Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-4-34 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-37/713-318
Karar Tarihi : 01.10.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Zeynep ŞENGÖREN, Kasım ŞENGÜL, Süleyman DAĞDEVİREN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN :- Mert İĞNECİ
Güneşli Mah. 520/2 Sok. No:12/2 Şentürk Apt. Kat: 2 Konak/İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
A Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Uğur Burak DURU
288/3 Sok. No:1 Selvili-2 Apt. A Blok Kat:1/1 Bayraklı/İzmir
Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.
İnönü Cad. Kamil Koç İş Merkezi No:16 K:4
16230 Osmangazi/Bursa
(1) E. DOSYA KONUSU: İzmir-Kuşadası-İzmir güzergâhında faaliyet gösteren A.
Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti. ve Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin eş
zamanlı olarak fiyatlarını artırdığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle, İzmir-Kuşadası-İzmir güzergâhında
faaliyet gösteren A Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti. (Pamukkale) ve Kamil
Koç Otobüsleri A.Ş.’nin (Kamil Koç), söz konusu güzergâhta daha önce faaliyet gösteren
Metro Turizm Seyahat ve Organizasyon A.Ş. (Metro)’nin pazardan çıkmasıyla, 10 TL olan
seyahat ücretini aynı anda 13 TL’ye yükselttikleri; 2014 yılı başında ise seyahat ücretini
14 TL olarak belirledikleri; 30.05.2014 tarihi itibarıyla da bu bedeli eş zamanlı olarak 17
TL’ye yükselttikleri ve böylece piyasadaki rekabeti engelledikleri iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 02.06.2014 tarih ve 3152 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 10.06.2014 tarih ve 2014-4-34/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu’nun
görüşülmesi sonucunda önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(4) İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.09.2014 tarih ve 2014-4-34/ÖA sayılı Önaraştırma
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(5) H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; İzmir-Kuşadası-İzmir hattında
şehirler arası yolcu taşımacılığı hizmeti sunan A Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret
Ltd. Şti. ve Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin fiyatlarını aralarında anlaşmak suretiyle belli
aralıklarla artırdıkları iddialarına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
14-37/713-318
2 / 10
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflara İlişkin Bilgiler
(6) Pamukkale, 1970 yılında şehir içi hizmet vererek ilgili pazara girmiştir. 1990-2000 yılları
arasında filosunu geliştirmiş ve Afyon, Torbalı, Akhisar ve Gelenbe gibi dinlenme
tesislerini de bünyesine katmıştır. Hâlihazırda 450 noktada 400 araçtan oluşan filosuyla
faaliyetlerini yürütmektedir.
(7) Türkiye’nin ilk otobüs şirketi olan Kamil Koç 1926 yılında kurulmuştur. 875 araçlık filosuyla
54 il 269 ilçe ve 699 satış noktasında faaliyet yürütmektedir. Kamil Koç yılda yaklaşık 380
bin sefer yapmakta ve 14 milyonun üzerinde yolcu taşımaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler ve İlgili Mevzuat
(8) Diğer taşıma şekillerine kıyasla çok daha hızlı bir büyüme kaydeden kara yolu ile yolcu
taşımacılığı sektörü kendi içinde yerel ve şehirler arası taşımacılık, tarifeli ve arızi
taşımacılık, otobüsle ve taksiyle taşımacılık gibi alt segmentlere ayrılmaktadır. Ülkemizde
şehirler arası yolcu taşımacılığında kullanılan en yaygın araç otobüslerdir. Özellikle büyük
şehirlerden Türkiye’deki bütün illere otobüsle direkt ulaşım imkânı bulunmakta, il ve ilçeler
arası yolcu taşımacılığı da genel olarak karayolu üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Karayolu ile şehirler arası yolcu taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel yasal mevzuat,
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, bu Kanun kapsamında Ulaştırma, Denizcilik ve
Haberleşme Bakanlığı (Ulaştırma Bakanlığı) tarafından çıkartılan Karayolu Taşıma
Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak
Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir.
(9) 4925 sayılı Karayolu Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; kamuya açık
karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarının, taşımacıların, taşıma
acentelerinin, taşıma işleri komisyoncularının, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerinin,
taşıma işlerinde çalışanlar ile taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç,
yapıların Kanun kapsamına girdiği belirtilmiş ve 5. maddesinde “taşımacılık” faaliyetinin
yapılabilmesi için Ulaştırma Bakanlığı’ndan yetki belgesi alınması zorunlu kılınmıştır.
4925 sayılı Kanun’un ücret ve zaman tarifelerini düzenleyen 11. maddesine göre;
“Düzenli yolcu ve eşya taşımaları, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ücret tarifeleri,
yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır ve Bakanlığa
bildirilir. Ücret tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görülebilecek şekilde işyeri, terminal
ve bilet satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.” Anılan
maddenin devamında yolcu ve eşya taşıma, yükleme, boşaltma, depolama ve aktarma
hizmetleri de dahil olmak üzere ücret tarifelerinin, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine
sonuç vermesi ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması halinde ve
gerektiğinde taban ve tavan ücretlerinin Bakanlıkça tespit edilebileceği düzenlenmiştir.
(10) 4925 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 57.
maddesinde de tarifeli yolcu taşımacılığının ücret tarifesine bağlı olduğu belirtilmiş ve söz
konusu maddenin beşinci fıkrasında yetki belgesi sahiplerinin tespit edilmiş ücret
tarifelerinin üzerinde ücret alamayacağı ve %30’dan fazla indirim uygulayamayacağı
hükme bağlanmıştır. Ancak, tarifeli yolcu taşımacıları önceden Bakanlık’tan izin almak
suretiyle yılda bir kez ve 4 ayı geçmemek üzere, sefere çıkardığı taşıtın toplam koltuk
sayısının %10’unu aşmayacak sayıdaki koltuk için %30 indirim sınırlamasına tabi
olmaksızın özel indirim uygulayabilirler.
14-37/713-318
3 / 10
(11) Sektördeki bir diğer düzenleme ise Karayoluyla Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında
Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ’dir. Söz konusu Tebliğ en son
23.01.2013 tarihinde 4 ay geçerli olmak üzere yayımlanmıştır. Bununla birlikte Ulaştırma
Bakanlığı Kara Ulaştırması Genel Müdürlüğü ile yapılan telefon görüşmesinde Tebliğ’in
yenisi çıkana kadar eskisinin geçerli olduğu bilgisi edinilmiştir. Söz konusu Tebliğ’de belli
mesafeler için taşımacıların belirleyebilecekleri en düşük fiyatlar aşağıda sunulduğu
şekilde belirlenmiştir:
Tablo 1: Taban Ücret Tarifesi
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE
(TL)
YOL MESAFESİ
(KM)
TARİFE
(TL)
101-115 13 701-800 54
116-130 14 801-900 58
131-150 15 901-1000 61
151-175 17 1001-1100 64
176-200 19 1101-1200 67
201-250 22 1201-1300 70
251-300 25 1301-1400 72
301-350 29 1401-1500 75
351-400 33 1501-1625 79
401-475 38 1626-1750 83
476-550 42 1751-1875 88
551-625 46 1876-2000 92
626-700 50 2001 ve üzeri 96
(12) İzmir- Kuşadası arası 104 km olup söz konusu Tebliğ uyarınca bu güzergahta
uygulanabilecek taban fiyat 13 TL’dir.
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
(13) İlgili dosya kapsamında şikâyetin konusunu, karayoluyla şehirler arası yolcu taşımacılığı
yapan teşebbüslerin faaliyetleri oluşturmaktadır. Bu açıdan, geçmiş tarihli Kurul kararları1
da dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “karayolu ile şehirler arası yolcu taşımacılığı pazarı”
olarak belirlenmiştir.
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
(14) İlgili coğrafi pazar “İzmir-Kuşadası” güzergâhı olarak saptanmıştır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Önaraştırma Sürecinde Elde Edilen Bulgular
I.3.1.1. Kamil Koç’tan Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
(15) Kamil Koç İzmir Şubesi’nde yapılan yerinde incelemede; önaraştırma kapsamındaki
iddialara ilişkin herhangi bir belge bulunamamıştır. Bununla birlikte, şirketin biletleme
sistemi de incelenmiş ve görüşülen teşebbüs yetkilileri fiyatların genel merkez tarafından
belirlendiğini ve kendilerinin o fiyatlara müdahale edemediklerini ifade etmişlerdir. Ayrıca,
yapılacak analizlerde kullanılmak üzere istenen bazı bilgi ve belgelerle bilet örnekleri
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(16) Aşağıda Kamil Koç’tan edinilen bilgiler çerçevesinde hazırlanan ve Ulaştırma
Bakanlığı’na onaylatılan ücret tarifeleri ile bilet fiyatı tablolarına yer verilmiştir:
1 20.09.2012 tarih ve 12-44/1344-449 sayılı; 11.04.2013 tarih ve 13-21/289-139 sayılı Kurul kararları.
14-37/713-318
4 / 10
Tablo 2: Kamil Koç UHDB Onaylı Ücret Tarifeleri (TL)
Tarih Normal Lüks
8.Haz.12 (…..) (…..)
6.Şub.13 (…..) (…..)
3.Tem.13 (…..) (…..)
29.Kas.13 (…..) (…..)
11.Nis.14 (…..) (…..)
10.Ağu.14 (…..) (…..)
Tablo 3: Kamil Koç Bilet Fiyatları2
Tarih TL
01.01.2012 (…..)
01.03.2012 (…..)
01.06.2012 (…..)
01.09.2012 (…..)
01.01.2013 (…..)
01.03.2013 (…..)
01.06.2013 (…..)
01.09.2013 (…..)
01.01.2014 (…..)
15.01.2014 (…..)
01.03.2014 (…..)
18.04.2014 (…..)
19.04.2014 (…..)
29.05.2014 (…..)
30.05.2014 (…..)
01.06.2014 (…..)
I.3.1.2. Pamukkale’den Elde Edilen Bilgi ve Belgeler.
(17) Pamukkale İzmir Şubesi’nde ve Pamukkale Genel Müdürlüğü’nde yapılan yerinde
incelemede; önaraştırma kapsamındaki iddialara ilişkin olarak herhangi bir belge
bulunamamıştır. Bununla birlikte şikayete ilişkin iddiaları araştırmak amacıyla istenen
bilet örnekleri ve ücret tarifeleri Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
(18) Pamukkale’den edinilen bilgiler çerçevesinde hazırlanan ücret tarifeleri ile bilet fiyatı
tablolarına yer aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 4: Pamukkale UHDB Onaylı Ücret Tarifeleri (TL)
Tarih TL
04.Nis.12 (…..)
04.Eyl.12 (…..)
23.Eyl.13 (…..)
27.May.14 (…..)
2 İddialara konu 31.12.2013; 01.01.2014, 15.01.214, 18.04.2014, 19.04.2014 tarihlerinde gerçekleşen tüm
seferlere ilişkin biletler ve 29.05.2014, 30.05.2014 ve 01.06.2014 tarihlerinde düzenlenen tüm biletler
incelenmiştir. Tabloda yer verilen fiyatlar indirimli (öğrenci ve engelli indirimleri gibi) fiyatlar dışında kalan
fiyatlar olup toplam biletlerin yaklaşık %70’ine tekabül etmektedir.
14-37/713-318
5 / 10
Tablo 5: Pamukkale Bilet Fiyatları3
Tarih TL
01.01.2012 (…..)
01.03.2012 (…..)
01.06.2012 (…..)
01.09.2012 (…..)
01.01.2013 (…..)
01.03.2013 (…..)
01.06.2013 (…..)
01.09.2013 (…..)
01.01.2014 (…..)
15.01.2014 (…..)
01.03.2014 (…..)
18.04.2014 (…..)
19.04.2014 (…..)
29.05.2014 (…..)
30.05.2014 (…..)
01.06.2014 (…..)
01.09.2014 (…..)
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
(19) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4. maddesi
kapsamında incelenecek söz konusu iddialar; gerçekleştirildikleri piyasa yapısı, mevcut
yasal düzenlemeler ve pazara giriş engelleri gibi pazarın dinamiklerine etki eden faktörler
de dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
(20) Dosya konusu İzmir-Kuşadası güzergahında gerçekleşen karayolu taşımacılığı pazarı az
sayıda oyuncunun bulunduğu (İzmir-Kuşadası-İzmir yönünde faaliyet gösteren iki,
Kuşadası-İzmir yönünde faaliyet gösteren üç adet teşebbüs bulunmaktadır4) ve aktörlerin
birbirlerinin davranışlarını gözleyebildiği şeffaf pazarlar olan “oligopol piyasalar” ile
benzerlik göstermektedir. Oligopol piyasalarda hem teşebbüs sayısının azlığı hem de
pazarın şeffaflığı teşebbüslerin birbirlerinin aldıkları kararları rahatlıkla takip etmesine ve
bunlara göre karar almalarına imkân vermektedir. Teşebbüslerin karar alma sürecinde
karşılıklı bağımlılık yaratan ve literatürde oligopolistik bağımlılık olarak nitelenebilecek bu
durum, teşebbüsler arasında herhangi bir rekabeti sınırlayıcı anlaşma olmamasına
rağmen piyasadaki fiyatların benzer seviyelerde oluşmasına neden olabilmektedir5.
(21) Sektöre ilişkin değinilmesi gereken bir diğer husus ise, yukarıda da değinildiği üzere, 4925
sayılı Kanun ve ilgili mevzuat ile Ulaştırma Bakanlığı’na tanınan regülasyon yetkisidir.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca Ulaştırma Bakanlığı’nın
ücret tarifelerinde taban ve tavan fiyat belirleme yetkisi mevcuttur. Ayrıca Karayolu
Taşıma Yönetmeliği uyarınca; düzenli yolcu taşımacılığında bulunan teşebbüsler ücret
tarifelerini Bakanlık’a bildirmeli ve “görülmüştür” şerhi almalıdır. Bunun yanı sıra,
taşımacılar söz konusu ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamamakta ve %30’dan fazla
3 İddialara konu 31.12.2013; 01.01.2014, 15.01.214, 18.04.2014, 19.04.2014 tarihlerinde gerçekleşen tüm
seferlere ilişkin biletler ve 29.05.2014, 30.05.2014 ve 01.06.2014 tarihlerinde düzenlenen tüm biletler
incelenmiştir. Tabloda yer verilen fiyatlar indirimli (öğrenci ve engelli indirimleri gibi) fiyatlar dışında kalan
fiyatlar olup toplam biletlerin yaklaşık %785’ine tekabül etmektedir.
4 Kuşadası-İzmir yönünde Metro’nun da seferleri bulunmaktadır.
5 17.7.2008 tarih ve 08-45/626-238 sayılı, 4.11.2010 tarih ve 10-69/1466-564 sayılı, 17.11.2011 tarih ve
11-57/1461-519 sayılı, 24.11.2011 tarih ve 11-59/1521-546 sayılı, 29.12.2011 tarih ve 11-64/1666-596
sayılı, 20.02.2013 tarih ve 13-11/165-87 sayılı, 16.01.2014 tarih ve 14-02/40-18 sayılı Kurul kararları.
14-37/713-318
6 / 10
indirim uygulayamamaktadırlar. Ayrıca Ulaştırma Bakanlığı düzenli yayınladığı Tebliğler
ile karayolu yolcu taşımacılığında uygulanacak taban ücretleri de belirlemektedir6. Anılan
düzenlemelerden, Bakanlığın sektördeki fiyat düzeyinin oluşmasında önemli bir
düzenleyici role sahip olduğu anlaşılmakta; ayrıca bu fiyat regülasyonlarının şeffaf bir
pazar yapısının oluşmasına katkıda bulunduğu görülmektedir.
(22) Yaklaşık 101 km olan İzmir-Kuşadası hattında Ulaştırma Bakanlığı’nın en son yayımlanan
67 No’lu Tebliği’ne göre uygulanabilecek en düşük ücret 13 TL’dir. Kamil Koç’un 2013 ve
2014 yılı için onaylattığı fiyatlar (…..), Pamukkale’nin ise (…..)TL’dir.
(23) Dosya içeriğinden, Kamil Koç’un normal ücret tarifesinin Pamukkale’nin tarifesinin altında
olduğu, bununla birlikte lüks seferlere ilişkin ücret tarifesinin bazı dönemlerde Pamukkale
ile birebir örtüşmekle birlikte, bazı dönemlerde farklılaştığı anlaşılmıştır.
(24) Tablo 6’da şikâyete konu firmaların aynı tarihte uyguladıkları fiyatlara yer verilmiştir.
Tablo 6: Karşılaştırmalı Fiyat Tablosu
Bilet Düzenleme Tarihi Bilet Fiyatı (TL) (Pamukkale)
Bilet Fiyatı (TL)
(Kamil Koç)
01.01.2013 (…..) (…..)
01.03.2013 (…..) (…..)
01.06.2013 (…..) (…..)
01.09.2013 (…..) (…..)
01.01.2014 (…..) (…..)
01.03.2014 (…..) (…..)
19.04.2014 (…..) (…..)
29.05.2014 (…..) (…..)
30.05.2014 (…..) (…..)
01.09.2014 (…..) (…..)
(25) Tablo 6 ile şikayet başvurusundaki iddialar karşılaştırıldığında ortaya çıkan durum şu
şekilde özetlenebilir: Şikâyete konu iki firmanın Metro’nun pazardan çıkmasını fırsat
bilerek fiyatlarını 13 TL seviyesine çektiği iddiası incelendiğinde, 2013 yılı içerisinde iki
firmanın fiyatlarının (…..) arasında seyrettiği görülmüştür. 2014 yılının başında anılan iki
firmanın fiyatlarını birlikte 14 TL’ye yükselttikleri iddiası ele alındığında pazarda
uygulanan fiyatların (…..) anlaşılmıştır. Ayrıca Metro’nun İzmir-Kuşadası seferlerine son
vermekle birlikte, Kuşadası-İzmir yönünde faaliyetlerinin sürdüğü görülmüştür. (…..) ise
pazardaki reel durum ile uyumlu olduğu anlaşılmıştır. Her ne kadar şikayet dilekçesinde
belirtilen bazı iddiaların pazardaki gerçekleşmeler ile uyumsuz olduğu anlaşılsa da
yukarıda yer verilen karşılaştırmalı fiyat tablosu, söz konusu iki teşebbüsün fiyatlarının
belirgin bir biçimde paralel seyrettiğini ortaya koymaktadır. Teşebbüslerin fiyat
seviyesinde görülen bu paralellik pazarda rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmanın varlığı
şüphesini doğurmakla birlikte yukarıda da değinildiği gibi az oyuncunun olduğu şeffaf
pazarlarda oligopolistitik bağımlılık sonucunda da teşebbüslerin fiyatlarının birbirine
benzer olması söz konusu olabilmektedir. Bu noktada, rekabet hukuku bakımından önem
arz eden söz konusu fiyatlamaların bilinçli paralellik sonucunda mı oluştuğu ya da
rekabeti sınırlayıcı bir anlaşmadan mı kaynakladığı hususundaki ayrımının yapılmasıdır.
(26) Bu ayrımın yapılabilmesi bakımından uyumlu eylem teorisine değinmek gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan hükmün lafzı dikkate
alındığında, uyumlu eylem karinesine başvurulabilmesi için salt paralel fiyat hareketlerinin
6 29.01.2013 tarih ve 28543 sayı ile Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe giren 67 No’lu Karayoluyla
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ.
14-37/713-318
7 / 10
veya salt fiyat davranışlarının varlığının yeterli olduğu sonucu çıkarılabilecek olmakla
birlikte, oligopolistik bağımlılıktan kaynaklanan paralel davranışların teşebbüsler arasında
bilgi değişimini veya iletişimi gösteren herhangi bir delil olmaksızın uyumlu eylem olarak
kabul edilip edilmeyeceği öteden beri tartışılmaktadır. Geçmişte alınan Kurul kararlarının
pek çoğunda, salt paralel davranışların uyumlu eylem karinesini işletebilmek için yeterli
olmayacağı, paralel davranışların eldeki verilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği ifade
edilmiş, en azından rakipler arasında bir koordinasyonu veya iletişimi gösteren bilge ve
belgelere ihtiyaç olduğu sonucuna ulaşmıştır.
(27) Yapılan yerinde incelemelerde teşebbüslerin pazardaki belirsizliğin ortadan kaldırılmasını
amaçlayan bir koordinasyon ya da işbirliği içinde olduklarını gösteren herhangi bir bilgi ya
da belgeye rastlanmamıştır. Bu nedenle, teşebbüsler arası koordinasyonun varlığının ek
delillerle ortaya konamadığı mevcut dosyada; pazarın şeffaf ve az oyuncudan oluşan
yapısı ve fiyat regülasyonları da dikkate alındığında; benzer fiyat hareketlerinin bilinçli
paralellikten kaynaklanabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca her iki firma da hem
Ulaştırma Bakanlığı’nca onaylanan ücret tarifelerinde öngörülen fiyatların (…..) tarifesinin
altındaki fiyat düzeylerinden bilet satışı gerçekleştirmektedirler. Söz konusu fiyat
seviyelerinde; aynı tarihlerde gerçekleşen fiyat artışlarının teşebbüslerin kar elde etme
veya karlarını arttırmaya yönelik bir anlaşmadan çok pazarın yapısı ve şeffaflığı sebebiyle
gerçekleştiği kanaatine ulaşılmıştır. Öte yandan, Kuşadası’nın yazlık bir bölge olması
sebebiyle söz konusu güzergahtaki taşımaların yaz aylarında yoğunlaştığı; bu nedenle
istikrarsız ve mevsimsel olarak değişken bir talep yapısına sahip olan sektörde özellikle
yaz aylarında gerçekleşen bilet fiyat artışlarının - aynı seviyede olsa dahi- rekabetin ihlal
edildiğine dair tek başına yeterli delil oluşturmadığı sonucuna varılmıştır.
J. SONUÇ
(28) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
14-37/713-318
8 / 10
KARŞI OY GEREKÇESİ
(01.10.2014 tarihli ve 14-37/713-318 sayılı Kurul Kararı)
Kurulun 01/10/2014 Tarih ve 14-37 Sayılı Toplantısında görüşülen İzmir – Kuşadası-İzmir
güzergahında faaliyet gösteren A. Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti. ve
Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin eş zamanlı olarak fiyat artırdığı iddiasına yönelik olarak
Kurulca alınan “düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre 4054 sayılı
kanunun 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmaması…” kararının
gerekçesi olarak anılan bölgede faaliyet gösteren Otobüs firmalarının arasında fiyat
artışına gerekçe olabilecek belge bulunamaması ve bahse konu fiyat artışlarının oligopol
yapıdan kaynaklanan bir davranış olabileceği belirtilmiştir.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un 4. maddesinde;
belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak Rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak olup, bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı
durumlarda piyasada ki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da
teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı
piyasalardakine benzerlik göstermesi teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına
karine teşkil edeceği ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan
her birinin uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan
kurtulabileceği öngörülmüştür.
Yapılan başvuruda özetle, İzmir-Kuşadası-İzmir güzergâhında faaliyet gösteren A
Pamukkale Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti. (Pamukkale) ve Kamil Koç Otobüsleri
A.Ş.’nin (Kamil Koç), söz konusu güzergâhta daha önce faaliyet gösteren Metro Turizm
Seyahat ve Organizasyon A.Ş. (Metro)’nin pazardan çıkmasıyla, 10 TL olan seyahat
ücretini aynı anda 13 TL’ye yükselttikleri; 2014 yılı başında ise seyahat ücretini 14 TL
olarak belirledikleri; 30.05.2014 tarihi itibarıyla da bu bedeli eş zamanlı olarak 17 TL’ye
yükselttikleri ve böylece piyasadaki rekabeti engelledikleri iddia edilmektedir.
Karara konu Raporda raportörler teşebbüslerden alınan bilgiler çerçevesinde şikayet
edilen teşebbüslerin 2013 yılı içerisinde Kuşadası – İzmir hattında (…..)TL fiyatlar
uyguladıkları, 2014 yılı Mart ve Nisan aylarında (…..) TL’ye yükselttikleri, son olarak
30.05.2014 tarihinden sonra da (…..)TL’ye çıkarttıkları anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle
tespitler şikayetlerin doğru olduğunu göstermekte ve 2013 yılına göre fiyatların %70
oranında artırıldığını ortaya koymaktadır. Böyle bir durumda da RHKK’nun 4. maddesinin
son fıkrası gereğince rekabetin bozulduğu kanaatini güçlendiren paralel ve benzer
davranışlardan dolayı Kurulca taraflardan savunma istenmesi ve bu savunmaların
değerlendirilmesi sonucuna göre soruşturma açılması ya da açılmaması gerekmekte iken
raportörlerin -tarafların değil- bu davranışların nedenlerine yönelik ekonomik
rasyonaliteye uygun olmayan açıklamalarıyla dosyayı kapatmanın uygun olmadığı
düşünülmektedir.
Bilindiği üzere RKHK 'un 40.maddesinde geçen “Kurul resen veya kendisine intikal eden
başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına karar verir” hükmü ile 41.
maddesinde geçen “ön araştırma raporunun Kurula teslimini takip eden 10 gün içinde,
Kurul elde edilmiş olan bilgileri değerlendirerek karar vermek üzere toplanır ve
14-37/713-318
9 / 10
soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar verir” hükümlerinin
değerlendirilmesinden aslolanın rekabet ihlali şüphesi olduğu, bu varsa ön araştırma ile
ya da ön araştırmaya bile gerek olmadan doğrudan soruşturma açılabileceğidir.
Nitekim Danıştay’ın Kurulun verdiği önaraştırma kararlarının temyizen incelendiği
kararlarında; ön araştırma sürecinde elde edilen bilgi ve delillerin hiçbir kuşkuya yer
bırakmayacak şekilde soruşturma açılmamasını gerektiriyorsa soruşturma açılmayacağı,
ancak bu sonuca ulaşmaya engel olacak bir kuşku varsa soruşturma açılması gerektiği
hususu açık bir şekilde dile getirilmiştir.
Önaraştırma neticesinde Kanunun 4. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen şartların
varlığına rağmen delil bulunamadığı gerekçesiyle soruşturma açılmaması sürecin henüz
bitmemiş olması nedeniyle de doğru bir uygulama da değildir. Bilindiği üzere ön araştırma
süreci rekabet ihlaline yönelik şüphenin bertaraf edilmesine yönelik tespitlerin yapılması
sürecidir. Karara konu önaraştırma raporunda şüpheleri yok edecek tespitlerden ziyade
şüpheleri artıracak tespitlere yer verilmektedir. Bu aşamada yapılan tespitler rekabet
ihlalini kesin olarak ortaya koymasa bile ya da diğer bir ifadeyle Kurul tarafından ceza
verilmesine yeter görülmese bile sürecin devamına yani soruşturma açılmasına karar
vermek gerekir. Bu sürecin devamında Kurul’ca nihai karar verilene kadar yeni delillerin
tespitinin mümkün olabilmesi, bu süreçde aktif işbirliğinde bulunabilecek teşebbüs
yetkililerinin çıkabilecek olması sürecin devam ettirilmesinin gerekliliğini ortaya
koymaktadır.
RKHK’nun 4. Maddesinin son fıkrasında teşebbüslerin Uyumlu eylem iddiasından
kurtulmalarına imkan verecek savunma yapmalarına imkan verilmeksizin ya da onların
açıklamalarının baştan doğru kabul edilerek teşebbüsler lehine karar vermek kanunun
verdiği hakların yeterince kullanılmadığı anlamına da gelmektedir.
Nitekim, kurumumuz uygulamasında da ön araştırma safhasında ihlali ortaya
koyabilecek nitelikte önemli bilgi belge elde edilememiş iken soruşturma döneminde
ihlalin varlığını ortaya koyan delillere ulaşıldığı, pişmanlık başvurularının alındığı çok
sayıda dosya bulunmaktadır. Bu konuda benzer uluslararası örneklerin de
zikredilebilmesi mümkündür.
Uyumlu eylem konusunda doktrinde de teşebbüslerin paralel davranışlarının uyumlu
eylem kabul edilebileceği, paralel davranışlar ile bilinçli paralelliklerin delil başlangıcı
kabul edilip soruşturma açılabileceği, oligopolistik yapının mutlaka fiyatları artırmak
şeklinde tecelli etmeyebileceği de kabul edilmektedir.
Danıştay’ın 13. Dairesinin bu kapsamda Kurulun Uyumlu eylemle ilgili olarak verdiği Maya
kararlarını (27.06.2000 tarih 00-24/255-18 sayılı ve 23.09.2005 tarih ve 05-60/896-
241 sayılı) tasdik ettiğinin diğer bir ifade ile tarafların Kurul kararlarının iptal iddialarının
reddedildiğinin bilinmesinde yarar bulunmaktadır.
Sonuç olarak, İzmir – Kuşadası-İzmir güzergahında faaliyet gösteren A. Pamukkale
Taşımacılık Turizm Ticaret Ltd. Şti. ve Kamil Koç Otobüsleri A.Ş.’nin eş zamanlı olarak
fiyat artırdığı iddiasına yönelik yönelik iddialar ile bu yöndeki tespitler Kanunun 4.
maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen şartların varlığını ortaya koymakta ve iddiaları
doğrulamakta olup, Danıştay Kararları ve doktrindeki görüşler doğrultusunda mevcut
kuşkuları açıklığa kavuşturmak için soruşturma açılması gerekirken bunun yapılmaması
kararına karşıyım.
14-37/713-318
10 / 10
Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy