T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
11. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2024/369
KARAR NO : 2024/1888
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İZMİR 5. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 31.10.2023
NUMARASI : 2021/151 Esas 2023/838 Karar
DAVANIN KONUSU : Tazminat (Trafik Sigorta Sözleşmesi Kaynaklı Rücuen)
KARAR TARİHİ : 01.11.2024
KARAR YAZIM TARİHİ : 01.11.2024
Taraflar arasındaki davadan dolayı İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen 31.10.2023 gün ve 2021/151 Esas 2023/838 Karar sayılı hükmün istinaf yoluyla Dairemizce incelenmesi davacı vekili ve davalı ... Sigorta Anonim Şirketi vekili tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için üye ... tarafından düzenlenen rapor dinlenip ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendi.
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ :
DAVA : Davacı vekili, 14/08/2015 tarihinde dava dışı sürücü ...'ın sevk ve idaresindeki ... Sigorta A.Ş'ne ZMMS ile sigortalı, ... Sigorta A.Ş'ne İMMS ile sigortalı olan ... plakalı araç ile davacıya ait ... plakalı aracın maddi hasarlı trafik kazasına karışması sebebiyle 20.181,55 Euro tazminatın ... Sigorta A.Ş'den ZMMS limitiyle sınırlı olmak üzere, davalı ... Sigorta A.Ş'den ZMMS poliçe limitini aşan miktar bakımından müşterek ve müteselsil sorumlu olmak üzere temerrüde düştükleri 02/12/2015 tarihinden itibaren yabancı para bakımından 3095 sayılı yasanın 4/a maddesine göre yürütülecek değişken faiziyle birlikte fiili ödeme tarihindeki Merkez Bankası Efektif Satış Kuru karşılığı Türk Lirası olarak tahsiline, müvekkilinin bilirkişi ücreti olarak ödediği 1.835,63-Euro'nun karar tarihindeki Merkez Bankası Efektif Satış Kuru karşılığı Türk Lirası olarak yargılama giderlerine dahil edilerek davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP : Davalı ... Sigorta A.Ş vekili, ... plakalı aracın müvekkili sigorta şirketine İMMS ile sigortalı olduğunu, sorumluluğun sigortalının kusuru ve karşılanamayan maddi zararlarda poliçe limiti ile sınırlı olduğunu, hasarın trafik sigortası poliçesi kapsamında kaldığını, İMMS yönünden sorumluluklardın söz edilemeyeceğini, Almanya'da yapılan hasar değerlendirmesinin çok fahiş olduğunu, tespit giderlerinin makul ve gerçek düzeyde olması gerektiğini, müvekkilinin temerrüdünün oluşmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
Davalı ... Sigorta A.Ş vekili'ne dava dilekçesinin usulüne uygun tebliğ edildiği, ancak davalı tarafın davaya cevap vermediği görülmüştür.
DAİREMİZİN KALDIRMA KARARINDAN ÖNCEKİ İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; sigortalı araç sürücüsünün kazanın oluşumunda tamamen kusurlu olduğu, davacının aracında meydana gelen hasarın onarım bedelinin 19.681,55 Euro, araçtaki değer kaybının 500,00 Euro olup, toplam hasar bedelinin 20.181,55 Euro olduğu, poliçe limitleri itibariyle bu zararın 9.471,55 Euro'sudan davalı ... sigorta A.Ş 10.710,00 Euro'sudan davalı ... Sigorta A.Ş nin sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne, 19.681,55 Euro hasar bedeli, 500,00 Euro değer kaybı olmak üzere 20.181,55 Euro'nun 9.171,55 Euro'sundan ... Sigorta A.Ş, 10.710,00 Eurosu'ndan ... Sigorta A.Ş'den tahsiline karar verilmiştir.
DAİREMİZİN KALDIRMA KARARI :Dairemizce, "değer kaybı, aracın onarılmasından sonraki değeri ile hiç hasarlanmamış haldeki değeri arasındaki fark olup, araçtaki değer kaybı belirlenirken, aracın markası, yaşı, modeli ve hasar gördüğü kısımları dikkate alınarak, aracın kaza tarihinden önceki 2. el satış değerinin tespiti ile, aracın tamir edildikten sonraki ikinci el satış değeri arasındaki fark göz önüne alınmaktadır. Pert total işlemine tabi tutulan veya tabi tutulması gereken araçlar için değer kaybı istenemez. Somut olayda, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, aracın onarım masrafı dışında, aracın 2.el rayiç değeri belirtilmemiş, aracın tamirinin ekonomik olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılmadığı gibi, değer kaybı da yukarıda belirtilen ilkeye uygun olarak belirlenmemiştir. Mahkemece davacı vekilinden aracın onarımının yapılıp yapılmadığı ve aracın pert total işlemine tabi tutulup tutulmadığı konusunda açıklama istenerek, varsa belgeleri sunması sağlandıktan sonra, mahkemece aracın hasarına ilişkin tüm kayıt, bilgi ve belgeler birlikte irdelenmek üzere İTÜ veya KGM Fen Heyetinden seçilecek bilirkişi kurulundan Almanya ülkesindeki piyasa rayiç değerine göre inceleme yapılarak aracın tamirinin ekonomik olup olmadığı, tamiri ekonomik değilse; aracın markası, modeli, yaşı, özellikleri ve Almanya'daki alım satım fiyatları esas alınmak suretiyle kazadan önceki hasarsız haliyle Almanya'daki 2.el rayiç değeri ile sovtaj değerinin tespiti ve belirlenen piyasa rayiç bedelinden sovtaj değeri düşülerek, tamiri ekonomik ise aracın kaza tarihinden önceki 2. el satış değerinin tespiti ile aracın tamir edildikten sonraki ikinci el satış değerinin tespiti ve arasındaki fark tespit edilerek, Almanya ülkesi koşullarına göre gerçek zarar miktarının belirlenmes yönünden ayrıntılı, gerekçeli ve denetime açık bir rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı, delil vasfına haiz olmayan bilirkişi raporu benimsenerek karar verilmesi ,ayrıca sigorta poliçelerinde TL olarak belirlenen limit miktarlarını aşmayacak şekilde hüküm kurulması ve hükümde poliçe limitlerinin gösterilmediği" gerekçesiyle HMK'nun 353/1-a-6. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
DAİREMİZİN KALDIRMA KARARINDAN SONRAKİ İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ : Mahkemece iddia, savunma, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, bilirkişi raporlarına göre meydana gelen kazada sigortalı araç sürücüsünün tam kusurlu olduğu, 30/05/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacı aracının kaza tarihi itibariyle rayiç değerinin 33.900 Euro, onarımdan sonraki değerinin 33.400 Euro; değer kaybının 500 Euro olduğu, hasar bedelinin 19.681,55 Euro olduğu, toplam zararın 20.181,55 Euro olduğu, zararın tazmininden ... Sigorta AŞ ZMMS kapsamında KTK'nun 91 maddesine göre faizi ile birlikte ve poliçe limitiyle sınırlı olarak, davalı ... Sigorta AŞ İMMS kapsamında TTK'nun 1427 maddesi uyarınca faiziyle birlikte ve poliçe limiti ile sınırlı olmak üzere sorumlu oldukları gerekçesiyle davanın kabulü ile, 19.681,55-Euro hasar bedeli, 500-Euro değer kaybı zararı olmak üzere toplam 20.181,55-Euro'nun davalı ... Sigorta AŞ'den ZMSS kapsamında (29.000-TL poliçe limiti ile sınırlı sorumlu olmak üzere), davalı ... Sigorta AŞ ZMSS limitini aşan kısımdan İMMS kapsamında 100.000-TL limitle sınırlı sorumlu olmak üzere 02.12.2015 temerrüt tarihinden itibaren TCMB'nin efektif satış kuru karşılığının davalı ... Sigorta AŞ ve ... Sigorta AŞ'den alınarak davacıya verilmesine, ekspertiz giderinin yargılama giderinden sayılmasına karar verilmiştir.
Karara karşı davacı vekili ve davalı ... Sigorta Anonim Şirketi vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF NEDENLERİ : Davacı vekili, her iki davalı yönünden temerrüt tarihi olan 02.12.2015 tarihinden itibaren temerrüt faizine hükmedilmesi gerektiği halde, davalılar aleyhine faize hükmedilmediğini, yine yabancı para cinsinden kurulan tazminatın fiili ödeme tarihindeki Türk Lirası karşılığına hükmedilmesi gerekirken, yabancı paranın hangi tarihli karşılığına hükmedildiğinin açıklanmadığını eksper giderinin fiili ödeme tarihindeki karşılığının davalılardan tahsiline karar verilmesi gerektiğini, yine Mahkemece 31.10.2023 tarihli kısa kararda yurt dışı eksper giderinin yargılama giderinden sayılmasına karar verilmesine karşın, gerekçeli kararda 1.835,63 Euro tutarındaki eksper giderinin fiili ödeme tarihindeki TL karşılığının davalılardan tahsiline karar verilmesi gerekirken bunun yapılmadığını, iş bu giderin yargılama gideri olarak kabul edilerek fiili ödeme tarihindeki TL karşılığının tahsiline karar verilmesi gerektiğini istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.
Davalı ... Sigorta A.Ş vekili, İlk derece mahkemesince, istinaf Mahkemesi kaldırma kararına uygun şekilde karar verilmediğini, zira ilk derece mahkemesince aldırılan iki ayrı İTÜ raporu bulunduğunu, ilk aldırılan İTÜ raporunda tamamiyle istinaf mahkemesi kaldırma kararı doğrultusunda olduğunu, buna göre riziko tarihi itibariyle makul ve ekonomik yöntemin aracın pert total işlemine tabi tutulması olduğu kabul edilerek, pert total işlemine tabi tutulan araçta ayrıca değer kaybı oluşmayacağı, pert total işlemine tabi tutulan araç için gerçek zararın 5.000 Euro olarak belirlenmiş iken, ikinci raporda ilk raporla çelişecek şekilde fahiş ve gerçeğe aykırı 19.681,55 Euro onarım bedeli ve 500,00 Euro değer kaybı zararı toplam 20.181,55 Euro olarak tespit edildiğini, mahkemece bu birbiriyle taban tabana zıt, iki ayrı İTÜ raporu arasındaki çelişki giderilmeden 25.12.2021 tarihli İTÜ raporundaki tespit ve değerlendirmelere göre aracın pert total işlemine tabi tutulması gerektiği ve buna göre gerçek zararın 5.000 Euro'dan ibaret olduğuna karar verilmesi gerekirken, 30.05.2023 tarihli hatalı rapor esas alınarak 19.681,55 Euro hasar bedeli + 500,00 Euro değer kaybı zararı üzerinden davanın kabul edilmiş olmasının hatalı olduğunu, ilk derece mahkemesince hükmedilen 19.681,55 Euro onarım bedelinin, bırakın bu konuda Yargıtay aracın 2. el piyasa değerinin yarısını aştığı ve neredeyse aracın 2. el piyasa değerine yaklaştığı da dikkate alınarak davaya konu araç için mutlaka pert total çalışması yapılarak ekonomik olan yöntemin belirlenmesi gerektiğini, hükmolunan onarım bedelinin davaya konu aracın 2. el piyasa değerini dahi aştığını, pert total çalışması yönünden en ufak bir tespit içermeyen bir rapora ve bu raporun bire bir tekrarı mahiyetindeki Atk raporuna göre karar verilmiş olmasının hatalı olduğunu, salt Almanya'dan aldırılan ekspertiz raporu ie bağlı kalınmaksızın İtü Otomotiv Bölümü veya Karayolları Genel Müdürlüğü Trafik-Fen Heyeti gibi bir kurumdan yeniden rapor aldırılmasını istinaf nedenleri olarak ileri sürmüştür.
GEREKÇE :Dava, trafik kazasında hasarlanan davacıya ait Alman plakalı araçta meydana gelen hasar ve değer kaybının ZMMS ve İMMS poliçeleri kapsamında tazmini istemine ilişkin olup, ilk derece mahkemesince yukarıda yazılı gerekçeyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Dairemizce HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf nedenleriyle ve resen kamu düzenine ilişkin sebeplerle sınırlı olarak istinaf incelemesi yapılmıştır.
6098 sayılı TBK'nın 99. maddesi hükmüne göre, yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde alacaklı, bu borcun vade veya fiili ödeme günündeki rayice göre Türk parası olarak ödenmesini isteyebilir. Yabancı para cinsinden yapılan harcamalar, yabancı para alacağı olarak dava edilebilir ve ödeme günündeki kura göre işlem görür. Davacı alacağı, yabancı para cinsinden meydana gelmiş olup fiili ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL karşılığının tahsiline karar verilmesi gerekir. (Yargıtay 17. HD'nin 17.05.2018 tarih ve 2015/8003 E. - 2018/5155 K.) İstikrarlı bir şekilde kabul edildiği üzere, yabancı para borcu ile ilgili alacaklarda talep edilen yabancı paranın dava tarihindeki efektif döviz kuru karşılığı Türk Lirası üzerinden, karar tarihindeki tarifeye göre vekalet ücreti ile nisbi karar ve ilam harcının hesaplanması gerekmektedir. ( Yargıtay 11. HD'nin 12/05/2022 tarih ve 2020/6387 E. - 2022/3774 K) Yine ekspertiz gideri yargılama giderlerinden olup yargılama giderlerine eklenerek davanın kabul ve red oranına göre karar verilmesi gerekir. (Yargıtay 17. HD'nın 21.10.2019 tarih ve 2017/1822 E.- 2019/9723 K. )
Davalı sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe limiti ile sınırlı olup Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının B.2.b maddesi uyarınca kabul edilen dava değerinin poliçe limitini aşması halinde davalıya yükletilecek yargılama gideri, harç ve vekalet ücretinin toplam tazminatın, dava değerinin limite oranı dahilinde hüküm altına alınması gerekir. ( Yargıtay 17.HD'nin 14.06.2017 tarih ve 2016/12075 E. - 2017/5498 K. )
Davalı sigorta şirketleri poliçe limitleri ile sorumludur. İlk derece mahkemesince tarafından limiti aşmayacak şekilde talep ile bağlı kalınarak yargılama giderlerinden olan ekspertiz ücreti yönünden davacının TBK’nın 99. maddesi uyarınca seçimlik hakkını yabancı para alacağının fiili ödeme günündeki Türk Lirası karşılığı olarak tahsil edilmesi yönünde kullandığı da gözetilerek, davalıların sorumluluğu cihetine gidilmesi gerekirken aksi şekilde verilen kararda isabet bulunmamaktadır. Bu itibarla, belirtilen hususlar yönünden davacı vekilinin istinaf başvurusu yerindedir.
Diğer taraftan dairemizin 2018/727 E-2021/102 K sayılı kaldırma ilamı ile; mahkemece aracın hasarına ilişkin tüm kayıt, bilgi ve belgeler birlikte irdelenmek üzere İTÜ veya KGM Fen Heyetinden seçilecek bilirkişi kurulundan Almanya ülkesindeki piyasa rayiç değerine göre inceleme yapılarak aracın tamirinin ekonomik olup olmadığı, tamiri ekonomik değilse; aracın markası, modeli, yaşı, özellikleri ve Almanya'daki alım satım fiyatları esas alınmak suretiyle kazadan önceki hasarsız haliyle Almanya'daki 2.el rayiç değeri ile sovtaj değerinin tespiti ve belirlenen piyasa rayiç bedelinden sovtaj değeri düşülerek; tamiri ekonomik ise aracın kaza tarihinden önceki 2. el satış değerinin tespiti ile aracın tamir edildikten sonraki ikinci el satış değerinin tespiti ve arasındaki fark tespit edilerek, Almanya ülkesi koşullarına göre gerçek zarar miktarının belirlenmesi yönünden ayrıntılı, gerekçeli ve denetime açık bir rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı, delil vasfına haiz olmayan bilirkişi raporu benimsenerek karar verilmesi gerektiğinden bahisle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiş, kaldırma kararından sonra ilk derece mahkemesince yeniden yapılan yargılamada aldırılan 25.12.2021 tarihli bilirkişi heyeti raporunda, dava konusu aracın kaza tarihindeki rayiç değerinin 17.500-Euro olduğu, hasar görmüş olan parçaların onarımının kaza tarihi itibarı ile Almanya şartlarında 19.681,55-Euro olduğu, aracın tamirinin ekonomik olmadığı, aracın pert total sayılması gerektiği, aracın hasarlı haliyle sovtaj değerinin 12.500-Euro olduğu, dolayısıyla araçtaki gerçek hasar miktarının 5.000-Euro olduğu belirtildiği, itiraz üzerine farklı bir heyetten alınan 30.05.2023 tarihli raporda, önceki bilirkişi raporuyla kaza tarihi itibarıyla belirlenen 17.500 Euro araç rayiç değerinin yerinde olmadığı, aracın piyasa değerinin 33.900 Euro olduğu, onarımdan sonra araç rayiç değerinin 33.400 Euro olduğu, yurt dışında yapılan ekspertiz rapor sonucuna göre hasar onarım bedelinin 19.681,55 Euro olduğu, değer kaybı ile birlikte davacı zararın 20.181,55 Euro olduğunun belirtildiği, söz konusu raporda onarım bedeli araç rayiç bedelinin %50'sini aştığı halde pert total işlemi uygulanmadığı gibi, önceki heyet raporuyla bariz şekilde çeliştiği halde, hangi gerekçe ile mahkemece son rapora üstünlük tanınarak hükme esas alındığının gerekçelendirilmediği, raporun kaldırma kararında belirtilen kaldırma sebeplerini karşılamadığı, önceki bilirkişi raporuyla çelişkili olduğu, bu haliyle denetime ve hüküm kurmaya elverişli olmadığı, davalı vekilinin istinaf talebinin bu yönüyle haklı ve yerinde olduğu değerlendirilmiştir.
Öte yandan, yabancı plakalı araçların hasar tazminat talepleri yönünden aracın pert değerlendirilmesi yapılsa dahi, aracın onarım bedeli, aracın satın alındığı ülke rayicindeki piyasa değeri ile karşılaştırılması bakımından önem arz etmektedir. Şöyle ki; eğer aracın satın alındığı ülke rayicindeki piyasa değeri onarım giderinden fazla ise davacı yalnız onarım giderini, onarım giderinden az ise, aracın olay gününde satın alındığı ülkedeki sürüm değerini davalıdan isteyebilir. Bu durumda mahkemece, aracın Türkiye'deki tamir bedeli, olay tarihinde kayıtlı olduğu ülkedeki ikinci el piyasa rayiç değeri ile karşılaştırılarak hangisi az ise o miktara hükmedilmesi gerekir. (Yargıtay 4. HD 2021/26157 E. 2022/1048 K.; Yargıtay 17. HD 2016/10741 E. 2019/10657 K. sayılı kararları).
Bu itibarla hasarlı aracın gümrüğe terk edilip edilmediği de önem arz etmektedir. Zira, benzer bir olaya ilişkin Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2014/6873 E. 2016/2916 K. sayılı ilamında belirtildiği üzere, aracın gümrüğe terk edilmiş olması halinde yukarıda açıklandığı gibi, aracın yurtdışı ikinci el değeri ile Türkiye'deki tamir masrafı belirlenerek bu iki tutar karşılaştırılıp hangisi az ise o değer üzerinden hüküm kurulması gerekecektir. Araç Almanya'ya götürülmüş ise ilk derece mahkemesince öncelikle davacının aracın trafikteki tescil kaydını sildirip sildirmediği tespit edilerek, sildirmiş ise aracın sovtaj bedeli ikinci el değerinden düşülerek ve ödemeler de mahsup edilerek davacının zararının belirlenmesi; aracın kaydı sicilden silinmemişse, kazanılmış haklar korunarak Almanya'daki tamir bedeline hükmedilmesi gerekmektedir. Ne var ki, aracın tescil kaydının sildirilmiş olduğunun tespiti halinde sovtaj bedeli ikinci el değerinden düşülerek davacının zararı belirlenmesi gerekecektir. Trafik tescil kaydının sildirilmemiş olduğunun tespit edilmesi halinde ise Almanya'daki tamir bedeline hükmedilmesi gerekecektir.
Bu durumda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-a-6. maddesi uyarınca istinaf başvurularının esasa ilişkin hususlar incelenmeksizin kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, kaldırma kararının sebep ve şekline göre sair istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM :Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacı vekili ve davalı ... Sigorta Anonim Şirketi vekilinin istinaf başvurularının HMK'nın 353/1-a-6 maddesi uyarınca ESASA İLİŞKİN SEBEPLER İNCELENMEKSİZİN KABULÜNE,
2-İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesinin 31.10.2023 tarih 2021/151 Esas 2023/838 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA,
3-Dairemizin kararına uygun şekilde yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahal mahkemesine GÖNDERİLMESİNE,
4-İstinaf yoluna başvuranlar tarafından yatırılan istinaf karar harcının istek halinde istinaf yoluna başvuran taraflara iadesine,
Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-a-6 maddesi gereğince kesin olmak üzere 01.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.