T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
13. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2025/1841
KARAR NO : 2025/1900
KARAR TARİHİ : 17/10/2025
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : AYDIN ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 21/01/2025
NUMARASI : 2024/889 -2025/43
DAVANIN KONUSU : Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 27/12/2024
DAİRE KARAR TARİHİ : 17/10/2025
KARAR YAZIM TARİHİ : 17/10/2025
Aydın Asliye Ticaret Mahkemesinin 21/01/2025 tarih ve 2024/889 Esas 2025/43 , Karar sayılı kararının, istinaf başvurusu yoluyla incelenmesinin istenilmesi üzerine, Dairemize gönderilen dosya incelendi, dosya içeriğine göre incelemenin duruşmasız olarak yapılması uygun görülmekle, gereği konuşulup düşünüldü.
İSTEM;
Davacı vekili; çiftçilik yapmakta olduğunu, işi gereği 2 adet yeni traktöre ihtiyacı olması üzerine davalılar adına aracılık yapan... isimli şahıs tarafından davalılarla tanıştırıldığını, herhangi bir kazası, tramer kaydı, hasar ve sorunu olmayan, düşük devir saatinde hatasız olan, ... plakalı ... marka ... tipi ... renkli traktör ile ... plakalı ... marka ... tipi...renkli traktörün satışı konusunda 10/08/2023 tarihinde anlaşıldığını, kendisine ait olan ... plakalı... renkli traktör, davalılardan alacağı traktörlere karşılık takasta kullanılarak 1.500.000,00-TL bedel karşılığında sayılmak suretiyle davalılara verildiğini, .... Plakalı ... Marka .... TİPİ...Renkli Traktör için 850.000TL bedelli, ... plakalı ... Marka ... TİPİ ... Renkli Traktör için 5.150.000TL bedel ödeyeceğini, ödemeler ise belirli aralıklarla taksitler halinde ödenecek olduğunu, tarafından davalılara toplamda 5 adet senet verildiğini, davalılar tarafından bu senetler .... Bankasına ibraz edildiğini,.... plaka sayılı traktör davalılara verilerek devir işlemleri tamamlandığını, davalılara ait olan traktörlerin ise kendisine verildiğini ancak ne yazık ki muhasebecinin tatilde olduğu vb sebeplerle ruhsat devirleri yapılmadığını, tüm iyi niyetliyle beraber ödemelerini düzenli olarak 25.08.2024 tarihine kadar yaptığını, .... Plakalı ... Marka .... TİPİ ... Renkli Traktör için 850.000TL bedel ödemesinin ise tamamı yapıldığını, diğer traktörün ödemeleri de düzenli şekilde yapıldığını, vadesi gelmeyen senetler kaldığını, davalılar tarafından kendisine tescil ettirilmesi gereken traktörlerin devrini alamadığını, traktörleri ... İlçesi'ne getirmiş olduğu 10.08.2023 tarihinden itibaren kullanmaya çalıştığını, traktörlerin sık sık arıza yapması üzerine iyi niyetiyle sorunun kendisinden kaynaklandığını düşünerek davalılardan parçalar satın alarak traktörlerin motorlarını tamir ettirdiğini, tüm çabalarına rağmen traktörleri kullanılabilir hale getiremediğini ve kullanamadığını, aldığı traktörleri yalnızca 100 devir saati çalıştırabildiğini ve mağdur olduğunu, traktörlerin devir saatleri incelendiğinde bu durum gözükeceğini, normal bir sezonda sağlıklı bir traktör ile 1500-2000 saatlik iş hacmi mevcut olduğunu, Bozdoğan Vergi Dairesi kazanç kayıtlarından ve mesleğine dair yapılacak emsal araştırmasıyla ortaya çıkacağını, salt olarak bu husus dahi traktör motorlarının arızalı olduğunu göstereceğini, 2023 yılı aralık ayına gelindiğinde ise hayatının şokunu yaşadığını, traktörlerin motor arızası sebebiyle yedek parça gerektiğini, bu kez ise şüphelilerden değil harici bir parçacıdan ürünü tedarik etmek istediğini, traktörlerde, binek araçlarda olduğu gibi herhangi bir parçacıdan ürün tedarik edilememekte ve tedarik sırasında ürünün alındığı traktörün işlenilmesi için ruhsat kaydı yapılması gerektiğini, bu nedenle şüphelilerden binbir güçlükle traktörlerin ruhsat fotoğraflarını temin ettiğini, sistem girişleri yapıldığında traktörlerin çekme belgeli olduğu ortaya çıktığını, detaylı sorgulaması yapıldığında traktörlerin ağır hasarlı kazalı olduğu ve hurdaya ayrıldığını, trafikten men edildiğini, dolandırıldığını bu şekilde öğrendiğini, tarafından Nazilli 3. Noterliği 02.09.2024 tarih ve 6177 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile davalılara ihtar çekildiğini ancak sonuç alınamadığını, daha sonrasında ise davalılar tarafından 15.08.2023 tanzim tarihli 25.08.2024 vade tarihli bono için aleyhine Aydın İcra Dairesi 2024/30001 Numaralı İcra takibi başlatıldığını, dolandırıldığı ve zarara uğratıldığı halde cebri icra tehdidi ile karşılaştığını, 171.142,31TL tutarlı ödemeyi ise yapmak zorunda kaldığını, tarafından; Bozdoğan Cumhuriyet Başsavcılığı'na müracaat edildiğini ve davalılar hakkında suç duyurusunda bulunulduğunu, 2024/944 Soruşturma sayılı dosya derdest olup devam ettiğini, tarafından davalılar lehine verilmiş 25.11.2024 vade tarihli, 1.150.000TL bedelli bono yönünden ise Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 2024/909E. Sayılı menfi tespit davası açıldığını, üzerine kayıtlı her ne kadar taşınır yada taşınmaz bulunsa da yine davalılar tarafından aleyhine başlatılan Aydın İcra Müdürlüğü'nün 2024/30001E. Sayılı dosyası nedeniyle mal varlıklarına ve banka hesaplarına haciz işlemi uygulandığını, daha fazla mağdur olmaması adına adli yardım kararı verilerek ihtiyati tedbir kararının verilmesi gerektiğini, adli yardım talebi kabul olmayacak olursa teminatsız olarak ihtiyati tedbir kararı verilmesini, haklı davanın kabulünü, keşidecisi kendisi, lehtarı davalı ... olan, 1.500.000TL bedelli, 15.08.2023 tanzim tarihli, 25.08.2024 vadeli bono uyarınca müvekkilinin borcu olmadığının tespitine, aleyhine başlatılan Aydın İcra Dairesi 2024/30001 Numaralı dosyada cebren tahsil edilen 171.142,31TL tutarlı bedelin, ödemenin tahsil edildiği tarihten itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte davalılardan alınarak kendisine ödenmesini, keşidecisi kendisi, lehtarı davalı ... olan, 1.500.000TL bedelli, 15.08.2023 tanzim tarihli 25.08.2024 vadeli bononun iptalini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI ÖZETİ:
Mahkemece, menfi tespite konu bonoların dayanağının taraflar arasındaki traktör satış sözleşmesine dayandığı, mahkemece yaptırılan araştırma sonucunda davacının tacir olmadığı, iş bu davaya bakmaya görevli mahkemenin mahkememiz olmadığı, soruşturma dosyasında davalı şirket temsilcisinin beyanında şirketin traktör bayisi olduğunu beyan ettiği hususları nazara alındığında görevli mahkemenin tüketici mahkemesi olduğu, Açılan davada Bozdoğan Asliye Hukuk Mahkemesinin (Tüketici Mahkemesi Sıfatıyla) görevli olduğu, mahkemenin görevsiz olduğu anlaşılmakla HMK' nun 114/1-c maddesinde düzenlenen göreve ilişkin dava şartı noksanlığı bulunduğundan HMK'nun 115/2. maddesi gereğince davanın usulden reddine, karar verilmiştir.
İSTİNAF TALEBİNDE BULUNAN: Davacı istinaf talebinde bulunmuştur.
BİLDİRİLEN İSTİNAF SEBEPLERİ: Davacı istinaf dilekçesinde; İlk derece mahkemesince verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu,
Davanın Aydın İcra Müdürlüğü 2024/30001E Esas sayılı icra takibine konu 15/08/2023 Keşide Tarihli, 25/08/2024 Vade Tarihli bonodan kaynaklı olduğu dolayısıyla davanın 6102 Sayılı Kanunun 4/1 ve 5/1 maddeleri gereğince mutlak ticari davaya vücut verdiği, T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı Bozdoğan/Aydın Deftertarlığı kayıtlarına göre müvekkilin işletme hesabına göre defter tutmakla yükümlü olduğu, yıllık Dönem İçi Elde Edilen Hasılat Miktarı(2.189.428,98 TL) itibariyle defter tutma hadlerinin Bakanlar Kurulunca takdir edilen Esnaf/Tacir ayrımının üzerinde olduğu, ibraz edilen sözleşme kapsamında bir adet traktörünü takas verip iki adet traktör satın alması karşısında tüketici sıfatıyla hareket ettiğinin kabulünün mümkün olmadığı ve görevli mahkemenin Aydın Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu, yerel mahkeme tarafından T.C. Gelir İdaresi Başkanlığı Bozdoğan/Aydın Deftertarlığına müzekkere yazılarak gerekli araştırmalarında yapılmadığı anlaşıldığını, belirterek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
GEREKÇE:
Dava, kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit davasıdır.
İstinafa konu karar Aydın Asliye Ticaret Mahkemesinin 21/01/2025 tarihli görevsizlik kararının istinafen incelenmesi talebine ilişkindir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4. maddesine göre, bir davanın ticari dava sayılması için uyuşmazlık konusu iş, tarafların her ikisinin birden ticari işletmesiyle ilgili olmalı ya da tarafların tacir olup olmadıklarına veya işin tarafların ticari işletmesiyle ilgili olup olmamasına bakılmaksızın Türk Ticaret Kanunu veya diğer kanunlarda o davaya asliye ticaret mahkemesinin bakacağı yönünde düzenleme olmalıdır. Örneğin, ödünç para verme işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca, iflas davaları ise 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 154 ve devamı maddeleri hükmünce ticari dava sayılır. Buna karşılık Türk Ticaret Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca, tarafların tacir olup olmamasına bakılmaksızın ticari dava sayılan havale, vedia ve fikir ve sanat eserlerine ilişkin uyuşmazlıklardan doğan davalar herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmiyorsa, ticari dava vasfını kaybedecektir. Yine, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 19/II. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hale getirmeyecektir. Zira, Türk Ticaret Kanunu, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hal böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava haline getirmez.
6335 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca ticari davalar asliye ticaret mahkemelerince görülerek karara bağlanır. Diğer taraftan aynı düzenleme gereğince, asliye ticaret mahkemeleri ile diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’ndan ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 6335 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki halinden farklı olarak iş bölümü ilişkisi değil, görev ilişkisidir. Göreve ilişkin düzenlemeler, 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemelerce ve temyiz incelemesi aşamasında Yargıtay’ca re'sen incelenir. Bu kuralın tek istisnası, 6335 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile değişik 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/4. maddesinde düzenlenmiş olup, buna göre, yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmeyecektir.
Somut olayda davacı vekili; davalılardan aldığı , ... plakalı ... marka ... tipi ... renkli traktör ile ...plakalı ... marka ... tipi ...renkli traktörün satış bedeli ile ilgili davalılar tarafından aleyhine başlatılan Aydın İcra Müdürlüğü'nün 2024/30001E. Sayılı dosyası nedeniyle mal varlıklarına ve banka hesaplarına haciz işlemi uygulandığını, daha fazla mağdur olmaması adına adli yardım kararı verilerek ihtiyati tedbir kararının verilmesi gerektiğini, adli yardım talebi kabul olmayacak olursa teminatsız olarak ihtiyati tedbir kararı verilmesini, haklı davanın kabulünü, keşidecisi kendisi, lehtarı davalı ... olan, 1.500.000TL bedelli, 15.08.2023 tanzim tarihli, 25.08.2024 vadeli bono uyarınca müvekkilinin borcu olmadığının tespitine, aleyhine başlatılan Aydın İcra Dairesi 2024/30001 Numaralı dosyada cebren tahsil edilen 171.142,31TL tutarlı bedelin, ödemenin tahsil edildiği tarihten itibaren işleyecek reeskont avans faizi ile birlikte davalılardan alınarak kendisine ödenmesini, keşidecisi kendisi, lehtarı davalı ... olan, 1.500.000TL bedelli, 15.08.2023 tanzim tarihli 25.08.2024 vadeli bononun iptalini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalılar vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
Aydın Asliye Ticaret Mahkemesi görevli mahkemenin Bozdoğan Asliye Hukuk Mahkemesi (Tüketici Mahkemesi sıfatıyla) olduğunu belirterek görev yönünden usulden ret kararı vermiştir. Bu karara karşı davacı vekili tarafından görevli mahkemenin Aydın Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu gerekçesi ile istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
Davacı taraf gerçek kişi olup, işletme defteri tutmaktadır ve mahkece yapılan araştırmada tacir olmadığı kabul edilmiştir , davaya konu araçlar iki adet traktördür. Bu sebeple davacının tüketici olarak kabul edilmesi de mümkün değildir. Öte yandan cevap dilekçesinde herhangi bir yetki itirazı da mevcut değildir. Davacı kişinin tacir olmaması ve davaya konu araçların da iki adet traktör olması sebebi ile görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi olup herhangi bir yetki itirazı da mevcut olmamakla Aydın asliye hukuk mahkemeleri görevli ve yetkili mahkemelerdir. Bu nedenle Aydın Asliye Ticaret Mahkemesinin Bozdoğan Asliye Hukuk Mahkemesine tüketici mahkemesi sıfatı ile vermiş olduğu karar hatalı niteliktedir. Görevli mahkeme Aydın Asliye Hukuk Mahkemesidir. Göreve ilişkin hususlar kamu düzeni gereğince re'sen incelemeye tabidir. Davacı vekilinin istinaf isteminin HMK 353/1-a-3 maddesi gereğince kabulüne karar verilmesi gerekmiştir. Mahkeme görev yönünden usulden ret kararı vermeli ancak istem halinde dosyanın görevli Aydın Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine HMK 20.madde uyarınca karar vermelidir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davacı vekilinin istinaf başvurusunun KABULÜ ile Aydın Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/889 Esas 2025/43 Karar sayılı dosyasında verilen 21/01/2025 tarihli kararının HMK'nın 353/1-a-3 maddesi uyarınca görev yönünden resen KALDIRILMASINA,
2-Belirtilen eksiklikler giderilerek hasıl olacak sonuca uygun karar verilmesi için dosyanın mahkemesine İADESİNE,
3-İstinaf talebinde bulunan davacı tarafından yatırılan istinaf karar harcının karar kesinleştiğinde yatırana iadesine,
4-Davacı tarafından yapılan istinaf yargılama giderinin ilk derece mahkemesi tarafından kurulacak esasa ilişkin hükümde dikkate alınmasına,
İlişkin, dosya üzerinde yapılan inceleme ve müzakere sonunda HMK 353/1-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere 17/10/2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.