T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
14. HUKUK DAİRESİ
ESAS NO : 2024/1455
KARAR NO: 2024/1338
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İZMİR 6. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/395
DAVA TARİHİ: 06.05.2024
İSTEM TARİHİ: 29.02.2024 (İzmir 5. A.T.M.'nin 2024/45 D.iş sayılı dosyasına)
ARA KARAR TARİHİ: 01.03.2024 (İzmir 5. A.T.M.'nin 2024/45 D.iş sayılı dosyasından)
İTİRAZ TARİHİ: 29.03.2024
ARA KARAR TARİHİ : 18.07.2024
BİRLEŞEN İZMİR 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNİN 2024/327 ESAS 2024/488 KARAR SAYILI DOSYASI
DAVA: Banka Teminat Mektubunun Hükümsüzlüğünün Tespiti,
İtirazın İptali (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
BİRLEŞEN DAVA: İtirazın iptali (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan)
TALEP: İhtiyati Tedbirin Kaldırılması
KARAR TARİHİ : 26.09.2024
KARARIN YAZ. TARİH : 27.09.2024
İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/395 Esas sayılı dosyasından verilen 18.07.2024 tarihli ara kararının, istinaf başvurusu yoluyla incelenmesinin davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, dairemize gönderilen dosya incelendi, dosya içeriğine göre incelemenin duruşmasız olarak yapılması uygun görülmekle, gereği konuşulup düşünüldü.
ASIL DAVA:
İSTEM:
Davacı vekili tarafından verilen dava dilekçesinde özetle; Müvekkili şirketin, ... Mahallesi ... Cad. No:... ... ... adresinde mukim olan karşı tarafla akdettiği 24/10/2022 tarihli sözleşme ile Niğde/Bor fabrikalarında bulunan fabrikalarında kullanılmak üzere 30 ton /h kapasiteli 25 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı imalatı için anlaştığını, bu sözleşmenin son sayfasının 8. Maddesi gereğince alınan avansa istinaden karşı tarafa ... Bankası Pınarbaşı Şubesinden 12/09/2023 tarih ve 2248900 mektup numaralı 13.444.850-TL tutarındaki teminat mektubu verildiğini ve bu teminat mektubunun süresinin 31/03/2024 tarihine kadar uzatıldığını, 24/10/2022 tarihli 2 adet sözleşme ile Torbalı fabrikası için 30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı, Manyas fabrikası için 30 Ton / H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı için de anlaşıldığını, bu eser sözleşmeleri gereğince müvekkili yanca edimlerin yerine getirildiğini ve Manyas ile Torbalı fabrikalarındaki kazanlar teslim edildiğini, işletmeye sorunsuz şekilde alındığını, karşı yanca müvekkiline teşekkür içerikli mailler de gönderildiğini, bu nedenle işletmeye alınan kazanlarla ilgili alınan avansların teminatı açısından verilen teminat mektuplarının da iade edildiğini, müvekkili firma tarafından büyük bir ciddiyetle Bor fabrikası için üretilen 2 adet buhar kazanının imalatının da başarılı şekilde tamamlandığını ve kazanların hali hazırda teslime hazır şekilde fabrika binasında durduğunu, bu hususun karşı tarafa 24/08/2023 tarihinde gönderilen maille bildirildiğini, İzmir 21. Noterliği 21/02/2024 tarih ve 12929 yevmiye sayılı ihtarnamesi ile bildirildiğini, karşı taraf bu ihtarı tebellüğ ettiğini ve müvekkiline 27/02/2024 tarihinde İzmir 15. Noterliği 27/02/2024 tarih ve 2977 yevmiye sayılı ihtarname ile verdiği yanıtta çeşitli nedenlerden ötürü iş bu sözleşme dışında ayrıca 2 adet eser sözleşmesine konu olan Manyas ve Torbalı fabrikaları için imal edilen, teslim edilen ve faaliyete alınan buhar kazanlarına dair tamamen gerçeğe aykırı hususları ileri sürerek güven duygularını yitirdiklerini bu nedenle teslim aldıkları buhar kazanlarının iade alınmasını ve iş bu talebe konu olan Niğde fabrikası için imal edilen kazan için verdikleri avansı iade istediklerini bildirdiğini, müvekkilinin Ekim 2022’den beri büyük bir iyiniyetle hareket ederek karşı yanın müteaddit defalar yapılan tüm talepleri karşılamaya çalıştığını, karşı yan elinde bulunan ... Bankası Pınarbaşı Şubesinden verilme 12/09/2023 tarih ve 2248900 mektup numaralı 13.444.850-TL tutarındaki teminat mektubunun, sözleşmede belirtildiği ve mektupta da açıkça yazıldığı üzere Niğde/ Bor fabrikasında kullanılmak üzere imal ettirilen iki adet buhar kazanı için müvekkili şirkete yapılan avans ödemesinin teminatı için verildiğini, her iki kazanın teslime hazır olduğunu, devreye alınması için tüm teknik şartları haiz şekilde imal edildiğini, nakliye , sigorta ve diğer yükümlülüklerin sözleşme gereği karşı yana ait olduğunu, bu nedenle kazanların imal edilmiş olduğu için teminat mektubunun sadece Niğde Bor fabrikasına teslimatın yapılmamış olması nedeni ile kullanılmasının mümkün olmadığını, hem karşı yanın sözleşmeden tek taraflı döndüğünü hem de nakliyenin karşı yana ait olduğunu, müvekkilinin karşı yana Bor Fabrikası için imal edilen buhar kazanlarına ilişkin alınan avans ile ilgili bir borcu olmadığını, karşı yanın müvekkiline borçlu olduğunu, sözleşmelere göre Manyas ve Torbalı fabrikaları için imal edilen 4 adet kazan için belirlenen bedelin % 40’ının avans olarak müvekkiline ödeneceğini, teslim için sürelerin avansın yatırılması ile başlanacağını, teslim edilen kazanlarla ilgili olarak sözleşme bedelinin % 30’unun alınacağını ve kalan yüzde 30 bedellerin ise kazanlar devreye alındığında tarafına ödeneceğini, Manyas ve Torbalı fabrikalarındaki buhar kazanları 17/07/2023 – 04/08/2023 tarihlerinde devreye alınmasına hatta bununla ilgili verilen teminat mektuplarının iade edilmesine rağmen bakiye bedellerin ödenmediğini, bu nedenle müvekkilinin hali hazırda bu kazanlar için karşı yandan 17/07/2023 tarihinden itibaren muaccel olan 856.597,36 Amerikan Doları oranında faizsiz alacağı bulunduğunu, değeri milyonlarca Türk lirası olan ve karşı yanca zorla yaptırılan sözleşme dışı imalatın bedelinin ödenmesinden de imtina edildiğini, bu alacakla ilgili olarak İzmir 21. Noterliği 21/02/2024 tarih ve 12929 yevmiye sayılı ihtarname ile karşı yanın temerrüde düşürüldüğünü ve 02/04/2024 tarihinde ...@hs03.kep.tr adresine gönderilen takas beyanı ile de teminat mektubu bedeli olan 555.698,97 USD 'nin 856.597,36 Amerikan Doları alacak ile takas edildiğinin karşı yana bildirildiğini, bakiye 300.898,39 USD 'nin de derhal ödenmesinin talep edildiğini, bu nedenle TBK 97 ve ilgili diğer maddeler gereğince Manyas ve Torbalı fabrikalarında devreye alınan ve müvekkili tarafından tam eksiksiz ve ayıpsız olarak imal edilen 4 adet buhar kazanına ilişkin bakiye olarak ödenmesi gereken 856.597,36 Amerikan doları ayrıca işleyecek faizi ile müvekkili firmanın muaccel alacağının bulunduğunu, bu hususun karşı yana ihtaren de bildirildiğini, teslime hazır olan iki buhar kazanının tesliminin ancak ödemeden sonra yapılabileceğinin de aynı şekilde ihtaren bildirildiğini, bu bedellerin ödenmemesi halinde yapılan eser sözleşmesinden haklı nedenle dönme de dahil olmak üzere seçenek tüm hakların taraflarınca kullanılabileceğinin de ihtaren bildirildiğini, ayrıca sözleşmede avans miktarının sözleşme bedelinin % 40‘ı olması gerektiği belirtilmişken davalı yanın müvekkili firmaya Niğde/Bor fabrikasında kullanılmak üzere üretilen kazanlarla ilgili olarak 10.967,69 USD eksik bedel yatırıldığını, bu nedenle zaten avans tam olarak müvekkiline ödenmediği için geç teslimattan bahsetmek bu açıdan da mümkün olmadığını, teslimat süresinin avansın tam olarak ödenmesi ile başlayacağını, Ekim ve sonrası domates sezonu olmadığını, sezonun bölgede Ağustos ayında başlayacağını ve patates imalatı için gerekli makinelerin halen ithal edilmemesi dikkate alınırsa zaten asla kabul etmemekle birlikte geç teslimden kaynaklı bir zararın da söz konusu olmadığını, karşı yan Bor fabrikası ile ilgili sözleşmeden döndüğünü de tarafına bildirdiğini, bu alacak ile ilgili olarak İzmir 15. İcra Müdürlüğü 2024/3755 E sayılı dosyası ile karşı yan aleyhine 7 örnek ilamsız takibi yapıldığını ancak karşı yanın borca itiraz ettiğini ve takibin durduğunu, müvekkilinin alacağı olan 856.597,36 USD için değil takas beyanı sonrası bakiye alacağı olan 300.898,39 USD asıl alacak için takip başlattığını, bu nedenlerden dolayı öncelikle İzmir 5. Asliye Ticaret Mahkemesine başvurulduğunu, mahkemenin 2024/45 Değişik İş Esas ve 2024/48 Değişik İş Karar sayılı kararı ile teminat mukabili teminat mektubunun paraya çevrilmesinin tedbiren durdurulduğunu, 18/03/2024 tarihinde alınan karar sonrası zorunlu arabuluculuğa tabi olan teminat mektubunun iadesinin istemli dava öncesinde 29/03/2024 tarihinde İzmir Arabuluculuk Dairesine 2024/46268 sayılı dosyası ile yaptıkları başvuruda da taraflar arasında uzlaşma sağlanamadığını, bu tutanağın da 03/05/2024 tarihinde imzalandığını, bu nedenlerle müvekkili ... Ltd. Şti. tarafından ... A.Ş 'ye ... Bankası Pınarbaşı Şubesinden verilme 12/09/2023 tarih ve 2248900 mektup numaralı 13.444.850-TL bedelli avans teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti ile müvekkiline iade edilmesine, verilen tedbir kararının yargılama süresince devamına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı yana yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
BİRLEŞEN DAVA:
İSTEM:
Davacı vekilinin dava dilekçesi ile özetle; İzmir 15. İcra Müdürlüğü 2024/3755 E sayılı dosyası ile davalı-borçlu şirket aleyhine ilamsız takip yoluyla icra işlemleri başlatıldığını, davalı şirketin vekili aracılığıyla 16/04/2024 tarihinde asıl alacağa, işlemiş faize ve tüm fer’ilerine itiraz ettiğini, müvekkili ile karşı yan arasında akdedilen 24/10/2022 tarihli 3 adet sözleşme ile Torbalı fabrikası için 30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı, Manyas fabrikası için 30 Ton / H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı ve Niğde / Bor fabrikası için 30 ton /h kapasiteli 25 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı, imalatı için anlaşıldığını, bu eser sözleşmeleri gereğince müvekkili yanca edimlerin yerine getirildiğini ve Manyas ile Torbalı fabrikalarındaki kazanların teslim edildiğini, işletmeye de sorunsuz şekilde alındığını, bu nedenle işletmeye alınan kazanlarla ilgili alınan avansların teminatı açısından verilen teminat mektuplarının da iade edildiğini, Manyas ve Torbalı fabrikaları için imal edilen 4 adet kazanın bedeli için taraflar arasında imzalanan bulunan her iki sözleşmede de imal edilecek kazan bedellerinin %40 ının sipariş anında ödeneceği ve sipariş tarihinin ilk ödemenin yapıldığı tarih olarak kabul edileceğinin düzenlendiğini, 29/10 maddesinde ise ödemelerdeki gecikmenin ürünlerin teslimi için belirlenen süreye yansıtılacağının hüküm altına alındığını, teslim süresinin taraflar arasında 170 gün olarak belirlendiğini, sözleşmenin 24/10/2022 tarihinde imzalandığından avans ödemesinin hemen yapılacağı düşüncesi ile teslim tarihinin 15 Nisan 2023 olarak belirlendiğini, ancak davalının Manyas ve Turgutlu fabrikalarında kurulacak iki sözleşmeye konu dört kazan için ödemelerini 19/12/2022 tarihinde tamamlamış olmakla teslim tarihi bu tarihten itibaren 170 gün sonu olan 09/06/2023 olduğunu, söz konusu tarih içinde sözleşmeye göre imal edilen kazanların davalıya teslim edildiklerini, gerek bu teslim öncesinde gerekse sonrasında davalı tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığını, kazan sistemlerinin fabrikaya ulaşmasından sonra sözleşmeye göre ödemeyi taahhüt ettiği %30 luk ikinci dilim ödemeleri gerçekleştirdiklerini, ancak aynı tarihte iade etmesi gereken avans teminat mektuplarını iade etmediğini, sezon bitiminden, üretim durduktan ve kazanların faaliyeti durdurulduktan aylar sonra teminat mektuplarını müvekkiline iade ettiklerini, iade edilmiş olmasının müvekkilinin edimlerini tam ve eksiksiz olarak yerine getirdiğini kanıtladığını, davalıya teslim edilen, devreye alınıp bir sezon boyunca çalıştırılan ve sezon sonunda durdurulan kazanlarda bir ayıp olmuş olsaydı davalının ne bakiye ödemeyi yapacağını ne de teminat mektuplarını iade edeceğini, teminat mektuplarını tahsil edeceğini, Manyas ve Torbalı fabrikalarındaki buhar kazanlarının 17/07/2023 – 04/08/2023 tarihlerinde devreye alınmasına hatta bununla ilgili teşekkür içerikli mailleri olmasına rağmen davalı yanca bakiye bedellerin ödenmediğini, her iki sözleşme bedelinin ayrı ayrı 1.420.000 USD + KDV' olduğunu, her bir sözleşme için alacağın 1.420.000 Usd + Kdv toplam alacak 2.840.000 USD + Kdv olduğunu, bu nedenle müvekkilinin davalı yandan bu kazanlar için 17/07/2023 tarihinden itibaren muaccel olan 856.597,36 Amerikan Doları oranında alacağı bulunduğunu, bu bedelin son derece büyük bir firma olan karşı yan tarafından ısrarla ödenmediği gibi müvekkile firmaya sürekli yeni taleplerle gidildiğini, ödemelerin yapılmadığı gibi değeri milyonlarca Türk lirası olan sözleşme dışı imalatın bedelinin ödenmesinden de imtina edildiğini, bu alacak miktarının davalı tarafından adeta bir silah olarak kullanılıp müvekkiline sözleşme dışı imalatların adeta zorla yaptırıldığını, müvekkili firmanın karşı yanla akdedilen 24/10/2022 tarihli sözleşme gereğince Niğde / Bor fabrikası için başlatılan 2 adet buhar kazanının imalatını da başarılı şekilde tamamladığını ve kazanları hali hazırda teslime hazır şekilde fabrikasında beklettiğini, 24/08/2023 tarihinde gönderilen maille karşı yana bildirildiğini, ancak bu bildirime rağmen davalının sözleşmenin ve projeyi görüp kabul etmesinden sonra imalat sürerken kazan dairesinin yerinde değişikliğe gittiğini, müvekkillerinin işçilik olarak yapmayı kabul ettiği nakil hattını önce 12 metreye sonra da 470 metreye çıkardığını, kazan dairesini burada imal etmeye başladığını ve müvekkili tarafından 70 metrelik ve kapalı alanda yapılacak kaynak çalışmasını 470 metre ve hat taşıyıcı destek malzemelerinin de montajını müvekkilinden beklediğini, bu imalatları gerçekleştirmeye geç kalan davalının bu nedenle kazanları da teslim almaktan kaçındığını, hatalı betonlama, konsolların yapılmaması, boru montajlarının borular temin edilmediği için yapılmaması gibi nedenlerden ötürü teslimatın yapılamadığını, domates sezonunun ağustos ayında başlaması, patates imalatı için alınan ikinci kazanın ise avrupadan gerekli makineler gelmediği için imalatın başlaması zaten söz konusu olamayacağından karşı yanca kazanların aylarca teslim alınmayıp valörden kaynaklı bir kazanç da elde ettiğini, müvekkili firma tarafından İzmir 21. Noterliği 21/02/2024 tarih ve 12929 yevmiye sayılı ihtarname keşide edildiğini, TBK 97 ve ilgili diğer maddeler gereğince Manyas ve Torbalı fabrikalarında devreye alınan ve müvekkili tarafından tam eksiksiz ve ayıpsız olarak imal edilen 4 adet buhar kazanına ilişkin bakiye olarak ödenmesi gereken müvekkil firmanın alacağı olan 856.597,36 Amerikan dolar işlemiş faizi ile talep edildiğini, teslime hazır olunan son iki buhar kazanının tesliminin ancak ödemeden sonra yapılabileceğinin de aynı şekilde ihtaren bildirildiğini, bu bedellerin ödenmemesi halinde yapılan eser sözleşmesinden haklı nedenle dönme de dahil olmak üzere seçenek tüm hakların kullanılabileceğinde muhtar olunduğunun da ihtaren bildirildiğini, sözleşmede avans miktarının sözleşme bedelinin % 40 ‘ı olması gerektiği belirtilmişken karşı yanca müvekkili firmaya Niğde / Bor fabrikasında kullanılmak üzere üretilen kazanlarla ilgili olarak 10.967,69 USD eksik bedel yatırıldığını, avansın tam olarak müvekkiline ödenmediği için geç teslimattan bahsetmenin de bu açıdan da mümkün olmadığını, teslimat süresi avansın tam olarak ödenmesi ile başlayacağını, karşı tarafın müvekkiline 27/02/2024 tarihinde İzmir 15. Noterliği 27/02/2024 tarih ve 2977 yev sayılı ihtarname ile verdiği yanıtta çeşitli nedenlerden ötürü iş bu sözleşme dışında ayrıca 2 adet eser sözleşmesine konu olan Manyas ve Torbalı fabrikaları için imal edilen, teslim edilen ve faaliyete alınan buhar kazanlarına dair hususları ileri sürerek güven duygularını yitirdiklerini bu nedenle teslim aldıkları buhar kazanlarının iade alınmasını ve iş bu talebe konu olan Niğde fabrikası için imal edilen kazan için verdikleri avansı iade istediklerini bildirdiklerini, müvekkilinin kendisine avans olarak ödenen 555.698,97 Usd‘nin iadesine şartları oluştuğunda hazır olduğunu, ancak teslim ettiği kazanlara ilişkin de 856.597,36 Usd alacağı bulunduğunu, alınan avans düşüldükten sonra dahi alacağım 300.898,39 Usd olduğunu, bu alacakla ilgili olarak İzmir 21. Noterliği 21/02/2024 tarih ve 12929 yevmiye sayılı ihtarname ile karşı yanın temerrüde düşürüldüğünü, 02/04/2024 tarihinde ...@hs03.kep.tr adresine gönderilen takas beyanı ile de teminat mektubu bedeli olan 555.698,97 Usd 'nin 856.597,36 Amerikan Doları alacak ile takas edildiğinin karşı yana bildirilen bakiye 300.898,39 USD 'nin de derhal ödenmesinin talep edildiğini, bu bedelin tahsili için İzmir 15. İcra Müdürlüğü 2024/3755 Esas sayılı dosyası ile yapılan icra takibinin karşı yanın kötü niyetli itirazı ile durduğunu, arabuluculuk görüşmesinin de olumsuz sonuçlandığını, iş bu dosyada takas beyanında bulunulan karşı yan uhdesinde bulunan teminat mektubu ile garanti altına alınan ... Bankası Pınarbaşı Şubesinden verilme 12/09/2023 tarih ve 2248900 mektup numaralı 13.444.850-TL tutarındaki teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti ve müvekkiline iadesi için açılan davanın İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkekmesi 2024/395 E sayılı dosyası ile derdest olduğunu, takas beyanı nedeni ile her iki dosya arasında irtibat olması ve tarafların aynı olması dikkate alınarak iş bu dosyanın birleştirilmesini talep ettiklerini, bu nedenlerle icra takibinin asıl alacak olan 300.898,39 Amerikan Dolarının ödeme tarihindeki TBK 99 ve İİK 58/3 gereği fiili ödeme / tahsil günündeki TCMB efektif satış kuru üzerinden tahsili belirtilerek devamına, alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere hükmolunacak icra inkar tazminatının davalıdan işleyecek faizi ile birlikte tahsiline, yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
YANIT:
Davalı vekilinin birleşen dosya yönünden 08/07/2024 tarihli cevap dilekçesi ile özetle; Taraflar arasında müvekkiline ait Torbalı fabrikası için; "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı; Manyas fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı; Bor fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 25 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı ekipman ve aksesuarları imalatı için 24.10.2022 tarihli üç adet sözleşme imzalandığını, teslimat tarihlerinin ise Manyas fabrikası için 15.04.2023, Torbalı ve Bor fabrikaları için 15.06.2023 olarak kararlaştırıldığını, ancak teslimatların Torbalı ve Manyas fabrikaları için belirlenen tarihlerden sonra yapıldığını, bor fabrikası için ise hiç yapılmadığını, Torbalı ve Manyas fabrikalarına kurulan buhar kazanlarının ayıplı çıktığını ve kurulumdan itibaren olması gerektiği gibi çalışmadığını, kazanların her çalıştırıldığında arızaya geçtiğini, her bir arızanın giderilmesinin 3-4 gün aldığını, bu süreçte doğalgaz kullanımına geçilmesinden dolayı müvekkili şirketin zarara uğradığını, bu arızaların sezon döneminde yani üretimin en yoğun olduğu dönemde olması nedeni ile planlanan üretim takviminde de sapmalar ve gecikmeler yaşandığını, sezonun ham madde üretimine bağlı olarak kısıtlı bir süre olmasının ise zararı artırdığını, davacının buhar kazanı ürünlerini hem taahhüt ettiği tarihlerde sevk etmediğini hem de Torbalı ve Manyas fabrikalarına sevk edilip kurulan ürünlerin düzenli ve sorunsuz bir şekilde çalışmadığını, devreye alınamadığını, Torbalı ve Manyas fabrikalarında, kazanların kurulumunun fabrikaya geldikten bir ay sonra ancak tamamlanabildiğini, bu defa da kazanların olması gerektiği gibi çalışmadığının anlaşıldığını, bugün itibari ile her iki fabrikada kurulan kazanların hala çalışır vaziyette olmadığını, kazanlar kurulduktan sonra ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere, iki kazanda da kızdırıcı boruların kaynak yerlerinden patlaması sonucu kazanların çalışmadığını, içerideki boruların kaynaklandığını saçların kesildiğini, 1 nolu kazanda patlayan borulardan sızan sular nedeni ile iki kez tuğla yıkılması yaşandığını, 1 nolu cüruf helezonun iki kez yamulması, yaprakların erimesi ile iki kez helezon yenilendiğini ve helezonun altındaki silme lamaların aşırı deforme olduğunu, 2 nolu kazanda ızgara sıkışması ve kırılmalardan dolayı redüktörün dağıldığını, 2 nolu kazanın buhar sayacının sürekli aralıklarla okumadığını, 1 nolu kazanın su pompasının arızalandığını, kömür çukurlarının içine su geldiğini ve kömürün çekilmesini zorlaştırdığını, besleme helezonlarında sık sık termik atma ve tıkanmalar yaşandığını, işletme evaparatörlerine aşırı su taşınması sonucu üretimde sıkıntıların yaşandığını, döner ızgaraların taşıyıcı gruplarında kırılmalar meydana geldiğini, iki kazanda da elektrik kaçakları sebebi ile elektrik arızaları yaşandığını, 1 nolu kazan kömür seviye sensörü ve PT1000 termopuk arızalandığı için yenilendiğini, bu belirtilen arızalar kazanların kurulumundan itibaren devam ettiğini, müvekkili şirkette mevcut kazan çalışma saatleri kayıtları incelendiğinde devreye alınamamadan kaynaklı kazanların günlerce çalışmadığını, çalıştığında da birkaç saat içerisinde tekrar arızaya geçtiğinin görüldüğünü, müvekkiline ait Manyas fabrikasında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı görevlileri tarafından yapılan denetimde fabrikada davacı tarafından imal edilen 5102132 seri numaralı kömür kazanının bulunduğu ve denetim anında yoğun siyah duman çıkışı olduğunun tespit edildiğini ve müvekkili şirkete idari para cezası uygulandığını, buhar kazanlarının olması gerektiği gibi çalışmamasının yanında bir de çevreye uygun imalat yapılmaması nedeniyle müvekkilinin zarara uğradığını, taraflar arasında imzalanan Torbalı, Manyas ve Bor/Niğde fabrikalarına ilişkin sözleşmelere göre her bir sözleşme bedeli 1.420.000-USD olduğunu, bu bedelin %40'ının sipariş tarihinde; %30'unun teslim tarihinde ve %30'unun ise kazanların devreye alındığı tarihte ödeneceğini, sözleşmelerin 29/7 maddesi gereği buhar kazanlarının devreye alınmasını takiben ödenecek olan tutarların, kazanların sorunsuz şekilde devreye alınamadığından ödenmemesinin haklı sebebe ve sözleşmeye dayandığını, her iki fabrika için haklı nedenle ödenmeyen tutar toplamın 856.597,36 Usd olduğunu, davacı şirketin, müvekkiline İzmir 21. Noterliği'nin 21.02.2024 tarih ve 12929 sayılı ihtarnamesini göndererek; Torbalı ve Manyas fabrikalarına buhar kazanlarının eksiksiz teslim edildiğini, Niğde fabrikası için teslim edilecek buhar kazanlarının hazır olduğu ancak teslim alınmadığını, Torbalı ve Manyas fabrikalarının buhar kazanlarından bakiye 856.597,36-USD alacakları bulunduğunu ve ödenmesini talep ettiğini, müvekkilince seçimlik hakkı kullanılarak davacıya cevaben gönderilen ihtarname ile taraflar arasında imzalanan sözleşmelerden dönüldüğünü, Torbalı ve Manyas fabrikalarındaki devreye alınamayan ve çalıştırılamayan dört adet buhar kazanının iade alınması ile kazanlar için bugüne kadar ödenen paranın işlemiş faiziyle birlikte müvekkili şirkete iade edilmesi ve Bor fabrikası için hiç sevk yapılmadığı için ödenen avansın iadesinin talep edildiğini, davacının ise Torbalı ve Manyas fabrikasına kurulan kazanları iade almadığını, ödenen bedelleri iade etmediğini, iade edilmeyen avans tutarına ilişkin olarak İzmir 28. İcra Dairesi'nin 2024/3388 E. Sayılı icra takibi başlatıldığını, davacı takibe itiraz ettiğini ve müvekkili şirkete gönderdiği 02.04.2024 tarihli takas beyanı ile iddia ettiği 856.597,36-USD alacaktan müvekkilince Bor/Niğde fabrikası için ödenen avans düşüldükten sonra kalan 300.898,39-USD'nin tahsili için davaya konu icra takibini başlattığını, dava konusu ayıplı imal edilen kazanların arıza verdiğinde kazana müdahale edilebilmesi için önce kazanın soğumasının gerekli olduğunu, en az 1 gün beklenmesi gerektiğini, kazanın soğumasının ardından onarım için de gereken süre eklendiğinde her bir arızada en az 3-4 gün kazanların kullanılamamış olduğunu, bu nedenlerle davacı tarafından sevk edilen kazanların 2023 sezonu boyunca çalıştırılamadığı ve çalıştırıldığı zamanlarda da arızaya yol açtığı için doğalgaz kazanlarının kullanılmak zorunda kalındığını, davacının edimini ayıplı ifa etmesi sonucunda kazanların günlerce çalışamaması nedeniyle üretim prosesinin doğalgazın devreye alınması ile sürdürüldüğünü, müvekkili şirketin doğalgaz kullanımından kaynaklı olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 36.755.110,00-TL zararı doğduğunu, buhar kazanlarının kurulumu için ön imalat ve inşaat düzenlemesinin gerekli olduğunu, sözleşmenin kararlaştırıldığı şekilde ifa edilmemesi nedeniyle müvekkilinin toplamda 1.978.000-USD ödeme yapmış olmasına rağmen buhar kazanlarının beklenen faydayı sağlayamadığını, aksine zarara uğradığını, bu nedenlerle davanın reddine ve karşı vekalet ücreti ile yargılama giderlerinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği belirlenmiştir.
İhtiyati tedbir kararına itiraz eden davalı ... A.Ş vekili tarafından verilen 29.03.2024 tarihli itiraz dilekçesi ile özetle; Davacı tarafından ... Bankası Pınarbaşı Şubesi'nden verilen 12.09.2023 tarih, 2248900 sayılı ve 13.444,850-TL bedelli teminat mektubunun paraya çevrilmesine ilişkin olarak ihtiyati tedbir kararı verildiğinin 28.03.2024 tarihinde öğrenildiğini, karara itirazlarını sunduklarını, teminat mektubunun amaç ve mahiyetine aykırı olan bu karar ile müvekkilinin haklarının açık şekilde ihlal edildiğini, dosya kapsamında yaklaşık ispata dahi yetecek bir delil bulunmadığını, davacı tarafın tek yanlı beyanları ve sunulan mail çıktılarıyla müvekkilinin teminat mektubunu nakde çeviremeyince zarara uğramayacağını ispat etmediğini, taraflar arasında müvekkiline ait; Torbalı fabrikası için; "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı; Manyas fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı; Bor fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 25 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı ekipman ve aksesuarları imalatı için 24.10.2022 tarihli üç adet sözleşme imzalandığını, bu sözleşmelere göre belirlenen sözleşme bedellerinin %40'ı sipariş tarihinde; %30'u teslim tarihinde ve %30'u ise kazanların devreye alındığı tarihte ödenecek; %40 olarak ödenen avansa karşılık davacı şirket teminat mektubu verecek ve ürünlerin fabrikalara sevk tarihinde teminat mektuplarının hükümsüz kalacağını, bu kapsamda her üç fabrika için de sipariş tarihlerinde avans ödemelerinin yapıldığını, bu avans ödemelerine karşılık davacı şirket tarafından avans mektuplarının verildiğini, teslimat tarihlerinin ise Manyas fabrikası için 15.04.2023, Torbalı ve Bor fabrikaları için 15.06.2023 olarak kararlaştırıldığını, ancak teslimatların Torbalı ve Manyas fabrikaları için belirlenen tarihlerden sonra yapıldığını, Bor fabrikası için bugün itibari ile hala yapılmadığını, Torbalı ve Manyas fabrikalarına kurulan buhar kazanlarının da olması gerektiği gibi çalışmadığını, her çalıştırıldığında arızaya geçtiğini, her bir arızanın giderilmesinin 3-4 gün aldığını, bu süreçte doğalgaz kullanımına geçilerek müvekkili şirketin zarara uğradığını, bu arızaların sezon döneminde yani üretimin en yoğun olduğu dönemde olması nedeni ile planlanan üretim takviminde de sapmalar ve gecikmeler yaşandığını, bu hususların tedbir konusunun dışında olduğunu talep ve dava hakkının saklı olduğunu, anılı teminat mektubunun Bor fabrikasına verilen siparişe ilişkin olarak ödenen 568.000-USD avansa karşılık davacı tarafından sipariş edilen ürünlerin teslim edilmemesi ihtimaline karşılık güvence olarak verildiğini, ancak davacının sözleşmesel yükümlülüğü olan teslim borcunu bugün dahi yerine getirmediğini, malların hazır olduğuna ilişkin yazılı bir bildirim yapılmadığını, makinenin kurulacağı yerin hazır olmadığı yönünde asılsız ithamlarda bulunulduğunu, ancak fabrika sahasının ilk kararlaştırılan teslim tarihi itibari ile teslim ve montaja hazır halde olduğunu, teminat mektubu, lehtarın muhataba karşı yüklendiği bir edimin yerine getirilmesini garanti etmek amacıyla banka tarafından muhataba hitaben verilen mektuplardır. Buhar kazanlarının teslim edilmeme ihtimaline karşılık verilen teminat mektubunun, güvence olarak verildiği durum meydana gelmişken, yani müvekkilim avans ödemesini yapmasına rağmen ürünleri teslim alamamışken mektubun nakde çevrilmesine ilişkin tedbir kararı verilmesinin hatalı olduğunu, kazanların varlığına ilişkin mahkeme dosyası nezdinde hiçbir somut delil olmadığını, ortada böyle bir somut delil yok iken salt mail çıktısı ve 2 adet ihtarnameye dayanarak yaklaşık ispatın gerçekleştiği kararı teminat mektuplarına duyulan güvenin sarsılmasına neden olacağını, davacı tarafın müvekkiline gönderdiği İzmir 21. Noterliği'nin 21.02.2024 tarih ve 12929 sayılı ihtarnamesi ile Bor fabrikası için "...eğer sözleşmeden dönme iradeniz oluşacak ise tarafınıza müvekkil tarafından müvekkile avans olarak ödenen 555.698,97 USD 'nin an itibari ile iadesi derhal hazır olduğumuzu beyan ediyoruz." şeklinde beyanda bulunulduğunu, ihtarnameye karşı cevaben verilen İzmir 15. Noterliği'nin 27.02.2024 tarih ve 2977 sayılı ihtarnamesiyle; Bor fabrikası için teslim tarihinin 15 Haziran 2023 olduğu, kazanların kurulabilmesi için gerekli ön imalat ve inşaat düzenlemesinin müvekkili şirketçe süresi içerisinde yapılarak kuruluma hazır hale getirildiğini, bunun davacı firma personelince de tespit edildiğini, 24.08.2023 tarihinde müvekkili şirkete gönderilen mailde kazanların 15.09.2023 ve 30.09.2023 tarihlerinde teslim edileceğinin bildirildiğini, bu tarihin taraflar arasında kararlaştırılan teslim tarihinden 3-4 ay sonrası olduğunu, Niğde fabrikası için domates üretim sezonunun ağırlıklı olarak Ağustos ve Eylül ayları olduğu ve öngörülen teslim tarihinde üretim sezonunun bitmiş olacağının belirtildiğini ve nihayetinde sözleşmeden dönme iradeleri olması sebebiyle avansın iadesinin istendiğin, avansın iade edileceğinin ilk olarak davacı tarafından beyan edildiğini, bu husus taraflarınca kabul edildiğini, ancak buna rağmen avans iadesinin yapılmadığını, üstelik avansın güvencesi olan teminat mektubunun nakde çevrilmesinin de tedbir kararıyla engellendiğini, bu durumun davacının kötü niyetli, hatta bu geçen süre içerisinde malları kaçırma, başkasına satma niyetinde olabileceğini gösterdiğini, müvekkili şirketçe edinilen duyumlara göre şirket adına sözleşme ile üretilen buhar kazanlarının bugünün piyasa koşullarında daha yüksek bir bedelle satılacağını, bu sebeple malların teslimindense avansın iadesinin talep edildiğinin anlaşıldığını, davacının avansını alıp teslim etmediği kazanları başkasına satarken müvekkilinin hem sözleşmeden dolayı zarar görüp hem de ödediği avansı almak için uğraşmak zorunda kalacağını, davacının avansı iade etmek istediğini beyan etse de bu iadeyi gerçekleştirmediğini, bu nedenlerle ... Bankası Pınarbaşı Şubesi 12.09.2023 tarih, 2248900 sayılı ve 13.444,850-TL bedelli teminat mektubunun paraya çevrilmesine ilişkin olarak verilen ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasını ve ilgili bankaya gönderilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ:
İlk derece mahkemesinin 2024/395 Esas sayılı dosyasından verilen 18.07.2024 tarihli ara kararı ile özetle; "...Somut olayda Mahkememizdeki davanın taraflar arasındaki 24/10/2022 tarihli sözleşme nedeniyle davacı tarafça davalı şirkete verildiği bildirilen 12/09/2023 tarih 2248900 mektup nolu 13.444.850 TL bedelli avans teminat mektubunun hükümsüzlüğün tespiti ile davacıya iade edilmesine yönelik olarak açıldığı, Mahkememizdeki asıl davada taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu olan davaya konu teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti ve davacıya iade edilme edilmesi koşullarının mevcut olup olmadığı hususunun yargılama sonucu belirlenebileceği nazara alındığında ihtiyati tedbir kararının HMK 389 madde kapsamında olduğu davalı tarafın ihtiyati tedbir kararına itirazının reddine," dair karar verilmiştir.
İSTİNAF EDEN: Davalı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
İSTİNAF NEDENLERİ: Davalı vekili tarafından verilen 19.08.2024 tarihli istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesi ile özetle; Dosya kapsamında yaklaşık ispata yetecek bir delilin bulunmadığını, davacı tarafın tek yanlı beyanları ve sunulan mail çıktılarının, müvekkilinin teminat mektubunu nakde çeviremeyince zarara uğramayacağını ispat etmediğini, taraflar arasında müvekkiline ait; Torbalı fabrikası için; "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı, Manyas fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 12 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı, bor fabrikası için "30 Ton/H kapasiteli 25 bar işletme basınçlı 2 buhar kazanı ekipman ve aksesuarları imalatı için 24.10.2022 tarihli üç adet sözleşme imzalandığını, her üç fabrika için sipariş tarihlerinde avans ödemeleri yapıldığını, bu avans ödemelerine karşılık davacı şirketin avans mektupları verdiğini, teslimatların Torbalı ve Manyas fabrikaları için belirlenen tarihlerden sonra yapıldığını, Bor fabrikası için hala teslimat yapılmadığını, Torbalı ve Manyas fabrikalarına kurulan buhar kazanlarının olması gerektiği gibi çalışmadığını, her çalıştırıldığında arızaya geçtiğini, her bir arızanın giderilmesi 3-4 gün aldığını ve bu süreçte doğalgaz kullanımına geçilerek müvekkili şirketin zarara uğradığını, oluşan arızaların üretimin en yoğun olduğu dönemde olması nedeni ile planlanan üretim takviminde sapmaların ve gecikmelerin yaşanmasına sebebiyet verdiğini, bu hususların tedbir konusunun dışında olup talep ve dava haklarının saklı olduğunu, anılı teminat mektubunun bor fabrikasına verilen siparişe ilişkin olarak ödenen 568.000-USD avansa karşılık davacı tarafından sipariş edilen ürünlerin teslim edilmemesi ihtimaline karşılık güvence olarak verildiğini, davacı sözleşme yükümlülüğü olan teslim borcunu bugün dahi yerine getirmediğini, malların hazır olduğuna ilişkin yazılı bir bildirim yapılmadığını, avansın edileceğinin ilk olarak davacı tarafından beyan edildiğini, bu hususun kabul edildiğini ancak avans iadesinin yapılmadığını, avansın güvencesi olan teminat mektubunun nakde çevrilmesinin tedbir kararıyla engellendiğini ve ilk derece mahkemesi itirazlarını reddettiğini, yerel mahkeme tarafından verilen 18.07.2024 tarihli ara kararının kaldırılarak yeniden karar verilmesini, davanın tümüyle kabulünü, vekalet ücreti, harç, masraf ve yargılama giderlerinin yeniden hesaplanması talep edilerek istinaf kanun yoluna başvuru yapılmıştır.
YANIT:
Davacı vekili tarafından verilen 09.09.2024 tarihli istinaf kanun yoluna başvuru dilekçesine yanıt ile özetle; Dilekçelerinde ayrıntılı olarak açıkladıkları üzere yerel mahkeme tarafından verilen 18.07.2024 tarihli ara kararı usul ve yasaya uygun olduğundan davalının istinaf kanun yolu başvurusu ile ara kararın kaldırılması taleplerinin esastan reddine karar verilmesi talep edilmiştir.
DELİLLER, DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında HMK'nın 355.maddesi gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır:
Taraflar arasındaki uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesinden kaynaklanmaktadır.
İhtiyati tedbirin şartları 6100 Sayılı HMK'nın 389/1. maddesinde genel olarak düzenlenmiştir. Buna göre, mevcut durumda meydana gelebilecek değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hale geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hallerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.
HMK'nın 390/3 maddesine göre, tedbir talep eden, öncelikle tedbir istemine ilişkin dilekçesinde dayandığı ihtiyati tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak, yasal delillerle ispat etmek zorundadır. Buradaki ispatın ölçüsü, “yaklaşık ispat” kuralına göre belirlenir. Yaklaşık ispat kuralı uygulanırken, iddianın doğruluğunu kabul etmekle birlikte, aksinin mümkün olduğu ihtimalini de gözetmelidir. Bu nedenle, ihtiyati tedbire karar verilirken, talebin haksız olma ihtimali de dikkate alınarak talepte bulunandan kural olarak teminat alınır. Geçici hukuki koruma kapsamında olan ihtiyati tedbir kararı verirken hakim, asıl uyuşmazlığı çözecek içerikte bir karar vermemelidir. Bununla birlikte, ihtiyati tedbire karar verilirken tarafların çıkar dengesini ve ihtiyati tedbirin amacını hakimin gözetmesi gerekli ve zorunludur.
İhtiyati tedbir kararı verilmesinde hakime geniş bir takdir alanı bırakılmışsa da; hakim, her somut olayda, ihtiyati tedbir şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini dikkatlice incelemelidir ve hangi yasal sebebe ve hangi somut duruma göre ihtiyati tedbir kararını verdiğini kararında belirtmelidir. İhtiyati tedbir şartları mevcut değilse, Yasa’nın öngördüğü ölçüde ispat edilememişse, ihtiyati tedbir isteminin reddine karar verilmelidir. Anayasanın 141/3. Maddesine göre mahkeme ihtiyati tedbir isteminin kabulü ile ihtiyati tedbir kararı vermesi veya istemin reddine karar vermesi hallerinde kararında hukuksal gerekçe göstermek zorundadır.
Somut olayda dava, 24/10/2022 tarihli sözleşme nedeniyle davacı tarafça davalı şirkete verildiği bildirilen 12/09/2023 tarih 2248900 mektup nolu 13.444.850 TL bedelli avans teminat mektubunun hükümsüzlüğün tespiti ile davacıya iade edilmesine yönelik olarak açılmıştır. Mahkemece, taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu olan davaya konu teminat mektubunun hükümsüzlüğünün tespiti ve davacıya iade edilme edilmesi koşullarının mevcut olup olmadığı hususunun yargılama sonucu belirlenebileceği gerekçesi ile ihtiyati tedbir kararına yapılan itirazın reddine karar verilmiştir. Dosya kapsamı, tarafların beyanları, toplanan delillere göre; Mahkemece, tedbir kararının mevcut durumun korunması açısından gerekli ve yerinde olduğu, itiraza konu hususların yargılama aşamasında esastan değerlendirileceği anlaşıldığından ihtiyati tedbir kararına yapılan itirazın reddine karar verilmesi bu aşamada yerinde olmuştur.
Dosya kapsamı, mahkeme gerekçesi ve yapılan değerlendirmeye göre; mahkemece verilen karar usul ve yasaya uygun olup, davalı vekilinin istinaf kanun yoluna başvurusunun HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilmesi gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-İzmir 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/395 Esas sayılı dosyasından verilen 18.07.2024 tarihli ara kararı, usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan, davalı vekilinin bu ara karara karşı yapmış olduğu istinaf kanun yoluna başvurusunun, 6100 sayılı HMK'nın 353/(1)-b-1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-Davalı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş olması nedeniyle, alınması gerekli 704,50 TL tedbir harcından, peşin alınan 427,60 TL harcın mahsubu ile kalan 276,90 TL harç bedelinin davalıdan alınarak, Hazine'ye gelir kaydına,
3-Davalı tarafından yatırılan 1.169,40 TL istinaf kanun yoluna başvurma harcı ile istinaf kanun yolu giderlerinin kendi üzerilerinde bırakılmasına,
4-Kararın, ilk derece mahkemesince taraflara tebliğine,
Dair, dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda, HMK'nın 391/(3) ve 362/(1)-f maddeleri uyarınca, kesin olarak 26.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.