T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2021/944 Esas
KARAR NO : 2025/530
DAVA : Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 31/12/2021
KARAR TARİHİ : 12/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin kurmuş olduğu tesisler ile briket, parke ve tuğla imalat yapmakta olduğunu, Mozambikte kuracağı tesis ile ilgili davalı şirketle irtibata geçerek, davalı şirketin üretimini yaptığını, buna göre... makinesi için ... sayılı 25.11.2019 tarihli teklif uyarınca anlaşma yapıldığını, buna göre..., ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı(bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli+0.5 m3 tek milli, 4 lü kum tankı (4*25m3), bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kumbandi, en 700MM 1 adet, 12M tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre+8metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk çimento Silosu, 2 adet kilit parke kalibi, plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon 80MM, vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 gözlü, 190*390 H190 6 gözlü dişi-erkek, 150*390 H190 3 gözlü (2 adet), 150*390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemeler için 220.000-USD için anlaşma yapıldığını, yapılan anlaşmaya göre ürünlerin teslimatı 25.03.2020 tarihine kadar tamamlanacağını, müvekkilininde, 25.03.2020 tarihine kadar ürünlerin kendisine teslim edileceğini varsayarak bu planlamaya göre ürünlerin Mozambik'e deniz yoluyla teslimi için gereken 45-50 günlük süre ve montaj için gereken 15 günlük süreyi de dahil ederek tesisin 10.06.2020 tarihinde faaliyete girmesini planladığını, tarafların anlaşmalarına göre sözleşme bedelinin bu koşullarda davalı yana ödeneceğini, %30'u başlangıç aşamasında, %20'si ara ödeme, %30'u mal tesliminde ve %20'si montaj ve teslim sırasında davalı tarafa ödeneceğini, yapılan anlaşma uyarınca da müvekkili şirketin ilk olarak 11.12.2019 tarihinde davalı yana 66.000-USD lik ödeme yapmış, 21.02.2020 tarihinde 10.000,00-USD ve 24.03.2020 tarihinde de 20.000,00-USD ödemelerini de yaptığını, yaptığı ödemeler ile henüz kendisine mal teslim aşamasına dahi gelmeden toplam 96,000-USD daha ödeme yapıldığını, müvekkili şirketin üzerine düşen ödeme yükümlülüğünü yerine getirmekte iken, mal teslimi için belirlenen 25.03.2020 tarihinde kendisine mal teslimi yapılmadığını, işin bir an evvel tamamlanması isteğiyle müvekkili şirket tarafından davalı yana 24.08.2020 tarihinde 20.000,00-USD, 05.10.2020 tarihinde 20.000,00-USD, 16.11.2020 tarihinde 20.000,00-USD, 26.11.2021 tarihinde 10.000,00-USD daha ödeme yapıldığını, böylelikle henüz mal teslimi yapılmadan yapılan ödeme miktarının 166.000,00-USD yi bulduğunu, yine davalı yanın isteği üzerine Yeminli Mali Müşavirine 22.02.2021 tarihinde 22.000,00-TL ödeme yapıldığını, nihayetinde 08.03.2021 tarihinde 15.000,00-USD ödeme yapılarak toplam ödeme miktarının 181.000,00-USD'ye ulaştığını, bu ödemeler sonrasında davalı yan tarafından müvekkili şirkete malzeme gönderilmiş ise de, gönderilen malzemelerin önemli derecede eksik olduğunu, gönderilen ürünlerin tutanak altına alınmış olup, gönderilen eksik ürünlerin de ayrıca tespit edildiğini, eksik olan ürünlerin Türkiyedeki ve Mozambikteki tedarikçilerden temin edildiğini, davalı şirketin, sözleşme ile üstlendiği edimi eksik ifa ettiğini, göndermediği ürünlerin parasını müvekkilinden aldığını ve üstelik montaj aşamasına kadar müvekkili şirketten alması gerekenden fazla bedel tahsil ettiğini, müvekkilinin, davalı şirketin bu eylemlerinden zarar gördüğünü, bu nedenlerle; fazlaya ilişkin tüm yasal hakları saklı kalmak kaydıyla simdilik müvekkili şirketin davalıya son ödeme yaptığı tarih olan 08.03.2021 tarihindeki kur üzerinden fazla ödediği 5.000-USD'nin karşılığı olan (7,6075-TL) 38.037-TL ile müvekkilinin davalı şirkete bedelini ödediği halde kendisine teslim edilmemesi nedeniyle sözleşme dışı şirketlerden temin etmek zorunda kaldiğı ürünlere karşilik 10.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren başlayacak ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkili şirkete verilmesini, davalı şirketin edimini sözleşmeye göre ifa etmemesi nedeniyle müvekkilin uğradığı kazanç kaybına karşılık olmak üzere fazlaya ilişkin tüm yasal haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik 50.000,00-TL' nin dava tarihinden itibaren başlayacak ticari temerrüt faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkile verilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı yan üzerinde bırakılmasına karar verilmesi dava ve talep etmiştir.
CEVAP :
Dava dilekçesi ve eklerinin usulüne uygun şekilde tebliğine rağmen davalı şirket tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.
DELİLLER :
1-Hatay Arabuluculuk Bürosunun... Arabuluculuk numaralı Arabuluculuk Son Anlaşamama Tutanağı,
2-Davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen 25/11/2019 tarihli Tekliftir başlıklı belge,
3-Davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen faturalar,
4-Davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılan ödemelere ilişkin dekont suretleri,
5-Davacı şirkete ait ticaret sicil kayıtları,
6-Davalı şirkete ait ticaret sicil kayıtları,
7-... Türk Anonim Şirketi Antakya Şubesi nezdinde,... Vergi Kimlik numaralı... Ve Ticaret Limited Şirketine ait olarak bulunan TR... İban numaralı hesaba ilişkin 2019, 2020 ve 2021 yıllarını gösterir hesap özetleri,
8-Bilirkişi heyetinin 22/08/2022 havale tarihli raporları,
9-Bilirkişi heyetinin 06/02/2023 havale tarihli ek raporları,
10-Bilirkişi heyetinin 08/09/2023 havale tarihli raporları,
11-Bilirkişi heyetinin 13/11/2024 havale tarihli ek raporları,
12-Sair deliller.
DAVA KONUSU :
Açılan dava, taraflar arasındaki ... ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı (bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli * 0,5m3 tek milli, 4lü kum tankı (4*25m3), Bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kum bandı, en ZD0OMM 1 adet, 12M Tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre*8 metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk Çimento Silosu 2 adet Kilit parke kalıbı, Plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon S0MM, Vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 Gözlü, 190*390 H190 6 Gözlü Dişi-Erkek, 150*390 H190 3 Gözlü (2 adet), 150 * 390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemelere ilişkin olarak kurulan ticari alım satım anlaşması kapsamında, davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmesine rağmen davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini önemli derecede eksik gerçekleştirdiği iddiası çerçevesinde, şimdilik davacı şirketin son ödeme tarihi itibariyle mevcut olan kur 7,6075-TL üzerinden davalı şirkete yaptığı fazladan ödeme miktarı 5.000,00-USD karşılığı 38.037,00-TL ile davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı şirketlerden temin etmek amacıyla ödediği 10.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte, ayrıca geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği kazanca karşılık şimdilik 50.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacı şirkete verilmesi taleplerine ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Satım sözleşmesi, dava konusu uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken mülga 818 sayılı Borçlar Kanununun (BK) 182. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
Borçlar Kanununun 182/1. maddesinde düzenlenen satım sözleşmesiyle; alıcı satış bedeli olarak bir miktar para vermeyi borçlanır; satıcı ise satıma konu malı alıcıya teslim ederek mülkiyeti ona geçirme borcu altına girer.
Taşınır bir malın satışına ilişkin sözleşmede satıcının taşınırı teslim etmek ve mülkiyeti alıcının üzerine geçirmek gibi asıl borcu yanında satılan malı saklama ve gerektiğinde taşıma masraflarını ödeme borcu gibi tali nitelikte borçları da bulunmaktadır.
Satıcının borçlarından bir tanesi de Borçlar Kanununun 194. ilâ 207. maddeleri arasında düzenlenen ayıba karşı tekeffül borcudur.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 23. maddesinde; "Bu maddedeki özel hükümler saklı kalmak şartıyla, tacirler arasındaki satış ve mal değişimlerinde de Türk Borçlar Kanununun satış sözleşmesi ile mal değişim sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanır...
c) Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Açıkça belli değilse alıcı malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmekle ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa, haklarını korumak için durumu bu süre içinde satıcıya ihbarla yükümlüdür. Diğer durumlarda, Türk Borçlar Kanununun 223 üncü maddesinin ikinci fıkrası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Ayıba ilişkin hukuki düzenlemenin bulunduğu, Borçlar Kanununun 194. maddesinde “Ayıba Karşı Tekeffül” başlığı altında:
“Bayi müşteriye karşı mebiin zikir ve vadettiği vasıflarını mütekeffil olduğu gibi maddi veya hukuki bir sebeple kıymetini veya maksut olan menfaatini izale veya ehemmiyetli bir suretle tenkis eden ayıplardan salim bulunmasını da mütekeffildir.
Bayi, bu ayıpların mevcudiyetini bilmese bile onlardan mesuldür.” hükmü yer almaktadır.
Anılan düzenlemede “Satıcı alıcıya karşı satılanın zikir ve vaadettiği vasıflarını mütekeffil olduğu gibi maddi veya hukuki bir sebeple kıymetini veya maksut olan menfaatini izale veya ehemmiyetli bir surette tenkis eden ayıplardan salim bulunmasını da mütekeffildir. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan mesuldür” denilmektedir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 223. maddesinde; "Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır.
Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır." düzenlemesi bulunmaktadır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 219. maddesinde de; "Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur." hükmü bulunmaktadır.
Öğretide ayıp; satılanda, hasarın geçtiği anda, vaad edilen nitelikleri bir diğer ifade ile bulunması gereken bir özelliğin bulunmaması ya da bulunmaması gereken bir kusurun ya da eksikliğin bulunması ya da dürüstlük kuralı gereğince ondan beklenen lüzumlu vasıfları taşımaması hâli olarak tanımlanmakta ve maddi, hukuki ya da ekonomik ayıp şeklinde sınıflandırılmaktadır. Maddi ayıp bir malda madden hata bulunmasıdır (örneğin malın yırtık, kırık, bozuk, lekeli olması gibi). Hukuki ayıp malın kullanımının hukuken sınırlandırılmış olmasıdır (malın üzerinde rehin, haciz, intifa hakkı gibi kısıtlamalar bulunması gibi). Ekonomik ayıp ise malın iktisadi vasıflarında eksiklik olmasıdır.
Ayıba karşı tekeffül, satılan şeyde satıcı tarafından zikir ve vaad edilen vasıfları taşımamasından veya satılan şeyin değerini sözleşme gereğince ondan beklenen faydaları azaltan veya kaldıran noksanları bulunmasından satıcının sorumlu olmasıdır. Şu hâle göre ayıba karşı tekeffül ya zikir ve vaad olunan vasıfların bulunmaması ya da satılanın lüzumlu vasıflarının olmaması sebebiyle gerçekleşir.
Ayıba karşı tekeffül borcu, satıcının mülkiyeti geçirme borcunun tamamlayıcısıdır. Çünkü satımda alıcının amacı, istediği maksat için kullanabileceği, yararlı bir malın mülkiyetine sahip olmaktır. Satıcı, malın değerini veya yararını azaltan eksikliklerin bulunmadığını ayrıca garanti etmese bile; bu borç kanunen mevcuttur. Bu nedenle satıcının bu borcunu kanuni bir borç olarak nitelendirmek mümkündür (Tandoğan, H.: Borçlar Hukuku-Özel Borç İlişkileri, C.1/1, Ankara 1988, s.163; Yavuz, C.: Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler, İstanbul 1996, s.91).
Ayıba karşı tekeffüle ilişkin kuralların uygulanabilmesi için satıcının kusurlu olması şart değildir. Gerçekten de Borçlar Kanununun 194. maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre satıcı, ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur. Ancak satıcının ayıptan sorumlu tutulabilmesi alıcı satım anında malın ayıplı olduğunu bilmemelidir. Ayıbı bilen veya bilmesi gereken alıcı, satıcı ayrıca garantide bulunmamış ise ayıp hükümlerine dayanamaz. Bu konu Borçlar Kanununun 197. maddesinde “Bayi, müşterinin bey'i zamanında malumu olan ayıptan mesul olmadığı gibi mebii kâfi derecede muayene etmekle fark etmiş olacağı ayıptan da ancak bunun mevcut olmadığını temin etmiş ise mesul olur.” şeklinde düzenlenmiştir. Buna göre alıcı gizli ya da açık ayıbı bilerek alıyorsa ayıba karşı tekeffül hükümlerine başvuramaz.
Ayıba karşı tekeffül şartlarının gerçekleşmesi durumunda alıcıya Borçlar Kanunu'nun 202. ve devamı maddelerinde seçimlik haklar tanınmıştır. Buna göre alıcı sözleşmeden dönebileceği gibi semenin indirilmesini ya da malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini de isteyebilir. Tüketicinin korunmasına ilişkin düzenlemelerde alıcının malın onarılmasını isteme hakkına sahip olduğu da benimsenmiştir.
Alıcının seçimlik haklarının düzenlendiği 227. maddesinde; "Satıcının satılanın ayıplarından sorumlu olduğu hâllerde alıcı, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:
1. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme.
2. Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme.
3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme.
4. İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme.
Alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
Satıcı, alıcıya aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığı zararın tamamını gidererek seçimlik haklarını kullanmasını önleyebilir.
Alıcının, sözleşmeden dönme hakkını kullanması hâlinde, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim, satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir.
Satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline çok yakın ise alıcı, ancak sözleşmeden dönme veya satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Nitekim, aynı hususlara Hukuk Genel Kurulunun 20.06.2019 tarihli ve 2017/19-1657 Esas 2019/744 Karar sayılı kararında da yer verilmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 219. maddesinde; ''Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadırlar. Elektronik belgeler ise belgenin çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli şekilde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye ibraz edilir.
Ticari defterler gibi devamlı kullanılan belgelerin sadece ilgili kısımlarının onaylı örnekleri mahkemeye ibraz edilebilir.'' hükmü bulunmaktadır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 220. maddesinde ise; ''İbrazı istenen belgenin, ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu ve bu isteğin kanuna uygun olduğuna mahkemece kanaat getirildiği ve karşı taraf da bu belgenin elinde olduğunu ikrar ettiği veya ileri sürülen talep üzerine sükut ettiği yahut belgenin var olduğu resmî bir kayıtla anlaşıldığı veya başka bir belgede ikrar olunduğu takdirde, mahkeme bu belgenin ibrazı için kesin bir süre verir.
Mahkemece, ibrazı istenen belgenin elinde bulunduğunu inkâr eden tarafa, böyle bir belgenin elinde bulunmadığına, özenle aradığı hâlde bulamadığına ve nerede olduğunu da bilmediğine ilişkin yemin teklif edilir.
Belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf, kendisine verilen sürede belgeyi ibraz etmez ve aynı sürede, delilleriyle birlikte ibraz etmemesi hakkında kabul edilebilir bir mazeret göstermez ya da belgenin elinde bulunduğunu inkâr eder ve teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse, mahkeme, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir.'' hükmü düzenlenmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 222. maddesinde de; ''Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir.
Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.
İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya ilgili hususta hiç bir kayıt içermemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz.
Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur.
Taraflardan biri tacir olmasa dahi, tacir olan diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtir; ancak, karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsa, ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılır.'' hükmüne yer verilmiştir.
Davacı vekiline dava dilekçesinin harca esas değer kısmında ''Fazlaya ilişkin tüm yasal haklarımız saklı kalmak kaydıyla" ibaresine yer verilmek suretiyle dava değerinin 98.037,00-TL olarak gösterildiği, netice-i talep kısmında ise şimdilik davacı şirketin son ödeme tarihi itibariyle mevcut olan kur 7,6075-TL üzerinden davalı şirkete yaptığı fazladan ödeme miktarı 5.000,00-USD karşılığı 38.037,00-TL ile davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı şirketlerden temin etmek amacıyla ödediği 10.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte, ayrıca geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği kazanca karşılık şimdilik 50.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacı şirkete verilmesi taleplerine yer verildiği, ancak dava dilekçesi içeriğinde belirtildiği üzere davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı şirketlerden temin etmek amacıyla ödediği bedel açısından dava değerinin şimdilik 10.000,00-TL olarak gösterilerek gerçek zararın mahkemece yapılacak inceleme ile tespit edilebileceğinden, yine geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği yaklaşık 693.000,00-USD kazanç bedeli açısından dava değerinin şimdilik 50.000,00-TL olarak gösterilerek gerçek zararın mahkemece yapılacak inceleme ile tespit edilebileceğinden bahsedildiği, bu kapsamda bahsi geçen iki alacak kalemi yönünden davanın kısmi dava mı yoksa belirsiz alacak davası olarak mı ikame edildiği hususunda belirsizlik bulunduğu anlaşılmakla, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31. maddesi uyarınca davanın kısmi dava mı yoksa belirsiz alacak davası olarak mı ikame edildiğini açıklamak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine karar verilmiş olup, davacı vekilinin verilen kesin süre içerisinde sunmuş olduğu davanın kısmi dava mı yoksa belirsiz alacak davası olarak mı ikame edildiğini açıklar dilekçesi ile yerleşik ve güncel Yargıtay içtihatları çerçevesinde dava dilekçesinde davanın belirsiz alacak davası olarak açıldığına yönelik herhangi bir açık ibarenin bulunmadığı, aksine dava dilekçesinde ''Fazlaya ilişkin tüm yasal haklarımız saklı kalmak kaydıyla" ibaresine yer verilmek suretiyle davanın ikame edildiği anlaşılmakla, belirtilen gerekçeler gözetildiğinde davanın kısmi dava olarak ikame edildiği kabul olunarak yargılamaya devam olunmuştur.
15/03/2022 tarihli duruşmanın 7 numaralı ara kararında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 219/2. ve 222/1. maddelerinde tarafların delil olarak dayandığı ticari defter ve kayıtları ibraz ile yükümlü olduğu hüküm altına alındığından, davacı vekiline bilirkişi incelemesine esas olmak üzere davacı şirkete ait ticari defter ve belgeleri mahkememize sunmak veya ticari defter ve belgelerin bulunduğu yeri mahkememize bildirmek üzere 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 220/1. fıkrası uyarınca iki haftalık kesin süre verilmesine karar verilmiş olup, davacı vekili davacı şirkete ait ticari defter ve belgelerin bulunduğu yeri verilen kesin süre içerisinde mahkememize bildirmiştir.
15/03/2022 tarihli duruşmanın 8 numaralı ara kararında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 219/2. ve 222/1. maddelerinde tarafların delil olarak dayandığı ticari defter ve kayıtları ibraz ile yükümlü olduğu hüküm altına alındığından, davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketine bilirkişi incelemesine esas olmak üzere davacı şirkete ait ticari defter ve belgeleri mahkememize sunmak veya ticari defter ve belgelerin bulunduğu yeri mahkememize bildirmek üzere 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 220/1. fıkrası uyarınca iki haftalık kesin süre verilmesine karar verilmiş olup, davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin ticari defter ve belgelerini verilen kesin süre içerisinde mahkememize sunmadığı, ticari defter ve belgelerinin bulunduğu yeri verilen kesin süre içerisinde mahkememize bildirmediği anlaşılmıştır.
Gerekli bilgi ve belgelerin temini akabinde Hatay Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılarak dosyanın re'sen belirlenecek bir makine mühendisi bilirkişi ile bir Serbest Muhasebeci Mali Müşavir bilirkişiden oluşan heyete tevdi ile dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, davacı şirkete ait ticaret sicil kayıtları, davalı şirkete ait ticaret sicil kayıtları, davalı şirket tarafından...Makinesi için davacı şirkete gönderilen 25/11/2019 tarih v... sayılı teklif belgesi, davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılan ödemelere ilişkin kayıtlar, davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen faturalar, davalı şirket tarafından davacı şirkete teslim edilen mallara ilişkin olarak tutulan tutanak, davacı şirket tarafından eksik, hatalı ve arızalı parçaların üçüncü kişilerden teminine ilişkin olarak üçüncü kişi şirketler tarafından davacı şirket adına düzenlenen proforma faturalar ve ilgili diğer evraklar ile sair deliller birlikte değerlendirilerek; davacı şirkete ait ticari defter ve belgelerin usulüne uygun şekilde tutulup tutulmadığı, davacı şirkete ait ticari defter ve belgelerin açılış ve kapanış onaylarının usulüne uygun şekilde yaptırılıp yaptırılmadığı, davacı şirkete ait ticari defter ve belgelerin sahibi lehine delil vasfı taşıyıp taşımadığı, taraflar arasındaki... ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı (bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli * 0,5m3 tek milli, 4lü kum tankı (4*25m3), Bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kum bandı, en ZD0OMM 1 adet, 12M Tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre*8 metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk Çimento Silosu 2 adet Kilit parke kalıbı, Plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon S0MM, Vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 Gözlü, 190*390 H190 6 Gözlü Dişi-Erkek, 150*390 H190 3 Gözlü (2 adet), 150 * 390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemelere ilişkin olarak kurulan ticari alım satım anlaşması kapsamında; davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmediği, sözleşme bedelinin davalı şirkete tamamen ödenip ödenmediği, davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini gereği gibi zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleştirip gerçekleştirmediği, gerçekleştirmemiş ise hangi mallar yönünden eksik teslimin söz konusu olduğu, hangi malların zamanında teslim edildiği, anlaşmaya dahil olan her bir malın anlaşma tarihindeki piyasa değerinin ne kadar olduğu, varsa eksik teslim edilen malların bedellerinin ne kadar olduğu, bu kapsamda davacı tarafından eksik teslim iddiası çerçevesinde davacı şirket tarafından fazla ödenen bedelin ne kadar olduğu, varsa davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı gerçek veya tüzel kişilerden temin edilip edilmediği, edilmiş ise eksik teslime konu malların üçüncü gerçek veya tüzel kişiden temin edilmesi sırasında davacı şirket tarafından ödenen bedellerin ne kadar olduğu, taraflar arasındaki anlaşmaya konu ürünlerin zamanında teslim edilmiş olması ihtimalinde makinenin montajının hangi tarihte tamamlanabileceği ve davacı şirketin anlaşmaya konu makine ile üreteceğini iddia ettiği briket üretimine en erken hangi tarihte başlayabileceği, briket ürününün mahiyetinin ve niteliğinin ne olduğu, anlaşmaya konu makine ile davacı tarafından iddia edilen 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihine kadar kaç adet briket üretilebileceği, briket ürününün bir adedinin bahse konu tarihlerdeki maliyet bedelinin ne kadar olduğu, briket ürününün bir adedinin bahse konu tarihlerdeki satış bedelinin ne kadar olduğu, bu kapsamda 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihi arasında üretilebilecek briket ürününden elde edebileceği makul kar bedelinin (mahrum kaldığı kar bedeli) ne kadar olduğu hususları ile sair hususların belirlenerek düzenlenecek mahkememize gönderilmesi istenilmiş olup, bilirkişi heyeti 22/08/2022 tarihli raporlarında sonuç olarak; dosya içeriğinde mevcut olan 25.11.2019 tarih ve ... sayılı... firmasının teklifinde ST 25 makinasına ait tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek olan yedek malzemeler, makinanın teknik özellikleri ile ödeme planı mevcut olduğunu, davacı tarafın iddiasının, davalı taraf ile yapmış olduğu anlaşmaya göre 25.11.2019 tarihli teklifin kabul edildiğini, bu teklif ve eklerinde yazılı makine ve yedek parçaların teslim tarihinin 25.03.2020 tarihine kadar tamamlanacağı varsayıldığını, planlamaya göre ürünlerin Mozambik'e deniz yolu ile teslimi ve montajı için 15 gün süre eklenerek tesisin 10.06.2020 tarihinde faaliyete başlayacağının planlanmış olduğunu, ancak bu hususları içeren ve davalı ile davacının karşılıklı imzalamış olduğu sözleşme/protokol gibi belgelerin dava dosyasında mevcut olmadığını, dava dosyasında bulunan 25.11.2019 tarih ve ... ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketine ait teklif, davalı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketince kesilen faturalar, ... Elektronik Mühendislik Bilişim Otomasyon Sistemleri San ve Tic Ltd Şti tarafından kesilen fatura ve yapılan ödemeler taraflarınca incelendiğini, söz konusu makine alımı için taraflar arasında 220.000-USD mal bedeli ve 14.050-USD değerinde eklenecek yedek malzeme bedeli ile sözleşme yapıldığı kabulü ile; ... makinesi için ... sayılı 25.11.2019 tarihli teklif uyarınca anlaşma yapıldığını, buna göre ..., ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı(bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli+0.5 m3 tek milli, 4 lü kum tankı (4*25m3), bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kumbandi, en 700MM 1 adet, 12M tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre+8metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk çimento Silosu, 2 adet kilit parke kalibi, plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon 80MM, vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 gözlü, 190*390 H190 6 gözlü dişi-erkek, 150*390 H190 3 gözlü (2 adet), 150*390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanların toplam 220.000-USD, eklenecek yedek parça malzeme bedelinin 14.050-USD olduğunu, malzeme listesinde yer alan her bir malın anlaşma tarihindeki piyasa değeri ile toplam turarın 69.500-USD olduğunun hesaplandığını, malın anlaşma tarihindeki piyasa değerine yansıtılan iskonto oranında indirim yapılması gerektiğinden; teklifte uygulanan iskonto oranı 0,182156, hesaplanan toplam bedel 9.000,00-USD, İskonto 12.568,77-USD, eksik malzeme bedelinin 56.431,20-USD olduğunu, eksik teslim edildiği iddia edilen yedek parça bedelinin 9.090-USD olduğunu, Teklifte uygulanan iskonto oranı 0,182156, hesaplanan toplam bedelin 9.090,00-USD, İskonto 1.655,80-USD, eksik yedekparça bedeli : 7.434,20-USD olduğunu, üçüncü gerçek veya tüzel kişiden temin edilen malzeme ... Elektronik Mühendislik Bilişim Otomasyon Sistemleri San. ve Tic, Ltd. Şti.'nden satın alınan “Beton Parke Makinası Otomasyonu” için 08.07.2021 tarih ve ... no'lu faturanın 29.500 TL olduğunu, Davacı şirketin, taraflarına ibraz etmiş olduğu Ticari Defterlerden, 2019-2020-2021 yıllarına ait defterlerinin incelenmesinde, usulüne uygun olarak kapanış tasdiklerinin yapılmış olması nedeniyle 6100 sayılı HMK” nun 222/4 md. hükmü uyarınca, davacı taraf lehine delil teşkil edeceğini, 11.12.3019 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 66.000-USD (kur: 5.7987) (382.714,20 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 20.12.2019 tarih... yevmiye maddesi ile işlendiğini, 2019 yılı kapanış fişinde... Tic. Ltd. Şti.ye 382.714,20 TL(66.000,00 USD) avans verildiğine dair kaydın mevcut olduğunu, 2020 yılı açılış fişinde 382.714.,20 TL avans alacağına dair kaydın mevcut olduğunu, 21.02.2020 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 10.000 USD (Kur: 6.0824) (60.624,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 29.02.2020 tarih ...yevmiye maddesi ile işlendiğini, 24.03.2020 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 20.000 USD (kur: 6.5000) (129.120,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 31.03.2020 tarih... yevmiye maddesi ile işlendiğini, 31.03.2020 tarihinde kur değerlemesi yapılmış ve bakiye 96.000,00-USD 555.935,20-TL iken 8.361,48 kur farkı ile bakiyenin 564.296,72 TL olduğunu, 30.06.2020 tarihinde kur değerlemesi yapılmış 96.000,00-USD karşılığı 592.698,95-TL olduğunu, 24.08.2020 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 20.000 Usd (kur: 7.2156) (144.312,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 31.08.2020 tarih 0072 yevmiye maddesi ile işlendiğini, 30.09.2020 tarihinde kur değerlemesi yapılmış 116.000,00-USD karşılığı 861.353,39-TL olduğunu, 05.10.2020 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 20.000 USD (kur: 7.7288) (154.576,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 10.10.2020 tarih...yevmiye maddesi ile işlendiğini, 16.11.2020 tarihinde ... Tic. Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 20.000 USD (kur: 7.6297) (152.594,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 20.11.2020 tarih... yevmiye maddesi ile işlendiğini, 26.11.2020 tarihinde ... Tic, Ltd.Şti tarafından... Tic.Ltd.Şti'ye 10.000 USD (kur: 7.9415) (19.415,00 TL) ...'tan avans ödemesi yapıldığını, bu avansın resmi defterde 159 verilen sipariş avansları hesabında 30.11.2020 tarih... yevmiye maddesi ile işlendiğini, 2020 Yılında yapılan toplam ödeme 166.000,00 Usd karşılığı 1.247.938,39-TL olduğunu, ...Kalıp Ltd. Şti tarafından 02.12.2020 tarihinde ... Nolu Fatura İle 166.000,00-USD değerinde ihraç kayıtlı 1.303.879,80 TL fatura düzenlendiğini, 2020 yılı sonunda kur farkından kaynaklı 56.041,41-TL ...Kalıp Ltd. Şti ... LTD. Şti'den alacaklı kaldığını, 2021 yılı açılış ve kapanış fişinde kur farkından kaynaklı... Ltd. Şti'nin ...Ltd. Şti'ye 56.041.41 TL borçlu olduğuna dair kayıt olduğunu, 2021 yılında 159 verilen sipariş avansları hesabında 08.03.2021 tarihinde...Ltd. Şti tarafından... Kalıp Ltd. Şti adın... 15.000,00-USD (113.908,50 TL kur: 7.5939) havale yapıldığına dair kayıt olduğunu, 2021 yılında ...afından...Ltd.Şti. adına 26.04.2021 tarihinde ... seri no ile 13.000,00-USD (107.380,00 TL) değerinde fatura düzenlendiğini ve kayıtlara alındığını, 159 verilen siparişler hesabında 2021 yılı sonunda ... Ltd. Şti'nin ,...Ltd. Şti'ye 6.528,50 TL (2.000,00 USD Not : Kur değerlemesi yapılmadığından dolar TL karşılığı
uyuşmamaktadır.) borçlu olduğuna dair kayıt mevcut olduğunu, kur değerlenmesi yapılsa idi 31/12/2021 itibari ile alacak miktarının 25.955,00-TL olduğunu, eksik kalan malların temininin ... Ltd. Şti'den 08.07.2021 tarih... fatura no ile 29.500,00-TL bedel ile Mozambik tesisine beton parke makinası otomasyonu alındığını, 08.07.2021 tarihinde fatura bedelinin tamamının banka aracılığı ile ödendiğini, resmi defter kayıtlarına göre 2021 yılı sonunda davacı şirketin 56.041.41- borç- 6.528,50 TL alacak=49.512,90-TL davalı şirkete borçlu olduğunun görüldüğünü, yapılan ticari alışveriş döviz ile yapıldığından taraflarınca yapılan kur değerlendirmesi sonucu davacı şirketin resmi kayıtlarında 56.041,41-TL borç -25.955,00-TL alacak =30.086,40-TL davalı şirketin alacaklı olması gerektiğini, eksik teslim iddiası çerçevesinde davacı şirket tarafindan fazla ödenen bedelin 10.815,40-USD olduğunu, taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmadığından bedelin tamamen ödenip ödenmediği tespit edilemediğini, dosya kapsamında bulunan belgeler incelendiğinde davalı tarafından davacı adına 179.000-USD değerinde fatura düzenlendiğini buna karşılık davacının 181.000-USD ödeme yaptığını, 2.000-USD alacaklı olmasına rağmen, resmi defterde bulunan muhasebe kayıtlarında bulunan kur farkından kaynaklı davacının davalıya borçlu olduğunun görüldüğünü, dava dosyasında taraflar arasında düzenlenmiş herhangi yazılı bir sözleşme bulunmayıp, 25.11.2019 tarih ...nolu teklifin mevcut olduğunu, taraflar arasında düzenlenmiş bir sözleşme bulunmadığından tarafların sözleşme şartına uyup uymadığına dair bir tespit yapılamadığını, söz konusu teklifin taraflar arasında imzalanmamış olup geçerliliğinin sayın mahkemenin takdirine bırakıldığını, davalı şirket tarafından teslim edilmeyen otomasyon sistemi için davacı şirket ...Sistemleri San.ve Tic.Ltd.Şti.'nden mal ve hizmet satın alarak 29.500-TL ödeme yapıldığını, dava dosyasında davaya konu ödemenin yapılacağı tarihi açıkça beyan eden herhangi bir takvimi bulunmayıp davacı tarafından davalıya muhtelif tarihlerde ödeme yapıldığının görüldüğünü, davacı tarafın iddia ettiği şekilde anlaşma yapılmış ise, anlaşmaya konu ürünlerin zamanında teslim edilmesi durumunda yine davacının iddia ettiği 10.06.2020 tarihinde işe başlanılmasının mümkün olduğunu, Üretim kapasitesi katalog değerinin (8 saat) kilit Parke Taşı (163 x 198 x 80mm) 700 m2 Bordür (150 x 750 x 300mm) 2.000 Adet, Briket (200 x 400 x 200mm) 10.000 Adet, Briket (150 x 400 x 200mm) 12.000 Adet, Briket (100 x 400 x 200mm) 18.000 Adet olduğunu, bu katalog değerlerine göre; makinada çalışacak personelin eğitimli olduğu, briket üretimi için gereken malzemelerin hazır olduğu, çalışma esnasında makinanın arıza vermeyeceği, yıl içerisinde tam kapasite çalıştırılacağı, günde fiilen 8 saat çalıştırılacağı varsayılarak; 1 yılda 256 çalışma günü olduğunu ve yukarıda anılan tarihler arasında makine ile 253 gün üretim yapılabileceği varsayımı ile : Briket (150 x 400 x 200mm)-8 satte -12.000 Adet, 25312.000 adet=3.036.000 adet biriket üretileceğini, briket ürünün bir adedinin bahse konu tarihlerdeki maliyet bedi ne kadar olduğu, briket nün bir ade bahse konu tarihlerdeki satış bedelinin ne kadar olduğu, bu kapsamda 10.06.2020 tarihi ile 07.06.2021 tarihi arasında üretilebilecek briket ürününden elde edilebileceği makul kar bedelinin (mahrum kaldığı kar bedeli) ne kadar olduğu hususlarının söz konusu briket üretimi Mozambik'te yapılacağı ve aynı yerden malzeme temin edileceği yine aynı yerden çalışacak personel temin edileceği için maliyet analizi yapılamadığını mütalaa etmişlerdir.
Davacı vekilinin, davalı vekilinin bilirkişi heyetinin 23/08/2022 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarını içerir dilekçesine karşı itirazlarının, davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına çıkartılan dava dilekçesi ve ekleri ile tensip tutanağını içerir ön inceleme duruşma gününü bildirir tebligatın usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği, davalı şirketin cevap dilekçesi sunmadığı, bu kapsamda davalı şirketin dava dilekçesinde iddia edilen hususların tamamını inkar etmiş sayılacağı, dava dilekçesinde iddia edilen hususların tamamının inkarı çerçevesinde davalı vekilinin bilirkişi heyetinin 23/08/2022 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarını içerir dilekçesi ekinde sunulan bilgi ve belgelerin savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağına tabi olmasının mümkün bulunmadığı, ayrıca davalı vekilinin davalı ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi adına çıkartılan bilirkişi heyetinin 23/08/2022 havale tarihli raporlarını ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 281. maddesi şerhini içerir duruşma gününü bildirir tebligatın usulüne uygun şekilde tebliği çerçevesinde bilirkişi raporuna karşı itiraz etme hakkı bulunduğu anlaşılmakla reddine karar verilmiştir.
Taraf vekillerinin itirazları üzerine Hatay Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılarak dosyanın 23/08/2022 havale tarihli raporu tanzim eden bilirkişi heyetine tevdi ile taraf vekillerinin itirazları ayrı ayrı ve gerekçeli olarak değerlendirilerek, taraflar, mahkememiz, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay'ın denetimine uygun ve elverişli şekilde düzenlenecek ek raporun mahkememize gönderilmesinin istenilmesi istenilmiş olup, bilirkişi heyeti 06/02/2023 tarihli ek raporlarında sonuç olarak; dava dosyasında bulunan faturalar ve tutanaklar incelendiğinde... Mak.San.ve Tic.Ltd.Şti.'nce düzenlenen faturalarında; 02.12.2020 tarih ve... no'lu fatura “Beton Parke Makinası ve Aksamları” şeklinde olup makinayı oluşturan unsurların detaylarının yer almadığını, 26.04.2021 tarih ve ... no'lu fatura “Parke Kalıbı, Profil Bant, Yağ Tankı, Elektrik Kablo Seti, Makine Yedek Ekipmanları” şeklinde olduğu ve ayrıca bu parçaların da detaylarının yer almadığını, eksik ürünler başlıklı listesinde “60 Ton'luk Çimento Silosu(1 Adet), Kilit Parke Kalıbı(1 Adet), Akordıyon 60 mm Kalıp(1 Adet), Akordiyon 80 mm Kalıp( 2 Adet), Vezir 60 mm Kalıp (1 Adet), 190x390 H190 3 Gözlü kalıp(1Adet), 190x390 H 190 6 Gözlü Dişi-Erkek Kalıp(1Adet), 150x390 H190 3 Gözlü Kalıp(2 Adet), 150x390 H 190 6 Gözlü Kalıp(lAdet), 100x190 H 190 3 Gözlü Kalıp(l1Adet), Yağ Tankı (..., Otomasyon, Profil Bant” ve 16 kalem Yedek Parça” nın da eksik geldiğine dair tutanağın dosyada mevcut olduğunu, eksik gelen ürünler başlığı altında liste edilenlerin fiyatları, malzeme listesinde yer alan her bir malın anlaşma tarihindeki piyasa değerine yansıtılan iskonto oranında indirim uygulanarak hesaplandığını, ... Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. 08.07.2021 tarih ve... no'lu faturada...(Mozambik Tesisi)” içerikli faturada mal/hizmet bedelinin 29.500-TL olduğunu, tarafların borç alacak tespitinin resmi defter kayıtlarına göre yapıldığını, döviz bedelinin beyan edilerek düzenlenen satış faturaları ile bu faturalara istinaden yapılan döviz cinsinden ödemelerin, ödeme tarihi ile TL karşılığı alınarak muhasebe kayıtlarına işlenmesi gerektiğini, geçici vergi dönemlerinde döviz bedeli borç yada alacak miktarının merkez bankasının belirlediği kurlar ile değerlemeye tabi tutulmasının zorunlu olduğunu, resmi defter kayıtlarına göre 2021 yılı sonunda ...Ltd Şti'nin,...Ltd. Şti'ye 6.528,50-TL (2.000 USD) borçlu olduğuna dair kayıt olduğunu, kök raporda belirtildiği üzere söz konusu döviz bakiyesine kur değerlemesi yapmak zorunda olunmasına rağmen değerleme yapılmadığını, 31.12.2021 tarihi itibari ile 2.000 USDx12.9775=25.955,00 TL olması gerekirken 2.000 USD karşılığı 6.528,50 TL olarak hesapların kapatıldığının görüldüğünü, davalı ve davacı arasında 2.000 USD fazla ödeme yapıldığının sabit olup resmi defter kayıtlarında söz konusu farkın TL karşılığı değerlemeye tabi tutulmadan dönem kapanışı yapıldığını mütalaa etmişlerdir.
Gerekli bilgi ve belgelerin temini akabinde dosyanın üç makine mühendisi bilirkişi ile bir Serbest Muhasebeci Mali Müşavir bilirkişiden oluşan heyete tevdi ile dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, davacı şirkete ait ticaret sicil kayıtları, davalı şirkete ait ticaret sicil kayıtları, davalı şirket tarafından... için davacı şirkete gönderilen 25/11/2019 tarih ve ... sayılı teklif belgesi, davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılan ödemelere ilişkin kayıtlar, davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen faturalar, davalı şirket tarafından davacı şirkete teslim edilen mallara ilişkin olarak tutulan tutanak, davacı şirket tarafından eksik, hatalı ve arızalı parçaların üçüncü kişilerden teminine ilişkin olarak üçüncü kişi şirketler tarafından davacı şirket adına düzenlenen proforma faturalar ve ilgili diğer evraklar, bilirkişi heyetinin 23/08/2022 havale tarihli raporları, bilirkişi heyetinin 06/02/2023 havale tarihli ek raporları ile sair deliller birlikte değerlendirilerek; davacı şirkete ait ticari defter ve belgeler üzerinde yapılan incelemeler neticesinde düzenlenen bilirkişi heyetinin 23/08/2022 havale tarihli raporları ve bilirkişi heyetinin 06/02/2023 havale tarihli ek raporları göz önünde bulundurularak, taraflar arasındaki ST 25 Makinesi, ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı (bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli * 0,5m3 tek milli, 4lü kum tankı (4*25m3), Bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kum bandı, en ZD0OMM 1 adet, 12M Tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre*8 metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk Çimento Silosu 2 adet Kilit parke kalıbı, Plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon S0MM, Vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 Gözlü, 190*390 H190 6 Gözlü Dişi-Erkek, 150*390 H190 3 Gözlü (2 adet), 150 * 390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemelere ilişkin olarak kurulan ticari alım satım anlaşması kapsamında; davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmediği, sözleşme bedelinin davalı şirkete tamamen ödenip ödenmediği, davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini gereği gibi zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleştirip gerçekleştirmediği, gerçekleştirmemiş ise hangi mallar yönünden eksik teslimin söz konusu olduğu, hangi malların zamanında teslim edildiği, anlaşmaya dahil olan her bir malın anlaşma tarihindeki piyasa değerinin ne kadar olduğu, varsa eksik teslim edilen malların bedellerinin ne kadar olduğu, bu kapsamda davacı tarafından eksik teslim iddiası çerçevesinde davacı şirket tarafından fazla ödenen bedelin ne kadar olduğu, varsa davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı gerçek veya tüzel kişilerden temin edilip edilmediği, edilmiş ise eksik teslime konu malların üçüncü gerçek veya tüzel kişiden temin edilmesi sırasında davacı şirket tarafından ödenen bedellerin ne kadar olduğu, taraflar arasındaki anlaşmaya konu ürünlerin zamanında teslim edilmiş olması ihtimalinde makinenin montajının hangi tarihte tamamlanabileceği ve davacı şirketin anlaşmaya konu makine ile üreteceğini iddia ettiği briket üretimine en erken hangi tarihte başlayabileceği, briket ürününün mahiyetinin ve niteliğinin ne olduğu, anlaşmaya konu makine ile davacı tarafından iddia edilen 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihine kadar kaç adet briket üretilebileceği, briket ürününün bir adedinin bahse konu tarihlerdeki maliyet bedelinin ne kadar olduğu, briket ürününün bir adedinin bahse konu tarihlerdeki satış bedelinin ne kadar olduğu, bu kapsamda 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihi arasında üretilebilecek briket ürününden elde edebileceği makul kar bedelinin (mahrum kaldığı kar bedeli) ne kadar olduğu hususları ile sair hususların belirlenerek, taraf vekillerinin dosya muhteviyatında bulunan bilirkişi raporlarına yönelik itirazları dikkate alınarak ayrı ayrı ve gerekçeli bir şekilde taraflar, mahkememiz ve Bölge Adliye Mahkemesi ile Yargıtay'ın denetimine uygun ve elverişli olarak uyuşmazlığı çözer ve yeni bir ek rapor ile yeni bir rapor alınmasına mahal vermeyecek şekilde düzenlenecek raporun mahkememize gönderilmesi istenilmiş olup, bilirkişi heyeti 08/09/2023 tarihli raporlarında sonuç olarak; davalı ... San. Ve Tic, Ltd.Şti firması tarafından 25/11/2019 tarihli “TEKLİFTİR” başlığı ile davacı... ve Ticaret sunulu teklif mektubu çerçevesinde toplam yapılacak iş bedelinin yedek parça listesi dahil 235.050,00-USD olduğunu, davacı yanın davalı tarafa 181.000-USD ödeme yaptığını, 179.723,97-USD mal teslimi yapıldığı dikkate alındığında davacı yanın teslim edilen makine-teçhizat ve yedek parça bedeli olarak fazladan 1.276,03-USD ödeme yaptığını, davacı yanın teslim edilmeyen otomasyon sistemi için harcadığı bedelin KDV hariç 25,00-TL, KDV dahil 29.500,00-TL olduğunu, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2020 Yılı ve 2021 yılı birim fiyatlarına göre 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihleri arasında fabrikanın haftanın 7 günü günlük 8 saat çalışması halinde kar kaybının 1.170.888,00-TL olduğunu, 10/06/2020 tarihi ile 07/06/2021 tarihleri arasında fabrikanın haftanın 5 günü günlük 8 saat çalışması halinde kar kaybının 834.264,00-TL olduğunu mütalaa etmişlerdir.
Davacı vekiline davacı... ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgeleri mahkememize sunmak üzere üzere kesin süreler verildiği, davacı vekilinin davacı... ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgeleri verilen kesin süre içerisinde mahkememize sunmadığı anlaşılmaktadır.
Gelinen bu noktada "kesin süre" kavramı üzerinde de kısaca durulmalıdır.
Davaların kısa zamanda sonuçlandırılması, adaletin bir an önce tecellisi için, taraflarca veya mahkemelerce yapılması gereken bir kısım adli işlemler sürelere bağlanmıştır. Bu sürelerin bazılarını kanun bizzat belirlerken, bir kısım sürelerin tespiti ise işin özelliğine ve tarafların durumuna göre hâkime bırakılmıştır. Kanuni süreler açıkça belirtilen ayrıcalıklar dışında kesindir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 90. maddesine göre, “Süreler, kanunda belirtilir veya hâkim tarafından tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında, hâkim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez. Hâkim, kendisinin tespit ettiği süreleri, haklı sebeple artırabilir veya eksiltebilir; gerekli gördüğü takdirde, bu konudaki kararından önce tarafları da dinler".
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 94. maddesi ise; “Kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim, tayin ettiği sürenin kesin olduğuna karar verebilir. Aksi hâlde, belirlenen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir. Bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilemez. Kesin süre içinde yapılması gereken işlemi, süresinde yapmayan tarafın, o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.” hükmünü içermektedir.
O hâlde, kanunun tayin ettiği süreler hâkim tarafından azaltıp çoğaltılamaz. Buna karşın, hâkimin belirlediği süreler ise kural olarak kesin değildir. Bu takdirde verilen ikinci süre kesindir. Ancak, hâkim kendi belirlediği sürenin kesin olduğuna da karar verebilir. Kesin sürenin tayin edilmesi hâlinde, karşı taraf yararına usuli kazanılmış hak doğacağı da kuşkusuzdur. Hemen belirtmek gerekir ki, ister kanun, isterse hâkim tarafından tayin edilmiş olsun kesin süre içerisinde yerine getirilmeyen bir işlemin bu süre geçtikten sonra yerine getirilmesine yasal olanak yoktur.
Bu şekilde kesin sürenin kaçırılması, o delile veya hakka dayanamamak gibi ağır sonuçları birlikte getirmekte, bazen davanın kaybedilmesine dahi neden olmaktadır. Bu itibarla geciken adaletin de bir adaletsizlik olduğu düşüncesinden hareketle, davaların yok yere uzamasını veya uzatılmak istenmesini engellemek üzere düzenlenen kesin süre kuralı, kanunun amacına uygun olarak kullanılmalı, davanın reddi için bir araç sayılmamalıdır. Öncelikle, kesin süreye ilişkin ara kararı her türlü yanlış anlaşılmayı önleyecek biçimde açık ve eksiksiz yazılmalı, yapılacak işler teker teker belirtilmelidir. Öte yandan, kesin süre tarafların yanında hâkimi de bağlayacağından uyulmaması halinde gereği hâkim tarafından hemen yerine getirilmelidir.
Davacı tarafın davacı... Ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgelere delil olarak dayanmaktan vazgeçmiş sayılmalarına karar verilmiştir.
Mahkememizin 16/07/2024 tarihli duruşmasının 4 nolu ara kararı gereğince, Hatay Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılarak dosyanın 23/08/2022 havale tarihli raporu ve 08/09/2023 havale tarihli ek raporu tanzim eden bilirkişi heyetine tevdi ile İzmir Ticaret Ve Sanayi Odası nezdinde Mozambik ülkesi verilerine göre 150*400*200 mm boyutundaki briketlerin üretim maliyetleri, briket üretiminde çalışan işçi ücretleri, ortalama briket satış adet fiyatlarına ilişkin olarak bulunan veriler, davacı vekilinin 12/06/2024 havale tarihli dilekçesi ekinde yer alan belgeler göz önünde bulundurularak; davalı vekilinin itirazları ayrı ayrı ve gerekçeli olarak değerlendirilerek ve kök rapor açısından oluşturulan ara kararda tespiti ve belirlenmesi istenilen hususlardan mevcut delil durumu itibarıyla tespit edilebilecek ve belirlenebilecek olan hususların tespiti ve belirlenmesi suretiyle, taraflar, mahkememiz, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay'ın denetimine uygun ve elverişli şekilde düzenlenecek ek raporun mahkememize gönderilmesi istenilmiş olup, bilirkişi heyeti 13/11/2024 tarihli ek raporlarında sonuç olarak, davalı firmanın 'Tekliftir' başlığı ile davacı firmaya teklif mektubu verdiğini, teklifin ekinde taraflar arasında düzenlenip imzalanmış bir sözleşme bulunmadığını, eklenecek yedek parça listesinde yer alan parçaların sevk irsaliyesi ile teslim edildiğini, teklifte bu parçalara iskonto işlemi uygulanmadığını, sevk irsaliyesinde yer alan ve teslim edilmediği kayıt altına alınan makine teçhizatlarından robot malzemeleri ve 2 adet piston teslimatı yapıldığını, davacının davalı tarafa 1.130,31-USD fazla ödeme yaptığının hesaplandığını, davalı tarafın otomasyon sisteminden bir kısmını teslim etmiş olduğunu,... panosu ve kontrol panosu teslim ettiğini, diğer parçaların teslim edilmediğini, taraflar arasında düzenlenmiş yazılı herhangi bir anlaşma olmadığı, kurulacak sistemin parçalarının teklif mahiyetinde olduğunu, yapılacak üretim için tarih belirtilmediğini, Briket üretiminin Mozambik'te yapılacağı göz önüne alındığında Mozambik için tesisin malzeme tedariği ve pazarlama durumu bilinmediğinden ancak üretim faaliyetine geçildikten sonra ürünün Mozabik'teki bir adedinin maliyeti ile bir adedinin satış rakamları bilinmesi durumunda bu konuda bir hesaplama yapılabileceğini, davacı yanın iddiasında işin 10/06/2020 tarihinde başlatılabilmesi için makine-teçhizat ve ekipmanların nakliye ve teslimi sonrası, deneme süresi de dahil olmak üzere 25/03/2020 tarihinde teslim edilmesi gerektiği kanaatinin belirtildiğini, makine kapasitesi ve katalog değerlerine göre yapılabilecek üretim, elde edilebilecek kar Türkiye koşulları için geçerli olduğunu, yapılan hesaplamalar ile Türkiye koşullarında ve farklı çalışma periyotlarına göre briket üretiminde makine kapasitesi, müteahhit karı belirtildiğini, dava dosyasında bulunan 11.06.2024 tarihli beyan dilekçesinde davacı şirketin Mozambik'te kurmuş olduğu fabrikaya ilişkin olarak fabrika alanının kiralanmasında danışmanlık görevi yürüten firmadan, kiralama ödemelerine ilişkin bilgi ve belgelerin bir kısmı temin edilebildiğini, davalı şirketin göndereceği malzemelerin temini ve kurulumu sonrasında imalata geçeceği düşüncesiyle fabrika/depo kiralaması yaptığını, davalı şirketin ürünleri zamanında göndermemesi, eksik göndermesi nedeniyle faaliyette bulunamadığı bu alanlara ilişkin de ödeme yapmak zorunda kaldığını, bahsi geçen ödemelerin müvekkili şirketin zararını ortaya koyduğunu, Mozambik ülkesinin koşulları gereği ticari defterlerin temin edilemediğini beyan ettiğini, dava dosyasına kira ödemesine dair ödeme belgeleri sunulduğunu, Mozambikte kiralanan deponun sadece davaya konu ticari faaliyet için mi kullanıldığı, firmanın başka bir ticari faaliyetinin bulunup bulunmadığını tespiti yapılamadığını, takdiri mahkemenin olmak üzere davacı tarafından verilen süre içinde ticari defterler dava dosyasına sunulmadığından taraflarınca ticari defterler üzerinde inceleme yapılamadığını mütalaa etmişlerdir.
Davacı vekilinin 15/04/2025 havale tarihli ıslah dilekçesi ile dava dilekçesi ile 10.000,00-TL olarak talep edilen otomasyon sistemi alacağını 19.500,00-TL arttırarak 29.500,00-TL olarak, fabrikanın 7 gün ve günde 8 saat çalışmasının olağan olduğu nazara alınarak her ne kadar bu hesaplama Türkiye koşullarına göre yapılmış ise de (Hem çalışma süresi hem de birim fiyat bakımından müvekkilin zararı daha yüksek olduğu halde) 50.000,00-TL olarak talep ettikleri kazanç kaybı alacağını 1.120.888,00-TL arttırarak 1.170.888,00-TL olarak ıslah ettiklerini beyan ettiği ve ıslah edilen bedel üzerinden eksik harcı mahkememiz veznesine yatırdığı görülmüştür.
Dava konusu edilen bir hakkın ve buna karşı yapılan savunmanın dayandığı vakıaların (olguların) var olup olmadıkları hakkında mahkemeye kanaat verilmesi işlemine ispat denir ve Türk Hukuk Lûgatında “kanıtlama, tanıtlama” olarak ifade edilmektedir (Türk Hukuk Lügatı, Ankara 2021, Cilt I, s. 595).
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 187/1. maddesi; ''İspatın konusunu tarafların üzerinde anlaşamadıkları ve uyuşmazlığın çözümüne etkili olabilecek çekişmeli vakıalar oluşturur ve bu vakıaların ispatı için delil gösterilir.'' şeklinde düzenlenmiştir.
Vakıa (olgu) ise, 03.03.2017 tarihli ve 2015/2 E., 2017/1 K. sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında; kendisine hukukî sonuç bağlanmış olaylar şeklinde tanımlanmıştır. İspatı gereken olaylar, olumlu vakıalar olabileceği gibi olumsuz vakıalar da olabilir.
Diğer taraftan hâkim kural olarak, taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan vakıaların gerçekleşip gerçekleşmediğini kendiliğinden araştıramaz. Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini taraflar ispat etmelidir. Bir davada ispat yükünün hangi tarafa ait olacağı hususu ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun “İspat yükü” başlıklı 190. maddesinde yer almakta olup; ''İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.
Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.'' şeklinde hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen maddenin birinci fıkrasında, ispat yükünün belirlenmesine ilişkin temel kural vurgulanmıştır. Buna göre, bir vakıaya bağlanan hukukî sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükünü üzerinde taşıyacaktır. İkinci fıkrada ise, karinelerin varlığı hâlinde ispat yükünün nasıl belirleneceği düzenlenmiştir
Bu hüküm, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun “İspat yükü” başlıklı 6. maddesinde yer alan: ''Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür." ifadesine paralel olarak düzenlenmiştir.
Davacı vekilince sunulan dava dilekçesinde taraflar arasındaki...n istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı (bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli * 0,5m3 tek milli, 4lü kum tankı (4*25m3), Bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kum bandı, en ZD0OMM 1 adet, 12M Tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre*8 metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk Çimento Silosu 2 adet Kilit parke kalıbı, Plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon S0MM, Vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 Gözlü, 190*390 H190 6 Gözlü Dişi-Erkek, 150*390 H190 3 Gözlü (2 adet), 150 * 390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemelere ilişkin olarak kurulan ticari alım satım anlaşması kapsamında, davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmesine rağmen davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini önemli derecede eksik gerçekleştirdiği iddiası çerçevesinde, geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği gelirinden mahrum kaldığı iddia edildiğine göre, mahrum kalınan kazanç bedeli yönünden ispat yükünün davacı taraf üzerinde bulunduğu, Mozambik ülkesinde faaliyet gösterdiği belirtilen fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan bilgi ve belgeler ile verilere ulaşılamaması, ayrıca ticari defter ve belgelere delil olarak dayanmaktan vazgeçmiş sayılmaları kapsamında iddiaların usulüne uygun deliller vasıtasıyla ispatlanamadığı kanaatine varılmıştır.
Tüm dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, Hatay Arabuluculuk Bürosunun ...Arabuluculuk numaralı Arabuluculuk Son Anlaşamama Tutanağı, davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen 25/11/2019 tarihli Tekliftir başlıklı belge, davalı şirket tarafından davacı şirket adına düzenlenen faturalar, davacı şirket tarafından davalı şirkete yapılan ödemelere ilişkin dekont suretleri, davacı şirkete ait ticaret sicil kayıtları, davalı şirkete ait ticaret sicil kayıtları,... Anonim Şirketi Antakya Şubesi nezdinde,... Vergi Kimlik numaralı... Ve Ticaret Limited Şirketine ait olarak bulunan TR... İban numaralı hesaba ilişkin 2019, 2020 ve 2021 yıllarını gösterir hesap özetleri, bilirkişi heyetinin 22/08/2022 havale tarihli raporları, bilirkişi heyetinin 06/02/2023 havale tarihli ek raporları, bilirkişi heyetinin 08/09/2023 havale tarihli raporları, bilirkişi heyetinin 13/11/2024 havale tarihli ek raporları ile sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; davaya konu uyuşmazlığın, taraflar arasındaki...i, ön istif, arka istif, palet sürme, zincirli bant, yağ tankı (bosch rexroth) toplama robotu ve ekipmanları, profil bant, 1,5 m3 tek milli * 0,5m3 tek milli, 4lü kum tankı (4*25m3), Bantlar; 12m harç bandı, en 600 mm 2 adet, 9M kum bandı, en ZD0OMM 1 adet, 12M Tartım, En 800MM 1 adet, Helezon 2 adet (6 metre*8 metre), otomasyon, plc pano, kontrol panosu (...) Kompresör, 60 Tonluk Çimento Silosu 2 adet Kilit parke kalıbı, Plak tas, baklava, akordeon 60MM, akordeon S0MM, Vezir 60 MM, Bordur 300*1000MM, 190*390 H190 3 Gözlü, 190*390 H190 6 Gözlü Dişi-Erkek, 150*390 H190 3 Gözlü (2 adet), 150 * 390 H190 6 gözlü, 100*390 H190 3 gözlü olmak üzere tüm ekipmanlar ve yine bunlara eklenecek yedek malzemelere ilişkin olarak kurulan ticari alım satım anlaşması kapsamında, davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmesine rağmen davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini önemli derecede eksik gerçekleştirdiği iddiası çerçevesinde, şimdilik davacı şirketin son ödeme tarihi itibariyle mevcut olan kur 7,6075-TL üzerinden davalı şirkete yaptığı fazladan ödeme miktarı 5.000,00-USD karşılığı 38.037,00-TL ile davacı şirketin ücretini ödemesine rağmen davalı şirket tarafından teslim edilmeyen ürünlerin sözleşme ve dava dışı şirketlerden temin etmek amacıyla ödediği 10.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte, ayrıca geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği kazanca karşılık şimdilik 50.000,00-TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketten tahsili ile davacı şirkete verilmesi taleplerine ilişkin olduğu, davalı firmanın 'Tekliftir' başlığı ile davacı firmaya teklif mektubu verdiği, teklifin ekinde taraflar arasında düzenlenip imzalanmış bir sözleşme bulunmadığı, eklenecek yedek parça listesinde yer alan parçaların sevk irsaliyesi ile teslim edildiği, teklifte bu parçalara iskonto işlemi uygulanmadığını, sevk irsaliyesinde yer alan ve teslim edilmediği kayıt altına alınan makine teçhizatlarından robot malzemeleri ve 2 adet pistonun teslimatının yapıldığı, davalı tarafın otomasyon sisteminden bir kısmını teslim etmiş olduğu,...panosu ve kontrol panosunu teslim ettiği, diğer parçaların teslim edilmediği, teslim edilmeyen malzemeler gözetildiğinde davacının davalı tarafa 1.276,03-USD fazla ödeme yaptığı, ayrıca teslim edilmeyen ürünlerden otomasyon sistemi parçalarını temin etme amacıyla KDV dahil 29.500,00-TL harcama yaptığı, taraflar arasında düzenlenmiş yazılı herhangi bir anlaşma olmadığı, kurulacak sistemin parçalarının teklif mahiyetinde olduğunu, yapılacak üretim için tarih belirtilmediğini, briket üretiminin Mozambik'te yapılacağı göz önüne alındığında Mozambik için tesisin malzeme tedariği ve pazarlama durumu bilinmediği, her ne kadar Mozambik için tesisin malzeme tedariği ve pazarlama durumu ile piyasa verilerinin tespiti amacıyla davacı vekiline davacı... ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgeleri mahkememize sunmak üzere üzere kesin süreler verildiği, davacı vekilinin davacı... ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgeleri verilen kesin süre içerisinde mahkememize sunmadığı, bu sebeple davacı tarafın davacı... Ve Ticaret Limited Şirketinin Mozambik ülkesinde kurduğu fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan ticari defter ve belgelere delil olarak dayanmaktan vazgeçmiş sayılmalarına karar verildiği, davacı şirketin anlaşma gereğince üzerine düşen ödeme yükümlülüklerini eksiksiz olarak yerine getirmesine rağmen davalı şirketin anlaşma gereğince davacı şirkete yapması gereken mal teslimini önemli derecede eksik gerçekleştirdiği iddiası çerçevesinde, geç ve eksik ifa sebebiyle davacı şirketin üretime başlayabileceği 10/06/2020 tarihinden arabuluculuk görüşmelerinin başladığı tarihe kadar üretebilecekken üretemediği ve bu sebeple satamadığı yaklaşık 4.620.000 adet briket ürününden elde edeceği gelirinden mahrum kaldığı iddia edildiğine göre, mahrum kalınan kazanç bedeli yönünden ispat yükünün davacı taraf üzerinde bulunduğu, Mozambik ülkesinde faaliyet gösterdiği belirtilen fabrikaya ve bu fabrikada yapılan üretim işleri ile varsa ticaret işlerine ilişkin olarak tutulan bilgi ve belgeler ile verilere ulaşılamaması, ayrıca ticari defter ve belgelere delil olarak dayanmaktan vazgeçmiş sayılmaları kapsamında iddiaların usulüne uygun deliller vasıtasıyla ispatlanamadığı, davacı tarafça fazla yapıldığı tespit edilen ödeme tutarı olan 1.276,03-USD'nin dava tarihindeki mevcut olan 7,6075-TL kur karşılığı Türk Lirası değerinin 9.707,40-TL olduğu, fazla ödeme iddiasına konu diğer malzemelerin teslim edildiğinin tespit edilmesi çerçevesinde bakiye bedele yönelik talebin yerinde olmadığı, davacı vekilinin 15/04/2025 havale tarihli ıslah dilekçesi ile dava dilekçesi ile 10.000,00-TL olarak talep edilen otomasyon sistemi alacağını 29.500,00-TL olarak, 50.000,00-TL olarak talep ettikleri kazanç kaybı alacağını 1.170.888,00-TL olarak ıslah ettiklerini beyan ettiği ve ıslah edilen bedel üzerinden eksik harcı mahkememiz veznesine yatırdığı, açıklanan gerekçeler dahilinde davacı tarafın dava ve ıslah dilekçeleri çerçevesinde iddialarını usulüne uygun deliller vasıtasıyla kısmen ispatladığı anlaşılmakla, açılan davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
Açılan davanın KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİ İLE,
1-a)Fazla ödenen bedelin iadesine yönelik alacak talebinin KISMEN KABULÜNE, 9.707,40-TL alacak bedelinin dava tarihi olan 31/12/2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketinden tahsili ile davacı... Ve Ticaret Limited Şirketine verilmesine, 28.329,60-TL'ye yönelik fazlaya ilişkin talebin REDDİNE,
b)Dava dışı üçüncü şahıslardan temin edilen mallara yönelik alacak talebinin KABULÜNE, 29.500,00-TL alacak bedelinin 10.000,00-TL'sine dava tarihi olan 31/12/2021 tarihinden, 19.500,00-TL'sine ise ıslah tarihi olan 15/04/2025 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalı ... Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketinden tahsili ile davacı... Ve Ticaret Limited Şirketine verilmesine,
c)Mahrum kalınan kar bedeline yönelik alacak talebinin REDDİNE,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince karar tarihi itibarıyla alınması gereken 2.678,25-TL karar ve ilam harcından, davanın açılışı sırasında peşin olarak yatırılan 1.674,23-TL harç ve 19.475,00-TL tamamlama harcının mahsubu ile fazla alınan 18.470,98-TL harcın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine,
3-Davacı tarafından yapılan 1.674,23-TL peşin harç, 59,30-TL başvurma harcı, 137,00-TL elektronik tebligat, 247,70-TL posta masrafı, 9.600,00-TL bilirkişi ücreti olmak üzere toplam 11.718,23-TL yargılama giderinden davanın kabul oranı dikkate alınarak 383,12-TL'sinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine, bakiye yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4-Davacının kendisini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca 30.000,00-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davalının kendisini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca 179.890,46-TL nispi vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,
6-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A (14) maddesi gereğince ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 1.320.00-TL zorunlu arabuluculuk yargılama giderinin 41,78-TL'sinin davalıdan, 1.278,22-TL'sinin davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,
7-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekili ve davalı vekilinin yüzlerine karşı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer ya da başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.12/06/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim...
e-imzalıdır