Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-110 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-41/866-271
Karar Tarihi : 6.7.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Serap IŞIK
C. ŞİKAYET
EDEN : - Emrah DURMAZ(Sembol Gevrek Fırını)
Gazi Mh. Şenol Cd. Çelmen Sk. 17/2 Yenimahalle/Ankara
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
Mercan Emek İşletmesi (İstanbul Simidi)
Ödemiş/İzmir
E. DOSYA KONUSU : İzmir ili Ödemiş ilçesinde faaliyet gösteren İstanbul
Simidi firmasının maliyetin altında satış yapmak suretiyle rekabeti kısıtladığı
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; İzmir ili Ödemiş ilçesinde “İstanbul
Simidi” adı altında faaliyet göstermekte olan fırının maliyetinin altında satış yaptığı,
rakip fırınlardan maliyetinin altında ürün satışına son vermesi karşılığında ücret talep 30
ettiği ve bu durumun adil rekabet ortamını bozduğu iddia edilerek, gereğinin
yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.5.2011 tarih ve 3389 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 23.5.2011 tarih ve 2011-3-110/İİ-11-406.Eİ sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 9.6.2011 tarih ve 11-36/748-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
40
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 1.7.2011 tarih ve 2011-
3-110/ÖA-11-370-ÇDA sayılı Önaraştırma Raporu 1.7.2011 tarih ve REK.0.07.00.00-
110.02.02/224 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-41 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; ilgili pazarda hakim durumda
bulunmayan Mercan Emek İşletmesi (İstanbul Simidi)’nin 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal etmediği, dolayısıyla şikayete yönelik olarak Kanunun 41. maddesi
11-41/866-271
2
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade
edilmiştir. 50
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım
amaçları, fiziksel özellikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame
edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir.
Simit, susamla kaplı yuvarlak biçimli ekmeklere verilen genel addır. Simit, modern
fırınlarda ve simit evlerinde hazırlanıp satılabildiği gibi cadde ve sokaklarda satıcılık
yapan seyyar satıcılar tarafından bir el arabası veya tabla içinde de satılır. Tüketiciler 60
gözünde geleneksel olarak sabah ve öğle yemeklerinde önemli miktarlarda tüketilen
simide talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Bu çerçevede, çeşitli simit türlerinin
tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek, diğer gıda maddeleri
ile ikame edilebilirliğinin ise görece düşük olması gerçeğinden hareketle ilgili ürün
pazarı “simit pazarı” olarak kabul edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede
homojen ve komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın 70
tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır.
Simit fiyatını düşük seviyede tuttuğu iddia edilen simit üreticisi teşebbüs ve aynı
pazarda faaliyet gösteren diğer üreticiler İzmir ilinin Ödemiş ilçesinde faaliyet
göstermekte olup, simit üretim ve satışının Ödemiş ilçesi sınırları içinde yapıldığından
hareketle, ilgili coğrafi pazar “İzmir ili Ödemiş ilçesi” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular
80
Önaraştırma sürecinde, başvuru sahibi Emrah Durmaz ile raportörlerce yapılan
telefon görüşmesinde; başvuru sahibi Sembol Gevrek Fırını isimli işletmesinin Esnaf
ve Sanatkârlar Odasına kayıtlı olarak simit üretimi ve satışı faaliyetlerinde
bulunduğunu ifade etmiştir. Durmaz, simit birim satış fiyatlarının 35 kuruş olduğunu,
şikâyete konu İstanbul Simidi isimli firmanın ise beş adet simidi toplam 1,00 TL’ye
pazara sunduğunu belirterek bu durumun ticari faaliyetlerini zora soktuğunu beyan
etmiştir. Görüşmede son olarak Durmaz pazarda faaliyet gösteren yaklaşık 13
teşebbüs bulunduğunu ve bunların hepsinin hemen hemen aynı fiyattan satış
yaparken, İstanbul Simidi’nin düşük fiyatla satış yapmakta olduğunu eklemiştir.
90
Bu bilgiler üzerine, başvuru sahibinin kayıtlı olduğu meslek birliği olan Ödemiş
Bilumum Gıda Maddeleriyle Uğraşanlar Odası yetkilisi ile telefonda görüşülmüş ve
yapılan görüşmede; yetkili, Ödemiş ilçesinde simit pazarında faaliyet gösteren 8 adet
firmanın bulunduğunu, …………Ticari sır………ifade etmiştir. Ayrıca Çavuş,
Ödemiş’deki simit talebini karşılayan teşebbüslerin kapasite ve yıllık üretim bilgilerini
de beyanına eklemiştir.
11-41/866-271
3
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
Teşebbüslerin düşük fiyat uygulamaları, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi 100
kapsamında ele alınmakta olup, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile “Bir veya birden
fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet
piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya
da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması” yasaklanmaktadır.
Kanunun lafzından da açıkça anlaşıldığı üzere bir eylemin 4054 sayılı Kanunun 6.
maddesi kapsamında ihlal olarak nitelendirilebilmesi için iki unsurun “bir arada”
bulunması gerekmektedir. Dolayısı ile ihlal ancak ve ancak teşebbüsün hakim
durumda bulunması ve eylemin kötüye kullanma eylemi olması durumlarının beraber
gerçekleşmesi ile ortaya çıkabilecek, bu iki unsurdan birinin eksikliği halinde ihlalden 110
bahsedilemeyecektir. Bu bağlamda hakim durumun kötüye kullanılmasına ilişkin
yapılan analizlerde, ilk aşamada şikayete konu olan teşebbüsün hakim durumda olup
olmadığı incelenebileceği gibi, şikayete konu olan davranışın bir kötüye kullanma hali
içerip içermediği de öncelikle değerlendirilebilir.
Yukarıda belirtildiği üzere Kanunun 6. maddesi kapsamında bir ihlalin varlığının tespiti
için ilgili teşebbüsün pazarda hakim durumda bulunması gerekmektedir. 4054 sayılı
Kanun’un tanımlar başlıklı 3. maddesinde ise hâkim durum “Belirli bir piyasadaki bir
veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek
fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” 120
şeklinde tanımlanmaktadır. Rekabet hukuku bağlamında hakim durumun tespitinde
kullanılan öncelikli unsur teşebbüsün pazar payı olarak ortaya çıkmakta ancak pazar
ve ürünün yapısal özellikleri de analizde önemli bir yer tutmaktadır.
Ödemiş Bilumum Gıda Maddeleriyle Uğraşanlar Odasından elde edilen günlük
ortalama üretim rakamlarına aşağıda Tablo 1’de yer verilmiştir:
Tablo 1. Pazar Payları1
Firma Günlük Ort. Üretim Pay (%)
İstanbul Simidi
Diğer 1
Diğer 2
Diğer 3
Diğer 4
Diğer 5
Diğer 6
Diğer 7
Toplam
Tablodan görüldüğü üzere İstanbul Simidi isimli teşebbüs, yaklaşık %... pay ile 130
pazarda dördüncü konumdadır. Rekabet hukuku literatüründe, hakim duruma işaret
edebilecek bir pazar gücünün varlığı için ilgili teşebbüsün %40 ve üzerinde pazar
payına sahip olması gerektiği genel kabulü bulunmaktadır. Pazarda %.... civarında
paya sahip İstanbul Simidi isimli teşebbüsün sahip olduğu bu payın, teşebbüsün
hakim durumda bulunduğuna emare teşkil etmeyeceği açıktır.
1 İlgili meslek kuruluşu yetkilisi ticari sır kapsamında olduğu gerekçesiyle İstanbul Simidi isimli teşebbüs dışındaki firmaların
isimlerini vermekten imtina etmiştir. Tarafımızca diğer teşebbüslerin işletme adlarının yapılan analiz açısından sonuca etki
edecek önemde olmadığı değerlendirilerek firmalar diğer 1, diğer 2 vb. şeklinde isimlendirilmiştir.
11-41/866-271
4
Diğer yandan pazarın yapısal özellikleri irdelendiğinde, simit pazarının hem ürünün
hem de piyasanın nitelikleri nedeniyle ekmek pazarına çarpıcı bir benzerlik teşkil ettiği
görülmektedir. Bu nedenle ekmek pazarına ilişkin Kurul kararlarında varılan piyasa ve
ürün yapısına ilişkin hükümlerin simit pazarı için de geçerli olduğu söylenebilir. 140
21.10.2009 tarih ve 09-48/1193-301 sayılı Kurul kararında, pazarda teknik veya
hukuki giriş engellerinin olmadığı, pazarda faaliyet göstermek isteyen teşebbüslerin,
üretimin ciddi bir know-how gerektirmemesi sebebiyle, gerek iş gücünü gerek diğer
teknik imkânları kolaylıkla sağlayabileceklerine hükmedilmiştir. Kararda hukuki giriş
engellerinin ise üretim yapılacak bölgenin bağlı bulunduğu belediye ve tarım
müdürlüğünden gerekli izinleri almaktan ibaret olduğu bunun yanı sıra ilk yatırım
maliyetinin yüksek olmadığı ve faaliyetini sonlandırmak isteyen teşebbüslerin ilgili
makine ve teçhizatı satma olanağı bulunduğundan yüksek batık maliyetlerinin söz
konusu olmadığı belirtilmektedir. Kararda yine pazarda ürün farklılaştırmasının söz
konusu olmadığı, dolayısıyla reklam, promosyon, tutundurma ve benzeri faaliyetlerin 150
ön planda olmadığına hükmedilmiştir. Herhangi bir teşebbüsün rekabeti kısıtlayarak
tekelci fiyatlama uygulamaya çalışması karşısında, piyasaya tekelci karı paylaşmak
isteyen yeni teşebbüsler girecek ve pazardaki rekabetçi baskı artacaktır. Ürünün
neredeyse tamamen homojen olması bu rekabetçi baskının oluşması olasılığını
artırmakta olup yine pazarın fiyat dışındaki rekabet araçlarının etkin kullanılabileceği
bir pazar olmaması da bu süreci kolaylaştırabilecektir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında incelemeye konu teşebbüsün pazarda tek
başına, rakiplerinden ve müşterilerinden önemli ölçüde bağımsız bir şekilde temel
ekonomik parametreleri belirleme gücünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 160
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy