T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/836 Esas
KARAR NO : 2025/425
DAVA : Alacak (Ticari Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan Cezai Şart ve Katkı Payı istemli)
DAVA TARİHİ : 26/10/2022
KARAR TARİHİ : 07/05/2025
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan Cezai Şart ve Katkı Payı istemli) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
DAVA:
Davacı vekili, dava dilekçesinde; taraflar arasında arasında tanzim olunan satın alma sözleşmesi doğrultusunda davalı ...nun, ... isimli işletmesinde, sözleşme konusu ürünleri sözleşme süresi boyunca, tüketici taleplerini karşılayacak, aynı zamanda ticaretin ve hayatın olağan akışına, sözleşmenin muhteviyatına uygun miktarda düzenli ve sürekli satın almayı, satmayı ve bulundurmayı, işletmesinde sözleşme konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunulurluğunu sağlamayı, satışı kasten veya ihmalen azaltmamayı, sözleşmedeki bu ve diğer yükümlülüklerini ihlal ettiği takdirde, müvekkili şirketten aldığı 245.110,00-TL katkıyı iade ile birlikte 30.000.USD cezai şartı müvekkili şirkete ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğini, davalıya 245.110.-TL üzerinde katkıda bulunulduğunu, müvekkilinin sözleşmeden doğan tüm yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirdiği halde davalının, sözleşme konusu ürünleri sözleşme süresi boyunca, tüketici taleplerini karşılayacak, aynı zamanda ticaretin ve hayatın olağan akışına, sözleşmenin muhteviyatına uygun miktarda düzenli ve sürekli satın almadığının, satmadığının, bulundurmadığının, işletmesinde sözleşme konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunulurluğunu sağlamadığının, satışı kasten veya ihmalen azalttığının, 25.04.2022 tarihinden bu yana müvekkili şirketten ürün almadığının, bu ve diğer sebeplerle sözleşmedeki yükümlülüklerini ihlal ettiğinin tespit edildiğini, arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınmadığını bildirmiş, 30.000,00.-USD cezai şartın dava tarihinden itibaren tahakkuk edecek en yüksek döviz mevduat faizi ile birlikte ve 245.110,00.-TL katkı tutarının dava tarihinden itibaren tahakkuk edecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
SAVUNMA:
Müteveffa davalı ...'na dava dilekçesi ve ekleri tebliğ edilmiş, müteveffa davalı yasal süre içinde cevap dilekçesi sunmamıştır.
Davalının vefatından sonra mirasçıları davaya dahil edilerek tebligatlar yapılmış ise de; Eskişehir... Sulh Hukuk Mahkemesinin... karar sayılı dosyasında 07.11.2023 tarihinde verilen ve 17.11.2023 tarihinde kesinleşen kararla davalının tüm yasal mirasçılarının mirasçı kayıtsız ve şartsız olarak reddettiklerinin tespit ve tesciline ilişkin ilamın mahkememize ulaşması üzerine aynı mahkemeden terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi konusunda işlem yapılarak atanacak tasfiye memuruna ilişkin bilgilerin mahkememize bildirilmesi talep edilmiş, mahkememce 02.07.2024 tarihli kararla davalının mirasının TMK'nun 612.maddesi gereğince, iflas hükümlerine göre tasfiyesine karar verilerek tasfiye memuru olarak Eskişehir... Sulh Hukuk Mahkemesi Yazı İşleri Müdürü ... görevlendirilmiş, tasfiye memuruna dava dilekçesi, ekleri ve duruşma günü tebliğ edilmesine rağmen tereke tasfiye memuru yazılı bir bildirimde bulunmadığı gibi duruşmalara da katılmamıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Dava, taraflar arasında düzenlenen varlığı ve içeriği uyuşmazlık konusu olmayan satın alma sözleşmesinin davalı tarafından ihlal edildiği iddiası ile katkı payının iadesi ve cezai şarta ilişkin alacağın tahsili istemine ilişkindir.
Davacı taraf, dava dilekçesinde; davacının, sözleşmeden doğan tüm yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirdiği ve sözleşmede kararlaştırılan katkı payı ödediği halde davalının, sözleşme konusu ürünleri sözleşme süresi boyunca, tüketici taleplerini karşılayacak, aynı zamanda ticaretin ve hayatın olağan akışına, sözleşmenin muhteviyatına uygun miktarda düzenli ve sürekli satın almamak, satmamak, bulundurmamak, işletmesinde sözleşme konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunulurluğunu sağlamamak, satışı kasten veya ihmalen azaltmak, 25.04.2022 tarihinden sonra davacı şirketten ürün satın almamak suretiyle sözleşme hükümlerini ihlal ettiği, buna bağlı olarak sözleşme hükümleri gereği davalının katkı payını iade etmesi gerektiği gibi sözleşmede kararlaştırılan cezai şart bedelini ödemesi gerektiği iddiasında olup, davalı tarafça hiçbir savunma yapılmamıştır.
Taraflar arasında düzenlenen 06.11.2021 tarihli satın alma sözleşmesinin varlığı ve içeriği konusunda taraflar arasında uyuşmazlık yoktur. Sözleşmenin müteveffa davalı ...'nun işlettiği ... unvanlı işletme için yapıldığı, sözleşme içeriği ile bellidir.
Sözleşmenin ikinci maddesinde davalının, işletmesi için satın almayı taahhüt ettiği asgari alım miktarlı gösterilmiş, dokuzuncu maddesinde davacı şirketin, müteveffa davalının işletmesine destek amacıyla KDV dahil 245.110,81 TL nakit ve ürettiği ürünleri vermek suretiyle katkıda bulunacağı, on üçüncü maddesinde ise davalının, sözleşme süresi içinde işyerini çalıştırmaması, işletmesinde sözleşme konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunurluğunun sağlamaması ve/veya kasten veya ihmalen azaltması, her türlü malzemenin usulüne uygun şekilde ekte belirten yerlerde kullanmaması, ........... sözleşme hükümlerinden herhangi birine aykırı hareket etmesi halinde davalının, davacıdan almış olduğu tüm yardım ve yatırımların bedelini bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte davacıya iade etmeyi ve ayrıca cezai şart olarak 30.000k,00 Amerikan Dolarını bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte hiçbir ihtara hacet kalmaksızın davacıya nakden ve defaten ödemeyi peşinen kabul ve taahhüt ettiği, davalının sözleşmenin tacirler arasında akdedilen ticari bir sözleşme olduğunu beyan ile ileride veya ihtilaf halinde cezai şarttan indirim yapılmasını istemeyeceğini peşinen kabul ettiği, davalının diğer bira firmalarına ait ürünleri satması durumunda sözleşmede yer alan cezai şart hükümlerine başvuralamayağı kararlaştırılmıştır.
Davanın niteliği, uyuşmazlık noktaları, taraflar arasındaki sözleşme ve davacı tarafın iddiaları göz önünde tutulduğunda, uyuşmazlığın taraflara ait ticari defter ve kayıtlar ile dosyaya sunulan deliller üzerinde bilirkişi incelemesi yapılması suretiyle çözülmesinin mümkün ve yeterli bulunduğu dikkate alınarak, yapılan araştırmalar sonucunda davalının ticari defterlerine ulaşılmış, bu amaçla Eskişehir Asliye Ticaret Mahkemesine talimat yazılmış, talimat yoluyla alınan 17.03.2025 tarihli bilirkişi raporunda; davalı müteveffanın, 2021 ve 2022 yılına ait defterlerini usulüne uygun olarak tutulmasına rağmen 2022 yılı defterlerinin açılış onaylarının bulunmasına karşılık yevmiye defterinin noter kapanış onayı bulunmaması nedeniyle 2022 yılı defterlerinin delil teşkil etme özelliği taşımadığı, sözleşme kapsamında davacı tarafça, davalı müteveffaya 10.11.2021 tarihi ile başlayan ve 31.01.2022 tarihindeki son ödeme ile sona eren ödemelerle toplam 282.601,04 TL katkı payı ödemesinin yapıldığı, davalı müteveffanın 10.11.2021 tarihi ile 20.04.2022 tarihleri arasında toplam 481.070,56 TL tutarında ürün satın aldığını, sözleşmede asgari miktarların litre olarak belirlenmesine karşılık faturaların adet üzerinden düzenlenmesi nedeniyle sözleşmeye uygun litrede ürün alınıp alınmadığının hesaplanamadığı, 25.04.2022 tarihinden sonra ise hiç ürün satın alınmadığı, bu nedenle davalı müteveffanın sözleşmede kararlaştırılan ürünlerden uygun miktarda düzenli ve sürekli satın alma, satma, bulundurma yükümlülüğünü ihlal ettiği, buna bağlı olarak aldığı katkı payını iade etmesi ve cezai şart ödemesi gerektiği, 31.12.2023 tarihli bilançoya göre; davalının, işletmesinin öz sermaye tutarının 830.763,60 TL olup, ödenmesi taahhüt edilen 30.000,00 USD cezai şarttan daha düşük olması nedeniyle cezai şartın tamamının ödenmesi halinde davalı müteveffanın işletmesinin mahvına sebep olacağı tespit edilmiştir.
Taraflar arasında düzenlenen 06.11.2021 tarihli satın alma sözleşmesinin varlığı ve içeriği konusunda taraflar arasında uyuşmazlık yoktur. Sözleşmenin müteveffa davalı ...'nun işlettiği... unvanlı işletme için yapıldığı, sözleşme içeriği ile bellidir.
Sözleşmenin ikinci maddesinde davalının, işletmesi için satın almayı taahhüt ettiği asgari alım miktarlı gösterilmiş, dokuzuncu maddesinde davacı şirketin, müteveffa davalının işletmesine destek amacıyla KDV dahil 245.110,81 TL nakit ve ürettiği ürünleri vermek suretiyle katkıda bulunacağı, on üçüncü maddesinde ise davalının, sözleşme süresi içinde işyerini çalıştırmaması, işletmesinde sözleşme konusu ürünlerin aktif ve faal şekilde bulunurluğunun sağlamaması ve/veya kasten veya ihmalen azaltması, her türlü malzemenin usulüne uygun şekilde ekte belirten yerlerde kullanmaması, ........... sözleşme hükümlerinden herhangi birine aykırı hareket etmesi halinde davalının, davacıdan almış olduğu tüm yardım ve yatırımların bedelini bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte davacıya iade etmeyi ve ayrıca cezai şart olarak 30.000,00 Amerikan Dolarını bankalarca uygulanan en yüksek kredi faizi ile birlikte hiçbir ihtara hacet kalmaksızın davacıya nakden ve defaten ödemeyi peşinen kabul ve taahhüt ettiği, davalının sözleşmenin tacirler arasında akdedilen ticari bir sözleşme olduğunu beyan ile ileride veya ihtilaf halinde cezai şarttan indirim yapılmasını istemeyeceğini peşinen kabul ettiği, davalının diğer bira firmalarına ait ürünleri satması durumunda sözleşmede yer alan cezai şart hükümlerine başvuralamayağı kararlaştırılmıştır.
Tüm dosya kapsamı, toplanan deliller, davalının defter ve kayıtları üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi sonunda düzenlenen 17.03.2025 tarihli rapor içeriği, davacı ile müteveffa davalı arasında düzenlenen davaya konu sözleşme hükümleri ile; davacı ile davalı taraf arasında davaya konu adi yazılı 06.11.2021 tarihli satın alma sözleşmesinin varlığı ve içeriği konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmadığı, sözleşmenin müteveffa davalının işletiminde bulunan ... unvanlı işyeri için yapıldığı, sözleşmede bir sürenin ön görülmediği, geçici 1.madde hükmünde, rekabet kurulunun 21.06.2019 tarihli... sayılı kararının münhasırlığa ilişkin maddelerinin yürütmesinin durdurulması ve/veya iptal edilmesi yahut piyasa koşullarına göre yeniden münhasırlık yetkileri ihtiva eden hakların tanınması halinde, davalının işletmesinde rakip firma ürünleri bulundurmamayı ve miktar taahhüdünü içeren süreli yeni bir sözleşme akdedeceğinin aksi halde sözleşme hükümlerini ihlal etmiş sayılacağının bu suretle sözleşmede kararlaştırılan cezai şartı ödemeyi kabul ve taahhüt ettiğinin kararlaştırıldığı, sözleşme hükümleri uyarınca müteveffa davalının, sözleşme yürürlükte kaldığı sürece davacıya ait ürünleri sözleşmede belirtilen asgari miktarlarda satın almayı, işyerinde bulundurmayı, satmayı taahhüt etmesine rağmen bilirkişi raporunda belirlendiği üzere davalı müteveffanın 10.11.2021 tarihinden itibaren ürün satın almaya başlamasından sonra 20.04.2022 tarihine kadar ürün satın almaya devam ettiği, bu tarihten sonra hiçbir ürün satın almadığı, davalı tarafça ürün satın alınmaması konusunda haklı görülebilecek ve mücbir bir sebep bildirilmediği, her ne kadar faturaların sözleşmeye uygun olarak düzenlenmemesi nedeniyle satın alınan ürünlerin sözleşmede kararlaştırılan asgari miktarda satın alınıp alınmadığı belirnememiş ise de; sözleşmenin taraflarca feshedilmediği 20.04.2022 tarihinden dava tarihine kadar olan süre içinde de yürürlükte olmasına rağmen davalının 20.04.2022 tarihinden sonra hiç ürün almayarak sözleşme hükümlerini ihlal ettiği, buna bağlı olarak davalının sözleşmenin 13.maddesi uyarınca, davacı tarafça, davalıya karşılıksız olarak ödenen katkı payını ödemekle birlikte cezai şart ödemekle yükümlü olduğu, bilirkişi raporunda, davalı tarafın defterlerine göre davacı tarafça, davalıya ödenen katkı payının 282.601,04 TL olarak belirlendiği, dava dilekçesinde talep edilen katı payının 245.110,00 TL olduğu dikkate alındığında katkı payı istemi yönünden davanın kabulü ile 245.110,00 TL katkı payı bedelinin davalı tahsili konusunda sözleşmede kararlaştırılan yasal koşulların oluştuğu, dava dilekçesinde, dava tarihinden itibaren katkı payına avans faizi işletilmesi talebinin tarafların tacir olup alacağın ticari sözleşmeden kaynaklanması nedeniyle yasal normlara ve taraflar arasındaki sözleşmeye uygun olduğu dikkate alınarak, 245.110,00 TL katkı payı bedelinin dava tarihinden tahsil tarihine kadar işleyecek avans faizi ile müteveffa davalının terekesinden alınarak davacıya verilmesine karar vermek gerekmiştir.
Davacı taraf, sözleşmede kararlaştırılan 30.000,00 USD cezai şartın tahsili talebinde bulunmuştur. Yukarıda açıklanan gerekçelerle cezai şart istemi yönünden de taraflar arasındaki sözleşme hükümleri uyarınca yasal ve sözleşmeye ilişkin koşullar oluşmuştur. Ancak bilirkişi raporunda, davalı müteveffanın sözleşmeye konu ... unvanlı işletmesinin 31.12.2023 tarihli bilançosuna göre öz sermaye tutarının 830.753,60 TL olduğu, cezai şartın tamamına hükmedilmesi halinde bunun müteveffa davalının işletmesinin mahvına sebep olacağı belirtilmiştir.
Bilirkişi raporunda davalının, 10.11.2021 tarihinden 20.04.2022 tarihine kadar satın aldığı ürünlerin tutarı göz önünde tutulduğunda davalı müteveffaya ait ... adlı işletmenin satın alma dönemindeki sosyal ve ekonomik koşullara göre tacir işletmesi niteliğinde olsa da esnaf işletmesine yakın miktarda cirosunun bulunduğu, davalının bu nitelikteki işletmesi ile davacının sıfatı ve ekonomik gücü kıyaslandığında belirlenen cezai şartın tarafların statüsüne uygun olmayıp, aşırı yüksek oranda olduğu, cezai şartın tamamına hükmedilmesi halinde bunun davalının ve işletmesinin mahvına sebep olacağı, davalının işletmesinin öz sermaye tutarı ve niteliği, sözleşmede cezai şartın yabancı para ile belirlenip, yabancı paranın zaman zaman yüksek oranda artış göstermesi nedeniyle tahsili zamanındaki Türk Lirası karşılığı ile ülkemizdeki ekonomik koşullar ve paranın genel satın alma gücü dikkate alındığında, TBK'nun 182(3)maddesi gereği, cezai şarta ilişkin alacağın davalının mahvına yol açmayacak bir miktara indirilmesinin usul, yasa ve dosya kapsamı gereği olduğu göz önünde tutularak 30.000,00 USD cezai şartın 2.000,00 USD indirilmesine, cezai şartın sözleşme hükmü uyarınca, yabancı para üzerinden hükmedilmesi nedeniyle dava tarihinden itibaren tahsil tarihine kadar 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesinde belirtilen nitelikte faizi ile müteveffa davalının terekesinden alınarak davacıya verilmesine, davacı tarafın cezai şart alacağı yönünden 28.000,00 USD'lik fazlaya ilişkin isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan gerektirici nedenlerle:
1-Dava konusu katkı payı alacağına ilişkin davanın KABULÜ İLE;
245.110,00 TL katkı payı bedelinin 26.10.2022 tarihinden tahsil tarihine kadar işleyecek avans faizi ile müteveffa ... terekesinden alınarak davacıya verilmesine,
2-Dava konusu cezai şart alacağına ilişkin davanın KISMEN KABULÜ İLE;
2.000.00 USD cezai şart alacağının, 26.10.2022 tarihinden tahsil tarihine kadar 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesi uyarınca işleyecek kamu bankalarının yabancı mevduat hesabına ödedikleri en yüksek faizi ile birlikte fiili ödeme tarihteki TCMB döviz satış kuru üzerinden hesaplanacak Türk Lirası karşılığının, müteveffa ... terekesinden alınarak davacıya verilmesine,
3-Davacı tarafın cezai şart alacağı yönünden 28.000,00 USD'lik fazlaya ilişkin isteminin reddine,
4-Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken 19.290,59 TL karar ve ilam harcından peşin yatırılan 13.715,12 TL harcın indirilmesi ile geriye kalan 5.575,47 TL karar ve ilam harcının, müteveffa ... terekesinden tahsili ile Hazineye gelir kaydına,
5-Davanın kabul edilen bölümü için davacı yararına A.A.Ü.T.'nin 13 (1) mad. uyarınca takdir edilen 45.183,65 TL vekalet ücretinin, müteveffa ... terekesinden alınarak davacı tarafa verilmesine,
6-Davanın reddedilen bölümünün TBK'nun 182(3)maddesi hükmü gereği takdiren indirilen cezai şart alacağına ilişkin olması nedeniyle, arabuluculuk ücretinin tamamından davalı tarafın sorumlu olduğu dikkate alınarak; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A (14) maddesi uyarınca 3.120,00-TL arabuluculuk ücretinin, müteveffa ... terekesinden tahsili ile Hazineye gelir kaydına,
7-Davanın reddedilen bölümünün TBK'nun 182(3)maddesi hükmü gereği takdiren indirilen cezai şart alacağına ilişkin olması nedeniyle, yargılama giderlerinin tamamından davalı tarafın sorumlu olduğu dikkate alınarak; davacı tarafça yapılan 80,70 TL başvurma harcı, 13.715,12 TL peşin nispi harç, 63,00 TL altı adet elektronik tebligat gideri, 1.659,00 TL on bir adet posta masrafı, 4,25 TL dört adet kep müzekkere reddiyatı ile 4.000,00 TL bilirkişi ücretinden oluşan toplam 19.522,07 TL yargılama giderinin müteveffa ... terekesinden alınarak davacıya verilmesine,
8-Davacı tarafça peşin yatırılan gider avansından artan gider avansının HMK'nun 333. maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde, davacı tarafa iadesine,
Davacı vekilinin yüzüne karşı, davalı tereke tasfiye memurunun yokluğunda HMK'nun 343 ve 345. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde Mahkememize veya Mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesi'ne verilecek bir dilekçe ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 07/05/2025
Başkan ...
e-imza
Üye ...
e-imza
Üye ...
e-imza
Katip ...
e-imza