T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/651 Esas
KARAR NO : 2025/420
DAVA : Ticari Şirket (Genel Kurul Kararının İptali İstemli)
DAVA TARİHİ : 29/08/2023
KARAR TARİHİ : 06/05/2025
Mahkememizde görülmekte olan Ticari Şirket (Genel Kurul Kararının İptali İstemli) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
Davacı vekili tarafından Mahkememize sunulan dava dilekçesinin incelenmesinde özetle : Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin “Tarife Tespit Esasları”” başlıklı 4'üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca 04.01.2012 tarihli ve 28163 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliğinin 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde tanımı yapılan normal beyaz ekmeğin fiyatına ilişkin yeni tarifenin belirlenmesi için İzmir Ticaret Odasının çağrısı üzerine 11.07.2023 tarihinde İzmir Ticaret İl Müdürlüğü, Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği ile İzmir Ticaret Odası temsilcilerinden teşkil komisyon tarafından bir değerlendirme toplantısı gerçekleştirilmiş olup, söz konusu toplantıda, İzmir Ticaret Odası Yönetim Kurulunun 04.07.2023 tarihli ve... sayılı kararı doğrultusunda, 09.Ekmek Unlu Mamuller Grubu Meslek Komitesinin belirlediği 200 gram ağırlığındaki ekmeğin 7,00-TL fiyattan satılması yönündeki talebi değerlendirilmiş ve söz konusu talep komisyon üyelerinden Ticaret İl Müdürlüğü ile Tarım ve Orman İl Müdürlüğü temsilcilerinin ekmek fiyat tarifesinin aynı fiyat (210 gram 5,00-TL) düzeyinde kalması ve artış yapılmaması yönündeki görüşlerine karşı diğer üyelerin uygun görüş bildirmeleri ile neticelenmiştir.
İzmir Ticaret Odasının 11.07.2023 tarihli ve... sayılı yazısı ile Ticaret Bakanlığına tarifeye ilişkin görüşü sorulmuş alınan 20.07.2023 tarihli ve ... sayılı cevabi yazıda özetle; ekmek fiyat tarifeleri belirlenirken ekmeğin maliyet unsurları ile tüketicinin ihtiyaç ve alım gücü arasında bir dengenin kurulması gerektiği, bu suretle yapılan değerlendirme neticesinde, Odanın çalışma alanında uygulanmak üzere bir kilogram ekmeğin fiyatının 32,50 TL (200 gr 6,50-TL) olacak şekilde yeni tarife belirlenmesinin uygun olduğu bildirildiğini, ancak, İzmir Ticaret Odasının Valiliğimize muhatap 28.07.2023 tarih ve ... sayılı yazılarında, azami ekmek fiyat tarifesi olan 200 gram 7,00-TL'lik tarifenin İzmir Ticaret Odası Meclisinin 26.07.2023 tarih ve ...sayılı kararı ile yürürlüğe girdiği bildirilmiş ve söz konusu yazı 28.07.2023 tarihinde Valiliğimize tebliğ edildiğini, söz konusu ekmek fiyat tarifesi Valilik Makamınca uygun bulunmadığından Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 6 ve 7 nci maddeleri maddeleri uyarınca tarifeye itiraz edilerek Valilik Makamının onayı ile bir komisyon oluşturulmuştur. Oluşturulan itiraz komisyonu, İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği ile İzmir Ticaret Odası temsilcisinin katılımıyla 08.08.2023 tarihinde toplantı gerçekleştirmiş olup, itiraza konu İzmir Ticaret Odası Meclisinin 26.07.2023 tarih ve 11 sayılı kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren 200 gram 7,00 TL'lik azami ekmek fiyat tarifesine ilişkin gerçekleştirilen müzakereler sonucu söz konusu tarife oyçokluğu ile onaylanmış olup, karar 08.08.2023 tarihinde ilgililere tebliğ edildiğini, ekmek maliyetini oluşturan unsurlaron, şartlara göre değişkenlik gösterse de genel olarak un gideri, genel imalat giderleri işçilik ve yasal yan ödemeler, imalatçı karı, bayi karı, katma değer vergisi gibi kalemlerden oluştuğunu, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Aralık 2022- Haziran 2023 ayları arasındaki Tüketici Fiyat Endeksinde (TÜFE) *021,2, Üretici Fiyat Endeksinde (ÜFE) ise *414,5 oranında artış olduğu, müvekkil kurum tarafından itiraz edilen 17.07.2023 tarihli yeni ekmek tarifesinde ise 210 gramı 5,00 TL olan (kg. fiyatı 23,81) olan ekmeğin 047 oranında bir artış ile 200 gramı 7,00 TL(kg. fiyatı 35,00 TL) olarak belirlendiğini, mevcut haliyle ekmeğin fiyatında objektif girdi maliyet verileri dikkate alınmayarak, resmi enflasyon verileri üstünde artış yapılmıştır. Ticaret Bakanlığının davakonusu tarifeye ilişkin görüşü de “Ekmek fiyat tarifeleri belirlenirken ekmeğin maliyet unsurları ile tüketicinin ihtiyaç ve alım gücü arasında bir denge kurulması gerektiği bu suretle ekmeğin fiyatının 200 gr 6,50 TL olacak şekilde belirlenmesi yönündedir. ” denilmek suretiyle bu doğrultuda olduğunu,
Mevcut durum göz önünde bulundurulduğunda yapılan fiyatlandırma işleminin hakkaniyetsiz olduğu, her ne kadar yapılacak yargılama hukuk mahkemesinde görülecek olsa da meslek kuruluşlarının kamu kurumu niteliği taşıdıkları, toplumun genelini ilgilendiren kararlarında ölçülülük ilkesini göz ardı etmeden karar vermeleri gerektiği hususları göz önünde bulundurularak söz konusu tarife HMK 389 ve devamı hükümleri gereği tedbiren durdurulması gerekmektedir. Her ne kadar Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 7. maddesinde tarifenin reddi halinde ilgili odanın Ticaret Mahkemesine itirazda bulunabileceği ifade edilmiş ise de komisyonun tarifeyi onaylaması yada onaylamaması yönündeki tüm kararlarına karşı ilgililer adli yargıda itirazda bulunma hakkına sahiptirler. Nitekim Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2017/2303E ve 2018/2258K nolu kararı da bu doğrultudadır. Yukarıda izah edilen nedenlerle itiraza konusu fiyat tarifesinin iptali ve 200 gr 6,50-TL olarak tebdili için müvekkil kurum adına iş bu itirazın yapılması zorunluluğu hasıl olduğunu, izah edilen ve mahkemenizce re'sen dikkate alınacak gerekçelerle öncelikli olarak ilgili tarifenin tedbiren durdurulmasına, kararın yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda kaldırılmasına, mahkemenizce re'sen gözetilecek hususlar doğrultusunda tarifenin 6,50 TL tebdiline, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı İzmir Ticaret Odası vekilinin mahkememize sunmuş olduğu cevap dilekçesinde özetle :5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelikte düzenlendiğini, Söz konusu Yönetmeliğin "Tarife Tespit Esasları" başlıklı 4'üncü maddesinde; “Odalar, bu Yönetmeliğin 1 inci maddesinde belirtilen mal ve hizmetlere ilişkin tarifeleri kendi üyeleriyle ilgili olarak düzenleyebilir. Birden fazla odaya kayıtlı bulunan üyelerce üretilen mal ve hizmetlere ilişkin tarifeler, üretilen mal ve hizmetin tacir, deniz taciri ve sanayici vasfıyla bağlantısı dikkate alınarak ilgili oda tarafından tanzim edilir.Tarifeler, yönetim kurulunun teklifi ve meclisin onayıyla yürürlüğe girer. Tarifelerin tespitinde ilgili meslek komitesinin görüşü alınır. Meslek komitesi en geç onbeş gün içinde görüşünü bildirmek zorundadır. Ancak, 4/1/2012 tarihli ve 28163 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliğinde tanımlanan ekmeğe ilişkin tarifenin belirlenmesi aşamasında yönetim kurulu; onbeş gün içinde Ticaret İl Müdürü ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürü ile esnaf ve sanatkarlar odaları birliği, tarifeyi düzenleyen oda ve ilgili belediyenin temsilcilerinden oluşan heyetin değerlendirmesini alır. Heyetin değerlendirmesi ve ilgili meslek komitesinin görüşü de dikkate alınarak yönetim kurulunca oluşturulan ekmek tarifesine ilişkin teklif, Gümrük ve Ticaret Bakanlığının görüşünün alınmasından sonra yapılacak ilk toplantıda meclisin onayına sunulur. Yönetim kurulu, odaya yapılan başvuruları en geç bir ay içinde sonuçlandırarak meclisin onayına sunar. Meclis, bu teklifi en geç bir ay içinde görüşerek onaylar veya reddeder. Tarifelerin reddi halinde, yönetim kurulu, meclisin ret gerekçelerini de dikkate alarak yeni tarifeleri ret tarihinden itibaren yapılacak ilk meclis toplantısında meclisin onayına sunar. Bu toplantıda tarifeler karara bağlanır.Odalar, tarifeleri serbest bırakamaz ve tarife vermekten kaçınamaz. Tarifelerde yer alan fiyatlar azami hadleri gösterir.” hükmünün yer aldığını, yönetmeliğin yukarıda belirtilen maddesi uyarınca oluşan heyetin değerlendirmesi ve ilgili meslek komitesinin görüşü de dikkate alınarak yönetim kurulunca oluşturulan 2023 yılı ekmek azami fiyat tarifesine ilişkin teklif, Ticaret Bakanlığının görüşünün alınmasından sonra müvekkili Oda'nın 26.07.2023 tarih ve 11 sayılı Meclis toplantısında Meclisin onayına sunulmuş ve oy birliği ile kabul edildiğini, ekmeğin maliyet unsurları içinde önemli yer tutan unda 31.05.2023 tarihi itibariyle tahsisatın kaldırılmış olması ekmeklik un maliyetinde yaklaşık %40 civarında artışa neden olduğunu, asgari ücret 2023 yılının ikinci yarısı itibariyle %34 arttığını, Girdi unsurları içinde yer alan akaryakıt fiyatlarının uluslararası piyasa fiyatları ve döviz kurundaki dalgalanma nedeniyle ve genellikle de yukarı yönlü artışı un nakliyesi ve ekmek sevkiyatı maliyetlerindeki öngörüyü zorlaştırdığını, 2023 yılı Mayıs ayı itibariyle konut, ibadethane ve cemevlerinde kullanılan doğalgaz fiyatlarının sıfırlanması TÜFE bazlı enflasyonun düşük çıkmasında önemli bir rol oynarken, üretimde kullanılan doğalgaz fiyatlarında normal ticari tarife uygulanmaya devam ettiğini, ayrıca, başta Dolar ve Euro olmak üzere döviz kurundaki yükseliş üretim ve tüketim mallarında genel bir fiyat artışına neden olduğunu, özetlenen ekmek üretimindeki ana girdileri ile maya, yağ, su, temizlik, tamir-bakım vb. gider kalemlerinde meydana gelen maliyet artışları müvekkili Oda'nın 200 gram ekmeğin 2023 yılı azami fiyat tarifesinin 7-TL olarak belirlenmesinin gerekçelerini oluşturduğunu, Dilekçelerinde değindikleri tüm bu hususlar dikkate alındığında müvekkili Odanın Meclisince alınan kararın günümüzün mevcut ekonomik koşullarına uygun olarak verildiğini, müvekkili Oda tarafından belirlenen 2023 yılı ekmek azami fiyat tarifesinin onaylanmasını, haksız olarak ikame edilen davanın reddi ile yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yüklenmesine karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.
Dilekçelerin teatisi aşaması usulüne uygun tamamlanmakla taraf teşkili sağlanmış ve yine usulüne uygun olarak tahkikat aşamasına geçilmiştir.
DELİLLER:
İzmir Ticaret Odası vekili tarafından sunulan 11/09/2024 tarihli dilekçe ve ekinde sunulan meclis kararı, 03/02/2025 havale tarihli SMMM bilirkişi ... tarafından hazırlanan bilirkişi ek raporu dosyamız arasındadır.
Mahkememizce verilen ara karar kapsamında SMMM Bilirkişi... tarafından hazırlanan 03/02/2025 havale tarihli bilirkişi raporun dosyaya sunulduğu ve taraflara usulüne uygun olarak tebliğ edildiği görülmüş, incelenmesinde,"2020 Mart ayında başlayan pandemi ve takiben 2022 Şubat ayında Rusya ile buğday tedarikçisi Ukrayna arasındaki savaşın etkisiyle dünyada olduğu gibi ülkemizde de buğday fiyatlarının yanısıra enerji fiyatlarındaki yükselme neticesinde ekmek fiyatlarında oluşan zam baskısının giderilmesi ve artan fiyatlardan geniş toplum kesimlerinin etkilenmemesi için Hazine desteğinin sağlandığı, destek sayesinde 7,5 TL/kg olan buğdayın un fabrikalarına 4,5 TL/kg ile verildiği dönemde 500-550 TL olan 1 çuval unun fırınlara ortalama 340,00 TL' ndan satıldığı, bu sayede ekmek fiyatlarının artışının önlenebildiği, 31/05/2023 tarihinden sonra Hazine desteğinin ve sübvanseli un uygulamasının sonlanması ile un fiyatlarının ortalama 550,00 TL olan piyasa fiyatları ile dengelendiği ve Davacı idarece 2022/12. Ay ile 2023/07. Aylar arası dönemde TÜFE' nin %21,2, Yİ-ÜFE' nin ise %14,5 oranında artış gösterdiğini, T.C. Ticaret Bakanlığının 32,5 TL/kg. (6,50 TL/200 gr.) görüşünü de dayanak göstererek, ekmek fiyatlarında davalı... meclisince yapılan % 47 artışın yüksek olduğunu,TCMB' nca, Türkiye İstatistik Kurumu' nun (TÜİK) hesapladığı tüketici fiyat endeksine (TÜFE)göre oluşturulan Enflasyon hesaplayıcısının en yeni mal ve hizmet sepetini kullanarak yaptığı oranlama ile hesaplamada 2022/12. Aydaki 100,00 TL tutarındaki mal sepetinin, 2023/07. Ayında 131,14 TL edeceği, diğer bir ifade ile iki tarih arasındaki TÜİK' in baz aldığı mal sepeti kapsamındaki fiyat artışının %31,14 olduğu,TÜİK tarafından hazırlanan TÜFE ile Yİ-ÜFE istatistiklerinin çok çeşitli mal gruplarını içerdiği ve spesifik olmadığı gözetildiğinde, ekmek maliyetini oluşturan temel bileşenler ile işletme giderleri içerisinde ağırlığı olan kalemlerin gözetilmesi gerektiğinin değerlendirildiği,2022/12- 2023/07. Aylar arasında ekmek temel bileşenlerinin ağırlıklı fiyat artış oranının %57,92 olduğu,Aynı dönemde, işletme giderlerinde ağırlığı olan kalemlerdeki fiyat artış oranlarının % 107,30- 29,11 ve 28,05 olduğu, Aynı dönemde... meclisinin ekmek fiyatlarındaki artış oranını (35,00 TL/23,81 TL=) % 47 olarak belirlediği, artış oranının temel bileşenlerdeki % 57,92 artış oranının gerisinde kaldığı,Ancak diğer işletme (işçilik, enerji, kira) giderlerinin, maliyet içerisindeki ağırlıklarının değişken olduğu,Gözetildiğinde ekmek fiyatında yapılan artışın, maliyetlerdeki artışın gerisinde kaldığı değerlendirilmekle birlikte, ekmek fiyat tarifeleri belirlenirken maliyet unsurları ile tüketicinin ihtiyaç ve alım gücü arasında bir denge kurulması gerektiğine ilişkin somut maliyet/sosyal fayda yaklaşımına ilişkin hukuki değerlendirmenin Sayın Mahkemeye ait olduğuna,İlişkin değerlendirmelerimiz Sayın Mahkemeye saygıyla arz olunur. "şeklinde kanaat belirtildiği, davacı tarafça bilirkişi raporuna itiraz edildiği görülmüştür.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda; tarafların iddia ve savunmaları, deliller ve tüm dosya kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlığın; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği ile İzmir Ticaret Odası temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilen İzmir Ticaret Odasının 26/07/2023 tarih ve 11 sayılı kararının 08/08/2023 tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren 200 gram 7,00 TL'lik ekmek tarifesine ilişkin onaylanan genel kurul kararın iptali davası olduğu tespit edildi.
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde: alınan bilirkişi raporu nazara alınarak, ülkemizde de buğday fiyatlarının yanısıra enerji fiyatlarındaki yükselme neticesinde ekmek fiyatlarında oluşan zam baskısının giderilmesi ve artan fiyatlardan geniş toplum kesimlerinin etkilenmemesi için Hazine desteğinin sağlandığı, destek sayesinde 7,5 TL/kg olan buğdayın un fabrikalarına 4,5 TL/kg ile verildiği dönemde 500-550 TL olan 1 çuval unun fırınlara ortalama 340,00 TL' ndan satıldığı, bu sayede ekmek fiyatlarının artışının önlenebildiği, 31/05/2023 tarihinden sonra Hazine desteğinin ve sübvanseli un uygulamasının sonlanması ile un fiyatlarının ortalama 550,00 TL olan piyasa fiyatları ile dengelendiği ve davacı idarece 2022/12. Ay ile 2023/07.Aylar arası dönemde TÜFE' nin %21,2, Yİ-ÜFE' nin ise %14,5 oranında artış gösterdiğini, T.C. Ticaret Bakanlığının 32,5 TL/kg. (6,50 TL/200 gr.) görüşünü de dayanak göstererek, ekmek fiyatlarında davalı ... meclisince yapılan % 47 artışın yüksek olduğunu TCMB' nca, Türkiye İstatistik Kurumu' nun (TÜİK) hesapladığı tüketici fiyat endeksine (TÜFE) göre oluşturulan Enflasyon hesaplayıcısının en yeni mal ve hizmet sepetini kullanarak yaptığı oranlama ile hesaplamada 2022/12. Aydaki 100,00 TL tutarındaki mal sepetinin, 2023/07. Ayında 131,14 TL edeceği, diğer bir ifade ile iki tarih arasındaki TÜİK' in baz aldığı mal sepeti kapsamındaki fiyat artışının %31,14 olduğu, TÜİK tarafından hazırlanan TÜFE ile Yİ-ÜFE istatistiklerinin çok çeşitli mal gruplarını içerdiği ve spesifik olmadığı gözetildiğinde, ekmek maliyetini oluşturan temel bileşenler ile işletme giderleri içerisinde ağırlığı olan kalemlerin gözetilmesi gerektiğinin değerlendirildiği,2022/12- 2023/07. Aylar arasında ekmek temel bileşenlerinin ağırlıklı fiyat artış oranının %57,92 olduğu, aynı dönemde, işletme giderlerinde ağırlığı olan kalemlerdeki fiyat artış oranlarının % 107,30- 29,11 ve 28,05 olduğu, aynı dönemde... meclisinin ekmek fiyatlarındaki artış oranını (35,00 TL/23,81 TL=) % 47 olarak belirlediği, artış oranının temel bileşenlerdeki % 57,92 artış oranının gerisinde kaldığının alınan raporlar ve piyasa şartları değerlenidirilerek tespit edildiği anlaşılmakla açılı davanın reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE,
2-Davacı kurum harçtan muaf olduğundan bu aşamada karar ve ilam harcına yönelik harç tahsil müzekkeresi yazılmasına yer olmadığına,
3-Davacının yaptığı yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı kendisini bir vekille temsil ettirdiğinden avukatlık asgari ücret tarifesi gereğince hesap edilen ve takdir olunan maktu 30.000,00- TL vekalet ücretinin davacıdan tahsili ile davalıya verilmesine
5-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacı tarafa iadesine,
Dair, davacı ve davalı vekillerinin yüzüne karşı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341/2. maddesi gereğince kesin olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 06/05/2025
Katip...
¸e-imza
Hakim...
¸e-imza