T.C.
İZMİR
7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO: 2025/19 Esas
KARAR NO: 2025/674
DAVA: Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
DAVA TARİHİ: 07/01/2025
KARAR TARİHİ: 08/07/2025
Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA:
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ellinde bulunan ...bank A.Ş. ... Şubesine ait, keşidecisi ... Ürünleri Hayv. İnş. Pet. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. olan, 07/02/2025 tarihli, 800.000,00.-TL (Sekizyüzbintl) meblağlı çek aslının müvekkili şirket tarafından cirolanarak, ... Kargo firmasının ... Şubesine 26/12/2024 tarihinde teslim edildiğini, çek aslının kargo poşeti içerisinde çıkmaması üzerine müvekkili şirket yetkilisi tarafından kargo poşetinin kargo sürecinde tam olarak bilemediği bir yerde açıldığını ve çekin çalındığını düşündüğünden çeki çalan kişi/kişilerden şikayetçi olunduğunu belirterek müvekkili şirketin hamili olduğu çekin dava sonuna kadar ödenmemesi için ...bank A.Ş. ... Şubesi’ne müzekkere yazılmasına ve ...bank A.Ş. ... Şubesi’ne ait olan 07/02/2025 tarihli, 800.000,00.-TL bedelli çekin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
DAVA KONUSU:
Açılan dava, ... Bank A.Ş. ... Şubesine ait, keşidecisi ... Ürünleri Hayv. İnş. Pet. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. olan, ... çek seri numaralı, keşide yeri ..., 07/02/2025 tarihli, 800.000,00-TL bedelli çekin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkindir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651. maddesi "Kıymetli evrak zayi olduğu taktirde mahkeme tarafından karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanı ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmünü içermektedir.
Zayi nedeniyle çek iptali davası açılabilmesi için öncelikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780. ve 781. maddeleri uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunması esastır. Bu unsurlara haiz olmayan bir belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması nedeniyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca zayi nedeniyle iptali istenilemez.
Türk Ticaret Kanunu'nun 818. maddesinde poliçeye ilişkin hangi hükümlerin çek hakkında da uygulanacağına dair düzenlemeye ver verilmiştir. Bu düzenlemede yapılan atıf uyarınca Türk Ticaret Kanunu'nun poliçenin iptaline dair 757 ilâ 763. maddeleriyle 764. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin çekin iptalinde de uygulanması zorunludur.
Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çeki ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır (Özkan Gültekin, Öğretide ve Uygulamada Kıymetli Evrakın Ziya ve İptali, Ankara-2006, s.51).
Kıymetli evrak iptali veya çek iptali davalarında amaç, kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak, aynı zamanda lehtar veya hamilin çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesinde kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme uyarınca kıymetli evrakı iradesi dışında elinden çıkan kişi muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesi amacıyla ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurabilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 758. maddesinde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine iade davası için uygun bir süre vereceği düzenlenmiş, verilen süre içinde dava açılmazsa mahkemenin muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracağı belirlenmiştir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 759. maddesi hükmüne göre de poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.
Yargıtay .... Hukuk Dairesi'nin 18/04/2012 tarih ve ... Esas ... Karar sayılı ilamı ile de kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu belirlenmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun ... Esas ... Karar sayılı ilamında aynen; ''6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun iptali düzenleyen "Önleyici önlemler" başlıklı 757. maddesinde;
(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir
(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir." hükmü düzenlenmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İade davası" başlıklı 76... maddesinde ise;
'' (1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemesine yer verilmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İptal kararı" başlıklı 764. maddesi uyarınca;
''Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.
Poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir.''
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2 maddesi uyarınca, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptalini karar verilmesini isteyebilir.'' denilmiştir.
Anılan maddeler ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca, çekin iptaline ilişkin dava açma hakkı, çeki kaybeden yetkili hamile aittir. Çekin hamili çekin iptal davasını olumlu şekilde sonuçlandırdıktan sonra çek bedelini çekin keşidecisinden talep edebilir.
Dava dilekçesindeki açıklamalar ve dava dilekçesine ekli çek sureti göz önünde bulundurulduğunda, davacının dava konusu çeki yetkili hamil sıfatıyla elinde bulundurduğu ve davanın açılışı sırasında dava konusu çeke ilişkin çek iptali davası açmakta hukuki yararı bulunduğu ortadadır.
Çek iptali davalarına özgü gerekli ilanların yapılması amacıyla Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'ne müzekkere yazılarak dava konusu çeke ilişkin ilanların yapılması sağlanmış ve ilanların yapıldığı gazete suretleri dosya arasına alınmıştır.
...bank Anonim Şirketi ... Şubesine ait, ... çek seri numaralı, keşide yeri ..., 07/02/2025 tarihli, 800.000,00-TL bedelli çekin keşide tarihi itibariyle ibraz edilip edilmediği, ibraz edilmesi halinde hangi tarihte ve kim tarafından ibraz edildiğinin, ödeme yapılması halinde kime, ne miktar ödeme yapıldığının bildirilmesi ile birlikte ibraz edilmesi halinde çekin arkalı önlü onaylı bir örneği ile ibraz edene ait varsa kimlik bilgisi ya da ticari unvanını gösterir belge örnekleri ile ilgili belge örneklerinin gönderilmesinin istenilmiş, müzekkere cevabında davaya konu çekin 07.02.2025 tarihinde ... Bankası A.Ş. takasından sorulduğu, çek üzerindeki ödeme yasağına istinaden ödeme yapılmadığı, çekin ... Bankası A.Ş.'den takasa girdiği, ibraza ilişkin bilgi ve belgelerin ilgili bankadan talep edilmesi gerektiği bildirilmiştir.
Müdahale talep eden ... Ürünleri Sanayi Ve Dış Ticaret Limited Şirketi vekili mahkememize sunmuş olduğu 12.04.2025 tarihli dilekçesi ile iptali talep edilen çekin yetkili ve meşru hamilinin müvekkili olduğunu, çekin müvekkili tarafından muhatap bankaya ibraz edildiğini ancak ödeme yasağı kararı nedeniyle ödeme yapıldığını, ayrıca dava konusu çeke dayalı olarak müvekkili adına Büyükçekmece İcra Müdürlüğünün ... E. sayılı dosyası ile icra takibine geçildiğini belirterek davaya müdahil olarak kabul edilmelerini ve ödeme yasağı kararının kaldırılarak çekin zayi talebinin reddine karar verilmesini talep ettiğini beyan etmiştir.
Mahkememizce 15/04/2025 tarihli duruşma ara kararı ile davacı vekiline dava konusu çeki elinde bulunduran ..... Şti (VKN:...)'ne karşı çek istirdadı davası açmak ve davanın açıldığına ilişkin belgeleri Mahkememize sunmak üzere iki haftalık kesin süre verilmesine ve verilen kesin süre içerisinde çek istirdatı davası açılmadığı ve davanın açıldığına ilişkin belgeler mahkememize sunulmadığı takdirde ödeme yasağının kaldırılmasına ve davanın reddine karar verileceğinin ihtarına karar verilmiş, davacı vekili kendisine verilen kesin süre içerisinde ilgili davayı açtığına dair bilgi ve belgeleri mahkememize sunmuştur.
Davacı vekili 13/06/2025 havale tarihli dilekçesi ile dava dosyasına konu ... Bank A.Ş. ... şubesine ait, 07/02/2025 tarihli, ... seri numaralı, keşide yeri ... olan 800.000,00-TL bedelli çeke istinaden İzmir ... Asliye Ticaret Mahkemesi’nin ... Esas numaralı dosyası ile istirdat davası açıldığını beyan etmiştir.
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacı tarafından dava dilekçesinde belirtilen çekin zayii nedeniyle iptali istemiyle dava açılmış ise de yargılama sırasında çekin bulunduğu, işbu davanın konusuz kaldığı anlaşılmakla bir tespit hükmü niteliğinde dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına ilişkin aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:
1-Açılan davanın konusuz kalması sebebiyle KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2-Dava konusu ... Bank A.Ş. ... Şubesine ait, ... çek seri numaralı, keşide yeri ..., 07/02/2025 tarihli, 800.000,00-TL bedelli çek üzerindeki ödeme yasağının kaldırılmasına, karar kesinleştiğinde bu hususta dava konusu çekin ait olduğu bankaya müzekkere yazılmasına,
3-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince alınması gereken karar ve ilam harcı davanın açılışı sırasında peşin olarak alındığından, başkaca harç alınmasına yer olmadığına,
4-Davacı tarafça yatırılan teminatın karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacı tarafa iadesine,
5-Davacı tarafından yapılan masrafların üzerinde bırakılmasına,
6-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde Mahkememize veya Mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer ya da başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesi'ne verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.08/07/2025
Katip ......
e-imzalı
Hakim ...
e-imzalı