T.C.
İZMİR
BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ
20. HUKUK DAİRESİ
DOSYA NO : 2022/543
KARAR NO : 2024/1508
T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A
B Ö L G E A D L İ Y E M A H K E M E S İ K A R A R I
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : İZMİR 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
TARİHİ : 23/12/2021
NUMARASI : 2020/436 Esas - 2021/1113 Karar
DAVA : İstirdat
DAVA TARİHİ : 25/08/2020
BAM KARAR TARİHİ : 23/10/2024
KARAR YAZIM TARİHİ : 23/10/2024
İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 23/12/2021 tarihli 2020/436 Esas ve 2021/1113 Karar sayılı dosyasının incelemesi tamamlanmış olmakla HMK'nın 353. ve 356. maddeleri gereğince; dosya içeriğine ve kararın niteliğine göre sonuca etkili olmadığından duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:
DAVA :
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin toptancısı olan ... Ltd. Şti.ne telefon aracılığıyla siparişte bulunduğunu, ... bankasının muhatap olduğu ... nolu 53.000 TL bedelli ve 8725 nolu 55.000 TL bedelli iki adet çek verdiğini, söz konusu çeklere rağmen ... Ltd. Şti'nin herhangi bir mal tesliminde bulunmadığını, bunun üzerine söz konusu şirket aleyhine menfi tespit ve çek iptal davasının açıldığını ancak bu çekleri aldığı kredinin teminatı olarak ... bankasına ciro ettiğini, ... bankası tarafından da gönderilen yazıda, bu hususun teyit edildiğini, müvekkili şirketin ... Ltd. Şti'ye karşı açılan davayı kazanmasına rağmen davalı banka çalışanı üçüncü kişiye ödemek zorunda kaldığını, davalı bankanın çekleri, rehin cirosuyla devraldığını, bunun kanuna aykırı olduğunu, davalı bankanın çeki, konuyla hiçbir bağlantısı olmayan ... yoluyla tahsil etme yoluna gittiğini, davalının kötüniyetli olduğunu, bu nedenle 108.000 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ve % 40'tan aşağı olmamak üzere kötüniyet faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava ettiği görülmüştür.
CEVAP:
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; çeklerin rehin kapsamında değil, kredi borcuna karşılık olarak alındığını, yasal prosedüre uygun olarak elektronik takasa tabi tutulduğunu, çekin çalışana ciro edilmesi şeklinde bir durumun söz konusu olmadığını, ...'in şahsi cirosunun söz konusu olmadığını, söz konusu kişinin şubenin operasyon görevlisi olduğunu, çeki banka adına banka yetkilisi sıfatıyla ve müvekkili şubenin kaşesi altına imza attığını, davacının kötüniyet iddiasının gerçeği yansıtmadığı savunmasında bulunarak, davanın reddini ve yargılama giderleriyle yasal vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep ettiği görülmüştür.
İLK DERECE MAHKEMESİNCE VERİLEN KARAR:
Mahkemece; "...Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İzmir 1. ATM'nin 2016/1150 sayılı dosyası getirtilmiş; davalının çeki çalışanına ciro edip çek bedelinin tahsil edildiğine dair dekontlar dosya içinde hazır edilmiştir. İzmir 1. ATM'nin 2016/1150 sayılı kesinleşen mahkeme kararı ile; davacı şirketin dava dışı ... Sanayi ve Ticaret Ltd. uyuşmazlık konusu çeklere ilişkin borcunun olmadığının tespiti yapılmıştır. Davalı bankanın 11/06/2021 tarih, 2021/1 sayılı yazı ekindeki 02/11/2016 tarihli 53.000 TL tutarlı ... seri numaralı ... Bankası çeki, 03/11/2016 tarihli 55.000 TL tutarlı 8725 seri numaralı ... Bankası Çeki, 148.000 TL toplam tutarlı çek tevdi bordrosu 11/05/2016 tarihli 130.000 TL tutarlı ... Bankası BCH kullandırım dekontu sunulmuştur. Banka bilirkişi marifeti ve akademisyen bilirkişi marifetiyle yerinde inceleme yetkisi ile kararımıza teşkil eden rapor alınmıştır. Çekte rehin cirosunun yapılamayacağına ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. TTK 818. maddede poliçenin rehin cirosu ile devrine ilişkin TTK 689 hükmüne gönderme yapılmaması bir yasak olarak nitelendirilemez. Kanun koyucu rehin cirosunu yasaklamak isteseydi bunu açıkça düzenlemesi gerekirdi. Özellikle 5941 sayılı çek kanunun geçici 3/5 maddesinin çeklerin düzenleme tarihinden önce bankaya ibraz edilmesini yasaklaması karşısında, çekde rehin cirosunun mümkün olmadığını ileri süren doktrin ve yargıtaydaki görüşlerin temel görüşleri olan çekin ödeme aracı olması gerekçesi ortadan kalkmıştır. Bununla birlikte söz konusu hükme rağmen TTK 818'de TTK 689'a atıf yapılmamasına kanun koyucunun bilinçli susmasına kabul edilse bile çeklerde rehin cirosu yasağı sadece açık rehin ciroları bakımından uygulama alanı bulur. Yoksa, doktrinin çoğunluğunun haklı olarak ifade ettiği üzere bu durum gizli rehin cirosu yapılmasına engel teşkil etmez. Bu açıklamalar çerçevesinde somut olay bakımından davalı bankanın yetkili hamil olduğunun kabul edilmesi gerekir. Bu hususta yeni tarihli İzmir Bölge Adliye Mahkemesinin 11. HD 08/03/2021 tarih 2021/251 esas, 2021/305 karar sayılı ilamında, oldukça yeni tarihli bu kararda bankanın çekin müşterisinin kredi borcunun teminatı olarak devraldığını beyan etmesini, bankanın meşru hamil sıfatını ortadan kaldırmayacağını ifade etmiştir. Bu açıklamalar çerçevesinde somut olay bakımından davalı bankanın yetkili hamili olduğu kabul edilmesi gerekir, bu tespit yapıldıktan sonra, çeklerin bedelsiz kaldığı hususu şahsi delil niteliğine sahip olduğundan kural olarak bankaya dair ileri sürülemeyecektir bedelsizlik değerinin çeki devralan Bankanın TTK 225/2 ve TTK 818 maddesi gereğince TTK 687 çerçevesinde bilerek borçlunun zararına hareket etmesi gerekir. Somut olaydaysa, bankanın bilerek davacının zararına hareket ettiğinin ispatına söz etmek mümkün değildir. Ayrıca davacının gizli rehin cirosu olduğunun ispatlayamadığı tüm dosya içeriğinden anlaşıldığı..." gerekçesiyle "...Davanın reddine..." şeklinde hüküm kurulmuştur.
Karara karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
İSTİNAF NEDENLERİ:
Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; çekte rehin cirosunun mümkün olmadığını, öncelikle İDM'nin İzmir 1.ATM 2016/1150 E. sayılı dosyası içinde bulunan davalı bankaya ait 19.03.2018 tarihli yazısına rağmen gizli rehin cirosunun bulunmadığı yönünde karar vermesinin hatalı olduğunu, ... Bankası'nın ... Şubesinden gelen bu yazıda; dava konusu çeklerin karşılığında dava dışı ... Ltd. Şti.'ne kredi kullandırıldığını, çeklerinde bu şirket tarafından bu kredinin teminatı için teminat çeki olarak davalıya teslim edildiğinin görüldüğünü, bu belge ile dava konusu çeklerin teminat amacıyla ciro yoluyla devir alındığı hususunda şüphenin bulunmadığını, İDM'nin gerekçeli kararında bankanın yetkili hamil olacağını belirtmesi ve davalarına ilişkin belirttikleri yazılı belgeye rağmen red kararı vermesinin hatalı ve Yargıtay uygulamasına aykırı olduğunu, dosyadaki yazılı delile göre davalı banka dava konusu çeklerin yetkili hamili olamadığını, davalı bankanın kötüniyetli davrandığını, davalı bankanın, kredi karşılığı teminat amacıyla aldığı ... Bankası'na ait çekleri ibraz edilen bankanın farklı banka olması sebebiyle Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu uyarınca banka adına tahsil etme imkanına sahip olduğunu ancak davalı banka çekleri konuyla hiçbir bağlantısı bulunmayan ve kendi çalışanı olan ...'e ciroladıktan sonra çek bedelini ... eliyle tahsil etme yoluna gittiğini, dava dışı ... Ltd. Şti. ekonomik açıdan zor günler geçiren ve piyasada neredeyse iş yaptığı bütün firmalara borcu bulunan bir şirket olduğunu, bu durumu bilen bankanın dava konusu çekleri davayla hiçbir alakası olmayan çalışanı adına cirolayıp çek bedelini kanunu dolanmak suretiyle tahsil ettiğini, davalı bankanın tek amacının ... Ltd. Şti'nin alacaklılarından kaçmak ve oluşacak kredi teminatı zararlarını üçüncü bir kişiye yüklemek olduğunu, davalı bankanın bu şekilde hareket etmesinin diğer nedeninin davaya konu çekler hakkında İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2016/1150 E. sayılı dosyasında 3. Kişi ... Ltd. Şti. hakkında ödeme yasağı tedbirine karar verilmiş olması olduğunu, çek garanti bedellerini öderken dahi bütün prosedürleri eksiksiz yerine getiren davalı bankanın çekteki ödeme yasağı tedbirini bilmediğini kabulünün mümkün olmadığını, izah olunan sebeplerle red kararının kaldırılarak davanın kabulü ile ücreti vekalet ve yargılama giderlerinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini, kararın kaldırılması gerektiğini belirterek istinaf isteminde bulunmuştur.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE:
Dava, kambiyo senedine dayalı istirdat istemine ilişkindir.
Mahkemece davanın reddine karar verilmiş; hüküm davacı vekili tarafından
istinaf edilmiştir.
İstinaf incelemesi 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme yapılmıştır.
Davacı keşideci tarafından dava konusu çeklere ilişkin olarak dava dışı lehtar ciranta ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti.'ne karşı İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2016/1150 esas sayılı dosyasında menfi tespit davası açıldığı, çeklerin satım sözleşmesi için avans olarak verildiğinin, lehtar ciranta tarafından mal teslim edilmediğinden çeklerin bedelsiz kaldığının iddia edildiği, yapılan yargılama sonunda mahkemenin 2019/668 karar sayılı, 14/06/2019 tarihli kararı ile davacının menfi tespit davasının kabul edildiği görülmüştür.
Dava konusu çekler incelendiğinde; ... Bankası A.Ş. ... Şubesine ait, keşidecisi davacı ... San. Tic. Ltd. Şti, lehtarı dava dışı ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti., hamili davalı banka olan, 02/11/2016 keşide tarihli ... seri numaralı, 53.000 TL bedelli ve ... seri numaralı 53.000 TL bedelli çekler olduğu, muhatap bankanın İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2016/1150 esas sayılı dosyasına gönderdiği 12/04/2017 tarihli yazı cevabından dava konusu çeklerin davalı bankanın çalışanı olan ... tarafından muhatap bankanın ... Şubesine ibraz edildiği ve ödendiğinin bildirildiği anlaşılmıştır.
Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden dava dışı ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti. ile davalı banka arasında genel kredi sözleşmesi bulunduğu ve kredi borcu nedeniyle dava konusu çeklerin davalı bankaya ciro edildiği, çekler üzerinde çeklerin bankaya rehin cirosu ile devredildiğine ilişkin herhangi bir açıklamanın bulunmadığı, dava konusu çeklerin gizli (örtülü) rehin cirosuyla değil, teminat amacıyla inançlı temlik cirosu ile devredildiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla dava konusu çeklerin, dava dışı ... Sanayi Ticaret Ltd. Şti'nin kredi borcuna teminat olarak alınmasının tek başına rehin cirosuna meydan vermeyeceği gözetildiğinde, davalı bankanın dava konusu çekleri teminat amacıyla inançlı temlik cirosuyla devralarak meşru hamil olduğu kabul edilmelidir. Dolayısıyla davacının (düzenleyenin) cironun tarafları arasındaki inanç anlaşmasına konu olan teminat hususunu da eldeki davada ileri sürmesine imkân bulunmamaktadır.( bknz Yargıtay 11. HD'nin 03.07.2024 tarihli, 2023/2823 esas, 2024/5493 karar sayılı, Yargıtay 11. HD'nin 01.07.2024 tarihli, 2022/7391Esas, 2024/5412 karar sayılı, Yargıtay 11. HD'nin 01.07.2024 tarihli, 2023/2142 esas, 2024/5411 karar sayılı, Yargıtay HGK'nun 24/04/2024 tarihli, 2023/11-589 esas, 2024/212 karar sayılı emsal ilamları)
Davacı keşideci ve dava dışı lehdar şirket arasındaki temel ilişkide çekin bedelsizliği şahsi def'i olup, bu şahsi def'iyi davacı ancak hamilin senedi iktisab ederken borçlunun zararına bilerek hareket ettiğini ispat etmesi halinde ileri sürülebilecektir. Bu iddia yönünden ispat külfeti üzerinde olan davacı, kötüniyeti her türlü delil ile ispat edebilecektir.
Davacı vekili, dava dışı lehtar ciranta tarafından avans olarak verilen çeklere karşılık mal teslim edilmediğini, çeklerin bedelsiz kaldığını, davalı bankanın, dava dışı lehtar cirantanın ekonomik açıdan zor durumda olduğunu ve piyasada birçok firmaya borcu bulunduğunu bilmesi gerektiğini, çekler üzerinde İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2016/1150 esas sayılı dosyasında dava dışı lehtar ciranta yönünden verilen ödeme yasağı kararı bulunduğunu, davalı bankanın çekleri sordurması gerekirken çalışanı olan ...'e cirolayarak çekleri kötüniyetli şekilde tahsil ettiğini ileri sürmüş ise de; bu hususlar davalı hamil bankanın senedi iktisap ederken kötüniyetli olduğu ispata elverişli değildir (bknz Yargıtay 19. HD'nin 2013/9110 E. 2013/14513 K.ile yine aynı Dairenin 14/04/2017 tarih 2016/7516 E. 2017/3068 K.sayılı emsal kararları). Bu durumda, davacı keşideci, dava dışı lehtara karşı ileri sürebileceği şahsi def'i niteliğindeki bedelsizlik iddiasını iyi niyetli yetkili hamil olan davalı bankaya karşı ileri süremeyeceğinden mahkemece davalı banka hakkındaki davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, HMK 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme neticesinde; davacı vekilinin istinaf itirazlarının HMK’nın 353/1-b.1. maddesi gereğince esastan reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-Davacı vekilinin İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 23/12/2021 tarihli, 2020/436 Esas ve 2021/1113 Karar sayılı kararına yönelik istinaf itirazlarının HMK’nın 353/1-b.1. maddesi gereğince ESASTAN REDDİNE,
2-İSTİNAF AŞAMASINDA; Davacıdan alınması gereken 427,60 TL istinaf karar ve ilam harcından peşin alınan 80,70 TL harcın mahsubu ile bakiye 346,90 TL harcın davacı taraftan alınarak Hazine'ye gelir kaydına.
3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendileri üzerinde bırakılmasına,
4-HMK 333.maddesi uyarınca karar kesinleştiğinde varsa taraflarca yatırılan gider avansından kalan bakiyenin yerel mahkemece hesaplanarak ilgili olduğu tarafa iadesine,
5-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,
6-Kararın taraflara tebliği, kesinleştirme, harç ve gider avansı işlemlerinin ilk derece mahkemesince yerine getirilmesine,
Dair; dosya üzerinde yapılan inceleme sonunda HMK'nın 362/1-a maddesi gereğince kesin olmak üzere oy birliği ile karar verildi. 23/10/2024