T.C.
İZMİR
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/459
KARAR NO : 2025/469
DAVA : Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan)
ASIL DAVA TARİHİ : 13/05/2019
KARŞI DAVA TARİHİ : 26/09/2019
KARAR TARİHİ : 21/05/2025
Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Kıymetli Evraktan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Mahkememizin 2019/149 e sayılı dosyası yönünden davacı vekili 10.05.2019 tarihli dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ... Halı... ile muhatap... Ekmek Unlu Mamuller San ve Tic.Ltd. Şti arasında 02.11.2017 tarihli bir Franchise sözleşmesi imzalanmış olduğunu Müvekkilinin Franchise sözleşmesi ile ... Bulvarı No... KUŞADASI adresindeki işyerinde ... isimli işletmeyi, franchise sözleşmesindeki şartlar gereğince işletmeye başlattığını, Franchise verenin sözleşme öncesinde ve sırasında aydınlatma yükümlülüğüne ve dürüstlük kuralına aykırıdavranarak sözleşmenin başında yanılttığını, Franchise sözleşmesinde tek ve sınırlı bir bölge belirlendiğini, muhatap şirket tarafından bu bölgede başka tür sözleşmelerle buralarda pazarlamanın yaptırılması nedeni ile franchise sözleşmesinin feshinde müvekkiline haklı sebep teşkil ettiğini, Esaslı ve haklı şikayetlerin giderilmemesinin, müvekkili açısından karşılıklı güven ilişkisinin zedelenmesine sebep olduğunu, karşılıklı oluşan güven ilişkisinin zedelenmesi ve muhatabın aykırı davranışları nedeniyle sözleşmenin, müvekkili açısından çekilemeyecek hale gelmesi ile Sözleşmenin devamı dürüstlük kuralına göre haklı olamayacak şekilde maddi ve manevi zarara ve çekilmeyecek hale gelmesine sebebiyet verdiğinden, 02.11.2017 tarihli franchise sözleşmesi olağanüstü haklı sebeplere dayanarak davacı müvekkili tarafından 13.03.2019 tarihinde feshedildiğini, Franchise sözleşmesini haklı sebeple fesheden müvekkiline, sözleşmenin imzalanması sırasında sözleşmede olmamasına rağmen imzalatılan, davalı şirketin lehtar olarak gösterildiği 100.000.- TL (yüz bin lira) bedelli teminat senedinin, sözleşmenin haklı nedenle feshi nedeniyle bedelsiz kaldığını, Müvekkilinin Davalı şirkete hiçbir borcu bulunmadığını, Fesih ihtarnamesinde, TTK ve TBK' nun ilgili hükümleri gereğince davalı şirket nezdinde bulunan ve bedelsiz kalan, vade ve tanzim tarihi açık 100.000.- TL bedelli teminat senedinin asıl borç ilişkisinin ortadan kalkması nedeniyle, bedelsiz kaldığından 7 gün içinde iadesi, devir ve ciro edilmemesinin ihtar edildiğini, İİK 72/2 gereğince senedin icraya konulmasını önlemek için İzmir...Asliye Ticaret Mahkemesi... Karar sayılı" ihtiyati tedbir" kararı alındığını. Menfi tespit davası kesinleşinceye kadar ihtiyati tedbirin devamına Karar verilmesini ayrıca talep edildiğini belirterek davaya konu sözleşme sebebiyle her türlü tazminat ve fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla; Davalı aleyhine açılan Menfi Tespit davasının kabulüne, Davalı şirket ile yapılan 02.11.2017 tarihli sözleşme dolayısıyla belirlenen yükümlülüklerini tümünü yerine getiren davacı müvekkilinin davalı şirket lehine keşide ettiği 100.000 TL bedelli senet karşılığında davalı şirkete borcunun olmadığının tespitini, dava konusu senedin iptaline karar verilmesini yargılama giderlerinin davalıya yüklenmesine hüküm verilmesini talep ettiği görülmüştür.
Davalı vekili 26.09.2019 tarihli cevap ve karşı dava dilekçesinde özetle; Müvekkil firma ile Davacı arasında 02/11/2017 tarihinde "5(beş) yıl + 5 (beş) yıl olmak üzere toplamda 10 (on) yıl süreli Franchise Sözleşmesi akdedildiğini, 13/03/2019 tarihinde davacı tarafından Kuşadası... Noterliği 13/03/2019 tarih ... yevmiye numarası ile gönderilen ihtarname ile davacının sözleşmeyi olağanüstü feshettiğini bildirdiğini, davacının fesih sebeplerinin yerinde olmadığını, davacı tarafından gönderilen ihtarname karşısında 26.03.2019 Tarihinde Karşıyaka ... Noterliğinin... Yev. Numaralı ihtarname ile davacının sözleşmeyi süresinden önce feshetmesinde herhangi bir haklı bir neden olmadığı ve sözleşmenin haksız feshine sebebiyet vermesi nedeniyle sözleşmenin 28. Maddesinde ver alan Cezai Şartın ödenmesinin talep edilerek Franchise ilişkisinin sonlandırıldığını, muhatabın sözleşmeyi haksız feshettiğini, ileri sürdüğü iddialarının kabulünün mümkün olmadığını, Franchise Alan Davacının, kendisine ait bir işletme olup işletmenin karlılık/kazanç dengesinin tamamen kendikontrolü altında olduğunu 5.7 maddesinin (b) fıkrasında da aynen; Franchise Alan sistem hakkında müstakil ve kapsamlı bir araştırma yapmıştır ve aslında yatırımın belli riskler içerdiğini ve dolayısıyla satış, kar ve başarısının büyük ölçüde kendi gayret ve becerisine bağlı olduğunun bilincindedir. "Denildiğini Franchise Alan davacının, işletmesinde müvekkil şirket yetkilileri tarafından yapılan 04/06/2016 tarihli kontrollerde, "mutfakta bulunan çöp kovasının ağzının açık olduğu, dış mekan camlar ve teşhir dolaplarının tozlu ve lekeli olduğu. -18 dondurucu dolapta ve mutfakta bulunan +4 derecedeki normal buzdolabında müvekkil şirkete ait olmayan çiğ Banvit marka tavuk bonfilelerin bulunduğu, yine -18 dondurucuda müvekkil şirkete ait olmayan pizza hamurlarının bulunduğu, kuru pasta pişirmelerinde sıkıntılar olduğu tespit edildiği ve davacının da imzası alındığını, yine 26/06/2018tarihinde yapılan kontrollerde bu sefer "tost ekmeklerinin müvekkil şirketten alınmadığı, farklı marka patates kızartmalarının kullanıldığından müşteri şikayetlerinin çok olduğu" ve diğer sorunların tespit edildiğini, 1 1/08/2018tarihinde yapılan kontrollerde de bu sefer "dışarıdan temin edilen birden fazla ürün" tespit edildiğini ve yine davacının imzasının alındığını, davacının, işletmeyi düzgün işletemediğinin ortada olmasına rağmen haksız beyanlarla kar giidemediğinden bahsettiğini, 02/11/2017 tarihli Franchise Sözleşmesinin 12. Maddesinde teminata ilişkin hükümlerin açıkça ortaya konduğunu 100.000-TL bedelli teminat senedi verileceği hükme bağlandığı ve davacı tarafından imzalandığını, sözleşmenin haksız feshine sebebiyet veren davacının cezai şart kapsamında sözleşmeye borcu bulunduğundan, borçlu olmadığı iddiası ile huzurda ikame ettiği, davanın reddinin gerektiğini belirtmiş, karşı dava talebinde ise özetle; Davalının 02/11/2017 tarihinde imzalanan franchise sözleşmesinin haksız sona ermesine sebep olması nedeniyle sözleşme hükümleri doğrultusunda fazlaya ilişkin haklarının saklı kalmak kaydıyla 50.000,00 USD nin davalıdan tahsiline karar verilmesinin arz ve talep edildiğini, karşı davalı ve müvekkilinin aralarında 10 yıl süreli Franchise Sözleşmesi akdedildiğini, karşı davalı tarafça 13/03/2019 Tarihinde sözleşmenin yürürlüğe girmesinden bu yana üstesinden gelinemeyecek düzeye maddi zararların oluşmaya başlamasını sebep göstererek sözleşmeyi feshettiğini bildirir ihtarname keşide edildiğini, Müvekkili tarafından hiçbir şekilde yüksek kazanç/karlılık elde edileceği konusunda garanti verilmediğini, Müvekkilinin, sözleşmeden kaynaklı tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini davalı tarafça çok kez akde aykırı hareketlerde bulunulduğunu, karşı davalı tarafın basiretli bir tacir gibi davranmayarak sözleşmeye aykırılık oluşturduğunu, davalı taraf göndermiş olduğu ihtarnamesinde, sözleşme süresince ürün siparişlerinin zamanında gelmediği, eksik ve yanlış ürünler gönderildiği gibi yersiz iddialarda bulunduğunu, davalı tarafça yöneltilen bu iddiaların hepsinin kendisi tarafından yapıldığını, Sözleşmenin 4.3.1 maddesinin 4. Paragrafında "Franchise Alan. Franchise Veren tarafından kendisine verilen ürün ve hizmet alımı ile ilgili tedarikçi listesi dışında hiçbir firmadan mal satın alamaz. " Hükmünün mevcut olduğunu aynı maddede Franchise alanın franchise veren tarafından belirlenen tedarikçi listesinden üriin temini yapmaması. Franchise sözleşmesinin ihlali anlamana gelecektir denildiğini Yine sözleşmenin 5.3. maddesinde "Franchise Alan kendisine kullanma hakkı tanınan gayri maddi malların tümünün itibarını zedeleyecek her türlü söz ve davranıştan kaçınmakla yükümlüdür. "Hükmünün yer aldığını. Kontrol ve denetimlerde imza altına alınan tutanaklar ile kayıt altına alman eksikliklerde müvekkil şirkete ait olmayan "dışarıdan temin edilen birden fazla üriin " tespit edildiğini , davalı tarafça gönderilen ihtarnamede, işletmenin eleman ve teknik ihtiyacı konusunda yanıltıcı bilgi verildiğini hizmetin kalitesini yerine getirmek için daha fazla eleman ihtiyacı doğmasının yüksek maliyetlere neden olduğundan bahsedildiğini bu durumun da gerçeği yansıtmadığını. İmzalanan Franchise Sözleşmesinin 10. Maddesinde personele ilişkin hükümler incelendiğinde franchise alan davalıya hiçbir şekilde personel sayısı verilmediği sadece niteliklerinin belirtildiği, davalının bu nitelikte personel bulamaması veya bulduğu personelin niteliksiz çıkmasından müvekkil şirketin sorumlu tutulamayacağını personeli yönetmek. Personeldenbeklenen verimi almak nitelikli hale getirmenin tamamen işveren (davalı) sorumluluğunda olduğunu, davalı tarafınihtarnamesinde. müvekkili şirketin Kuşadası sınırları içerisinde tüm ... marketlerde ... markalı ürünlerinin satılmış olduğu iddiasında bulunduğunu, bu iddianın da gerçek olmadığını. Müvekkili şirketin ... ile ticari bir ilişkisinin bulunmadığını bu hususun miivekkilişirketin ticari defterlerinin incelenmesi ile ortaya çıkacağını. Müvekkili şirketin hiçbir şekilde adı geçen kurum ile bir ticari ilişki içerisine girmediğini, davalı tarafından soyut ve mesnetsiz iddialara dayanılarak yapılan bu feshin haksız fesih olması ve davalı ile müvekkil arasındaki franchise ilişkinin yürütülme imkânı kalmaması sebebiyle taraflarınca 26/03/2019 Tarihinde Karşıyaka ... Noterliğini...Yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalının akde aykırılığı sebebiyle sözleşmenin 28. Maddesinde yer alan cezai şartın 7 gün içerisinde ödenmesinin ihtar edildiğini davalı tarafından bir ödeme gerçekleştirilmediğini, Yüksek Mahkeme kararlarında franchise sözleşmesine aykırılık hallerinde Cezai şartın ödenmesi gerektiğine yönünde kararların mevcut olduğunu. Yargıtay 11.) HukukDairesi'nin 2015/10744 E. 2016/5970 K. Sayılı kararında "Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde, davalının işletmesinin zarar ettiğinden bahisle işletmesini kapatmasının davaya konu franchise sözleşmesinin geçerlilik süresine aykırılık oluşturduğu, bu sebeple davacının sözleşmeyi haklı sebeple feshiile cezai şartisteminin yerinde ve haklı bir talep olduğu gerekçesiyle. Davanın kabulüyle takibe itirazın iptaline vealacağmlikit olması sebebiyle icra inkâr tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiştir. Kararı davalı vekili temyiz etmiştir. Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde birisabetsizlik bulunmamasına göre. davalı vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde değildir" şeklinde karar yer verildiğini, belirterek Davacı/Karşı Davalı tarafından açılan davanın reddi'ne, Karşı Davalarının kabulü ile Akde aykırılık sebebiyle 50.000,00-USD'nin davacı/karşı davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacı/karşı davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesinin arz ve talep edildiği görülmüştür.
Davacı vekilinin 15.10.2019 tarihli dilekçe ile asıl dava yönünden verilen savunmaya karşı beyanların ileri sürüldüğü ve ayrıca karşı dava yönünden verilen cevap dilekçesinde özetle; Davacı karşı davalı müvekkilinin franchise haklarını aldığı ... isimli işletmeyi çalıştırmaya başladığını, İşletmeyi faaliyete geçirirken çok büyük masraflarla, markayı ince ve zarafetle temsil edecek, marka imajı ve değerini artıran bir lokosyonda bulunan iş yerini, birinci sınıf dekorasyon ve malzemeler ile işletmeye açtığını, davacı karşı davalı müvekkilinin işletmeyi faaliyete geçirmesinden sonra ,Davalı karşı davacının sözleşme ile üzerine düşen görevlerini ,işletmenin faaliyetlerini ve hizmetlerin kalitesini aksatan sorunlarla karşılaşmaya başladığını, bununla ilgili sözlü ve yazılı sürekli aksaklıkların giderilmesi için Davalı karşı davacı şirketi uyarmaya, yardımcı olmalarını istemeye başladığını, aksaklıkların giderilmesi için olağanüstü bir çaba sarf ettiğini, buna rağmen davalı karşı davacı şirketin çoğu şikayeti görmezden geldiğini, davacı karşı davalı müvekkili şirketin basiretli ve titiz çalışmaları sırasında Aydın Valiliği İl ilçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından yapılan denetimler ile Kuşadası belediyesince yapılan Çevre denetim tutanakları ile hep olumlu raporlar aldığını, Davalı/karşı davacının karşı dava dilekçesinde davacı müvekkiline sözleşmeye aykırı davranışlarda bulunduğu iddiası ve buna ilişkin sunduğu üç adet tutanağa dayanmasına rağmen sözleşmeyi feshetmemiş olmasının basiretli bir tacirden beklenmeyecek bir eylem olduğunu, bir ihlal söz konusu ise gereğinin yapılması gerektiğini, bu iddia ve savunmamın haklı ve hukuki olmadığını, İki yılı aşan süre boyunca müvekkili şirketin üzerine düşen edinimlerinin yerine getirdiğini, davalı/karşı davacı şirketin karlılığını artırdığını, marka imajım yükselttiğini, Davalı şirketin ... AŞ'ninKuşadası'nda bulunan ... ve Kuşadası Marina ...'ta ...ne ait ürünleri kendi logosu ve ambalaj ve paketleme malzemeleri ile satışının yapıldığını bu durumun müvekkili şirketin satışlarını etkilediğini bu durum nedeni ile haklı fesih bildiriminde bulunulduğunu, Feshin haklı ve hukuki olduğunu MK.m göz önünde tutulmasını.doktrinden örnekler vererek TMK2 ,TMK3 ve TMK4. Maddelerinde ki düzenlemeler ışığında davalı/karşı davacının cezai şart talep hakkı yoktur denilerek açıklanan nedenlerle asıl davaya ve karşı davaya ilişkin iddia ve savunmalarının dosyaya sundukları delillerle sabit olacağını Davalı/karşı davalının cezai şarta ilişkin davasının ve buna ilişkin talebinin reddine; Asıl davanın kabulü ile yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davalı/karşı davalıya yüklenmesine davalı aleyhine açılan Menfi tespit davasının kabulüne davacının borcunun olmadığının tespitine, dava konusu senedin iptaline ,karşı davanın reddine, karar verilmesi talepli olduğu görülmüştür.
Davalı-karşı davacı vekilinin karşı dava yönünden cevaba cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin ... ile ticari bir ilişkisinin bulunmadığını önceki dilekçelerinde sunulmuş olan itirazları doğrultusundaMüvekkil şirketin Ticari defterlerin incelenmesi ile adı geçen kurum ile herhangi bir ticari ilişkisinin olmadığının görüleceğini, davacının iddialarının haksız ve yersiz olup Franchise Sözleşmesi'ni haklı nedenle sona erdirmeye yetecek iddialar olmadığını, Davalı/karşı davacısı sözleşmeyi haksız nedenle feshettiğini, sözleşmeye aykırı davrandığını, cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu, satış kar ve başarısının büyük ölçüde kendi gayret ve becerisine bağlı olduğunu Karsı davaya cevaba cevapları, Davalı/karşı davacı dilekçesi kinde sunmuş olduğu mail çıktılarına dayanarak sorunlarla karşılaştığını bahsetmiş bu durumun gerçeği yansıtmadığını, yaşanılan sorunların bayilik bayilik ilişkisi içerisinde faaliyet gösteren tüm markaların ve bayilerin yaşadığı genel problemler olduğunu, bu problemlerin müvekkili şirketçe titizlikle gereklerinin yerine getirildiğini, davacının borçlu olmadığına yönelik açmış olduğu davanın bir haklılığı olmayıp sözleşmeyi haksız nedenle feshettiğinden ötürü sözleşme kapsamındaki cezai şartı ödemek] yükümlü olacağını, Davalı/Karşı Davacı Franchise Sözleşmesi'ni hukuka aykırı olarak ve haksız ithamlarda bulunarak feshettiğinden, sözleşmenin haksız nedenle feshine sebebiyet olan Davalı/ Karşı Davacı işbu cezai şart davasının ikame edildiğini Müvekkil şirketin hiçbir şekilde adı geçen kurum ile bir ticari ilişki içerisine girmediğini, Davalı/ Karşı Davacı sözleşmeyi haksız nedenle feshetmiş olduğundan sözleşmeye aykırı davrandığını ve cezai şart ödemekle yükümlü olduğunu Franchise Alan Davalı/ Karşı Davacının bu nitelikte personel bulamamasından veya bulduğu personelin niteliksiz çıkmasından müvekkil şirketin sorumlu tutulamayacağını Davalı/ Karşı Davacıya eleman verimsizliği ve çokluğu konusunda uyarılar yapılmasına rağmen dinlenilmediğini daha yüksek cirolu ve daha az personel ile çalışan diğer bayilerin örneklerinin verilmesine rağmen görmezden gelindiğini. Davalı/ Karşı Davacının bu iddialarının da kabulünün mümkün olmadığını Davalı/karşı davacının sözleşmeyi feshetmekte herhangi bir haklı sebebi olmadığından tamamen keyfiyeti nedeniyle sözleşmenin haksız feshine sebebiyet verip sözleşmeye aykırı davrandığından sözleşme kapsamındaki cezai şartla sorumlu tutulması gerektiğini belirterek Davacı tarafından açılan davanın reddi 'ne, Karşı Davamızın kabulüile, Akde aykırılık sebebiyle 50.000,00-USD'nin davacı/karşı davalıdan tahsiline, Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacı/karşı davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini arz ve talepli olduğu görülmüştür.
Gerek asıl dava gerekse da karşı dava bakımından dilekçelerin teatisi aşaması usulüne uygun tamamlanmış, taraf teşkili sağlanmış ve yine usulüne uygun olarak tahkikat aşamasına geçilmiştir.
Mahkememizin yukarıda belirtilen esas sayılı dosyası üzerinden yapılan değerlendirme neticesinde ... karar sayılı ilam ile asıl davanın ve karşı davanın reddine karar verilmekle birlikte dosyanın taraflarca yapılan istinafı üzerine İzmir BAM... HD'nin...karar sayılı ilamı ile davacı- karşı davalının istinaf başvurusunun esastan reddine, davalı- karşı davacı yanın başvurusunun ise kabulü ile kararın kaldırılmasına karar vermekle birlikte esasen asıl davanın reddine dair verilen hükmün şeklen kesinleştiği görülmekle birlikte karar komple kaldırıldığından bu anlamda istinaf ilamı doğrultusunda karşı dava yönünden inceleme yapılmakla birlikte neticede hüküm infazda tereddüt oluşmaması açısından asıl davada dahil edilerek tesis edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
DELİLLER:
Ticaret sicil müdürlüğü, vergi dairesi, esnaf ve sanatkarlar odası yazı cevabı, tanık beyanları, ihtarnameler, bilirkişi raporu , Franchise sözleşmesi dosyamıza içerisindedir.
Dosya arasında bulunan 02/11/2017 Tarihli Franchise Sözleşmesinin incelenmesinde; Söz konusu sözleşmede franchise veren konumunda... Ekmek Unlu Mamulleri San. ve Tic. Ltd. Şti (...) yer alırken franchise alan olarak ... Halı ve ...yer almaktadır. Sözleşmenin 2. maddesinde tanımların düzenlendiği, 3. maddesinde sözleşme konusunun belirlendiği, sözleşmenin münhasırlık konusunu düzenleyen 6. maddesinde Franchise veren iş bu sözleşme ile Franchise alana, sözleşmede tanıdığı inhisarı olmayan lisans hakkı kapsamında belirtilen adreste işleteceği "..." için Kuşadası Merkez sınırlarında dahilinde Franchise hakkının tanındığı, ücret ve ödemelerin sözleşmenin 11. maddesi ile belirlendiği, 12. maddesi ile sözleşmenin imzalanması ile birlikte franchise alanın franchise verene cezai şartlara esas teşkil etmek üzere 100.000,00 TL teminat senedi vereceğinin belirlendiği, 15. maddesinde sözleşme süresinin belirlendiği, yine sözleşmenin 27. maddesi ile sözleşmenin fesih hallerinin belirlendiği ve 28. maddesinde ise 50.000 USD tutarında cezai şart belirlemesinin yapıldığı görülmüştür.
Mahkememizce istinaf kaldırma ilamı öncesi davalı-karşı davacı şirket defterlerinin incelenerek dava dışı ... A.Ş. ile franchise tarihleri arasında Kuşadası ilçesinde franchise sözleşmesine konu ürünlerin satımı konusunda... ürünlerin satımı konusunda sözleşme bulunup bulunmadığı ve ayırca söz konusu unlu mamüllerin adı geçen dava dışı ... A.Ş.'ye temin edilip edilmediği yönünde rapor sunulmasına karar verilmiş, bilirkişi... tarafından hazırlanan 22/03/2021 tarihli raporun dosyaya sunulduğu ve taraflara usulüne uygun olarak tebliğ edildiği görülmekle incelenmesinde "... EKMEK UNLU MAMULLERİ şirketinin yerinde yapılan incelemesinde mevcut işyerine gidilerek ticari defterleri ve dayanağı belgelerde, dava konusu uyuşmazlık ile ilgili olarak Davalı şirket... Ekmek Unlu mamullerini... sokak Çiğli adresinde 17.03.2021 Tarihinde saat 08,30 ile 11.10 arasında yasal defterlerin ve dayanağı belgelerin incelemesi yapılmış. Tarafımca yapılan incelemeler sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir; 2017 ve 2018 yıllarına ait yevmiye, kebir ve envanter defterlerinin 6762 sayılı T.T.K 69. madde uyarınca ve VUK. 221. ve 222. Maddeleri uyarınca noter açılış onaylarının yaptırıldığı, 6100 sayılı H.M.K 222. Maddesi göre delil vasfına sahip olma değerlendirmesinin takdiri Sayın Mahkeme'nize ait olmak üzere; 2017 ve 2018 yıllarına ait yevmiye defterlerinin 6102 sayılı T.T.K 64/3. maddesi uyarınca bir sonraki yılın altıncı ayının sonuna kadar yapılması gereken noter kapanış tasdikinin yasal süresi içinde yaptırıldığı, 2019 yılına ait yevmiye ve kebir defterlerinin e deftere geçmesi nedeni ile berat ve e defterlerinin bildiriminin süresinde yapıldığı, davalı Yevmiye defteri ve cari hesap hareketlerinin incelenmesi ile; davalının Ticari defter kayıtların geçerliliği konusundaki nihai karar Sayın Mahkemenizin takdirinde olmak üzere; davalı defterlerinde 2017-2018- ile 2019 yıllarına ait olan ticari defter kayıtlarının incelenmesi ile 600 hasılat/satışlar hesapları ile 120 alıcılar hesaplarının tetkikinde...Ekmek Unlu mamulleri Şirketinin (...nin) ... A.Ş. ne ait herhangi bir satış kaydının tespit edilemediğinin, ancak; Dava dosyası içeriğinde mevcut olan fotoğraflardan, ... A.Ş. tarafından... ekmek unlu mamuller san ve Tıc.Ltd.Şti (...) ait ürünlerin satışının yapıldığı görülmektedir., Fotoğraflardan ... ait ürünlerin ... reyonlarında teşhirinin yapıldığı, yapılan satışın paketleme fotoğraflarının ve kasa fişinin mevcut olduğu görülmektedir. Takdir ve değerlendirme mahkemenize ait olmak üzere Davalı firmanın kayıtlarından tespit edilmeyen, ancak ... A.Ş. tarafından satışın yapıldığı fotoğraflardan görülen ürünlerin tedarikçi firmasının kim olduğunun ... A.Ş ye sorulması yönünde kanaat oluşmaktadır" şeklinde görüş ve kanaatin bildirildiği anlaşılmıştır.
İstinaf kaldırma ilamı sonrası davacı- karşı davalı yönünden ticari defter ve belgelerin ihtaratına dair verilen süre içerisinde bildirilen adres bakımından kurulan ara karar gereği talimat yoluyla incelenen davacı kayıtlarının tetkikine dair 24/02/2025 tarihli raporda özetle kayıtların davacı lehine delil niteliği taşıdığı, davacı şahıs işletmesinin 2017-2024 mali kayıtlarının incelenmesi neticesi 3 adet farklı faaliyet kodunda kazanç tespiti yapıldığı, konu uyuşmazlık faaliyet konusunda 2018 ve 2019 yıllarında faaliyetinin olduğu sonraki yıllarda başka faaliyet kodunda gelir elde edildiği, tüm dosya kapsamına göre cezai şart miktarının davacının mahvına sebebiyet vermeyeceği kanaatine mali kayıtlara göre görüş ve kanaate varıldığının bildirildiği görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda; tarafların iddia ve savunmaları, deliller ve tüm dosya kapsamına göre;
Tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi sonucunda esas dava yönünden uyuşmazlığın; davacı ile davalı arasında imzalanan 02/01/2017 tarihli frenschise sözleşmesinden kaynaklı sözleşmenin davacı tarafından yapılan feshinin haklı olup olmadığı, davacı tarafından imzalanan 100.000,00 TL bedelli teminat senetinin haklı fesih nedeni ile bedelsiz kalıp kalmadığına yönelik açılan menfi tespit davası olduğu , karşı dava yönünden uyuşmazlığın taraflar arasında imzalanan sözleşmenin davacı-karşı davalı tarafından haksız fesh edildiği, akde aykırı olarak yapılan eylemler nedeniyle sözleşmede belirlenen 50.000,00 USD davalıdan tahsiline ilişkin açılan maddi tazminat istemine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
Mahkememizce 11/02/2020 tarihli duruşmada verilen ara karar ile dava dışı...A. Ş.'ye müzekkere yazılarak Kuşadası ilçesinde faaliyet gösteren ... A.Ş. Şubeleri ile davalı-karşı davacı şirket arasında franchise sözleşmesinin geçerli olduğu tarihler arasında ... ürünlerinin satımı konusunda temin yönünde anlaşma olup olmadığı, bu anlaşma çerçevesinde davalı-karşı davacı şirketin mal tesliminin yapılıp yapılmadığının Mahkememize bildirilmesi istenilmiş, 20/04/2020 tarihli müzekkere cevabında... Ekmek Unlu Mamuller San. ve Tic. Ltd. Şti ile... arasında herhangi bir franchise sözleşmesinin veya ...ürünlerinin satımı konusunda temin yönünde bir anlaşmanın varlığının tespit edilemediği bildirilmiş ve ayrıca ...mek Unlu Mamuller San. ve Tic. Ltd. Şti...an toplu ürün alımı yaptığı ve bu konu hakkında taraflar arasındaki sözleşmenin bir suretinin gönderildiği görülmüştür.
Her ne kadar franchise alan davacı tarafından gerek dosyaya sunulan dava dilekçesinde gerekse de franchise veren davalı aleyhine göndermiş olduğu yukarıda belirtilen ihtarnamede iş bu davanın konusu edilen 100.000,00 TL bedelli teminat senedinin alınmasına yönelik söz konusu franchise sözleşmesinde herhangi bir husus olmamasına rağmen kendisine imzalatıldığı belirtilmiş ise de söz konusu sözleşmenin incelenmesinde sözleşmenin 12. maddesinde bu hususun düzenleme altına alındığı anlaşıldığından bu yöndeki iddianın yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde; ...Halı ve...ile ... Ekmek Unlu Mamuller San ve Tic. Ltd. Şti arasında 02/11/2017 tarihli 5+5 yıl süreli Franchise sözleşmesinin imzalandığı, sözleşme ile... Ekmek Unlu Mamuller San ve Tic. Ltd. Şti'nin franchise veren,... Halı ve... ın ise franchise alan olarak belirlendiği, franchise sözleşmesinin konusunun bahse konu sözleşmenin 6. maddesine göre; franchise verenin lisans sahibi olduğu "..." markası ürünlerine yönelik olarak franchise alanın ... ismiyle ve konseptiyle bir adet unlu mamuller-cafe-restourant' açarak kendi hesabına işletmesine, iş bu sözleşmede franchise veren ve franchise alanın yükümlülüklerine, franchise verene ödenecek ücret bedellerine ilişkin hüküm ve şartları belirlemek üzere imzalandığı, sözleşme ile franchise verenin franchise alana sözleşmede tanıdığı inhisari olmayan lisans hakkı kapsamında belirtilen adreste işleteceği "..." için Kuşadası Merkez sınırlarında dahilinde franchise hakkı tanıdığı, her ne kadar davacı tarafça Kuşadası... Noterliği 13/03/2019 tarih ... yevmiye numaralı ihtarnamesi ile sözleşmenin haklı sebeple fesih edildiği belirtilmiş ise de franchise sözleşme konusu "..." isimli ürünlerin dava dışı ... A.Ş. bünyesindeki alışveriş merkezlerinde satıldığında bir tereddüt olmamakla birlikte söz konusu ürünlerin satışının yukarıda belirtilen ... A.Ş. tarafından verilen 20/04/2020 tarihli müzekkere cevabının ve davalı taraf kayıtlarının tetkikinden franchise konusunu teşkil eder vaziyette temini ve satışı yönünde olmadığı, yapılan satışların "..." isimli ürünlere yönelik reyon satışını içermediği sadece bu markaya yönelik bir kısım ürünlerin satışlarından ibaret olduğu, ayrıca bu şekildeki yapılan satışlardan da davalı tarafın bahse konu fesih ihtarnamesinin öncesine yönelik herhangi bir bilgisinin olmadığı hususları gözetildiğinde satışların bu şekilde yapılmasının davalı açısından franchise sözleşmesine aykırılık oluşturacak bir davranışına sebebiyet vermeyeceği ve bu kapsamda fesih iddiasına yönelik hususların soyut bir iddiadan öteye geçemediği gibi az yukarıda belirtildiği gibi sözleşmenin 6. maddesinde düzenlenen münhasırlık bölgeye ilişkin franchise hakkının ihlal edildiğini de ispatlayamadığı gibi ileri sürülen iddiaların münhasırlık bölgeyi ihlal nedeni sayılmayacağı değerlendirilmekle asıl dosya davacısı tarafından yapılan feshin haklı sebep teşkil etmediğinden sözleşmenin 12 maddesinde belirtilen senedin iadesine dair şartların oluşmadığı ve bu anlamda mevcut durumun söz konusu senedin geçerliliğine bir etkisi olmayacağı kanaatine varılmakla asıl davanın reddine karar vermek gerekmiş ve bu kapsamda sözleşmenin 15. maddesi ile belirlenen 5 + 5 yıl olmak üzere 02/11/2017-02/11/2021 tarihleri arasında geçerli olacağı kararlaştırılmakla asıl dosya davacısı tarafından 13/03/2019 tarihinde süresinden önce fesih ettiği ve yapılan feshin haklı bir fesih olmadığı anlaşılmakla sözleşmenin 28. maddesi ile kararlaştırılan cezai şartın tahsilini talep bakımından davalı/karşı davacı yanın iddialarının yerinde olduğu görülmekle tarafların serbest iradeleri ile belirledikleri talep konusu 50.000 USD olarak belirlenen cezai şartın mahva neden olup olmayacağına yönelik istinaf ilamı neticesi yapılan incelemeye yönelik sunulan rapora göre davacı/karşı davalı yanın mahvına sebebiyet vermeyeceği göz önüne alındığında karşı davanın ise kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
Karşı dava tarihi göz önüne alındığında 1 USD = 5,7070 TL olduğu tespit edilmekle dava değerinin 50.000 USD * 5,7070 TL = 285,350 TL olduğu anlaşılmakla yargılama giderleri bu tutar üzerinden değerlendirmeye konu edilmiş ayrıca her ne kadar alınması gereken harç miktarının karar tarihi itibariyle USD/TL karşılığı üzerinden belirlenmesine yönelik farklı nitelikte yargı kararları ile değerlendirmeler yapılmakta ise de bu şekilde yapılacak belirlemede kararın gecikmesi yahut düşünülen günde verilememesi halinde her gün harç miktarı değişeceğinden farklı miktarda harç tutarının ortaya çıkabileceği, bu nitelikteki bir belirsizliğin yerinde ve doğru olmayacağı kanaatine varılmakla esasen davacının haklılığının dava tarihi itibariyle değerlendirmesi gerektiğinden alınması gereken harcın da yine dava tarihi itibariyle USD/TL karşılığı üzerinden alınmasının belirsizliği ortadan kaldıracağı yönünde husus benimsenmekle bu açıklamalar kapsamında karşı dava yönünden dava tarihinde geçerli olan kur değeri üzerinden gerekli hesaplamalar yapılmıştır.
HÜKÜM: Yukarıda Açıklanan Nedenlerle;
ASIL DAVA YÖNÜNDEN;
1- Davanın REDDİNE,
2- Karar tarihi itibariyle alınması gerekli 615,40 TL karar ve ilam harcının evvelce alınan 1.707,75 TL peşin harçtan mahsubu ile hazineye irad kaydına, fazladan alınan 1.092,35 TL harcın kararın kesinleşmesinden sonra talep halinde DAVACIYA İADESİNE,
3- Davacı tarafından yatırılan peşin harçtan mahsubuna karar verilen harç ile başvuru harcından oluşan harçlar ile gider avansından kullanılan yargılama giderinin DAVACI ÜZERİNDE BIRAKILMASINA,
4- Davacı tarafından yatırılan gider avansından arta kalan kısmın 6100 sayılı HMK'nın gider avans tarifesinin 5. maddesi gereğince DAVACI TARAFA İADESİNE,
5- Davalı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki A.A.Ü.T. gereğince ret tutarı göz önünde bulundurularak hesaplanan 30.000,00 TL vekalet ücretinin DAVACIDAN ALINARAK DAVALIYA VERİLMESİNE,
6- Dava açmadan evvel dava şartı kapsamında başvurunun yapıldığı sabit olduğundan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin Hazine tarafından ilgili arabulucu... ya ödenmesi halinde, bu ücretin 6831 sayılı Kanun kapsamında DAVACIDAN TAHSİLİ HAZİNEYE İRAT KAYDINA, bu hususta Hazineye müzekkere yazılmasına,
7- Dair taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İzmir Bölge Adliye mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. 21/05/2025
KARŞI DAVA YÖNÜNDEN;
1- Davanın KABULÜ ile 50.000,00 USD'nin 3095 sayılı yasanın 4/a maddesine göre yürütülecek değişken faizi ile birlikte ve fiili ödeme tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden TL cinsinden hesaplanan karşılığının DAVALIDAN TAHSİLİ İLE DAVACIYA VERİLMESİNE,
2- Karar tarihi itibariyle alınması gerekli 19.492,25 TL karar ve ilam harcından evvelce alınan 4.861,50 TL peşin harcın mahsubu ile hazineye irad kaydına, bakiye 14.630,75 TL karar ve ilam harcının DAVALIDAN TAHSİLİ HAZİNEYE İRAD KAYDINA, söz konusu tutar ile ilgili 492 sayılı harçlar kanunu 28. Madde uyarınca kararın tebliğinden itibaren 1 ay içerisinde tahsil harç müzekkeresi düzenlenmesine,
3- Davacı tarafından yatırılan 4.905,90 TL ( 4.861,50 TL peşin harç ile 44,40 TL başvuru harcından oluşan) harç ile gider avansından kullanılan 4.619,20 TL (tebligat ücreti, posta masrafı ve bilirkişi ücretinden oluşan) yargılama giderinden oluşan toplam 9.925,10 TL'nin DAVALIDAN ALINARAK DAVACIYA VERİLMESİNE,
4- Davacı tarafından yatırılan gider avansından arta kalan kısmın 6100 sayılı HMK'nın gider avans tarifesinin 5. maddesi gereğince DAVACI TARAFA İADESİNE,
5- Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeki A.A.Ü.T. gereğince hesaplanan 45.656,00 TL vekalet ücretinin DAVALIDAN ALINARAK DAVACIYA VERİLMESİNE,
6- Dava açmadan evvel dava şartı kapsamında başvurunun yapıldığı sabit olduğundan 1.320,00 TL arabuluculuk ücretinin Hazine tarafından ilgili arabulucu...'e ödenmesi halinde, bu ücretin 6183 sayılı Kanun kapsamında DAVALIDAN TAHSİLİ İLE HAZİNEYE İRAT KAYDINA, bu hususta Hazineye müzekkere yazılmasına,
7- Dair taraf vekillerinin yüzlerine karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde İzmir Bölge Adliye mahkemeleri nezdinde istinaf kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkca okunup usulen anlatıldı. 21/05/2025
Katip ...
E imza ¸
Hakim ...
eimza¸