T.C.
İZMİR 7. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2025/493
KARAR NO : 2025/480
DAVA : Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))
DAVA TARİHİ : 24/03/2025
KARAR TARİHİ : 23/05/2025
Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, keşidecisi ... San ve Tic. Ltd. Şti olan ancak düzenleme yılı 2024 olsa da çek kaybolduktan şüpheli kişilerin çekin düzenleme tarihine sahte paraf atmak suretiyle 2025 yılı olarak düzeltme ihtimalinin olduğunu, ... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşide yeri İzmir olan, 25/03/2025 keşide tarihli, 824.000,00-TL bedelli çek, ... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek,... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait,...seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çeki alışveriş neticesinde hamil olarak almışsa da söz konusu çeki kaybettiğini beyan etmekle, çeklerin kötü niyetli şahısların eline geçme olasılığı sebebiyle, 3. şahıslara ödenmemesi için banka kayıtlarına ödemene men yönünde ihtiyati tedbir konulmasına, çeklerin zayi nedeniyle iptallerine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
DELİLLER :
1-... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ... San ve Tic. Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek ile ... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi .... Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çeklere ait banka nezdinde bulunan kayıtlar,
3-Davacı vekilinin 23/05/2025 havale tarilli kısmi feragat dilekçesi,
4-Sair deliller.
DAVA KONUSU:
Açılan dava,... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ...e Tic. Ltd. Şti, ... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek ile ... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çeklerin zayi olması nedeniyle iptali talebine ilişkin kıymetli evrak iptali davasıdır.
DELİLLER VE GEREKÇE :
Davacı vekili 23/05/2025 havale tarihli kısmi feragat dilekçesinde mahkememizin...Esas sayılı dosyasında davaya konu ...Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi...Tic. Ltd. Şti, ... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek,... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çekler yönünden davadan feragat ettiklerini,... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi .... Ltd. Şti, keşide yeri İzmir olan, 25/03/2025 keşide tarihli, 824.000,00-TL bedelli çek yönünden taleplerinin devam ettiğini, feragat ettikleri çekler yönünden ödeme yasağının kaldırılmasını ve dosyada mevcut teminatın iadesi hususunda gereğinin yapılmasını talep etmiş olmakla, davaya konu ... Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ...Tic. Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek,... Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti, ... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çekler yönünden dosya tefrik edilerek mahkememizin... Esas sırasına kaydı yapılmıştır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651. maddesi "Kıymetli evrak zayi olduğu taktirde mahkeme tarafından karar verilebilir. Kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanı ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptaline karar verilmesini isteyebilir." hükmünü içermektedir.
Zayi nedeniyle çek iptali davası açılabilmesi için öncelikle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780. ve 781. maddeleri uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunması esastır. Bu unsurlara haiz olmayan bir belgenin kambiyo senedi vasfı taşımaması nedeniyle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca zayi nedeniyle iptali istenilemez.
Türk Ticaret Kanunu'nun 818. maddesinde poliçeye ilişkin hangi hükümlerin çek hakkında da uygulanacağına dair düzenlemeye ver verilmiştir. Bu düzenlemede yapılan atıf uyarınca Türk Ticaret Kanunu'nun poliçenin iptaline dair 757 ilâ 763. maddeleriyle 764. maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin çekin iptalinde de uygulanması zorunludur.
Zayi nedeniyle kıymetli evrak iptali, kıymetli evrakta hak ile çek arasındaki sıkı bağlılığın, çekin zayi edilmesi halinde ortaya çıkaracağı haksızlıkları önleme ihtiyacından doğmuştur, yetkili hamil veya lehtar tarafından zayi edilen çekin hak sahipliğini teşhis fonksiyonunu ortadan kaldırarak ve dilekçe sahibinin söz konusu hakka sahip olduğu konusunda bir karine yaratarak bu hakkı çekişmesiz olarak talep etmesini sağlamaya yönelik nizasız kaza yani hasımsız dava konusu bir işlemdir. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilecek iptal kararı ile birlikte borçlu, bono, poliçe veya çeki ibraz edilmeden ödeme imkanına kavuşmaktadır (Özkan Gültekin, Öğretide ve Uygulamada Kıymetli Evrakın Ziya ve İptali, Ankara-2006, s.51).
Kıymetli evrak iptali veya çek iptali davalarında amaç, kıymetli evrakı ibraz mecburiyetinde olan ve çekin zilyetliğini kaybetmesi nedeniyle bu zorunluluğu yerine getiremeyen lehtar veya hamile hakkının mevcudiyetini kanıtlamak bakımından bir imkan sunmak, aynı zamanda lehtar veya hamilin çeki ibraz edememekten dolayı alacak hakkını kullanmaktan mahrum kalmasını önlemektir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757. maddesinde kıymetli evrakın iptali ve önleyici önlemler konusunda düzenleme yapılmıştır. Yapılan düzenleme uyarınca kıymetli evrakı iradesi dışında elinden çıkan kişi muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesi amacıyla ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvurabilir. Mahkeme, ödemeyi men eden kararında ayrıca muhataba vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdii etmeye izin verir ve tevdii yerini gösterir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 758. maddesinde yapılan düzenleme uyarınca poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmesi durumunda mahkeme dilekçe sahibine iade davası için uygun bir süre vereceği düzenlenmiş, verilen süre içinde dava açılmazsa mahkemenin muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldıracağı belirlenmiştir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 759. maddesi hükmüne göre de poliçeyi eline geçiren kişinin bilinmemesi halinde poliçenin iptaline karar verilmesi istenebilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 18/04/2012 tarih ve 2012/4860 Esas 2012/6267 Karar sayılı ilamı ile de kıymetli evrakın zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda görevli mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu belirlenmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2013/11-1884 Esas 2015/1059 Karar sayılı ilamında aynen; ''6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun iptali düzenleyen "Önleyici önlemler" başlıklı 757. maddesinde;
(1) İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir.
(2) Mahkeme, ödemeyi meneden kararında muhataba, vadenin gelmesi üzerine poliçe bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir." hükmü düzenlenmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İade davası" başlıklı 763. maddesinde ise;
'' (1) Elden çıkan poliçe mahkemeye sunulursa, mahkeme, iade davası açması için dilekçe sahibine uygun bir süre verir. Dilekçe sahibi bu süre içinde dava açmazsa, mahkeme, poliçeyi, sunmuş olana geri verir ve muhatap hakkındaki ödeme yasağını kaldırır." düzenlemesine yer verilmiştir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "İptal kararı" başlıklı 764. maddesi uyarınca;
''Elden çıkan poliçe, verilen süre içinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verilir.
Poliçenin iptaline karar verilmiş olmasına rağmen, dilekçe sahibi kabul edene karşı poliçeden doğan istem hakkını ileri sürebilir.''
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 651/2 maddesi uyarınca, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi senedin iptalini karar verilmesini isteyebilir.'' denilmiştir.
Anılan maddeler ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca, çekin iptaline ilişkin dava açma hakkı, çeki kaybeden yetkili hamile aittir. Çekin hamili çekin iptal davasını olumlu şekilde sonuçlandırdıktan sonra çek bedelini çekin keşidecisinden talep edebilir.
Dava dilekçesindeki açıklamalar ve dava dilekçesine ekli çek sureti göz önünde bulundurulduğunda, davacının dava konusu çeki yetkili hamil sıfatıyla elinde bulundurduğu ve dava konusu çeke ilişkin çek iptali davası açmakta hukuki yararı bulunduğu ortadadır.
Feragat, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 307. maddesinde; ''Feragat, davacının, talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir.'' şeklinde düzenlenmiştir.
Feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. Feragat, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. İrade bozukluğu hâllerinde, feragat ve kabulün iptali istenebilir.
Feragat beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir. Feragat, talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkin ise yargılama giderlerine mahkûmiyet, ona göre belirlenir.
Feragat ve kabul, dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır. Feragat ve kabulün hüküm ifade etmesi, karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlı değildir. Kısmen feragat veya kabulde, feragat edilen veya kabul edilen kısmın, dilekçede yahut tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir. Feragat ve kabul, kayıtsız ve şartsız olmalıdır.
492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 22. maddesinde, davadan feragat veya davayı kabul veya sulh, muhakemenin ilk celsesinde vuku bulursa, karar ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır, hükmü yer almaktadır.
Tüm dosya kapsamı, davacı tarafın iddiaları,...Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi... Tic. Ltd. Şti, ... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek ile ...Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi .... Ltd. Şti, ... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çeklere ait banka nezdinde bulunan kayıtlar, davacı vekilinin 23/05/2025 havale tarilli kısmi feragat dilekçesi ve sair deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı vekili tarafından dava dilekçesinde belirtilen çeklerin zayii nedeniyle iptali istemiyle dava açılmış ise de davacı vekilinin 25/05/2025 havale tarihli kısmi feragat dilekçesindeki beyanı ile davadan kısmi feragat ettiği, vekaletnamesinde davadan ve kanun yollarından feragat yetkisinin bulunduğu anlaşılmakla, açılan davanın feragat nedeniyle reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere:
1-Açılan davanın feragat nedeniyle REDDİNE,
2-492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince karar tarihi itibariyle alınması gereken ancak dosyanın tefrik sonucu oluşması nedeniyle alınamayan 615,40-TL karar ve ilam harcının davacıdan tahsili ile Hazineye irat kaydına,
3-Dava konusu ...Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi .... Ltd. Şti,...seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 30/03/2025 keşide tarihli, 320.000,00-TL bedelli çek ile ...Anonim Şirketi Buca/İzmir Şubesine ait, keşidecisi .... Ltd. Şti,... seri numaralı, keşide yeri İzmir olan, 31/03/2025 keşide tarihli, 696.900,00-TL bedelli çek üzerindeki ödeme yasaklarının kaldırılmasına, bu hususta dava konusu çeklerin ait olduğu bankaya müzekkere yazılmasına,
4-Mahkememiz dosyasına yatırılan teminatın mahkememizin ... Esas sayılı dosyasının kesinleşmesi akabinde iadesine,
5-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 333. maddesi gereğince kullanılmayan gider avansının talep halinde ve karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Dair, davacı vekilinin yüzüne karşı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 345. maddesi gereğince gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere bulunulan yer ya da başka bir yer Asliye Ticaret Mahkemesine verilecek bir dilekçe ile başvurmak ve istinaf harç ve masraflarını karşılamak koşulu ile İzmir Bölge Adliye Mahkemesine istinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı. 23/05/2025
Katip ...
e-imzalıdır
Hakim ...
e-imzalıdır