T.C.
İZMİR
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2025/18 Esas
KARAR NO: 2025/622
DAVA: Eser Sözleşmesi
DAVA TARİHİ: 22/12/2020
KARAR TARİHİ: 25/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan Eser Sözleşmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili ... Asliye Hukuk Mahkemesi'ne sunmuş olduğu dava dilekçesinde özetle; müvekkili dava şirketin, davalı kurumun açmış olduğu ihale üzerine üzerine almış olduğu işi eksiksiz olarak yaptığını ve teslim ettiğini ancak davalı kurumun davacı müvekkili şirkete 02/12/2020 tarih ve ...sayılı yazısı ile düzenlediği 43.932,57 TL tutarında gecikme cezası kestiğini, kesilen gecikme cezasının 15 gün içinde ödenmesinin talep edilmesi istendiğini, müvekkili davacı şirketin üzerine almış olduğu işi eksiksiz olarak yerine getirdiğini, kesilen gecikme cezasının belirtilen sürede ödenmemesi halinde hakedişlerinden kesileceği bildirilmiştir, kesilen cezanın ödenmesi halinde günün koşullarında müvekkili şirketi maddi yönden zor duruma bırakacağı, ayrıca davacı müvekkilinin üzerine almış olduğu işi zamanında ve eksiksiz olarak teslim ettiğini bu nedenle kesilen cezanın ödenmesinin telafisi imkansız zararlara yol açacağından teminatsız olarak veya mahkemece uygun görülecek teminat karşılığında yargılama sonuna kadar durdurulmasına ve dava konusu belirtilen gecikme cezasından sorumlu olmadığına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP:
Davalı vekili 20. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle; davanın konusu idari yargının görev alanına girdiğinden öncelikle yargı yolu itirazında bulunduklarını, idari yargı itirazının kabul edilmediği takdirde, ayrıca Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olması nedeniyle de görev itirazında bulunduklarını, müvekkili Teşekkül ile davacı şirket arasında TCDD 3.Bölge Müdürlüğü Mıntıkasındaki Hemzemin Geçitlerde Uyarı Levhalarının Yapılması işine ilişkin 21.08.2017 tarihli sözleşme akdedildiğini, 20.07.2018 tarih... sayılı yazı ile işin bitim tarihi 05.11.2018 olarak belirtildiğini, davacı yanın işbu talebinden sonra ihale konusu işin yapılan kontrolünde bir takım eksikliklerin tespit edildiğini ve eksikliklerin tamamlanması ve yazının tebliğinden itibaren cezalı olarak işe devam edileceği hususunun davacı şirkete 19.12.2018 tarih ve... sayılı yazı ile ihtar edildiğini, bilahare yüklenici firmaya 21.01.2019 tarih ve ... sayılı ihtar ile de eksikliklerin tamamlanması ve cezalı olarak işe devam edileceği hususunun ihtar edildiğini, davacı şirket 04.03.2019 tarihli dilekçe ile süre uzatım talebinde bulunduğunu, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü doğrultusunda davacı şirkete 4 ay süre uzatımı verildiğini ve yüklenici davacı şirketin 01.07.2019 tarihinde işi tamamladığını, 20.09.2019 tarihli olur ile geçici kabul, 10.07.2020 tarihli olur ile de kesin kabul yapıldığını, davacı yana işin yapılmasındaki eksiklikler nedeniyle cezalı işlem yapılacağının ihtar edildiğini ve Sözleşmenin 25.maddesinde yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde, gecikilen her gün için % 0,03 oranında gecikme cezası uygulanır şeklinde hüküm bulunduğundan, davacı yanın hakedişinden 39 gün karşılığı 51.920,31-TL kesinti yapıldığını, yapılan Sayıştay denetimi neticesi gecikme cezasının eksik alındığının tespit edildiğini, 22.12.2018 tarihinden 24.01.2019 tarihine kadar 33 günlük 43.932,57-TL gecikme cezasının ödenmesi gerektiğinin davacı şirkete 02.12.2020 tarih E... sayılı yazı ile ihtar edildiğini, davacı yanın ihtiyati tedbir talebinin haksız ve mesnetsiz olduğunu, mahkemece tedbir kararının davaya cevap verilme imkanı tanınmadan bu süre beklenilmeden, hukuki dinlenilme hakkı göz ardı edilerek, yokluğunda verildiğini belirterek, öncelikle ihtiyati tedbirin kaldırılmasına, davanın reddine, dava masraf ve vekalet ücretinin davacı yana yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
DELİLLER:
Taraflar arasında akdedilen Sözleşme, İdari Şartname, Teknik Şartname,
Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü yazı cevabı,
İzmir ... ASHM'nin ... Karar sayılı dosyası,
İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ...Hukuk Dairesi'nin 31.10.2024 tarih ve ... sayılı kaldırma kararı,
İnşaat mühendisi kamu ihale alanında uzman bilirkişi tarafından düzenlenen 26.05.2025 tarihli rapor,
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, eser sözleşmesinden kaynaklanan menfi tespit davasıdır.
Dava, davacı vekili tarafından davalı kurumun açmış olduğu ihale üzerine almış olduğu işi eksiksiz olarak yaptığını ve teslim ettiğini, ancak davalı kurumun 02/12/2020 tarih ve ... sayılı yazısı ile düzenlediği 43.932,57 TL tutarında gecikme cezası kestiğini belirterek gecikme cezası nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemi ile İzmir Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açıldığı, İzmir... Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılan yargılama sonucunda 08.11.2021 tarih ve ...Karar sayılı kararı ile "Taraflar arasında düzenlenen 01/08/2017 tarihli " TCDD 3. Bölge Müdürlüğü Mıntıkasındaki Hemzemin Geçitlerde Uyarı Levhalarının Yapılması İşi" sözleşmesi sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan mülga Türk Borçlar Kanunu'nun TBK'nın 470. ve devamı maddelerinde (BK'nın 355. ve devamı maddelerinde) düzenlenen eser sözleşmesi niteliğinde olup, bu sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda; işin yapılıp teslim edildiğini ve iş bedeline hak kazanıldığını kanıtlama yükü yükleniciye, iş bedelinin ödendiğini ispat külfeti ise, iş sahibine düşer. İdari ve Teknik Şartnameler, sözleşme tasarısı, birim fiyat tarifeleri ve cetveli, mahal listesi, özel teknik şartname, genel şartname, ön /kesin projeler, açıklamalar, diğer ekler bu sözleşmenin 8.2.1. Maddesine göre sözleşmenin ekleridir. Sözleşmenin 25. Maddesinde " Bu sözleşmede belirtilen süre uzatımı halleri hariç, yüklenicinin işi süresinde bitirmediği takdirde en az 10 gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanır. Ancak en az 10 günlük bu sürenin işin sözleşmesinde öngörülen gecikme cezası ile birlikte işletilmesi gerekir. Yani bu süre zarfında günlük gecikme cezası alınmalıdır. Kesin kabul için belirlenen tarihte, 09/07/2020 tarihinde Kesin Kabul Komisyonu oluşturulduğu, kesin kabul tutanağında belirtildiği üzere, 01/08/2017 tarihli sözleşmede işin süresinin 300 takvim günü olup, bitim tarihi 12/06/2018 olarak belirlendiği, varsa süre uzatımları 36+110=146 takvim günü( 23/05/2018... ve 19/07/2018/... sayılı olurlar ile); süre uzatımları dahil işin bitim tarihi: 01/07/2019 (19/08/2019/ E.... sayılı olur ile 24/01/2019-04/03/2019 tarihleri arasında firmaya cezalı süre uzatımı verilmiştir). Bu şekilde kesin kabul tutanağına göre kesin kabulü engelleyecek bir kusur ve eksiklik görülmediğinden kesin kabul tutanağı düzenlenmiştir, kesin hesapların ve kesin kabul tutanağının idarece onaylanmasından sonra, bunlara ilişkin onay tarihlerinin sonucundan başlamak üzere en çok 30 gün olup, hesap kesme işleminde, gerçekleştirilen bütün işlerin kesin hakediş raporuna geçirilen bedelinden iş sırasında geçici hakediş raporları ile ödenen miktarlar düşürülür. Daha sonra kalan tutar yükleniciye ödenir. Kesin hesapların idareye tesliminden ve onaylanması ve hesap kesme işleminden sonra, yükleniciye gecikme cezasının eksik tahakkuk ettirilerek ödenen miktardan düşürülmediği iddiasıyla, genel hükümlere göre talep hakkı yoktur, bu nedenle 5018 sayılı kamu mali yönetimi ve kontrol kanunu kapsamında davalı idarenin Sayıştay'a karşı sorumlulukları olabileceği iddiasıyla gecikme cezasının eksik hesaplandığı iddiasıyla yükleniciden talepte bulunulamayacağı anlaşıldığından, davacı yüklenicinin davasının kabulüne, " karar verilmiş, karar davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir.
Davalı vekilinin istinaf başvurusu üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi... Hukuk Dairesi'nin 08.11.2021 tarih ve...Karar sayılı kararı ile; "Somut olayda, dava, TBK 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesine dayalı olarak açılmış olup davacı yüklenici, davalı ise iş sahibidir. Taraflar arasında 19/05/2015 tarihinde, "İller Bankası bünyesinde bulunan İzmir İli Ödemiş İlçesi Gölcük Mahallesinde yapılan kanalizasyon inşaatında yaklaşık 2000 metre çift taraflı 6 metre yüksekliğinde palplanj çatma, destekleme ve çökme işinin yapılması işine" ilişkin sözleşme imzalandığı, davalının dava dışı adi ortaklık ile üstlendiği işin bir kısmının yapımının davacıya bırakıldığı anlaşılmaktadır. Davacı taraf, davalı kurumun açmış olduğu ihale üzerine üzerine almış olduğu işi eksiksiz olarak yaptığını ve teslim ettiğini, ancak davalı kurumun 02/12/2020 tarih ve... sayılı yazısı ile düzenlediği 43.932,57 TL tutarında gecikme cezası kestiğini belirterek gecikme cezası nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemi ile eldeki davayı açmıştır. Davalı ise gecikme cezasının Sayıştay raporlarına göre tespit edildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı Devlet Demir Yolları İşletmesi Genel Müdürlüğü, tüzel kişiliği haiz, faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiyle sınırlı bir iktisadi devlet teşekkülü olup, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 16. maddesi gereğince tacirdir. (Bkz. Yargıtay... Hukuk Dairesinin...arar sayılı kararı, Yargıtay... Hukuk Dairesini... karar sayılı kararı, Yargıtay... Hukuk Dairesinin... karar sayılı kararı). Bu kapsamda, tarafların her ikisinin de tacir olması ve davanın tarafların ticari işletmeleri ile ilgili olması nedeniyle ticaret mahkemelerinin görevli olması nedeniyle görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esasına girilerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır. Belirtilen nedenlerle davalı vekilinin istinaf isteminin kabulüne karar verilmiştir.
Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; mahkemece yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya yeterli olmadığından davalı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurusunun kabulü ile, ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-a-3. ve 6 maddesi gereğince" ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Dosya İzmir... Asliye Hukuk Mahkemesi'nin...Esasına kaydı yapılarak, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda İzmir Bölge Adliye Mahkemesi... Hukuk Dairesi'nin 08.11.2021 tarih ve... Karar sayılı kararı doğrultusunda görevsizlik kararı verilerek, karar kesinleşmiş ve dosya mahkememize gönderilmiştir.
Tarafların iddia ve savunmaları ile gönderilen ihale belgeleri, ihtarnameler, geçici kesin ve kabul tutanakları incelenerek iddia edildiği üzere davalının eksik gecikme cezası uygulayıp uygulamadığı, eksik ceza uygulaması olsa da davalının 33 gün için 1.331,19 TL'den toplam 43.932,57 gecikme ceazsı alacağının olup olmadığı, gelinen aşamada bu alacağı talep edip edemeyeceği, davacının bu tutarda davalıya borçlu olup olmadığı hususlarının tespiti için dosya kamu ihale alanında uzman İnşaat mühendisi bilirkişisine tevdi edilmiş bilirkişi tarafından düzenlenen 26.05.2025 tarihli raporda; "Somut olayda idarenin en başta levha dikilecek koordinat ve yerlerin kroki ile yükleniciye verilmediği dosya içeriğinden anlaşılmakla, yüklenicinin işi süresinde iş programına uygun işi yapabilmek için elinde olması gereken bu kroki olmadan idare talimatlarına paralel anlaşılan işte, işin süresinde tamamlanamamasında idareden kaynaklı mücbir sebeple iş akış programına uygun olarak levha dikim yerlerinin verilememesi ile oluşan durum yüklenicinin ortadan kaldırmaya gücünün yetmeyeceği mücbir sebep olarak kabul edilmeli ve idare'nin iş programını etkileyen ve idare'nin sözlü talimatları ile yürütülen işteki iş programının aksamasında idareden kaynaklı ve işin seyrini etkileyen bu durumdan kaynaklı yüklenicinin ilave hakkedeceği sürenin davalı idarece verilmesi gerektiği, sözleşmenin öncelikli ve ayrılmaz Eki ... Amir Hükümlerindendir.
Kaldı ki, somut dava konusu işin yapıldığı dönemde, işin seyrinde 17.01.2019 TARİHLİ Kararnamede açıkça: Kararname kamu ihalelerinde uygulanmak üzere; İmalat girdilerinin fiyatlarında beklenmeyen artışlar meydana gelmesi nedeniyle, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla, Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak idarenin onayına bağlı olarak işin tasfiye / devredilebileceği, bir başka deyimle kararname çıkış amacının devam eden işlerin ülkenin ekonomik şartlarında yapım zorluğu ile yüklenicilere tasfiye hakkı Getirdiği, ancak kararnamede dikkat çeken ve somut dava konumuzla ilgili kısım ise;
Devredilmeyen sözleşmelerde, kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki 60 gün içinde yüklenicilerin idareye yazılı olarak başvurması kaydıyla süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olunmaksızın Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak idare tarafından süre uzatımının verileceğidir.
Kararnamede cezalı çalışan yüklenicilere ilişkin kararname tarihine kadar ki gecikmelere ilişkin ceza kesileceğine ilişkin bir hüküm olmadığı gibi tam tersi süre uzatımına ilama ve şartlara tabi olunmaksızın hazine ve maliye bakanlığının görüşü alınarak idare tarafından süre uzatımının verileceğidir. idarenin kararnameden yararlanan ülkenin ekonomik şartlarında Tasfiye hakkını da kullanmamış olan Yükleniciye Sayıştay tarafından kararname çıkış tarihine kadar ceza kesintisi yapılmasına ilişkin rapordaki görüşün Kararnameye aykırı olacağı, zira kararnamede koşul olarak cezalı çalışan işlerde kararname tarihine kadar ki cezanın idarece kesileceğine ilişkin hükmünde olmaması tam tersi süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olunmaksızın İşin bitirtilmesinin sağlanmasını amaçlayan kararname kapsamında bu kararnameden yararlanan ve işine devam eden / işini devretmeyen tasfiye etmeyen Yükleniciden Sayıştayca sözleşmesel bitim tarihi ile kararname tarihi arasında ceza kesintisinin uygulanması yönünde idareye verilen talimatın kararnamenin ruhuna da aykırı olacağı “görüş ve kanaati oluşmuştur. yapılan ceza kesintisinin aynı zamanda kararnamenin de ruhuna aykırı olduğu görülmekle;
Dava konusu edilen Davalı İdarece 22.12.2018 tarihinden cezalı çalışmanın başlatıldığı 24.01.2019 tarihine kadar geçen 33 güne karşılık gelen 33x1331,29=43.932,57 TL'lik ceza kesintisinin, ayrıntıları raporda izah edilen gerekçelere dayalı olarak İdarenin mücbir sebebi olarak işin en başında levha dikim güzergah planının verilmemesi ve yatırımın iş emirleriyle yürütülmüş olması nedeniyle işin gecikmesinde idarenin mücbir sebebinin dikkate alınarak idarece gerekli ilave süre uzatımının verilmesi gerekeceği, kaldı ki bu dönem yayınlanan kararnameye göre idarelerin ülkenin ekonomik şartlarında işini kararnameye rağmen bırakmayan yükleniciye süre uzatımına ilişkin kısıtlama ve şartlara tabi olunmaksızın İşin bitirtilmesinin sağlanmasını amaçlayan Kararname kapsamında, Sayıştayca 22.12.2018 tarihinden cezalı çalışmanın başlatıldığı 24.01.2019 tarihine kadar geçen 33 güne karşılık gelen 33x1331,29- 43.932,57 TL'lik ceza kesintinin, işin yapıldığı dönemde devletin çıkarttığı kararnamenin çıkış amacına ve uygulamasına da aykırı olduğu" tespit ve kanaati ifade edilmiştir.
Toplanan delillere göre yapılan yargılama sonucunda davacı yüklenici tarafından davalı nezdindeki işin yapımına ilişkin sözleşme kapsamında davalı tarafça sözleşmenin süresinde tamamlanıp teslim edilmemesi nedenine dayalı olarak 33 gün gecikme karşılığı ceza ödenmesi ihtar edildiği dikkate alınarak davacının bu ceza nedeniyle davalıya borçlu olmadığına yönelik menfi tespit davası açmasında hukuki yararın bulunduğu, işin esasına ilişkin olarak sözleşme ve tüm belge ve delillerin değerlendirilmesinde; taraflar arasındaki sözleşmenin 25.maddesinde, sözleşmede belirtilen süre uzatım halleri hariç yüklenicinin işi süresinde bitirmediği takdirde yazılı ihtar yapılarak gecikme cezasının uygulanacağının kararlaştırıldığı, sözleşmede işin süresinin 300 gün olarak belirlendiği, idarenin en başta sözleşme konusu levhaların dikileceği koordinat ve yerlerin kroki ile yükleniciye verilmemiş olduğu, yüklenicinin işi süresinde ve iş programına uygun olarak yapabilmesi için bu krokinin elinde bulunmadığı gerektiği ve İdare tarafından verilen talimatlara paralel olarak işin yürütülmesi gerektiği işin süresinde tamamlanamamasında davalı idareden kaynaklı mücbir sebeple iş akış programına uygun olarak levha dikim yerlerinin verilememesi ile oluşan durumdan kaynaklı olduğu, yüklenicinin bu hususta bir kusurunun bulunmadığı ve bu kapsamda iş programının seyrini etkileyen bu durum nedeniyle işin tamamlanması için sözleşme eki şartname uyarınca davacıya ilave sürelerin verilmesi gerektiği, davalı tarafından gecikme nedeniyle kesilen cezaya dayanak teşkil eden 17.01.2019 tarihinde yürürlüğe giren kanun kapsamında olmadığı, sözleşme konusu işin kanunun yürürlüğe girmesinden önce başlaması ve sözleşmenin daha evvel imzalanmış olması nedeniyle ve gecikmede yüklenicinin bir kusuru bulunmadığından davalı idare tarafından mücbir sebeple sözleşme konusu işin yapımına ilişkin levha dikim güzergahlarına ait planın davacıya verilmemesi ve işin iş emirleri ile yürütülmesinin zorunlu olduğu hususları dikkate alınarak davacının yapıp tamamladığı ve kesin kabulün yapıldığı sözleşme konusu işe ilişkin süre uzatımından dolayı davacıya ceza kesilemeyeceği, davacının bu cezadan sorumlu olmadığı kanaatine varılmakla davanın kabulüne karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KABULÜ İLE; davalı tarafından davacı hakkında düzenlenen 02.12.2020 tarih ve... sayılı 43.932,57 TL tutarındaki gecikme cezasından davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine,
2-Alınması gereken 3.001,03 TL nispi ilam harcından, peşin alınan 750,26 TL nispi harç mahsup edildikten sonra bakiye 2.250,77 TL'nin davalıdan alınarak Hazineye gelir kaydına,
3-Tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla; Davacının yatırmış olduğu 54,40 TL başvurma harcı ile 750,26 TL nispi harç toplamı 804,66 TL'nin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla; Davacının yapmış olduğu 698,00 TL tebligat-posta giderinden ibaret yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalı tarafından yapılan masrafların davalı üzerinde bırakılmasına,
6-Tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla; karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT'ye göre takdir ve tayin edilen 30.000,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
7-Tarafların yatırdığı gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
Dair; davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde mahkememize yahut başka bir yer mahkemesine dilekçe ile başvurmak ve istinaf harcı ile gerekli giderlerin tamamını ödemek suretiyle İzmir Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.
25/06/2025
Katip ...
e-imza
Hakim ...
e-imza