T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/354 Esas
KARAR NO : 2025/532
DAVA : Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 29/04/2024
KARAR TARİHİ : 12/06/2025
Mahkememizde görülmekte olan Tazminat (Haksız Fiilden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;
26/08/2023 tarihinde müvekkile ait... plaka sayılı aracın, Bayraklı ilçesinde seyir halinde iken, ... Plaka sayılı aracın müvekkilini aracına çarpması neticesinde maddi hasarlı trafik kazası meydana geldi müvekkili aracının hasar aldı birçok parçanın değişmesi ya da onarım görmesi gerektiğini, hasar sebebiyle, kaza karşı aracın ZMMS sorumlusu... A.Ş.'ye ihbar edildiğini, ... numaralı hasar dosyası açıldığını, İşbu hasar dosyası kapsamında davalı sigorta şirketince 13/10/2023 tarihinde 106.613,00 TL hasar bedeli ödemesi ve 02/04/2024 tarihinde 13.387,00-TL değer kaybı ödemesi yapıldığını, fakat yapılan ödemelerin müvekkilinin gerçek zararını karşılayacak miktarda ödeme yapılmadığını, gerçek zararının karşılanmaması sebebiyle; müvekkilinin Sigorta Eksperi ...den hasar bedeli ve değer kaybına ilişkin uzman görüşü raporu almıştır. İşbu rapor sonucunda müvekkilin aracında KDV dahil 172.779.38-TL hasar onarım bedeli, 150.000,00-TL değer kaybı bedeli ve 70.000,00-TL ikame araç bedelinin meydana geldiği tespit edildiğini, davalının işbu bedellerden ve 5.400,00-TL ekspertiz ücretinden sorumlu olduğunu, Davalının sigortalısı adına kayıtlı ... plaka sayılı araç... Numaralı ZMMS Poliçesiyle kayıtlı olup meydana gelen kaza neticesinde davacının aracında oluşan maddi zararın, davalı sigorta şirketi tarafından ZMMS poliçe limiti ile sınırlı olmak üzere karşılama yükümlülüğü bulunduğunu, davaya konu davacının aracında oluşan değer kaybı bedelinden ve hasar bedelinden gerçek zarar kapsamında olduğundan sorumluluğu bulunduğunu, sigorta şirketinin sorumluluğunun gerçek zararı karşılamak olduğunu, Davalıların zarardan KDV dahil sorumlu bulunduğunu, iskonto indiri uygulanmasının doğru olmadığını, eksper ...'den raporu ile davalı sigorta şirketine başvurulduğunu ve değer kaybı bedeli talep edildiğini, sigorta tarafından yeterli bir ödeme yapılmadığını, tespit edilecek değer kaybı bedeli ve 5.400,00-TL eksper ücretinin davalılarca karşılanmasıgerektiğini, Davacının, kaza nedeniyle araç onarımda kaldığı sürede araçsız kaldığını ve araç mahrumiyeti yaşandığını, ekspertiz ücretinin yargılama gideri niteliğinde olup karşı yanın sorumluluk kapsamında kaldığını belirterek açıklanan ve re'sen tespit olunan nedenlerle fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere, belirsiz alacak davası olarak açılan işbu davada mahkemenizce toplanacak di ında dava değerinde artırım yapılacak olup, trafik kazasında davacının aracında oluşan şimdilik; 50,00-TL İkame Araç Bedelinden davalılar ... Ticaret Ve Sanayi A.Ş. ve ... müştereken ve müteselsilen sorumlu olup kaza tarihinden itibaren işletilecek avans faizi ile, 50,00-TL Değer kaybı bedelinden tüm davalılar müştereken ve müteselsilen sorumlu olup, davalı ... Ticaret Ve Sanayi A.Ş. ve ... kaza tarihinden itibaren, Davalı sigorta şirketi için ise hasarı ret tarihinden (temerrüt tarihi) itibaren işletilecek avans faizi ile, 50,00-TL (KDV Dahil) Hasar bedelinden tüm davalılar müştereken ve müteselsilen sorumlu olup, davalı ... Ticaret Ve Sanayi A.Ş. ve ... için kaza tarihinden itibaren, Davalı sigorta şirketi için ise hasarı ret tarihinden (temerrüt tarihi) itibaren işletilecek avans faizi ile 5.400,00 TL ekspertiz ücreti (yargılama gideri sayılmasına) yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP :
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı yanın ikame araç bedeli talep etmesine rağmen hangi gün ve süreler için talep ettiğini somutlaştırmadığı gibi, ikame araç temin ettiğine yönelik herhangi bir delil, ikame araç faturası, ikame araç sözleşmesi, vs de ibraz edemediğini, sunulan raporu kabul etmediklerini belirterek yukarıda izah edilen ve Sayın Mahkemenin re" sen takdir edeceği nedenlerle davanın reddini talep etmiştir.
Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iş bu davasının haksız ve hukuka aykırı olduğunu, dava konusu alacak talebinin belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, kazaya karışan müvekkili şirket adına kayıtlı ... plakalı araç, kaza tarihi olarak bildirilen 26.08.2023 tarihinin öncesinde ve sonrasında uzun süreli araç kiralama sözleşmesi ile ... A.Ş. tarafından kullanılan ve işletilen bir araç olduğunu, müvekkilinin bu uzun süreli araç kiralama sözleşmesi nedeni ile işleten sıfatı bulunmadığından, müvekkil aleyhine açılan iş bu davanın öncelikle pasif husumet yokluğu nedeni ile reddi gerektiğini, Müvekkili şirketin ... Tic. Ve San. A.Ş., AVIS ve...markasının Türkiye'deki temsilcisi olduğunu, kazaya karışan ve kayden maliki müvekkil şirket olan ... plakalı aracın 11.05.2018 tarihli uzun dönem araç kiralama sözleşmesi ve bu sözleşmenin eki olan 22.02.2023 tarihli ek protokole bağlı olarak dava dışı ... A.Ş.'ye 36 ay süreli olarak kiralandığını ve kaza tarihinden önceki bir tarih olan 14.04.2023 tarihinde kiralayan şirket adına diğer davalı ...'ya teslim edildiğini, ve kaza tarihi olan 26.08.2023 tarihinde bu şirketin kullanımında olduğu gibi sonrasında da aynı şirketin kullanımında kaldığını, yani bu şirketin, söz konusu aracın işleteni olduğunu, davayı kabul anlamına gelmemekle birlikte, davacının kusura ilişkin bu iddiasını kabul etmediklerini, kusur tespiti istediklerini,... plakalı aracın kaza tarihinde, dava tarihinde ve sonrasında davacı adına kayıtlı olup olmadığı noterler birliği sisteminden kontrol edilmesi gerektiğini, davacının aracında meydana gelen hasarı bilemediğimizden öncelikle aracın tamir edilip edilmeyeceği tamirinin ekonomik olup olmadığı hususu incelenmek ve gerçek zarar miktarının buna göre belirlenmesi gerektiğini, eğer bir faiz işletilecek ise bu ancak yasal faiz olabileceğini, davanın, kazaya karışan müvekkil şirket adına kayıtlı dava konusu aracı kiralayan ... A.Ş.'ye ihbarını talep ettiklerini, belirterek davanın pasif husumet yokluğu nedeni ile reddini talep etmiştir.
Davalı... vekilinin cevap dilekçesinde özetle; Sorumluluk (Trafik) Sigorta Poliçesi ile teminat altına alınan ... plakalı aracın 26.08.2023 tarihinde karışmış olduğu trafik kazasında hasarlanan... plakalı araçta meydana geldiği iddia olunan araç hasarı ve değer kaybının karşılanması talebiyle müvekkil şirket aleyhine işbu dava ikame edildiğini, Poliçeden dolayı sorumluluğumuz, sigortalımızın kusuru oranında olmak üzere maddi zararlarda araç başına azami 120.000,00-TL ile sınırlı olduğunu, Uyuşmazlık öncesinde müvekkili şirketçe 13/10/2023 tarihinde 106.613,00-TL tutarında araç hasarı tazminatı ödemesi ve 0210472024 tarihinde 13.387,00-TL tutarında değer kaybı ödemesi gerçekleştirildiğini, başvuru öncesinde yapılan ödemeyle müvekkili şirketin teminat limiti tamamen tüketilmiş olduğunu, bakiye teminat limiti bulunmadığından davanın müvekkil sigorta şirketi nezdinde husumet yokluğundan reddine yönelik hüküm tesis edilmesini talep ettiklerini, ZMM Sigortası Genel Şartlarının B.2.2.maddesinde sigorta şirketini ödenecek tazminattan anlaşmalı merkezde uygulanacak iskonto oranını düşebileceği düzenlediğini, müvekkili şirketin KDV'den sorumluluğu olmadığını, aracın geçmişte aynı bölgeden hasar mevcut ise, ikinci kez aynı bölgeden alınan hasarın araçta değer kaybı yaratmayacağının Yargıtay kararları ile sabit olduğunu, aracın geçmiş hasar kayıtlarının dosyaya sunularak aynı bölgeden geçmiş hasarının mevcut olup olmadığının incelenmesi gerektiğini, Trafik Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar ile Değer Kaybı Hesaplaması için öngörülen formül ile hesaplama yapılması gerektiğini, eğer sadece güncel tarihli veriler temin edilebiliyor ise TÜFE-ÜFE gibi Merkez Bankası verileri dikkate alınarak kaza tarihindeki aracın ikinci el piyasa değeri tespit edilmesi gerektiğini, belirterek davanın reddini talep etmiştir.
DELİLLER :
1-İzmir Arabuluculuk Bürosunun...Arabuluculuk numaralı Arabuluculuk Son Anlaşamama Tutanağı,
2-... ve ... plaka sayılı araçlara ait olarak trafik tescil ve ruhsat kayıtları,
3-Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi nezdinde,... plakalı araca ait olarak bulunan tramer kayıtları,
4-... Anonim Şirketine nezdinde,... plakalı araca ilişkin olarak düzenlenen Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi, davalı sigorta şirketine yapılan başvuru dilekçesinin, dilekçenin şirkete ulaştığı tarihi gösterir tebligat evrakları, hasar dosyası ve davacıya yapılan ödemeleri gösterir evrak ve kayıtlar,
5-Davacı... ve davalı ...'ya ait olarak bulunan nüfus kayıt örnekleri,
6-Bilirkişi heyetinin 09/01/2025 havale tarihli raporları,
7-Sair deliller.
DAVA KONUSU :
Açılan dava, 06/08/2023 tarihinde meydana gelen maddi hasarlı trafik kazası neticesinde davacı...'a ait... plakalı araçta meydana gelen hasarın onarım bedeli ile hasar sebebiyle oluşan değer kaybı bedeli ile ikame araç bedelinin belirlenmesi ile belirlenecek hasarın onarım bedeli ve değer kaybı bedelinin davalılar ... ve ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi yönünden haksız fiil tarihinden, davalı... Anonim Şirketi yönünden ise temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılar ..., ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi ve... Anonim Şirketinden müştereken ve müteselsilen, ikame araç bedelinin ise haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılar ... ve ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketinden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesi, ayrıca ekspertiz ücreti bedelinin yargılama giderleri arasında sayılarak davalılardan tahsili ile davacıya verilmesi taleplerine ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Haksız fiil, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 49 maddesinde; ''Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.'' şeklinde düzenlenmiştir. Aynı Kanun'un 50. maddesinde ise ''Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler.'' hükmü yer almaktadır.
Haksız fiil öğretide hukuka aykırı zarar verici fiil olarak tanımlanmakta ve unsurları; eylem, hukuka aykırılık, zarar, kusur ve illiyet bağı olarak belirlenmektedir. Buna göre haksız fiilden bahsedebilmek için hukuka aykırı bir eylem bulunmalı, bu eylemden bir zararın doğması zararlandırıcı eylemde bulunan kişinin kusurlu bulunması ve zarar ile kusur arasında illiyet bağının olması gerekmektedir.
Bu beş unsurun varlığı halinde zarar veren kişi eylemden dolayı zarara uğrayan kişi ya da kişileri maddi ve manevi zararlarını karşılamak durumundadır. Türk Medeni Kanunu’nun 6.maddesine göre haksız fiilin unsurlarını ispat etme yükü davacıdadır. Davacı zararı haksız eylemi ve zarar ile haksız eylem arasındaki illiyet bağını ispat etmek durumundadır.
Hakim, kusurlu veya hukuka aykırı bir fiili ile başkasına zarar verenin kusur durumunu, zararın ağırlını ve oluşan durumun özelliklerini gözeterek uygun ve hakkaniyete uygun bir tazminat belirler.
Haksız fiiller meydana geldikleri anda hukuki sonuç doğurur ve zarara neden olanların zararı tazmin borcu haksız fiil tarihinde ortaya çıkar. Haksız fiilin unsuru olan zarar, zarar görenin malvarlığında rızası dışında meydana gelen azalma ile zarar verici fiil olmasa idi bulunacağı durum arasındaki farktır ve zarar haksız fiilin meydana gelmesi ile gerçekleşmiş sayılır. Zarar verenin ve diğer sorumluların zararı tazmin yükümlülüğü herhangi bir ihbara ve ihtara gerek kalmaksızın olay tarihinde doğar. Haksız fiile bağlanan hukuki sonuçlar haksız fiil tarihi esas alınarak belirlenir ve bu nedenle haksız fiillerde olay tarihinde yürürlükte bulunan hukuk kuralları uygulanır. Başka bir deyişle zararın belirlenmesinde olay tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat hükümlerinin dikkate alınması gerekmektedir.
Sorumluluk sigortaları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1473. ve devamı maddelerinde ''Sigortacı sorumluluk sigortası ile, sözleşmede aksine hüküm yoksa, sigortalının sözleşmede öngörülen ve zarar daha sonra doğsa bile, sigorta süresi içinde gerçekleşen bir olaydan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle zarar görene, sigorta sözleşmesinde öngörülen miktara kadar tazminat öder.'' şeklinde düzenlenmiştir. Sorumluluk sigortalarında sigorta şirketi tarafından zararı karşılanan kişi sigorta sözleşmesinin tarafı değildir. Sigorta ettiren kendisi ya da sorumluluğu altında bulunan kişiler tarafından üçüncü kişilere verilecek zararları sigorta şirketine ödediği prim karşılığında sigorta ettirmektedir. Sorumluluk sigortası, sigorta ettirenin üçüncü kişilere vereceği zararları teminat altına alırken hem üçüncü kişiyi hem de sigortalıyı koruma altına alan bir sigorta türüdür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1473. ve 1486. maddelerinde yapılan düzenlemeye göre sorumluluk sigortalarını isteğe bağlı sigortalar ile zorunlu sigortalar olarak ikiye ayırmak gerekir.
Tehlike sorumluluklarında üçüncü kişilerin zararının karşılanması amacıyla bazı alanlarda kamu yararı ve zarar görenlerin korunması gerekçesi ile sorumluluk sigortası yaptırmak yasal zorunluluk haline getirilmiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun da 1483 ve 1484. maddelerinde de zorunlu sorumluluk sigortalarında uygulanacak hükümler ayrıca düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre zorunlu sigortalarda sigorta şirketinin zarar gören üçüncü kişiye karşı olan sorumluluğu kanundan doğan bir sorumluluktur. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 13. maddesi ile bazı hallerde Bakanlar Kurulu'na da zorunlu sigortalar ihdas etme yetkisi verilmiştir. Zorunlu sorumluluk sigortalarının kamu yararı taşıması ve yapılmasının yasa ile zorunlu kılınması nedeniyle zorunlu sigortalarda zarar görenlerin korunması amacıyla bazı düzenlemeler yapılmıştır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 91/1. maddesinde, ''İşletenlerin, bu kanunun 85/1. maddesine göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.'' hükmüne, aynı Kanun'un 85/1. maddesinde, ''Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.'' hükmüne, aynı Kanun'un 85/son. maddesinde ise, ''İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.'' hükmüne yer verilmiş, Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın A-1. maddesinde de, ''sigortacı bu poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermesinden dolayı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder.'' düzenlemesi yapılmıştır.
Yukarıda açıklanan madde hükümlerinden, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası; motorlu bir aracın karayolunda işletilmesi sırasında, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde, o aracı işletenin zarara uğrayan 3. kişilere karşı olan sorumluluğunu belli limitler dahilinde karşılamayı amaçlayan ve yasaca yapılması zorunlu kılınan bir zarar sigortası türü olduğu anlaşılmaktadır.
Motorlu araçların işletilme tehlikesine karşı, zarar gören üçüncü şahısları, korumak amacıyla getirilmiş olan bu düzenleme ile öngörülen sorumluluğunun bir kusur sorumluluğu olmayıp, sebep sorumluluğu olduğu; böylece araç işletenin sorumluluğunun sebep sorumluluğunun ikinci türü olan tehlike sorumluluğuna ilişkin bulunduğu, öğretide ve yargısal içtihatlarla kabul edilmektedir. (EREN Fikret, Borçlar Hukuku, 9. B, s. 631 vd.; KILIÇOĞLU Ahmet, Borçlar Hukuku, 10. B., s. 264 vd.).
2918 sayılı Kanunun 86. maddesinde ise, bu Kanun’un 85. maddesinde düzenlenen sorumluluktan kurtulma ve sorumluluğu azaltma koşullarına yer verilmiştir.
Bu düzenlemelere göre, araç işleteni veya araç işleteninin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilecek; sorumluluktan kurtulamayan işleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi ise kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hakim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilecektir.
Burada kanun koyucu zarar görenin kusuru nispetinde indirim yapılabileceğini öngörmüş ve indirimi zorunlu tutmayarak hâkimin taktirine bırakmıştır. Uygulama ve öğretide de (S. Ünan, “Ergün A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı 2007”, s. 1180) bu husus kabul edilmektedir.
Kanun koyucu, açıklanan düzenlemeler yanında 2918 sayılı KTK’nın 91. maddesiyle de; işletenin aynı Kanun’un 85. maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası (Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası) yaptırma zorunluluğunu getirmiştir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatları kapsamında değer kaybı, aracın trafik kazası sonucu hasarlanıp, onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış haldeki değeri arasındaki farka ilişkin olup, araçtaki değer kaybı belirlenirken, aracın markası, yaşı, modeli ve hasar gördüğü kısımları dikkate alınarak aracın kaza tarihinden önceki ikinci el satış değerinin tespiti ile aracın tamir edildikten sonra ikinci el satış değerinin tespiti ve arasındaki fark göz önüne alınmaktadır.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 90. maddesinde; ''Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanun ve bu Kanun çerçevesinde hazırlanan genel şartlarda öngörülen usul ve esaslara tabidir. Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanun ve genel şartlarda düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.'' hükmü düzenlenmiştir.
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın A.5. Bölümünde belirtilen 'Kapsama Giren Teminat Türleri' başlığı altında bulunan (a) bendinde 'Maddi Zararlar Teminatı' kapsamında araçta meydana gelen değer kaybı da sayılmıştır.
İlgili maddede Maddi Zararlar Teminatı; ''Hak sahibinin bu genel şartta tanımlanan ve zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalmadır.'' olarak tanımlanmıştır.
Her ne kadar davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi vekilince iş bu davanın belirsiz alacak davası olarak açılmasında davacı tarafın hukuki yararının bulunmadığı iddiası ile davanın dava şartı yokluğunda usulden reddine karar verilmesi talep edilmiş ise de, yerleşik Yargıtay İçtihatları ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları göz önünde bulundurulduğunda davaya konu trafik kazasının gerçekleşmesinde kazaya karışan araçların kusur oranlarının ve davacıya ait araçta oluşan hasar ve değer kaybı ile ikame araç bedeli miktarlarının hesaplanmasının teknik bilirkişilerce yapılabileceği, tarafın teknik bilirkişiler vasıtasıyla belirlenebilecek hususları kendi başına belirleyerek dava açmasının kendisinden beklenemeyeceği, bu nedenle davanın belirsiz alacak davası olarak açılabileceği, belirtilen gerekçeler dahilinde davacı şirketin davayı belirsiz alacak davası olarak açmakta hukuki yararının bulunduğu, ayrıca Anayasa Mahkemesinin 20/04/2022 tarihli ve 31815 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2019/12190 Başvuru numaralı 22/02/2022 Karar tarihli kararında, belirlenebilir bir alacağın belirsiz alacak davası açılmak suretiyle talep edilmesi akabinde davanın hukuki yarar yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmesinin davacının mahkemeye erişim hakkını kısıtlar mahiyette olduğuna ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine, hukuki yarar yokluğu sebebiyle davanın usulden reddine karar verilmesinin başvurulacak son çare olduğuna karar verildiği dikkate alındığında, davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi vekilinin davanın hukuki yarar dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilmesi talebinin reddine karar verilerek yargılamaya devam olmuştur.
... Anonim Şirketi nezdinde... plakalı araca ait olarak düzenlenen... numaralı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesinin incelenmesinde, poliçenin 14/03/2023 ile 14/03/2024 tarihleri arasında geçerli olduğu, teminat limitinin kaza tarihi itibarıyla 120.000,00-TL olduğu görülmektedir.
Gerekli bilgi ve belgelerin temini akabinde dosyanın, bir trafik alanında uzman bir otomotiv alanında uzman bilirkişiden oluşan heyete tevdi ile dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, 26/08/2023 tarihli trafik kazası tespit tutanağı, dava konusu trafik kazasına karışan araçlara ait tescil kayıtları, davalı... Anonim Şirketi nezdinde ... plakalı araca ait olarak düzenlenen Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi, hasar dosyası, ekspertiz raporu, dava konusu... plakalı araca ait tramer kayıtları ve sair deliller göz önünde bulundurularak; ... plakalı araç sürücüsü ile... plakalı araç sürücülerinin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun hangi maddelerini ihlal etmek suretiyle dava konusu olan ve 26/08/2023 tarihinde meydana gelen maddi hasarlı trafik kazasının oluşumuna sebebiyet verdikleri hususu ile trafik kazası sonucunda... plakalı araçta meydana gelen hasar neticesinde aracın makul tamirat süresinin ne kadar olduğu, kaza tarihi itibarıyla aracın muadilinin günlük ne kadar bedelle temin edilebileceği ve bu çerçevede tamirat süresince davacı tarafça edinilmek durumunda kalınan ikame araç bedelinin ne kadar olduğu, ayrıca hasar sebebiyle dava konusu araçta varsa oluşan değer kaybı bedelinin yerleşik Yargıtay içtihatları doğrultusunda aracın dava konusu kazadan önceki hasarsız ikinci el bedeli ile kazadan sonraki hasarlı ikinci el bedeli arasındaki fark esas alınmak suretiyle belirlenerek düzenlenecek raporun mahkememize sunulması istenilmiş olup, bilirkişi heyeti 21/04/2025 havale tarihli raporlarında sonuç olarak; ... plakalı araç sürücüsü tehlikeli şekilde şerit değiştirip şerit ihlali yaparak çarptığından dolayı kazanın oluşumunda etken olduğunu,... plakalı araç sürücüsü atfı kabil kural ihlalinde bulunmadığından dolayı kazanın oluşumunda etken olmadığını, onarım bedelinin 101.079,20-TL yedek parça, 36.750,00-TL işçilik olmak üzere toplam 137.829,20-TL+KDV, KDV dahil 165.395.04-TL olduğu, 2011 model aracın onarımı yapıldıktan sonraki rayiç değeri araştırması neticesinde, kaza tarihinde, onarım sonrası rayicinin 915.000 TL ile 935.000 TL olduğu, ortalama değerinin 925.000 TL olduğu, Yargıtay 17 HD. nin Gerçek zarar ile ilgili “gerçek zarar ve değer kaybının, aracın kaza öncesi rayici ile (1.025.000 TL) onarım sonrası rayici (925.000 TL) arasındaki farktır” kararları göz önüne alındığında ve değerlendirildiğinde aracın piyasa koşullarında değer kaybının 100.000,00 TL olduğu, dava öncesinde davalılardan... A.Ş.'nin ZMMS kapsamında 13/10/2023 tarihinde 106.613,00-TL tutarında araç hasarı tazminatı ödemesi ve 02/04/2024 tarihinde 13.387,00-TL tutarında değer kaybı ödemesi gerçekleştirildiğini beyan ettiği, iki ödeme toplandığında toplam ödemenin 120.000,00-TL olduğu, 2023 yılı için poliçe maddi hasar limitinin 120.000,00-TL olduğu, davaya konu aracın makul onarım süresinin 10 gün olduğu, 2011 model araçla, aynı özelliklerdeki bir aracın, mahrum kalınan onarım süresince yerine ikame araç olarak kullanılması durumunda, aynı, özellik, segment ve konfordaki ikame bir aracın günlük in Agustos 2023 kaza tarihi itibarıyla kısa süre kiralama için 3.000,00-TL/gün, (10 gün x 3.000,00-TL) toplamda 30.000,00-TL olduğunu mütalaa etmişlerdir.
Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi vekilinin bilirkişi heyetinin 10/02/2025 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarının, dava konusu trafik kazasının ... plakalı araç sürücüsünün 26.08.2023 günü saat 14.40 sıralarında İzmir İli, Bayraklı İlçesi, Mustafa Kemal Caddesi üzerinde orta şeritte seyir eder iken kontrolsüz şekilde sağ şeride geçtiği esnada, aracının sağ yan kısımları ile kendi ile aynı yönde sağ şerit üzerinde düz şekilde ilerleyen... plakalı aracın sol ön yan kısımlarına çarptığı akabinde bu aracın sağdaki kaldırıma çarparak durduğu kendi aracı ile yine önünde ilerleyen dava dışı C aracına çarpması neticesinde vuku bulduğu, kazanın oluşumuna ... plakalı araç sürücüsünün şerit ihlali yapmasının sebebiyet verdiği,... plakalı araç sürücüsünün atfı kabil kusuru bulunmadığı, keza bu duruma ilişkin herhangi somut bir delilin de mahkememize sunulmadığı, bu sebeple kusur atıf ve belirlemelerinin yerinde ve makul olduğu, dava konusu araçta oluşan hasarın onarım bedelinin aracın kazadan aldığı hasarlar ve uygulanacak işlemler dikkate alınmak suretiyle orijinal parça kullanılmak suretiyle iskontosuz ve KDV dahil olmak üzere hesaplandığı, yine aracın rayiç değerlerinin ve bu çerçevede değer kaybı bedelinin somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, raporda araştırma sonuçlarına somut bir şekilde yer verildiği, ikame araç bedelinin de yine aynı şekilde belirlendiği anlaşılmakla reddine karar verilmiştir.
Davalı... Anonim Şirketi vekilinin bilirkişi heyetinin 10/02/2025 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarının, dava konusu trafik kazasının ... plakalı araç sürücüsünün 26.08.2023 günü saat 14.40 sıralarında İzmir İli, Bayraklı İlçesi, Mustafa Kemal Caddesi üzerinde orta şeritte seyir eder iken kontrolsüz şekilde sağ şeride geçtiği esnada, aracının sağ yan kısımları ile kendi ile aynı yönde sağ şerit üzerinde düz şekilde ilerleyen... plakalı aracın sol ön yan kısımlarına çarptığı akabinde bu aracın sağdaki kaldırıma çarparak durduğu kendi aracı ile yine önünde ilerleyen dava dışı C aracına çarpması neticesinde vuku bulduğu, kazanın oluşumuna ... plakalı araç sürücüsünün şerit ihlali yapmasının sebebiyet verdiği,... plakalı araç sürücüsünün atfı kabil kusuru bulunmadığı, keza bu duruma ilişkin herhangi somut bir delilin de mahkememize sunulmadığı, bu sebeple kusur atıf ve belirlemelerinin yerinde ve makul olduğu, dava konusu araçta oluşan hasarın onarım bedelinin aracın kazadan aldığı hasarlar ve uygulanacak işlemler dikkate alınmak suretiyle orijinal parça kullanılmak suretiyle iskontosuz ve KDV dahil olmak üzere hesaplandığı, yine aracın rayiç değerlerinin ve bu çerçevede değer kaybı bedelinin somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, raporda araştırma sonuçlarına somut bir şekilde yer verildiği, hesaplama ve tespit yöntemlerinin yerleşik Yargıtay içtihatları ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına uygun olduğu, zamanaşımı itirazının bir defi olduğu ve cevap dilekçesi sunma süresi içerisinde ileri sürülmesi gerektiği, davalı... Anonim Şirketi vekilinin zamanaşımı itirazını süresinde ileri sürdüğünün kabul edilemeyeceği gibi, kazanın 26/08/2023 tarihinde meydana geldiği, hali hazırda 2 yıllık sürenin sona ermediği anlaşılmakla reddine karar verilmiştir.
İhbar olunan ... Anonim Şirketi vekilinin bilirkişi heyetinin 10/02/2025 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarının, dava konusu trafik kazasının ... plakalı araç sürücüsünün 26.08.2023 günü saat 14.40 sıralarında İzmir İli, Bayraklı İlçesi, Mustafa Kemal Caddesi üzerinde orta şeritte seyir eder iken kontrolsüz şekilde sağ şeride geçtiği esnada, aracının sağ yan kısımları ile kendi ile aynı yönde sağ şerit üzerinde düz şekilde ilerleyen... plakalı aracın sol ön yan kısımlarına çarptığı akabinde bu aracın sağdaki kaldırıma çarparak durduğu kendi aracı ile yine önünde ilerleyen dava dışı C aracına çarpması neticesinde vuku bulduğu,... plakalı araç sürücüsünün hızlı seyri iddiası açısından ispat külfetinin iddia eden üzerinde bulunduğu, kaldı ki... plakalı araç sürücüsü hızlı ilerliyor olsa dahi ... plakalı araç sürücüsünün sağ şeride geçmeden önce dikiz aynaları ile geçmek istediği şeridi ve yol durumunu kontrol etmesi gerektiği, kazanın oluşumuna ... plakalı araç sürücüsünün şerit ihlali yapmasının sebebiyet verdiği, dava konusu araçta oluşan hasarın onarım bedelinin aracın kazadan aldığı hasarlar ve uygulanacak işlemler dikkate alınmak suretiyle orijinal parça kullanılmak suretiyle iskontosuz ve KDV dahil olmak üzere hesaplandığı, hesaplama sırasında hem davacı hem de davalı sigorta şirketi tarafından temin edilen ekspertiz raporlarının birlikte değerlendirildiği, yine aracın rayiç değerlerinin ve bu çerçevede değer kaybı bedelinin somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, değer kaybı bedelinin tespiti açısından aracın tramer kayıtlarının dikkate alındığı, raporda araştırma sonuçlarına somut bir şekilde yer verildiği, hesaplama ve tespit yöntemlerinin yerleşik Yargıtay içtihatları ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına uygun olduğu, ikame araç bedeli yönünden makul onarım süresinin bilirkişi tarafından belirlenmesinin teknik incelemenin bir gereği olduğu, keza servis geçen süre ile ekspertiz raporunda belirlenen sürelerin değerlendirildiği, bahsi geçen sürelerden daha az bir onarım süresi tespit edildiği, günlük kiralama bedelinin de yine somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, itirazların yargılamayı uzatma amacına matuf olduğu anlaşılmakla reddine, sair itirazların hukuki değerlendirmeye muhtaç konulardan olmaları sebebiyle esas hakkındaki hükümle birlikte değerlendirilmesine karar verilmiştir.
İhbar olunan... Satış ve Dağıtım Hizmetleri Anonim Şirketi vekilinin bilirkişi heyetinin 10/02/2025 havale tarihli raporlarına karşı itirazlarının, dava konusu trafik kazasının ... plakalı araç sürücüsünün 26.08.2023 günü saat 14.40 sıralarında İzmir İli, Bayraklı İlçesi, Mustafa Kemal Caddesi üzerinde orta şeritte seyir eder iken kontrolsüz şekilde sağ şeride geçtiği esnada, aracının sağ yan kısımları ile kendi ile aynı yönde sağ şerit üzerinde düz şekilde ilerleyen... plakalı aracın sol ön yan kısımlarına çarptığı akabinde bu aracın sağdaki kaldırıma çarparak durduğu kendi aracı ile yine önünde ilerleyen dava dışı C aracına çarpması neticesinde vuku bulduğu,... plakalı araç sürücüsünün hızlı seyri iddiası açısından ispat külfetinin iddia eden üzerinde bulunduğu, kaldı ki... plakalı araç sürücüsü hızlı ilerliyor olsa dahi ... plakalı araç sürücüsünün sağ şeride geçmeden önce dikiz aynaları ile geçmek istediği şeridi ve yol durumunu kontrol etmesi gerektiği, kazanın oluşumuna ... plakalı araç sürücüsünün şerit ihlali yapmasının sebebiyet verdiği, dava konusu araçta oluşan hasarın onarım bedelinin aracın kazadan aldığı hasarlar ve uygulanacak işlemler dikkate alınmak suretiyle orijinal parça kullanılmak suretiyle iskontosuz ve KDV dahil olmak üzere hesaplandığı, hesaplama sırasında hem davacı hem de davalı sigorta şirketi tarafından temin edilen ekspertiz raporlarının birlikte değerlendirildiği, yine aracın rayiç değerlerinin ve bu çerçevede değer kaybı bedelinin somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, değer kaybı bedelinin tespiti açısından aracın tramer kayıtlarının dikkate alındığı, raporda araştırma sonuçlarına somut bir şekilde yer verildiği, hesaplama ve tespit yöntemlerinin yerleşik Yargıtay içtihatları ve Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına uygun olduğu, ikame araç bedeli yönünden makul onarım süresinin bilirkişi tarafından belirlenmesinin teknik incelemenin bir gereği olduğu, keza servis geçen süre ile ekspertiz raporunda belirlenen sürelerin değerlendirildiği, bahsi geçen sürelerden daha az bir onarım süresi tespit edildiği, günlük kiralama bedelinin de yine somut piyasa araştırması yapılarak belirlendiği, itirazların yargılamayı uzatma amacına matuf olduğu anlaşılmakla reddine karar verilmiştir.
Davalı ...'nın kazanın meydana gelmesinde kusuru bulunan araç sürücüsü olduğu gözetildiğinde, davalı ... yönünden temerrüt olgusunun haksız fiil tarihi itibarıyla vuku bulduğu izahtan varestedir.
Davacı vekilinin 02/05/2025 havale tarihli bedel artırım dilekçesi ile 50,00-TL olarak belirttikleri hasar bedelini 58.782,04-TL'ye arttırdıklarını, rakamın tamamının davalı ... sorumlu olacak kaza tarihi itibariyle işletilecek avans faizi ile ıslahını, 50,00-TL olarak belirttikleri değer kaybı değerini 86.613,00-TL'ye arttırdıklarını, rakamın tamamının davalı ... sorumlu olacak kaza tarihi itibariyle işletilecek avans faizi ile ıslahını, 50,00-TL olarak belirttikleri ikame araç bedelini 30.000,00-TL'ye arttırdıklarını arttırdıklarını, rakamın tamamının davalı ... sorumlu olacak kaza tarihi itibariyle işletilecek avans faizi ile ıslahını, 5.400,00-TL eksper ücretinin yargılama gideri olarak sayılmasını beyan ettiği ve artırılan dava değeri üzerinden eksik harcı mahkememiz veznesine yatırdığı görülmektedir.
... Anonim Şirketi nezdinde... plakalı araca ait olarak düzenlenen ... numaralı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesinin teminat limitinin kaza tarihi itibarıyla 120.000,00-TL olduğu, dava açılmadan önce davacı tarafça yapılan başvuru neticesinde davalı sigorta şirketi tarafından davacı tarafa hasar onarım bedeline mahsuben 13/10/2023 tarihinde 106.613,00-TL ve değer kaybı bedeline mahsuben 02/04/2024 tarihinde 13.387,00-TL tutarında olmak üzere toplamda 120.000,00-TL ödeme yapıldığı, ödemeler neticesinde teminat limitinin tükendiği, bu kapsamda davalı sigorta şirketinin sorumluluğu sona erdiğinden, davacı tarafın davalı sigorta şirketinden talep edebileceği tazminat bedeli bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine göre, trafik kaydı "işleteni" kesin olarak gösteren bir karine değilse de onun kim olduğunu belirleyen güçlü bir kanıt niteliğindedir. Ancak, trafik kaydına rağmen işletenliğin 3.kişi üzerinde bulunmasını engelleyen bir yasa hükmü yoktur. Aynı yasanın 3. maddesinde "işleten araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracı uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak, ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır." şeklinde tanımlanmıştır. Aynı kanunun 85. maddesinde ise, "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyip zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün ünvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen bilet ile işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi,doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar." hükmüne yer verilmiştir.
Bu yasal düzenleme karşısında, kazaya karışan araçların meydana getirdiği zararlardan araç sahiplerinin hukuken sorumlu olacağı ilkesi benimsenmiş ise de, araçların malikleri tarafından herhangi bir sebeple yararlanılması için bir başka kimseye devir edilmesi halinde (kısa bir süre için kiralanmaması kaydıyla) artık üzerindeki fiili hakimiyeti kalmaması ve bu sebeple ekonomik yönden de bir yararlanma olanağının kalktığı durumlarda, o aracı kaza sırasında fiili hakimiyeti altında bulunduran ve ondan iktisaden yararlanan kimsenin işleten sıfatıyla meydana gelen zarardan sorumlu tutulması gerekir. Bunun sonucu olarak da, araç maliki sorumlu tutulmamalıdır. Gerek doktrinde gerekse Yargıtay'ın uygulamalarında, kiracının işleten sıfatının belirlenmesinde, kira sözleşmesinin uzun süreli olması araç üzerinde fiili hakimiyet ve ekonomik yararlanma unsurlarının birlikte bulunması gerekmektedir.
Keza Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 20/05/2014 tarih ve 2013/8710 Esas 2014/7895 Karar sayılı ilamında aynen; ''.....mahkemece, yukarıda açıklandığı üzere trafik kaydına göre malik olmayan kişi ya da hükmi şahsiyetlerin gerçekte aracın işleteni olduğu hususunda ispat yükünün davacı taraf üzerinde olduğu hususu da göz önünde bulundurularak, davacı yanın bu yöndeki delillerinin tartışılması, buna göre davalı şirket ile anılan dava dışı şirket arasında uzun süreli ve 3.kişileri bağlayacak güçte bir kira sözleşmesinin bulunup bulunmadığı, aracın fiilen teslim edilip edilmediği ekonomik yararlanmanın kime ait olduğu, kira sözleşmesi ve kira bedelinin maliye ve vergi dairelerine bildirilip bildirilmediği gerektiğinde işleten ve kiracının ticari defter ve kayıtlar üzerinde bilirkişi marifetiyle inceleme yaptırılmak suretiyle kira sözleşmesinin fatura, ruhsat ve cari hesap hareketleri gibi yan delillerle desteklenip desteklenmediği, sonuç olarak yukarıda açıklanan ilkeler ışığında davalının işletenlik sıfatının, dolayısıyla pasif husumet ehliyetinin varlığı hususları tartışılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken.....'' ibareleri ile araştırma yapılması gerekliliğine dikkat çekilmiştir.
Sıfat, dava konusu sübjektif hak (dava hakkı) ile taraflar arasındaki ilişkidir. Taraf ehliyeti, dava ehliyeti ve davayı takip yetkisi, davanın taraflarının kişilikleriyle ilgili olduğu hâlde, taraf sıfatı (dava konusu sübjektif hakka ilişkindir. Dava dilekçesinde davacı ve davalı olarak gösterilen (nitelendirilen) kişiler, şeklen (biçimsel açıdan) o davanın taraflarıdır. Ancak mahkemenin taraflar arasında dava konusu hakkın esası hakkında bir karar verebilmesi için, bu kişilerin o davada gerçekten davacı ve davalı sıfatına sahip olmaları gerekir. Bir davada taraf olarak gösterilen kişiler, taraf ve dava ehliyetine ve davayı takip yetkisine sahip olsalar bile, bu kişilerden birinin o davada gerçekten davacı veya davalı olmak sıfatı yoksa dava konusu hakkın esasına ilişkin bir karar verilemez. Dava sıfat yokluğundan reddedilir.
Hemen belirtmek gerekir ki usul kanununda “husumet” olarak ifade edilen bir terim de bulunmamaktadır.
Bir subjektif hakkı dava etme yetkisi (dava hakkı) kural olarak o hakkın sahibine aittir. Bu nedenle, o hakka ilişkin bir davada davacı olma sıfatı da o hakkın sahibine aittir. Meselâ, bir alacak davasında davacı olma sıfatı o alacağın alacaklısına aittir. Alacak davası, o alacağın alacaklısından başka bir (üçüncü) kişi tarafından açılırsa, dava, davacı sıfatına sahip olmadığından (sıfat yokluğundan) dolayı reddedilir (Kuru, Baki/Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder: Medeni Usul Hukuku, 22. Baskı, Ankara 2011, s. 234; Yılmaz, Ejder; Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, Ankara 2012, s. 530).
Bir subjektif hak kendisinden davalı olarak istenebilecek olan kişi, o hakka uymakla yükümlü (borçlu) olan kişidir (davalı sıfatı). Örneğin bir alacak davasında davalı olma sıfatı o alacağın borçlusuna aittir. Alacak davası, o alacağın borçlusundan başka bir (üçüncü) kişiye karşı açılırsa davalının davalı (borçlu) sıfatına sahip olmadığından (sıfat yokluğundan) dolayı reddedilir.
Yukarıdaki açıklamalardan anlaşılacağı üzere, bir subjektif hakkın sahibinin ve o hakka uymakla yükümlü olan kişinin kimler olduğu (yani bir davada, davacı ve davalı sıfatının kimlere ait olduğu) tamamen maddî hukuka göre belirlenir. Bu nedenle, bir kişinin belli bir davada gerçekten davacı veya davalı sıfatına sahip olup olmadığı hususu, usul hukuku sorunu olmayıp, dava konusu (subjektif) hakkın özüne ilişkin bir maddi hukuk sorunudur.
Sıfatın usul hukuku bakımından önemi (usul hukukunu ilgilendiren yönü) şudur: Bir davanın tarafları (veya taraflardan biri) o davada gerçekten (davacı veya davalı olarak) taraf sıfatına sahip değilse mahkeme, dava konusu hakkın esası (mevcut olup olmadığı) hakkında inceleme yapıp karar veremez. Mahkeme, davanın sıfat yokluğundan reddine karar verir. Bu karar, davanın mesmu olmadığına (dinlenemeyeceğine) ilişkin bir karar olmayıp, gene davanın esasına ilişkin bir karardır (taraf olarak gösterilenlerden birinin taraf sıfatının bulunmadığını tespit eden bir karardır).
Mahkemenin sıfat yokluğunu kendiliğinden (resen) gözetmesi gerekir. Çünkü sıfat yokluğu, bir defi değil, davada taraf olarak gözüken kişiler arasında dava konusu hakkın doğumuna engel olan bir itirazdır. Hâkim, kendisine sunulan dava malzemesinden (davalı veya davacının bildirdikleri vakıalardan, yani dava dosyasından) bir itiraz sebebinin varlığını (sıfat yokluğunu) öğrenirse, bunu kendiliğinden (resen) gözetir.
Az yukarıda değinildiği gibi taraf sıfatı, usul hukukuna değil maddî hukuka ilişkin bir sorundur; diğer bütün maddi hukuk sorunlarında olduğu gibi, dava şartı değildir. Taraf sıfatının yokluğu, davada taraf olarak gözüken kişiler arasında dava konusu hakkın doğumuna engel olduğu için (defi değil) bir itirazdır. Diğer bütün itiraz hâllerinde olduğu gibi, sıfat yokluğu da, ancak dava dosyasından anlaşılabildiği ölçüde hâkim tarafından kendiliğinden (resen) gözetilir (Kuru/Arslan/Yılmaz, s. 234- 237).
Açıklanan gerekçeler dahilinde yapılan değerlendirme neticesinde, davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi ile ihbar olunan ... Anonim Şirketi arasındaki kiralama sözleşmesinin 36 ay olarak belirlendiği, bahsi geçen sürenin uzun bir süre olduğu ve araç maliki olan davalının araç üzerindeki fiili hakimiyetini sözleşme süresince ortadan kaldırdığı, kiralama ilişkisinin mevcut olduğu, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebileceği, bu sebeple dava konusu talep açısından davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketinin pasif husumet ehliyetinin bulunmadığı kanaatine varılmış ve bu doğrultuda hüküm kurma yoluna gidilmiştir.
Tüm dosya kapsamı, tarafların iddia ve savunmaları, İzmir Arabuluculuk Bürosunun ... Arabuluculuk numaralı Arabuluculuk Son Anlaşamama Tutanağı,... ve ... plaka sayılı araçlara ait olarak trafik tescil ve ruhsat kayıtları, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi nezdinde,... plakalı araca ait olarak bulunan tramer kayıtları,... Anonim Şirketine nezdinde,... plakalı araca ilişkin olarak düzenlenen Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi, davalı sigorta şirketine yapılan başvuru dilekçesinin, dilekçenin şirkete ulaştığı tarihi gösterir tebligat evrakları, hasar dosyası ve davacıya yapılan ödemeleri gösterir evrak ve kayıtlar, davacı... ve davalı ...'ya ait olarak bulunan nüfus kayıt örnekleri, bilirkişi heyetinin 09/01/2025 havale tarihli raporları ve sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; davaya konu uyuşmazlığın, 06/08/2023 tarihinde meydana gelen maddi hasarlı trafik kazası neticesinde davacı...'a ait... plakalı araçta meydana gelen hasarın onarım bedeli ile hasar sebebiyle oluşan değer kaybı bedeli ile ikame araç bedelinin belirlenmesi ile belirlenecek hasarın onarım bedeli ve değer kaybı bedelinin davalılar ... ve ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi yönünden haksız fiil tarihinden, davalı... Anonim Şirketi yönünden ise temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılar ..., ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi ve... Anonim Şirketinden müştereken ve müteselsilen, ikame araç bedelinin ise haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılar ... ve ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketinden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesi, ayrıca ekspertiz ücreti bedelinin yargılama giderleri arasında sayılarak davalılardan tahsili ile davacıya verilmesi taleplerine ilişkin olduğu,... Anonim Şirketi nezdinde... plakalı araca ait olarak düzenlenen... numaralı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesinin 14/03/2023 ile 14/03/2024 tarihleri arasında geçerli olduğu, teminat limitinin kaza tarihi itibarıyla 120.000,00-TL olduğu, dava konusu trafik kazasının ... plakalı araç sürücüsünün 26.08.2023 günü saat 14.40 sıralarında İzmir İli, Bayraklı İlçesi, Mustafa Kemal Caddesi üzerinde orta şeritte seyir eder iken kontrolsüz şekilde sağ şeride geçtiği esnada, aracının sağ yan kısımları ile kendi ile aynı yönde sağ şerit üzerinde düz şekilde ilerleyen... plakalı aracın sol ön yan kısımlarına çarptığı akabinde bu aracın sağdaki kaldırıma çarparak durduğu kendi aracı ile yine önünde ilerleyen dava dışı C aracına çarpması neticesinde vuku bulduğu, kazanın oluşumuna ... plakalı araç sürücüsünün şerit ihlali yapmasının sebebiyet verdiği,... plakalı araç sürücüsünün atfı kabil kusuru bulunmadığı, bu kapsamda kazanın oluşumunda ... plakalı araç sürücüsünün %100 oranında asli ve tam kusurlu olduğu, kaza neticesinde davacıya ait araçta hasar meydana geldiği, oluşan hasarın onarım bedelinin 101.079,20-TL yedek parça, 36.750,00-TL işçilik olmak üzere toplam 137.829,20-TL+KDV, KDV dahil 165.395,04-TL olduğu, aracın hasara uğraması çerçevesinde değer kaybı meydana geldiği, aracın kazadan önceki hasarsız halinin kaza tarihindeki ikinci el rayiç değerinin 1.025.000,00-TL, kazadan sonraki hasarlı halinin kaza tarihindeki ikinci el rayiç değerinin ise 925.000,00-TL olması çerçevesinde araçta oluşan değer kaybı bedelinin 100.000,00-TL olduğu, aracın onarımı için gereken makul sürenin 10 gün olduğu, onarım süresi içerisinde edinilecek ikame araç bedelinin ise günlük 3.000,00-TL olması karşısında, 10 günlük süre kapsamında ikame araç bedelinin (3.000,00-TL*10) 30.000,00-TL olduğu, dava açılmadan önce davacı tarafça yapılan başvuru neticesinde davalı sigorta şirketi tarafından davacı tarafa hasar onarım bedeline mahsuben 13/10/2023 tarihinde 106.613,00-TL ve değer kaybı bedeline mahsuben 02/04/2024 tarihinde 13.387,00-TL tutarında olmak üzere toplamda 120.000,00-TL ödeme yapıldığı, ödemeler mahsup edildiğinde bakiye onarım bedelinin 58.782,04-TL, bakiye değer kaybı bedelinin 86.613,00-TL olduğu, davalı sigorta şirketi tarafından yapılan ödemeler kapsamında ödemeler neticesinde teminat limitinin tükendiği, bu kapsamda davalı sigorta şirketinin sorumluluğu sona erdiğinden, davacı tarafın davalı sigorta şirketinden talep edebileceği tazminat bedeli olmadığı, davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi ile ihbar olunan ... Anonim Şirketi arasındaki kiralama sözleşmesinin 36 ay olarak belirlendiği, bahsi geçen sürenin uzun bir süre olduğu ve araç maliki olan davalının araç üzerindeki fiili hakimiyetini sözleşme süresince ortadan kaldırdığı, kiralama ilişkisinin mevcut olduğu, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebileceği, bu sebeple dava konusu talep açısından davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketinin pasif husumet ehliyetinin bulunmadığı, davacı tarafın dava ve bedel artırım dilekçeleri çerçevesinde tazminat talepleri yönünden davasını usulüne uygun deliller vasıtasıyla ispatladığı, açıklanan gerekçeler dahilinde davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirket yönünden pasif husumet ehliyeti yokluğu, davalı... Anonim Şirketi yönünden teminat limitinin tükenmesi sebepleriyle davanın reddine, davalı ... yönünden ise davanın kabulüne yönelik olarak, neticeten davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar vermek gerekmiş, davanın yalnızca davalı... Anonim Şirketi yönünden zorunlu arabuluculuk şartına tabi olması ve davalı... Şirketi yönünden teminat limitinin bulunmaması sebebiyle davanın reddine karar verilmesi çerçevesinde arabuluculuk gideri yönünden sorumluluğun gereksiz yere başvuru yapan davacı üzerinde bulunduğu kanaatiyle aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
Açılan davanın KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİ İLE,
1-Hasar onarım bedeli tazminatı talebinin KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE,
a)Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi yönünden açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu sebebiyle REDDİNE,
b)Davalı... Anonim Şirketi yönünden açılan davanın poliçe limitinin tükenmesi sebebiyle REDDİNE,
c)Davalı ... yönünden açılan davanın KABULÜNE, 58.782,04-TL maddi tazminatın, haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'dan tahsili ile davacı...'a verilmesine,
2-Değer kaybı bedeli tazminatı talebinin KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE,
a)Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi yönünden açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu sebebiyle REDDİNE,
b)Davalı... Anonim Şirketi yönünden açılan davanın poliçe limitinin tükenmesi sebebiyle REDDİNE,
c)Davalı ... yönünden açılan davanın KABULÜNE, 86.613,00-TL maddi tazminatın, haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'dan tahsili ile davacı...'a verilmesine,
3-İkame araç bedeli tazminatı talebinin KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE,
a)Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi yönünden açılan davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu sebebiyle REDDİNE,
b)Davalı ... yönünden açılan davanın KABULÜNE, 30.000,00-TL maddi tazminatın, haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'dan tahsili ile davacı...'a verilmesine,
4-Ekspertiz ücreti talebinin yargılama giderleri arasında değerlendirilmesine,
3-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince karar tarihi itibarıyla alınması gereken 11.981,23-TL karar ve ilam harcından, davanın açılışı sırasında peşin olarak yatırılan 427,60-TL harç ve 2.995,00-TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 8.558,63-TL karar ve ilam harcının davalı ...'dan tahsili ile Hazineye irat kaydına,
4-Davacı tarafından yapılan 230,00-TL elektronik tebligat, 715,00-TL fiziki tebligat, 4,00-TL posta (KEP) gideri, 5.500,00-TL bilirkişi ücreti, 427,60-TL başvuru harcı, 427,60-TL peşin harç ve 2.995,00-TL tamamlama harcı, 5.400,00-TL ekspertiz ücreti olmak üzere toplam 15.699,20-TL yargılama giderinin davalı ...'dan tahsili ile davacıya verilmesine,
5-Davacının kendisini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca 30.000,00-TL nispi vekalet ücretinin davalı ...'dan tahsili ile davacıya verilmesine,
6-Davalı... Anonim Şirketi kendisini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 7/2. maddesi uyarınca 50,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı... Anonim Şirketine verilmesine,
7-Davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi kendisini vekille temsil ettirdiği göz önünde bulundurularak karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 7/2. maddesi uyarınca 50,00-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketine verilmesine,
8-6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A (14) maddesi gereğince ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan 3.600,00-TL zorunlu arabuluculuk yargılama giderinin davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,
9-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
Dair, davacı vekili, davalı ... vekili, davalı ... Ticaret Ve Sanayi Anonim Şirketi vekili, ihbar olunan ... Anonim Şirketi vekili ve ihbar olunan ... Satış ve Dağıtım Hizmetleri Anonim Şirketi vekilinin yüzlerine karşı, davalı... Anonim Şirketi vekilinin yokluğunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer ya da başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 12/06/2025
Katip...
e-imzalıdır
Hakim...
e-imzalıdır