görülmüştür.
5-İzmir... İcra Dairesinin... Esas sayılı takip dosyası
UYAP sistemi üzerinden celp edilerek dosyamız arasına alınan dosyanın yapılan incelemesinde; alacaklı ... Tic. A.Ş tarafından borçlu ... aleyhine sözleşmeden kaynaklanan cezai şart ve yatırım tutarından kaynaklı 110.000,00TL cezai şart alacağı, 110.000,00-TL yatırım tutarı alacağı olmak üzere toplam 220.000,00 -TL alacak için 08/12/2021 tarihinde ilamsız takip başlatıldığı, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği, davalı borçlu vekilinin 13/01/2022 tarihli itiraz dilekçesi ile müvekkilinin Muğla’da ikamet ettiğinden icra takibine ilişkin yetki itirazlarının kabulü ile dosyanın yetkili Muğla icra müdürlüğüne gönderilmesine, müvekkilinin ödeme emrinde belirtildiği şekilde alacaklıya borcu bulunmadığından ödeme emrinde yer alan, borca ve tüm fer’ilerine itiraz ettiklerini beyanla takibin durdurulmasının talep edildiği, itiraz üzerine icra müdürlüğünün 14/01/2022 tarihli kararı ile itirazın yasal sürede yapıldığı ve usulüne uygun bulunduğunun belirlenmesi halinde borçlu hakkındaki takibin İ.İ.K.nun 66. maddesi gereğince durdurulmasına karar verildiği anlaşılmıştır.
6-İzmir ....Noterliğinin 28/12/2020 tarih ... yevmiye sayılı fesih ihtarnamesi
7-İşletme Katkı payı faturası
8-Taraf ticari defterleri
9-Bilirkişi raporları
i) Mahkememizce davalı taraf ticari defterleri ve belgeleri üzerinde inceleme yaptırılarak taraflar arasındaki alacak-borç durumları, davacının davalıdan yatırım tutarı ve cezai şart talep edip edemeyeceği hususlarında SMMM bilirkişiden aldırılan 21/08/2023 havale tarihli raporda özetle; Sözleşmenin 3. Maddesi gereği," işletici, işletmekte olduğu işyerinde şirketin pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinden 70.000 Litre miktarındaki ürünü müşterilerine satmayı taahhüt etmektedir. İşbu Sözleşme herhangi bir süre sınırlamasına bağlı olmaksızın işbu satış miktarının tamamlanması ile birlikte kendiliğinden sona erecektir. İşbu madde ile şirkete at bira ürünlerinin, işleticiye ait satış noktasında bulunurluğunun sağlanması hedeflenmekte; işleticiye, Rekabet Kurulu'nun 22.04.2005 tarih, ... sayılı kararına aykırı olacak nitelikte tek marka satma yükümlülüğü getirilmemektedir. Sözleşmenin 10/c gereği; maddesi işletici, işbu sözleşme süresince işletmesinde bira satışının süreklilik arz edecek şekilde yapılabilmesi için gerekli satış belgesi, ruhsat vs. gibi her türlü yasal zorunlulukları yerine getirmek, bunları güncellemek ve yenilemek için gerekli her türlü dikkat ve özeni, her türlü mali külfeti tarafına ait olacak şekilde yerine getirmekle yükümlüdür. Şirket veya bayi veya distribütörler, işleticinin yasal zorunluluklarını zamanında yerine getirmemesi veya idari yaptırımlar sebebiyle, işbu Sözleşme'den doğan yükümlülüklerini askıya almaya yetkilidir. İşbu durumlarda şirketin sözleşmenin ilgili maddesi kapsamında ve tek taraflı olarak Sözleşme'yi feshetme hakkı saklıdır." ,
Sözleşmenin 12. maddesinde ise; şirket, işyerinin açılmasına veya işletilmesine katkıda bulunmak ve işyerindeki ticari faaliyetlerini arttırmak amacı ile bayi veya distribütör ile işleticinin karşılıklı mutabakata vardığı 110.000,00-TL KDV dahil tutarında, ürünlerinde ilgili bayi/distribütör tarafından yukarıda belirtilen oranlarda iskonto uygulanacaktır. Söz konusu işleticiye bayi/distribütörler tarafından pazarlama ve satış harcamalarına destek olmak amacıyla aktarılacak katkılar, işbu sözleşme süresince bir defaya mahsus olmak üzere ve herhangi bir hedefe ve yahut rakip ürünlerin satılması koşuluna bağlı olmaksızın gerçekleştirilecektir.",
Sözleşmenin 20.Maddesi gereği; iirket, işleticinin veya onunla birlikte çalışanların, işbu sözleşme'de veya eklerinde belirtilen hükümlerden, yükümlülüklerden veya taahhütlerden herhangi birini yerine getirmemesi veya ihlal etmesi halinde önceden herhangi bir ihtar ve hükme gerek kalmaksızın tek taraflı olarak derhal işbu sözleşme'yi feshetmeye, katkının ödenmemiş kısmını elinde tutarak ödememeye ve işleticiden madde 21'de belirtilen her türlü hak ve alacaklarıyla ile birlikte uğradığı her türlü zararı talep etmeye ve kendisine verilen her türlü teminatı önceden herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın nakde çevirerek tahsil etmeye ve her türlü yasal yola başvurmaya yetkilidir. işletici, fesihten dolayı şirketten veya bayi veya distribütörden hiçbir hak ve tazminat talebinde bulunamaz.",
Sözleşmenin 21.maddesi gereği; işletici, sözleşme süresi içinde işletmeyi kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmeyi devretmesi veya işletmede iş değişikliği yapması veya işbu Sözleşme'de belirtilen hükümlerden herhangi birini ihlal etmesi veya ilgili mevzuatlara aykırılıktan kaynaklanan nedenler ile faaliyetine son verilmesi veya askıya alınması gibi nedenler ile işbu Sözleşme'nin feshine sebebiyet vermesi halinde, kredi ve/veya katkının kendisine henüz ödenmemiş kısmını talep etme hakkını yitireceği gibi, şirket veya bayi veya distribütör kayıtlarındaki borçları ile şirketten ve/veya bayi ve distribütörden almış olduğu nakit veya nakit bazlı mali katkılar ile kredi ve diğer her türlü sabit yatırım harcamalarının tümü ile kendisine uygulanan iskonto tutarlarını verildiği tarihten itibaren işlemiş ticari avans faizi de dahil olmak üzere, işbu sözleşme'nin 3'üncü maddesindeki miktar taahhüdüne ulaşılamaması halleri işbu madde kapsamı dışındadır ve bu durumda cezai şart hükmü uygulanmayacaktır. " hükümlerinin bulunduğu,
Ancak; davalının cevap dilekçesinde, Pandemi genelgeleri nedeniyle davalıya ait işyerinin uzun süre kapalı kaldığını, 01.06.2021 tarihli normalleşme genelgesinde dahi "bar" olarak faaliyet gösteren iş yerlerinin kapalı kalmaya devam ettiğini, Davalının bira satış işini bırakmadığını, 2020 Yılı Mart ayında meydana gelen pandemi ile barlara getirilen yasaklama nedeniyle işyerini açamadığını, hatta "Bar ruhsatlı" işyerlerine ilişkin yasağın 1 Haziran 2021 tarihinde yapılan normalleşme genelgesinde dahi yer almadığını, barların açılışının çok daha sonraya bırakıldığını, davalının pandemi dönemine ilişkin olarak yaklaşık 2 yıl boyunca düzenli olarak iş yerini açıp işletme imkanı olmadığını, ticari faaliyetine devam edemediğini, pandeminin bitimiyle iş yerini kapatmak zorunda kaldığını, davacının ihtar çektiği tarihte iş yerinin pandemi koşulları nedeniyle kapalı olduğunu, (Bar ruhsatlı iş yerlerinin 2020 Mart-2022 Ocak ayları arasındaki İçişleri Bakanlığı genelgesi ile kapalı olduğu dönemlerin Menteşe Belediyesi ve Muğla İl Emniyet Müdürlüğü'nden sorulması talep edilmiştir.)
Davalının, tüm dünyada meydana gelen pandemi ile pandemi genelgeleri nedeniyle iş yerini açamadığını, sonunda da söz konusu mücbir sebep nedeniyle iş yerini kapatmak zorunda kaldığını, ancak; kapatma tarihinin, davacının ihtarname gönderdiği 28.12.2020 tarihinden çok sonraya ilişkin olduğunu, davalının sözleşmeden kaynaklanan ürün satma taahhüdünü yerine getirememe sebebinin; davacının bayisinin kendisine mal vermemesinden ve meydana gelen pandemiden kaynaklandığı ifade edildiği,
Taraflar arasında yer alan ihtilafın çözümü; Dünyada meydana gelen corona virüs pandeminin ülkemizde de uygulanmasının mücbir sebep kapsamında değerlendirilip, değerlendirilemeyeceğine ilişkindir. Hukuki taktiri sayın mahkemeye ait olmak üzere;
a)Corona virüs pandemi döneminin mücbir sebep sayılması halinde; Sözleşmenin 10/c maddesini davalının ihlal etmediği, "işletmesinde bira satışının süreklilik arz edecek şekilde yapılamaması" davalıya ait işyerinin İçişleri Bakanlığının yasağı kapsamında kalmasının, davalının kusurundan kaynaklanmadığı, bu nedenle ceza-i şartın davalıdan talep edilemeyeceği, davacı bayisi tarafından davalıya mal vermemesi ve pandemi nedeniyle sözleşmeyle belirlenen 70.000 litre satış taahhüdünün yerine getirilmemesinin mümkün olamayacağından davalıya yapılan "katkı" bedelinin (110.000,00-TL ayni katkı) davalıdan talep edilemeyeceği,
b)Corona virüs pandemi döneminin mücbir sebep kapsamında sayılmaması halinde ise; Sözleşmenin 10/c maddesini gereği, "İşletmede bira satışının süreklilik arz edecek şekilde yapılmaması" TAPDK Açık Alkollü İçki Satış Belgesinin yenilenmemesi, Sözleşmenin 3. Maddesi gereği, işletici, işletmekte olduğu işyerinde şirketin pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinin 70.000 Litre ürün satış miktarına ulaşılamaması", Sözleşmenin 21.maddesi gereği; davacıya yazılı bilgi verilmeden işyerinin kapatılması hallerinin tamamı birlikte değerlendirildiğinde;
Davacı tarafından 2016 ve 2017 yıllarında davalıya verilen, sözleşmenin 12. Mad. yer alan aynı katkı bedelinin 110.000,00-TL olduğu ve davalı faturalarıyla tevsik edilen ayni katkı bedelinin, takip tarihinden itibaren ticari avans faiziyle birlikte davacı tarafından talep edilebileceği, Sözleşmenin 12.ve 13.maddeleri çerçevesinde yapılan yatırım/katkı toplamı kadar bir tutar olan 110.000,00-TL ceza-i şartın sözleşmenin 21. Mad. kapsamında, takip tarihinden itibaren ticari avans faiziyle birlikte davacı tarafından talep edilebileceği, rapor edilmiştir.
ii) Mahkememizce taraf ticari defterleri ve belgeleri üzerinde inceleme yaptırılarak taraflar arasındaki alacak-borç durumları, davacının davalıdan yatırım payı ve cezai şart talep edip edemeyeceği hususlarında SMMM bilirkişiden aldırılan 31/03/2024 havale tarihli raporda özetle;
Davacı ticari defter ve kayıtlarında yapılan incelemeler neticesinde;
Davacının, davalının ürün alımı yaptığı Muğla bayisi dava dışı... firmasına 02.01.2016 - 09.08.2017 tarihleri arasında toplam 1140 adet toplam tutarı 36.900.679,27 TL değerinde fatura düzenlediğinin tespit edildiği,
Davacı ticari kayıtlarına göre davalının, Muğla Bayisi... Firmasından Nisan 2016 - Mayıs 2018 tarihleri arasında toplam 33.349 litre ürün alımı yaptığının tespit edildiği,
Taraflar arasındaki sözleşmenin 3. Maddesine göre davalı işletmekte olduğu işyerinde davacının pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinden 70.000 (yetmişbin) litre miktarındaki ürünü herhangi bir süre sınırlamasına bağlı olmaksızın müşterilerine satmayı taahhüt etmekte olduğu,
Sözleşmede belirlenen katkıya ilişkin olarak, davalının... firmasına katkı tutarı kadar fatura düzenleyeceği,... firmasının da bu tutarın %90 ı kadar davacıya yansıtma niteliğinde fatura düzenleyeceğinin anlaşılmakta olduğu, dava dosyası incelendiğinde davalının,... firmasına 24.06.2016 tarihinde işletme katkı payı açıklaması ile KDV dahil 60.000,00 TL ve 09.01.2017 tarihinde işletme katkı payı açıklaması ile KDV dahil 50.000,00 TL olmak üzere toplam 110.000,00 TL fatura düzenlediği,... firmasının da davacıya 25.08.2016 tarihinde işletme katkı payınız açıklaması ile KDV dahil 54.000,00 TL ve 09.01.2017 tarihinde işletme katkı payınız açıklaması ile KDV dahil 45.000,00 TL olmak üzere toplam 99.000,00 TL tutarında fatura düzenlediğinin görüldüğü,
Davacının ticari defterlerinde Muğla Bayisi ... tarafından düzenlenen 25.08.2016tarihli 60.000,00 TL tutarındaki faturanın, 25.08.2016 tarih ve 1264064 yevmiye numarası ile, 09.01.2017 tarihli 50.000,00 TL tutarındaki faturanın ise 09.01.2017tarih ve 16323 yevmiye numarası ile kayıtlı olduğunun tespit edildiği,
Davalı ticari defter ve kayıtlarında yapılan incelemeler neticesinde;
2017 yılına ait yevmiye ve kebir defterlerinde, 320- Satıcılar hesabında yalnızca ana hesabın bulunduğu, alt hesapların bulunmadığı, alım yapılan firmaların cari hesaplarının 320-Satıcılar hesabı başlığı altında tek bir hesapta tutulduğu, alım yapılan her firmaya ayrı isimlerde alt hesap açılmadığı bu nedenle davalının ürün aldığı satıcıların ayrı ayrı kayıtlı olmadığı, ne davacının Muğla Bayisi... firmasının ne de ürün alımı yapılan başkaca herhangi bir firmanın ayrı cari hesabının bulunmadığı, adının geçmediği bu nedenle ticari defterin bu yönüyle denetime ve tespite elverişsiz olduğu, ticari defterlerin miktarlı olarak tutulmadığı ilgili faturalardaki açıklamaların ve miktarların bazı faturalarda koli bazı faturalarda kutu olduğu, 7-8 çeşit farklı bira çeşidi olduğu, her birada da ebatları farklı toplamda 20 civarında ayrı ürün olduğu, kolilerin bazısında 12 li bazısında 20 li bazısında ise 24 lü olarak değiştiği, faturalardaki "kutu" açıklamalarının bulunmadığı, kutuların kaçlı olduğunun yazmadığı, faturalardan miktar tespitinin yapılabileceği ancak bunun da uzmanlık isteyen bir konu olduğu ayrıştırmanın ancak sektör uzmanınca yapılabileceği ancak davacı tarafın satışlarını takip ettiği ayrı bir program olduğu bu programdan yapılan tespitte de 33.349 lt satış gerçekleştiğinin liste olarak sunulduğu,
Muğla 1. İdare Mahkemesi'nin 2021/1069 E. Sayılı dosyasından alınan, davalının 2016, 2017, 2018 dönemine ilişkin mühürlü çuval içerisinde bulunan faturaların incelenmesi neticesinde,... firmasının davalı adına düzenlediği faturalarda, ürünlere ilişkin litre bazlı bilgilerin bulunmaması, faturaların kasa, koli, kutu ve benzeri birimlerle düzenlenmiş olması nedeniyle faturalar üzerinde yapılan incelemeler sonucunda da davalının alım yaptığı ürünlere ilişkin litre bazlı miktar bilgisi hesaplanamamaktadır. İgili faturalardaki açıklamaların ve miktarların bazı faturalarda koli bazı faturalarda kutu olduğu, 7-8 çeşit farklı bira olduğu, her bira da da ebatları farklı toplamda 20 civarında ayrı ürün olduğu, kolilerin bazısında 12 li bazısında 20 li bazısında ise 24 lü olarak değiştiği, kutularda kaçlı olduğunun yazmadığı, dolayısıyla faturalar üzerinden tespit yapmanın mümkün olmadığının tespit edildiği,
Davacının Muğla Bayisi... firmasının, bölgesinde sadece davacının dağıtıcı bayisi olmadığı, başka firmaların ürünlerinin de dağıtımını yaptığı, davalı firmaya sadece davacının ürünlerini satmadığı, bu ürünlerin yanında başka firmalara ait ürünlerinde faturalarda yer aldığının görüldüğü,
Muğla ... İdare Mahkemesi'nin ... E. Sayılı dosyasından alınan, davalının 2016, 2017, 2018 dönemine ilişkin mühürlü çuval içerisinde gelen faturaların oldukça dağınık düzensiz hatta ıslak olduğu, bu belgelerin tüm ticari ilişkiyi yansıtıp yansıtmadığının tespitinin mümkün olmadığının tespit edildiği,
Davalının,... firmasına düzenlemiş olduğu 09.01.2017 tarihli KDV dahil 50.000,00 TL tutarındaki faturanın davalı ticari defterlerinde 09.01.2017 tarih ve 5 yevmiye numarası ile kayıtlı olduğu, belirtilen kayıtta 320 Satıcılar hesabının borçlandırıldığı ve 391 Hesaplanan Kdv ile 600 Yurtiçi satışlar hesabının alacaklandırıldığının görüldüğü,
Davalının,... firmasına düzenlemiş olduğu 24.06.2016 tarihli KDV dahil 60.000,00 TL tutarındaki faturanın davalı ticari defterlerinde 24.06.2016 tarih ve 485 yevmiye numarası ile kayıtlı olduğunun görüldüğü, rapor edilmiştir.
UYUŞMAZLIK;
Dava, taraflar arasında imzalanan açık satış noktası sözleşmesi uyarınca yatırım tutarının iadesi ve cezai şartın tahsili talebine dayalı olarak İzmir ... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyasında başlatılan takibe davalının vaki itirazın iptali istemine ilişkindir.
Taraflar arasındaki uyuşmazlık; taraflar arasında düzenlenen Açık Satış Noktası Sözleşmesi gereği tarafların edimlerini yerine getirip getirmediği, davalının sözleşme kapsamında edimlerini yerine getirmediği tespit edildiği takdirde davacının davalıdan yatırım tutarı ve cezai şartı talep edip edemeyeceği, itirazın haksız olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Yetki itirazı yönünden;
6100 sayılı HMK'nın "yetki sözleşmesi" başlığını taşıyan 17. maddesinde "Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır." hükmü yer almaktadır. Söz konusu yetkiye ilişkin kural ile davalı tarafından inkar edilmeyen sözleşme ilişkisi gözetildiğinde Mahkememizin ve İzmir İcra Dairelerinin yetkili olduğu kanaatine varılmış, davalı vekilinin Mahkememize ve icra dairesine yaptığı yetki itirazı yerinde görülmemiştir.
Davanın esası yönünden;
Mahkememizce yapılan yargılama, getirtilen kayıt ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;
Taraflar arasında 01/04/2016 tarihli Açık Satış Noktası Sözleşmesi imzalandığı hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.
Taraflar arasında düzenlenen sözleşme kapsamında işletici olarak adlandırılan davalının sözleşmede belirtilen adresteki işletmede davacının yetkilendiği bayi ve distribitörü olarak adlandırılan ... Dağ. Paz. Tic. Ltd. Şti. aracılığıyla dağıtımını yaptığı bira ürünlerini tüketici taleplerine uygun, düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın almayı, müşteri talebini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayı ve satmayı, sözleşme süresince faaliyet alanını ve nev'ini değiştirmemeyi, işyerini başkasına devir ve temlik etmemeyi, sözleşme süresince işyerinde bira satışına ilişkin faaliyetlerini kısmamayı veya bira satışını azaltacak davranış ve eylem içine girmemeyi, davacı şirket ürünlerini bizzat davacı şirket tarafından yetkilendirilmiş olan ve TAPDK toptan satış belgesini haiz bayi veya distribütörden veya yine davacı şirketin satma görevini verdiğini bildirdiği yetkili ve TAPDK toptan satış belgesini haiz başka bir teşebbüsten almayı, kabul ve taahhüt ettiği;
Davacı tarafça davalının sözleşme yürürlükte iken taahhütlerini yerine getirmeyerek Eylül 2017-Mayıs 2018 ayları arasında ve Haziran 2018 tarihinden itibaren ürün almayarak ve müşteri taleplerini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayarak sözleşmeyi ihlal ettiğinden bahisle davacı tarafça davalıya ödenen 110.000,00-TL katkı payı ile 110.000,00-TL cezai şartın tahsili talepli İzmir ...İcra Dairesinin ... esas sayılı dosyası ile toplam 220.000,00-TL alacak üzerinden takip başlattığı, takibin davalının vaki itirazı sebebiyle durdurulduğundan bahisle itirazın iptaline karar verilmesi talep edilmiştir.
Davalı şirket vekili, takibe itiraz dilekçesinde, alacaklıya herhangi bir borçları bulunmadığından borca, faize ve takibin ferilerine ve yetkiye itiraz etmiş, Mahkememize sunulan cevap dilekçesi ile müvekkilinin sözleşme konusu ürünleri alamama sebebinin davacının bayiisinden kaynaklandığını, davacı tarafından yeni bir bayiiye yönlendirme yapılmadığını, pandemi genelgeleri nedeniyle müvekkile ait iş yerinin uzun süre kapalı kaldığını, 01.06.2021 tarihli normalleşme genelgesinde dahi bar faaliyetli iş yerlerinin kapalı kalmaya devam ettiğini, davacının ihtar çektiği tarihte müvekkile ait iş yerinin pandemi koşulları nedeniyle kapalı olduğunu, davacının ödenen katkı payının tamamı ve bu oranda cezai şart talebinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu savunmuştur.
Mahkememizce taraf ticari defterleri üzerinde inceleme yapılmasına karar verilmiş olup, taraf ticari defterleri incelenmek suretiyle SMMM bilirkişilerden alınan raporların denetime elverişli ve açık olması nedeniyle mahkememizce itibar edilmiştir.
Davacının, davalı tarafından sözleşmede taahhüt edilen 70.000 litre alım miktarının yerine getirilmediği, Eylül 2017- Mayıs 2018 döneminde hiç ürün alınmadığından bahisle cezai şartın tahsili ve ödenen katkı payı bedelinin iadesi istemine ilişkin olarak yapılan değerlendirmede,
Taraflar arasında geçerli olan sözleşmenin 2.maddesinde işletici davalının işletmekte olduğu işyerinde davacı şirketin yetkilendirmiş olduğu bayi veya distribütör vasıtasıyla dağıtımını yaptığı bira ürünlerini, tüketici taleplerine uygun, düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın almayı, müşteri talebini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurmayı ve satma taahhüdü altına girdiği;
Sözleşmenin 3. maddesinde; davalı işleticinin işletmekte olduğu işyerinde davacının, pazarlama, dağıtım ve satışını gerçekleştirdiği bira ürünlerinden 70.000-litre miktarındaki ürünü müşterilerine satmayı taahhüt ettiği, 01/04/2016 tarihli sözleşmenin, herhangi bir süre sınırlamasına bağlı olmaksızın işbu satış miktarının tamamlanması ile birlikte kendiliğinden sona ereceğinin kararlaştırıldığı;
Sözleşmenin 12. Maddesinde, davacı şirketin işyerinin açılmasına veya işletilmesine katkıda bulunmak ve işyerindeki ticari faaliyetlerini artırmak amacı ile 110.000,00-TL tutarında nakit ve/veya nakit bazlı katkıda bulunacağı ve/veya belirtilen ürünlerde iskonto uygulanacağının hüküm altına alındığı;
Sözleşmenin 21. Maddesinde, işletici davalının, sözleşme süresi içinde işletmeyi kısmen veya tamamen çalıştırmaması, işletmeyi devretmesi veya işletmede iş değişikliği yapması veya işbu sözleşmede belirtilen hükümlerden herhangi birini ihlal etmesi veya ilgili mevzuatlara aykırılıktan kaynaklanan nedenler ile faaliyetine son verilmesi veya askıya alınması gibi nedenler ile işbu sözleşmenin feshine sebebiyet vermesi halinde, kredi ve/veya katkının kendisine henüz ödenmemiş kısmını talep etme hakkını yitireceği gibi almış olduğu nakit veya nakit bazlı mali katkılar ile kredi ve diğer her türlü sabit yatırım harcamalarının tümü ile kendisine uygulanan iskonto tutarlarını verildiği tarihten itibaren işlemiş ticari faizi de dahil olmak üzere T.C. Merkez Bankası tarafından uygulanan avans işlemlerindeki güncel faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte nakden ve defaten itirazsız geri ödemeyi ve ayrıca yapılan yatırım/katkı toplamı kadar bir tutarda cezai şart ile birlikte kar kaybı da dahil olmak üzere şirket / bayi / distribütörün uğradığı her türlü zararını itiraz etmeksizin nakden ve defaten ödemeyi kabul ve taahhüt edeceğinin kabul edildiği anlaşılmaktadır.
Davalı tarafça cevap dilekçesinde ileri sürülen savunmada, ürün alınmama sebebinin, davacı bayisi tarafından kendilerine ürün verilmemesi olduğu belirtilmiş ise de, davacı şirket tarafından sözleşmede taraf olarak da yer alan bayiye ürün tedarikinin yapıldığı görülmekle, davalı tarafından ürün teslim edilmemesine ilişkin davacıya ya da bayiine yapılan herhangi bir bildirim ya da ihtar yahut ispata elverişli sair delil ibraz edilmemiştir. Davalının ticari defterlerinin incelenmesinden davacı bayiinden en son Eylül 2017 döneminde mal alımı yaptığı, bundan sonra Mayıs 2018'e kadar hiçbir mal alımı kaydının yer almadığı tespit edilmiştir. Bu durumda davalı tarafından sözleşmenin 2. maddesinin ihlal edildiği, anılan maddede taahhüt edilen şekilde düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde ürün satın alınmadığı ve bulundurulmadığı anlaşıldığından, davacının sözleşmenin 21. maddesi gereği cezai şart isteminin yerinde olduğu değerlendirilmiştir. Her ne kadar davacı tarafından pandemi döneminde işyerinin kapalı olduğundan bahisle mücbir sebep nedeniyle cezai şart talep edilemeyeceği belirtilmiş ise de, davalının pandemi döneminden çok öncesinde ürün alımını durdurduğu anlaşıldığından davalı savunmalarına itibar edilememiştir.
Davalının işletmesinde, davacıya ait ürünleri düzenli ve süreklilik arz edecek şekilde satın alma, müşteri talebini karşılayacak şekilde etkin olarak bulundurma ve satma taahhüdünü ihlali nedeniyle sözleşmeye aykırı davrandığı, davacının sözleşmenin ihlali nedeni ile cezai şart talep etmekte haklı olduğu ancak sözleşmede belirtilen cezai şartın celp edilen davalı vergi dairesi kayıtları ve bilançolarına göre davalının ticari olarak mahvına neden olabileceği kanaatine varıldığından hakkaniyet gereği takdiren cezai şarttan %50 oranında indirim yapılarak 50.000,00-TL cezai şart bedeli yönünden davalının takibe itirazının iptaline karar vermek gerekmiştir.
Ödenen katkı bedelinin iadesi istemi yönünden, incelenen taraf ticari defterlerinden de anlaşıldığı üzere, sözleşmede 110.000,00-TL olarak belirlenen katkı bedelinin davalı tarafından davacıya düzenlenen "hizmet bedeli" katkı payı faturaları ile nakit bazlı ayni katkı olarak davalıya ödendiği anlaşılmakla, birbiri ile uyuşan taraf beyanları, taraf ticari defter kayıtları ve davalı tarafından kesilen hizmet bedeli faturalarından davacı bayii tarafından sözleşmede belirtilen nakit ya da nakit bazlı katkı bedeli olarak 110.000,00-TL'nin ödendiği sübut bulduğundan davacının davasının katkı bedelinin iadesi talebi yönünden kabulüne karar vermek gerekmiştir.
Mahkememizce takdiren cezai şarttan indirim yapıldığından davalı taraf lehine yargılama gideri ve vekalet ücretine bu nedenle hükmedilmemiş, alacak miktarının yargılamayı gerektirmesi göz önüne alınarak yasal şartları bulunmadığından icra inkar tazminatına hükmedilmeyerek açıklanan tüm bu hususlar doğrultusunda davanın kısmen kabulü yönünde aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KISMEN KABULÜNE, davalının İzmir... İcra Müdürlüğünün ... Esas sayılı takip dosyasındaki itirazının 110.000,00-TL yatırım tutarı ile 55.000,00-TL cezai şart olmak üzere toplam 165.000,00-TL yönünden iptaline, takibin bu miktar ve bu miktara takip tarihinden itibaren takip talebinde belirtilen oranda işletilecek faiz üzerinden devamına, fazlaya ilişkin istemin REDDİNE,
2-Alacağın yargılamayı gerektirmesi göz önüne alınarak yasal şartları bulunmadığından icra inkar tazminatına hükmedilmesine yer olmadığına,
3-Karar tarihi itibariyle alınması gereken 11.271,15-TL karar ve ilam harcından peşin alınan 2.657,05-TL harç ile icra dosyasına yatırılan 1.100,00-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 7.514,10-TL harcın davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
4-7155 sayılı yasanın 19/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren 23.maddesiyle eklenen 6325 sayılı yasanın 18/A maddesi gereğince İzmir Arabuluculuk Bürosunun ... başvuru sayılı dosyası ile taraflar arasında yapılan arabuluculuk faaliyeti sonunda, ileride haksız çıkacak taraftan alınmak üzere Hazine tarafından karşılanan 1.560,00-TL arabulucu ücretinin yargılama gideri olarak davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
5-Davacı tarafça peşin harç olarak yapılan 2.657,05-TL ile davacının yaptığı ve karşıladığı toplam 5.291,70-TL(posta+tebligat+bilirkişi ücret+başvurma harcı) yargılama gideri toplamı olan 7.948,75-TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
6-Davacı kendini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki AAÜT gereğince davanın kabul edilen bölümü üzerinden hesaplanan 26.400,00-TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Kararın kesinleşmesi halinde, ayrıca karar yazmaya gerek görülmeden kalan gider avansının resen ilgilisine iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tarafın yokluğunda HMK'nın 345. maddesi uyarınca gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki hafta içinde İzmir Bölge Adliye Mahkemesince incelenmek üzere istinaf yolu açık olarak verilen karar açıkça okundu, ana çizgileriyle anlatıldı. 06/06/2024
Katip ...
e-imzalı
Hakim ...
e-imzalı