Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-418 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-08/248-79
Karar Tarihi : 23.02.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Hatice YAVUZ, Necla SÜMER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Yavuz ÇETİNKAYA
Altay Mah. 782. Sok No:7 35240 Konak/İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Kök Yayıncılık İthalat İhracat Dağ. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
İncesu Cad. No:10 06670 Kolej/Ankara
- Küçük Adımlar Eğitim Yayıncılık Pazarlama Turizm Tic. Ltd. Şti.
Karadolap Mah. Neşeli Sok. Uygun Apt. No:14 20
Yeşilpınar- Alibeyköy-Eyüp/İstanbul
- Morpa Kültür Yayınları Tic. ve San. Ltd. Şti.
Ankara Cad. No:16 Kat:1 Cağaloğlu-Fatih/İstanbul
- Mutlu Yayıncılık Ticaret ve San. Ltd. Şti.
Mollafenari Sok. No:35 34410 Cağaloğlu/İstanbul
- Sadık Uygun Eğitim Yayıncılık Pazarlama Turizm Tic. Ltd. Şti.
Karadolap Mah. Neşeli Sok. Uygun Apt. No:14
Yeşilpınar- Alibeyköy-Eyüp/İstanbul
- Top Yayıncılık Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti.
Dr. Faik Muhittin Adam Cad. No: 38/Z 3. Beyler Konak/İzmir 30
- Topaç Yayın Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti.
Güneş Mah. 515/3 Sok. No:2/B Konak/İzmir
E. DOSYA KONUSU: İzmir’de kırtasiye-yayınevleri-okul işbirliği ile belirlenen
kitapların yalnız bir kırtasiyede satıldığı ve bu uygulamanın söz konusu kitapların
yüksek bedelle satılmasına neden olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Okul kitaplarının devlet tarafından karşılanması uygulamasına aykırı şekilde, sadece
yayınevi-kırtasiye ve öğretmen işbirliği ile belirlenen kitapların kullanıldığı ve bu
kitapların velilere yüksek fiyattan satıldığı,
- Özellikle okul öncesi ve ilköğretim sınıfları için okul yönetimi ve öğretmenler tarafından 40
tavsiye edilen kitapların okulun bulunduğu bölgede sadece tek bir kırtasiyede
bulunabildiği ve söz konusu kırtasiyecinin velilerin almaya mecbur olduğu kitabı istediği
fiyattan sattığı,
- Bununla birlikte, kırtasiyeci ve öğretmenin birlikte hazırladığı kırtasiye malzemelerinin
de liste haline getirilerek okul yönetimi ve öğretmenlerin yönlendirmesiyle belirlenen
kırtasiyelerden alındığı,
12-08/248-79
2
- Yayınevlerinin “okulda seçilen” söz konusu kitabı sadece bir kırtasiyeye verdiği ve bu
yayınevleri ile kırtasiye tarafından okula bağış adı altında yardımda bulunulduğu, okul
yönetimi ve öğretmenlere özel maddi çıkarlar sağlandığı,
- İzmir’de Kök Yayıncılık İthalat İhracat Dağ. Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti (Kök Yayıncılık), 50
Küçük Adımlar Eğitim Yayıncılık Pazarlama Turizm Tic. Ltd. Şti. (Küçük Adımlar
Yayıncılık), Morpa Kültür Yayınları Tic. ve San. Ltd. Şti. (Morpa Yayıncılık), Top
Yayıncılık Pazarlama San. ve Tic. Ltd. Şti. (Top Yayıncılık), Sadık Uygun Eğitim
Yayıncılık Pazarlama Turizm Tic. Ltd. Şti.’nin (Sadık Uygun Yayıncılık) çeşitli okullarda
kabul ettirdikleri kitaplarını sadece birkaç kırtasiyeye vererek haksız kazanç elde ettiği,
- “Küçük Adımlar Eğitim Seti”nin İzmir’in Eşrefpaşa Konak Semti’nde Topaç
Kırtasiye’den başka bir yerde bulunmadığı ve benzer şekilde Kök Yayıncılık’ın okul
öncesi eğitim setinin İzmir Zübeyde Hanım Anaokulu’nun yönlendirdiği kırtasiyeden
başka hiçbir yerden alınamadığı
iddia edilmiştir. Ayrıca, başvuru sahibi tarafından 12.10.2011 tarihinde gönderilen 60
açıklamada ise;
- 80. Yıl Eşrefpaşa İlköğretim Okulu’nun (80. Yıl İlköğretim Okulu) tavsiye ettiği Kartopu
Eğitim Seti ile Ata Yayıncılık, Top Yayıncılık, Mutlu Yayıncılık Tic. ve San. Ltd. Şti.
(Mutlu Yayıncılık) ve Küçük Adımlar Yayıncılık’ın (özellikle 5.Yaş Eğitim Seti) tüm
yardımcı kaynak kitaplarının yalnızca Topaç Yayın Dağıtım San. ve Tic. Ltd. Şti. (Topaç
Yayın Dağıtım) tarafından satıldığı, söz konusu kitapların başka hiçbir kırtasiyeye
verilmediği,
- Sadece Topaç Yayın Dağıtım’da bulunan ve 80. Yıl İlköğretim Okulu tarafından
önerilen Kartopu Eğitim Dizisi’nin 45 TL’ye satıldığı,
- Zübeyde Hanım Anaokulu’nun, velileri anaokulun hemen yakınındaki Bilgi Kırtasiye’ye 70
yönlendirdiği,
- Bilgi Kırtasiye’de ise Kök Yayıncılık’ın yayınlarından Yaratıcılığı Geliştirme Etkinlikleri
Dizisi’nin 65 TL’ye satıldığı,
- Morpa Yayınevi’ne ait kitapların sadece Bilgi Kırtasiye’de satıldığı
ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.10.2011 tarih ve 6965 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine hazırlanan 26.10.2011 tarih ve 2011-2-418/İİ-11-423.NS sayılı İlk
İnceleme Raporu 02.11.2011 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-51/1450-M sayı
ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme
üzerine hazırlanan 10.02.2012 tarih ve 2011-2-418/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu 80
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya mevcudu bilgilerden; Kök Yayıncılık, Küçük Adımlar Yayıncılık, Morpa Yayıncılık,
Mutlu Yayıncılık, Sadık Uygun Yayıncılık, Top Yayıncılık ve Topaç Yayın Dağıtım’ın
faaliyetlerinin incelendiği, teşebbüslerin genel olarak okul öncesi veya ilköğretime yönelik
yayınlar ile çeşitli eğitsel materyallerin üretimi alanlarında çalıştığı; Topaç Yayın
Dağıtım’ın ise, Top Yayıncılık, Sadık Uygun Yayıncılık, Başaran Yayıncılık ve Kemal 90
Yayınları gibi yayınevlerinin yayınlarının dağıtımı ile iştigal ettiği anlaşılmıştır.
12-08/248-79
3
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Başvuru konusunu, yayınevleri-kırtasiye ve okulların, okul öncesi ve ilköğretim sınıflarına
yönelik kitapların alım-satımına ilişkin uygulamaları oluşturmaktadır. Dolayısıyla, anılan
teşebbüslerin okul öncesi ve ilköğretim sınıflarının kullandığı kitaplara yönelik faaliyetleri
incelenmekle birlikte, yapılan değerlendirmeler açısından belirleyici bir niteliği olmaması
nedeniyle kesin bir ilgili pazar tanımı yapılmamıştır.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 100
Başvuruya konu okullar İzmir ili Konak ilçesinde bulunmaktadır. Bu kapsamda, anılan
yayınevlerinin ve kırtasiyelerin İzmir ilindeki faaliyetleri incelenmiş olup, dosya
kapsamında yapılan değerlendirme ve ulaşılan sonuçları etkilemeyeceği dikkate alınarak
kesin bir coğrafi pazar tanımlanmamıştır.
I.2. İlgili Mevzuat
31.12.2009 tarih ve 27449 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Milli Eğitim Bakanlığı
Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği (Yönetmelik)”nin kapsamı, 2. maddesinde;
“Milli Eğitim Bakanlığına bağlı örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulacak ders
kitabı, öğrenci çalışma kitabı, öğretmen kılavuz kitabı, bilgi iş ve işlem yaprakları ile ders
kitabı yerine okutulmak üzere Bakanlıkça hazırlanacak, satın alınacak veya hibe yoluyla 110
sağlanacak diğer eğitim araç ve gereçlerinin niteliklerinin belirlenmesi, hazırlanması,
incelenmesi, değerlendirilmesi, kabulü, uygunluk süresi, ilanı, yayımlanması, dağıtımı,
inceletme ve inceleme ücretleri ve ders kitabı üreten yayınevlerinde aranacak kriterlerle
ilgili hususları kapsar” şeklinde ifade edilmiştir.
Ayrıca 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 53. maddesinde “Milli Eğitim Bakanlığı,
kendisine bağlı eğitim kurumlarının eğitim araç ve gereçlerini, gelişen eğitim teknolojisine
ve program ve metotlara uygun olarak sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek,
standartlaştırmak, kullanılma süresini ve telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit
etmek, paralı veya parasız olarak ilgililerin yararlanmasına sunmakla görevlidir” hükmüne
yer verilmiştir. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığı 2003 yılında, zorunlu eğitim 120
basamağı olan ilköğretimde okuyan öğrencilere ders kitaplarının ücretsiz olarak
verilmesini amaçlayan “İlköğretimde Ücretsiz Kitap Dağıtımı Projesi”ni uygulamaya
koymuştur. Bu kapsamda, 2003-2004 eğitim ve öğretim yılından itibaren ilköğretim
öğrencilerine, 2006-2007 eğitim ve öğretim yılından itibaren ise ortaöğretim öğrencilerine
ders kitapları ücretsiz olarak sağlanmaktadır.
Yönetmelik’in 41. maddesinde ise “Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmeyen ders
kitapları ile okutulacak diğer eğitim araçları öğrencilere aldırılamaz” hükmüne yer
verilmiştir. Bunun yanı sıra, Milli Eğitim Temel Kanunu’nun 55. maddesinde “İlk ve orta
öğretim kurumlarında okutulacak kitaplar Milli Eğitim Bakanlığınca tespit edilir. Mili Eğitim
Bakanlığı tarafından belirlenmeyen hiçbir kitap ve eğitim aracı okullarda kullanılamaz” 130
denilmektedir. Bu bağlamda, başvuruda iddia edildiği üzere okul yönetiminin ve
öğretmenlerin Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmeyen kitapları öğrencilere
zorunlu tutması ilgili mevzuatta engellenmiştir.
I.3. Değerlendirme
Başvuru konusu iddiaları aşağıda belirtilen iki ana grupta toplamak mümkündür:
- Yayınevi-kırtasiye ve öğretmen işbirliği ile belirlenen kitapların tek bir kırtasiyeden
sağlanması için velilerin yönlendirilmesi,
12-08/248-79
4
- Okul yönetimi ve öğretmenler ile alınacak kitapları belirleyen yayınevlerinin söz konusu
kitapları tek bir kırtasiyede bulundurması nedeniyle bu kitapların yüksek bedelle
satılması. 140
I.3.1. Yayınevi-Kırtasiye ve Öğretmen İşbirliği İle Belirlenen Kitapların Tek Bir
Kırtasiyeden Sağlandığı İddiası
Başvuruda, kırtasiyeci ve öğretmenin birlikte belirlediği kitapların, okul yönetimi ve
öğretmenlerin yönlendirmesiyle tespit edilen kırtasiyelerden alındığı iddia edilmektedir.
İlgili mevzuat kapsamında, Bakanlık tarafından belirlenmeyen ders kitapları ile
okutulacak diğer eğitim araçlarının öğrencilere zorunlu tutulamayacağı düzenlenmiştir.
Dolayısıyla, iddia konusu bu eylemin anılan mevzuat ile yasaklandığı anlaşılmaktadır.
Konuya ilişkin görüşüne başvurulan 80. Yıl İlköğretim Okulu Müdürü, Bakanlık’ın ders
kitaplarını ücretsiz olarak sağladığını, bu kitapların dışında herhangi bir kitabın alınması
ve öğrencilerin belirli kırtasiyelere yönlendirilerek kitap almalarının mecburi kılınması gibi 150
uygulamaların mevzuata aykırı olduğunu, bu nedenle bu tür bir yönlendirmenin okul
tarafından yapılmadığını, bazı kırtasiyelerin okula daha yakın olmalarının öğrenciler
açısından tercih sebebi olabildiğini belirtmiştir. Ayrıca, okul öncesi eğitim alan öğrencilere
Bakanlık tarafından herhangi bir kitap verilmediği dolayısıyla öğrencilerden de kitap talep
edilmediği, bazı velilerin kendi istediği ile kitap almayı tercih edebildiği de ifade edilmiştir.
Zübeyde Hanım Anaokulu Müdürü tarafından ise kitap alımı konusunda herhangi bir
yönlendirme yapmadıkları, alınabilecek kitaplar değerlendirildikten sonra seçeneklerin
velilere sunulduğu ve velilerin onayı alındıktan sonra kitap seçiminin yapıldığı
belirtilmiştir.
Ayrıca yayınevlerinin “okulda seçilen” söz konusu kitabı sadece bir kırtasiyeye verdiği ve 160
bu yayınevleri ile kırtasiye tarafından okula bağış adı altında yardımda bulunulduğu, okul
yönetimi ve öğretmenlere özel maddi çıkarlar sağlandığı da iddialar arasında yer
almaktadır. Söz konusu iddiaların, etik kuralları ile ilgili olması nedeniyle Milli Eğitim
Bakanlığı mevzuatı kapsamında ele alınabileceği ve 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Yönlendirilmenin Yapıldığı Kırtasiyenin Kitapları Yüksek Bedelle Sattığı
İddiası
Başvuruda yer alan ikinci iddia ise yayınevlerinin, okul yönetimi ve öğretmenler ile
belirledikleri kitapları tek bir kırtasiyede bulundurduğu ve bu uygulamanın söz konusu
kitapların yüksek bedelle satılmasına neden olduğuna ilişkindir. Bu uygulamaya örnek 170
olarak da, 80. Yıl İlköğretim Okulu’nun tavsiye ettiği Kartopu Eğitim Seti ile Mutlu
Yayıncılık ve Küçük Adımlar Yayıncılık’ın (özellikle 5. Yaş Eğitim Seti) tüm yardımcı
kaynak kitaplarının yalnızca Topaç Yayın Dağıtım tarafından satılması verilmiştir. Ayrıca
Morpa Yayıncılık’a ait kitapların da sadece Bilgi Kırtasiye’de satıldığı belirtilmiştir.
Diğer taraftan başvuruda, 80. Yıl İlköğretim Okulu tarafından önerilen Kartopu Eğitim
Dizisi’nin Topaç Kırtasiye’de 45 TL’ye satıldığı ve Zübeyde Hanım Anaokulu’nun
yönlendirdiği Bilgi Kırtasiye’nin ise Kök Yayıncılık’ın yayınlarından Yaratıcılığı Geliştirme
Etkinlikleri Dizisi’ni 65 TL’ye sattığı ifade edilmiştir. Ancak başvuruda, bu kitapların
normal piyasa değeri hakkında herhangi bir bilgiye yer verilmemiş, fahiş fiyat iddiası
sadece bu kitapların başka bir kaynaktan temin edilememesine dayandırılmıştır. Bu 180
çerçevede, anılan yayınevleri tarafından sağlanan yayınların dağıtım kanalları ve talep
eden kırtasiyelerin bu kaynaklara ulaşabilme imkânları incelenmiştir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; önaraştırmaya konu yayınevlerinin dağıtım
kanalları, İzmir ilindeki satıcıları ve bulundukları bölgelerin belirlendiği, anılan
yayınevlerinin İzmir’de birçok satış noktasının olduğu, ayrıca Kök Yayıncılık ve Top
12-08/248-79
5
Yayıncılık’ın, başvuru konusu okulların bulunduğu Konak ilçesinde sırasıyla (…..) ve
(…..) adet satış noktasına sahip oldukları anlaşılmıştır.
Anılan yayınevlerinden, ilköğretim ve anaokullarına yönelik yayınlarını talep eden
kırtasiyelerin bu yayınlara ulaşabilme imkânları ve satışı yapmaları için herhangi bir
koşulun getirilip getirilmediği hakkında ilgili şirketlerden bilgi istenilmiştir. Morpa 190
Yayıncılık, Kök Yayıncılık, Mutlu Yayıncılık, Top Yayıncılık, Küçük Adımlar Yayıncılık ve
Sadık Uygun Yayıncılık’tan elde edilen bilgiler çerçevesinde, yayınevlerinin genellikle
kendilerini ticari açıdan zarara sokmayacak ve ödemelerini aksatmayacak tüm satıcıların
yayın talebini kabul ettikleri, sadece Top Yayıncılık’ın İzmir’de uygulanmak üzere “okul
bayiliği”ne yönelik bir düzenleme yapmaya çalıştığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, herhangi bir
kırtasiye veya satıcının, ilköğretim ve okul öncesi eğitim kitaplarını talep etmesine
rağmen, söz konusu yayınevleri tarafından bu taleplerinin reddedildiğine ilişkin bir bilgi
veya belgeye de ulaşılamamıştır.
Teşebbüslerden elde edilen bilgiler doğrultusunda, Küçük Adımlar Yayıncılık ve Mutlu
Yayıncılık’ın Konak ilçesinde sadece Topaç Yayın Dağıtım’a satış yaptığı görülmektedir. 200
Ancak, dosyadaki bilgilerden, Küçük Adımlar Yayıncılık’ın Konak ilçesine oldukça yakın
olan Buca, Gaziemir ve Bornova gibi ilçelerde satış noktası bulunduğu, Mutlu
Yayıncılık’ın ise aynı ilçelerdeki satış noktalarının yanı sıra internet aracılığıyla da
yayınlarını kullanıcılarına ulaştırdığı görülmektedir.
Öte yandan, mevcut uygulamada “aşırı fiyat” 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin ihlali
olarak değerlendirilmektedir. Aşırı fiyat, “pazar gücünün uygulanması sonucunda sürekli
olarak rekabetçi düzeyin önemli ölçüde üzerinde belirlenen fiyat” olarak
tanımlanmaktadır. Teşebbüslerin aşırı fiyatlama davranışının 6. madde bağlamında
hakim durumun kötüye kullanılması teşkil edebilmesi için, teşebbüsün hakim durumda
bulunması ve aşırı fiyat uygulaması gerekmektedir. 210
Bu kapsamda, internet dahil olmak üzere birçok dağıtım kanalıyla satış yaptığı anlaşılan
yayınevlerinin, tek bir satıcı aracılığıyla ürün satışı yapma usulüyle çalışmadığı
anlaşılmış, dolayısıyla, tek bir kırtasiye aracılığıyla satış yapıldığı iddiasını destekleyen
ve bu uygulamanın da aşırı fiyatlamaya yol açtığına yönelik herhangi bir tespit veya
bulguya ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
220
Full & Egal Universal Law Academy