T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/1099 Esas
KARAR NO : 2025/826
DAVA : İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ : 25/12/2024
KARAR TARİHİ : 16/09/2025
Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirket Türkiye’nin ilk el aletleri üretim firması olmasının yanı sıra dövme parçalar ile başta otomotiv olmak üzere inşaat, denizcilik ve madencilik sektörüne, savunma ve havacılık sanayilerine, ziraat endüstrisine, altyapı işlerine dek birçok kamu ve özel sektör kuruluşuna hizmet sunduğunu, satmış olduğu ürünler veya aldığı malzemeler nedeni ile müşterilerinden çekler almakta, keşide etmekte ve ciro ettiğini, müvekkilinin hamili olduğu 4 adet çek birtakım hukuki evraklar ile birlikte... San. Ve Tic. Ltd. Şti. firmasına cirolanarak ... Yurtdışı Taşımacılık A.Ş.’ye 16.08.2024 tarihinde teslim edilmiş, gönderi anılı tarihte ... gönderi numarası ile yola çıktığını, ancak müvekkili tarafından yapılan sorgulama işlemlerinde teslim süresi 24 saat olarak belirtilmesine rağmen gönderinin süresinde teslim edilmediği görüldüğünü, nitekim anılı taşıma firmanın internet sitesi üzerinden gerçekleştirilen gönderi durum sorgulamasında ise gönderi 20.08.2024 tarihinde “teslimat şubesinde” olarak gösterildiğini, akabinde ise Kargo firmasından alınan yazılı bildirim ile ilgili gönderinin alıcısına ulaşmadığı ve kaybolduğu bildirildiğini, müvekkili ve ilgili çekleri gönderdiği ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. Firması arasında yapılan e-mail görüşmelerinde anılı firma da çeklerin kendisine gelmediğini açıkça beyan ettiğini, ayrıca konu ile ilgili çeklerin iptali için taraflarınca İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurulmuş olup, İzmir .... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin... E. sayılı dosyasında işbu çeklerin tümü üzerine ödeme yasağı kararı verildiğini, ancak İzmir... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... E. sayılı dosyası devam ederken...bankasına yazılan müzekkereye cevap verilmiş olup, işbu davaya konu çekin 31.10.2024 tarihinde ... A. Ş. tarafından ibraz edildiği bilgisi verildiğini belirterek davanın kabulü ile işbu davaya konu çekin meşru hamili olmayan davalı ... A.Ş. uhdesinde bulunan ile ... T.A.Ş., Sanayi/Kayseri Şubesi, ... seri numaralı, keşidecisi ... San .Ltd. Şti.,31.10.2024 vade tarihli 500.000,00 TL bedelli çekin yetkili hamilinin müvekkil olduğunun tespiti ile anılı çekin müvekkile iadesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
CEVAP :
Davalı ... A.Ş vekili cevap dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin kanuna uygun olarak teslim aldığı çek, ödeme yasağı sebebiyle müşteriye iade edildiğini, dava konusu... no.lu çek, müvekkili şirket tarafından müşterisi ... A.Ş.'den 21.08.2024 tarihinde gerçekleştirilen refaktoring işlemi neticesinde alındığını, müvekkili ... A.Ş., ... A.Ş. ile gerçekleştirdiği 21.08.2024 tarihli refaktoring işlemi kapsamında dava konusu... nolu çeki, alacağın varlığını tevsik eden; dava dışı... Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi'nin yine dava dışı...Ürünleri Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi'ne hitaben düzenlemiş olduğu 14.08.2024 tarih, ... no.lu fatura ile birlikte devralan müvekkili şirket; Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu'nun 9/2 maddesi ile tüm yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle usulüne uygun bir şekilde faktoring işlemi tesis etmiş ve mevzuata uygun olarak söz konusu çekin yetkili hamili olduğunu, müvekkili şirket ve müşterisi... A.Ş. arasında gerçekleştirilen refaktoring işlemi kapsamında alınan davaya konu çekin 31.10.2024 tarihinde bankaya ibrazı sırasında bu çek ödeme yasağı nedeniyle işleme alınmadığını, ödeme yasağı nedeniyle işlemsiz kalan davaya konu çekin bedeli müvekkili şirket müşterisi tarafından 01.11.2024 tarihinde müvekkil şirkete ödendiğini, karşılığı bulunmayan dava konusu çek de dahil 4 adet çek 04.11.2024 tarihinde ...A.Ş. çalışanına iade edildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
DAVA KONUSU:
Açılan dava, davalı ... A.Ş. uhdesinde bulunan ...., Sanayi/Kayseri Şubesi, ... seri numaralı, keşidecisi ... Tic.ve San. Ltd. Şti., 31.10.2024 vade tarihli, 500.000,00 TL bedelli çekin davalıdan istirdadı ile davacının yetkili hamil olduğunun tespiti talebine ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Somut uyuşmazlıkla ilgisi nedeniyle değinilmesi gereken 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792. maddesi; “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır. Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şekli anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır (Kendigelen, A.: Çek Hukuku, İstanbul 2019, s. 237-238).
İstirdat davası olarak nitelenen bu dava özü itibariyle menkullerin iadesini sağlamak için açılan menkul davası niteliğindedir. Medeni hukukta bu dava gasp, çalınma veya zayi hâllerinde sadece kötü niyetli değil, iyi niyetli hamile karşı da açılmakta ise de, kambiyo senetleri yönünden bir sınırlama getirilmiş ve aynî haklardaki genel prensipten ayrılmak suretiyle, söz konusu davanın yalnızca kötü niyetli veya senedi iktisabında ağır kusuru bulunan kimselere karşı açılabileceği esası benimsenmiştir. Bu tür davalarda, davacının senedin rızası hilafına elinden çıktığını ve senedi elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir (Öztan, F.: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara 2000, s. 294). Bu kapsamda yukarıda anılan kanunî düzenleme, emre yazılı çeklerle ilgili olarak, hamile yazılı senetlere ilişkin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 990. maddesine paralel bir koruma sağlamakta olup bahse konu maddeye göre, “Zilyet, iradesi dışında elinden çıkmış olsa bile, para ve hamile yazılı senetleri iyiniyetle edinmiş olan kimseye karşı taşınır davası açamaz.” Ancak hamilin çeki kötü niyetle iktisap ettiği veya iktisabında ağır kusuru bulunduğu takdirde iade davası açılabilecektir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise, senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder. Yine, 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir. Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hamil korunur. Bu tür davalarda, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hamil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir.
Uyuşmazlığın çözümünde ayrıca önem arz etmesi nedeniyle çek istirdadına ilişkin davalarda taraf sıfatına (husumete) değinilmesinde yarar bulunmaktadır. Davada sıfat, tarafın, dava konusu maddi hukuk ilişkisinin süjesi olup olmamasıyla ilgilidir. Taraf sıfatı (husumet), maddi hukuka göre belirlenen, bir sübjektif hakkı dava etme yetkisini ya da bir sübjektif hakkın davalı olarak talep edilebilme yetkisini gösteren bir kavram olup dava konusu sübjektif hakka ilişkindir. 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi kapsamında çek istirdadı istemiyle açılacak davalarda husumet kural olarak çeki elinde bulunduran kimseye (hamile) yöneltilir. Başka bir anlatımla, çeki muntazam bir ciro zinciri ile elinde bulundurması nedeniyle şekli anlamda meşru hamil sıfatını haiz kimseler, kendilerine karşı, çekin iktisabında 6102 sayılı TTK’nın 792. maddesi anlamında kötü niyetli veya ağır kusurlu oldukları iddiasıyla açılacak davalarda davalı olarak yer alırlar. Bu anlamda yeni hamilin çeki devraldığı kimsenin çeki iktisabındaki kötü niyetine veya ağır kusuruna dair iddia, çekin istirdadı istemine ilişkin olarak yeni hamile karşı açılan davada uyuşmazlık konusu olmadığından mahkemece yapılacak değerlendirmede nazara alınmaz. Bu tür davalarda uyuşmazlık, çeki elinde tutan hamilin çeki iktisabında kötü niyeti yahut ağır kusurunun mevcudiyeti noktasında toplanmakta olup yargılama, çekin istirdadını talep eden davacı ile çeki elinde bulunduran hamil arasında görülüp karara bağlanır.
Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlaması gerekmektedir. Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.
Tüm dosya kapsamı dikkate alındığında davacı vekili müvekkilinin hamili olduğu 4 adet çek birtakım hukuki evraklar ile birlikte... San. Ve Tic. Ltd. Şti. firmasına cirolanarak ... Taşımacılık A.Ş.’ye 16.08.2024 tarihinde teslim ettiğini fakat çeklerin alıcısına ulaşmadığını bu nedenle İzmir... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... E. Sayılı dosyasında çek iptali davası açtıklarını yapılan yargılama sırasında davaya konu çekin 31.10.2024 tarihinde ... A. Ş. tarafından ibraz edildiğini belirterek ... Sanayi/Kayseri Şubesi,...eri numaralı, keşidecisi... Tic.ve San .Ltd. Şti.,31.10.2024 vade tarihli 500.000,00 TL bedelli çekin davalıdan istirdatını talep ettiği davalı vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde davaya konu çekin 31.10.2024 tarihinde bankaya ibrazı sırasında bu çek ödeme yasağı nedeniyle işleme alınmadığını, ödeme yasağı nedeniyle işlemsiz kalan davaya konu çekin bedelinin müvekkili şirket müşterisi tarafından 01.11.2024 tarihinde müvekkil şirkete ödendiğini, karşılığı bulunmayan dava konusu çek de dahil 4 adet çekin 04.11.2024 tarihinde... A.Ş. çalışanına iade edildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep ettiği dava dışı...A.Ş tarafından dosyaya sunulan 29/05/2025 tarihli dilekçede dava konusu çekin, müvekkili şirket... A.Ş. tarafından faktoring müşterisi arasında akdedilen Faktoring Sözleşmesi Alacak Bildirim Formu Ödeme Araçları Tevdii Bordrosu ve numaralı faturaya dayanılarak devir ve temlik alındığını belirttiği ve beyan dilekçesi ekinde ilgili bordroların sunulduğu dolayısıyla dava konusu çekin davalıda bulunduğunun ispat edilmediği anlaşılmakla davanın reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davanın REDDİNE
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince karar tarihi itibarıyla alınması gereken 615,40-TL karar ve ilam harcından, davanın açılışı sırasında peşin olarak alınan 8.538,75
-TL peşin harçtan mahsubu ile bakiye 7.923,35-TL harcın talep halinde davacı tarafa iadesine,
3-Yargılama giderlerinin davacı taraf üzerinde bırakılmasına,
4-Davalı ... A.Ş kendilerini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca 79000,00 -TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... A.Ş'ne verilmesine,
5-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı ve davalı vekilinin yüzüne karşı diğer davalının yokluğunda HMK'nun 343 ve 345. maddeleri uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde Mahkememize veya Mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesi'ne verilecek bir dilekçe ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.16/09/2025
Katip ...
¸e-imza
Hakim ...
¸e-imza