Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-4-240 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-59/1521-546
Karar Tarihi : 24.11.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Özgür BAL
C. BAŞVURAN : Murat ŞAHİN
Gazi Osman Paşa Blv. No:5 Çankaya/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Kontur Turizm ve Uls. Nak. Tic. Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic.
Ltd. Şti. 20
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
- Özkaymak Turizm Ltd. Şti.
Konya Şehirlerarası Otobüs Terminali/Konya
E. DOSYA KONUSU: İzmir-Konya hattında faaliyet gösteren otobüs firmalarının
fiyat birlikteliği yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal
ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, İzmir-Konya hattında faaliyet gösteren
otobüs firmalarının aralarında anlaşma yaparak, İzmir-Konya hattında ücretlerini 43
TL’nin üzerinde tuttukları iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 03.08.2011 tarih ve 5616 sayı ile giren 30
başvuru üzerine hazırlanan, 29.09.2011 tarih ve 2011-4-240/İİ-11-192-MMÖ sayılı İlk
İnceleme Raporu, 05.10.2011 tarih ve 11-51 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına 11-51/1299-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.11.2011 tarih ve 2011-4-240/ÖA-11-192.MMÖ sayılı
Önaraştırma Raporu 23.11.2011 tarih ve REK.0.18.00.00-110.02.02/584 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 11-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; İzmir-Konya hattında faaliyet gösteren otobüs
firmalarının, karayolu taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal 40
eder nitelikte uygulamalarda bulunduğu yönünde bir bulguya ulaşılamadığı, bu nedenle
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
11-59/1521-546
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyetin konusunu, yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının uygulamaları
oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı, “karayolu ile şehirlerarası yolcu
taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 50
Şikâyet konusu iddiaların İzmir-Konya hattına yönelik olduğu dikkate alınarak, ilgili
coğrafi pazar “İzmir-Konya güzergâhı” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler
Şikâyete konu İzmir-Konya arası mesafe 551 km olup, 2010 yılı taban fiyat tarifesine
göre, söz konusu hat için Ocak-Mayıs 2010 döneminde uygulanması öngörülen
minimum fiyat 33 TL’dir. Yapılan şikâyette ise, bu fiyatın uygulanmaya başlamasından
bir sonraki yılın Ağustos ayında 43 TL’nin altında bilet bulunamadığı iddia edilmektedir.
Diğer taraftan, dosya mevcudu bilgilere göre, şikâyetin kayıtlarımıza intikal ettiği dönem
olan Ağustos 2011 öncesinde ve sonrasında, firmaların İzmir-Konya hattında
uyguladıkları fiyatları gösterir tablo aşağıdadır: 60
Tablo 1: Konya-İzmir Hattı Yolcu Sefer Listelerindeki Uygulanan Fiyat Seviyeleri
Firma
Ocak-Haziran 2011 dönemi
(TL)
Temmuz-Eylül
2011 dönemi
(TL)
Kamil Koç 28,50-32-34-35-40 43-48
Kontur 35-36-40 43,20-48
Metro 24-27-29-34-39 32-39-47-49
Özkaymak 25-27-30-32-33-35-38 33-40-44-45-48
Yolcu listelerine bakıldığında, Ocak-Haziran arası dönemde söz konusu hatta fiyatların
24 TL-40 TL, Temmuz ayından itibaren ise 32 TL-49 TL arasında olduğu görülmektedir.
Söz konusu fiyatlar genel seviyesi, şikâyetin yapıldığı Ağustos ayından önce, sezon
başlangıcı kabul edilen Haziran ayında yükselmiştir.
Bununla beraber, fiyat artışı öncesinde ve sonrasında, aynı anda farklı fiyat seviyelerinin
uygulanmış olduğu da belirlenmiştir. Öte yandan, ulaşım sektöründe Haziran ayından
itibaren sezon açılışıyla beraber, talepte önemli bir artışın yaşandığı bilinmektedir.
Şikâyete konu İzmir-Konya hattıyla ilgili olarak, söz konusu firmaların internet üzerinden
işlem yaptıkları fiyatlar da incelenmiştir. Söz konusu firmaların İzmir-Konya hattı için 70
internet ortamında uyguladıkları fiyatlara ilişkin tablo aşağıdaki gibidir:
Tablo:2: İzmir-Konya Hattı İnternet Bilet Fiyatları
Firma İndirimli Fiyat (TL) Normal Fiyat (TL)
Kamil Koç 43 48-53
Kontur 37,30 - 43,20 43-48
Metro 43 43
Özkaymak 39 43
11-59/1521-546
3
Tablodan görüleceği üzere elektronik ortamda düzenlenen bilet fiyatları da şikâyete
konu iddiaları destekler nitelikte değildir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyete konu İzmir-Konya hattında uygulanan fiyatlar incelendiğinde, şikâyetin
gerçekleştiği Ağustos döneminde fiyatların yaklaşık 8-10 TL yükseldiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, fiyatlar artmadan önceki dönemde ve artış sonrasında aynı anda farklı
fiyat seviyelerinin uygulandığı da tespit edilmiştir. Nitekim söz konusu firmaların internet
üzerinden uygulamakta oldukları fiyatlar incelendiğinde, hepsinin indirimli fiyat 80
seçeneklerinin bulunduğu görülmektedir. Bu çerçevede, gerek fiyatlar artmadan önce
gerekse fiyatlar arttıktan sonra tek fiyat uygulanmadığı görülmektedir. Ayrıca, otobüs
şirketlerinin sadakat kartı uygulamaları bulunmakta ve puan toplamak suretiyle,
uygulanan bilet fiyatları üzerinden ek bir indirim sağlanabilmektedir. Sadakat kartından
hariç olmak üzere, yine bazı otobüs firmalarının, başkaca servis sağlayıcı firmalarla
anlaşarak, müşterilerine zaman zaman %50’ye varan ekstra indirimler uyguladığı
bilinmektedir. Tüm bu bilgilerin ışığında, 43 TL’nin altında fiyat uygulanmadığı iddiası
sefer yolcu listelerinde uygulanan fiyatlar baz alındığında gerçekçi görünmemektedir.
Öte yandan, şikâyet konusu fiyat artışlarından önceki Ocak-Haziran 2011 döneminde,
Ocak-Mayıs 2010 dönemi için geçerli olan şehirlerarası otobüs taşımacılığı taban 90
fiyatlarından daha düşük seviyede bilet satışı yapıldığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede,
Haziran 2011 dönemine kadar, öngörülen taban fiyatın da altında fiyatlar
uygulanmışken, sezon açılışının gerçekleştiği ve önemli bir talep artışının yaşandığı
Haziran ayından itibaren fiyat artışının gerçekleşmesinin iktisadi olarak rasyonel olduğu
değerlendirilmektedir.
Ayrıca, ilgili pazarda verilen hizmet homojendir. Diğer bir ifadeyle otobüs firmalarının
benzer araçlarla, benzer ikramlarla aynı hareket noktasından kalkarak aynı varış
noktasına ulaştıkları görülmektedir. Bu durumda, yolcuların tercihlerini belirleyen temel
unsur bilet bedelleri olmaktadır. Teorik olarak kapasite kısıtı bulunmayan firmanın düşük
fiyat vermesi durumunda yolcuların tamamına hizmet vereceği söylenebilir. Bu durumda 100
mevcut diğer firma veya firmalar, aynı fiyat seviyesine inmek veya piyasadan çıkmak
arasında seçim yapmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer bir ifadeyle, piyasanın
oligopolistik yapısı nedeniyle ilgili pazarda çok farklı fiyat seviyelerinin uygulanması
mümkün değildir.
Özetle, tek fiyat uygulamasına ilişkin şikâyetler karayolu ile yolcu taşıma sektörünün
genelinde görülmekte olup, hizmet farklılaşmadığı sürece bu tür uygulamalara
rastlanabileceği neticesine varılmıştır.
Bununla birlikte, önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemelerde, söz konusu
iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamamıştır. Bu çerçevede,
gerçekleşen fiyat artışının pazarın oligopolistik yapısıyla beraber, inceleme konusu 110
fiyatların önceki dönemde öngörülmüş bulunan kanuni taban fiyata yakın seviyelerde
seyretmesi ve Haziran ayından itibaren sezonun ve talebin canlanmasından
kaynaklandığı neticesine varılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler doğrultusunda, dosya konusu iddialara
yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
11-59/1521-546
4
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 120
Full & Egal Universal Law Academy