İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.'nin uyguladığı satış politikası ile 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası - Karar Sayı 09-01/2-2

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-1-112 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-01/2-2
Karar Tarihi : 8.1.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Mert KARAMUSTAFAOĞLU, M. Selim ÜNAL, Metin PEKTAŞ

C. ŞİKAYET EDEN :- Kardemir Haddecilik San. Tic. Ltd. Şti.
Akçeşme Mah. Menderes Bulv. No:77 Gümüşler/Denizli
- Anadolu Frana Tütün Tic. A.Ş. 20
1600 Sokak No:17 35010 Bayraklı/İzmir

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.
2821 Sokak No: 94/F 35110 Halkapınar/İzmir

E. DOSYA KONUSU: İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin uyguladığı satış
politikası ile 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurularında özetle İzmirgaz’ın, müşterilerinden 30
yıllık çekiş miktarlarını istediği ve belirtilen çekiş miktarlarının üzerinde ya da altında
doğalgaz çekişi gerçekleştirildiği takdirde ceza uyguladığı iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: 5.9.2008 tarih, 5857 sayı ve 18.9.2008 tarih ve 6250 sayı ile
intikal eden şikayet başvuruları üzerine düzenlenen 31.10.2008 tarih ve 2008-1-112/İİ-
08-MK sayılı İlk İnceleme Raporu, 7.11.2008 tarih 08/62 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Söz konusu karar uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.12.2008 tarih ve
2008-1-112/ÖA-08-MK sayılı Önaraştırma Raporu, 2.1.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-40
110/2 sayılı Başkanlık önergesi ile 8.1.2009 tarih ve 09-01 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda;
- İzmirgaz’ın dağıtım bölgesinde sanayi abonelerine yaptığı doğalgaz satış
sözleşmelerindeki alım taahhütleri içeren sözleşmeler uygulaması ve buna
uyulmaması halinde çeşitli para cezaları uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesini ihlal edebileceği yönünde ciddi bulgular mevcut olduğuna,
- Ancak söz konusu uygulamanın 4646 sayılı Kanun ve ilgili ikincil mevzuat
açısından da ihlal teşkil edebileceği ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun 50
09-01/2-2
2
İzmirgaz hakkında yürüttüğü sürecin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
bakımından ihlal oluşturabilecek anılan uygulamaları sona erdirebileceği dikkate
alındığında bu aşamada İzmirgaz hakkında soruşturma açılmasının gerekli
olmadığına,
- İzmirgaz’ın önaraştırma konusu uygulamaları ile ilgili olarak Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu tarafından yürütülen işlemlerin ve adı geçen Kurum
tarafından yapılabilecek düzenlemelerin 1.Daire Başkanlığı tarafından takip
edilmesi, bu sürecin sonunda konunun Rekabet Kurulu’nca yeniden
değerlendirilebileceği
ifade edilmiştir. 60

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Başvuruları
I.1.1. Kardemir Tarafından Gönderilen Şikayet Başvurusu

Kardemir Haddecilik tarafından gönderilen şikayet başvurusunda özetle;
- Kardemir Haddecilik ile İzmirgaz arasında 1.5.2007 – 30.4.2008 dönemi için
Doğalgaz Satış Sözleşmesi imzalandığı,
- Bu sözleşmenin 4.2. maddesine göre belirlenen dönem için öngörülen azami
çekiş miktarının (………….) Sm3 olduğu, 70
- Sözleşme döneminde Kardemir Haddecilik tarafından çekilen gaz miktarı
(…………..) Sm3 üzerinde olduğundan bahisle İzmirgaz’ın fazla çekilen miktarı
%25 zamlı tarifeyle faturalandırdığı,
- Ancak İzmirgaz’ın bazı alıcılarına sözleşmedeki azami çekim miktarının %25’i
oranında fazla çekim hakkı tanıdığı ve bu fazla çekimler için herhangi bir zamlı
tarife uygulamadığı,
- Bu uygulamayla İzmirgaz’ın eşit durumdaki alıcılarla akdettiği sözleşmelerde
farklı şartlar yaratmak suretiyle 4504 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı
davrandığı
ifade edilmektedir. 80

I.1.2. Anadolu Frana Tarafından Gönderilen Şikayet Başvurusu

Tütün işleme, depolama ve ticareti alanında faaliyet gösteren Anadolu Frana’nın
gönderilen şikayet başvurusunda özetle;
- Doğalgaz dağıtım faaliyetinin 2006 yılında BOTAŞ’tan İzmirgaz’a devredilmesinin
akabinde, İzmirgaz’ın kendilerine ve tüm ticari müşterilerine yeni birer doğalgaz alım
sözleşmesi imzalattığı, bu sözleşmelerde İzmirgaz’ın, müşterilerinden aylık ve yıllık
gaz çekiş miktarlarını belirlemelerini istediği ve belirtilen bu miktarların altında gaz
çekişi gerçekleştiği takdirde, taahhüt edilen miktarla çekilen miktar arasındaki farkın 90
%80’inin cezai şart olarak müşterilere faturalandırılacağı, taahhüt edilen miktarın
üzerinde gaz çekildiği takdirde ise bu farkın %25 zamlı olarak faturaladırılacağına dair
hükümlerin yer aldığı,
- Aylık ve yıllık üretimleri ve üretimde kullanacakları gaz miktarları ülkenin ekonomik
durumuna, hammadde temin şartlarına ve sipariş miktarlarına bağlı olan Anadolu
Frana ve diğer pekçok firma için bu tür azami ve asgari gaz çekiş miktarlarının
09-01/2-2
3
belirlenmesinin olanaksız olduğu, bununla birlikte doğalgaz tedariğinde İzmirgaz’dan
başka seçeneği olmayan firmaların bu sözleşmeleri imzalamak zorunda kaldığı,
- Bu sözleşmelerin yürürlüğe girdiği dönemde Anadolu Frana’nın üretime yeni
başladığı ve bu nedenle gaz çekiş miktarlarını tahmin edebilmek üzere referans 100
alabileceği geçmiş yıllara ait örnek rakamların mevcut olmadığı, bu nedenle gaz çekiş
miktarını belirlemenin Anadolu Frana açısından daha da zor olduğu,
- Buna rağmen sözleşmedeki zorunluluk nedeniyle Anadolu Frana’nın 2007 yılı için
(………..) m3 tahmini doğalgaz çekiş miktarı belirlediği ancak şirketin üretime geç
başlaması nedeniyle 2007 yılındaki çekim miktarının (………….) m3 olarak
gerçekleştiği ve aradaki farkın %80’inin sözleşme hükmüne paralel olarak İzmirgaz
tarafından 11.3.2008 tarihinde kendilerine fatura edildiği ve bu faturaya ilişkin
yazışmalarda İzmirgaz’ın bu faturanın ödenmemesi halinde tesise verilen gazın
kesileceğine yönelik ihtarda bulunduğu,
- 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu’nun 3. maddesine göre Anadolu Frana’nın 110
“serbest olmayan tüketici (abone) statüsünde olduğu, ilgili doğalgaz mevzuatına göre
(4646 sayılı Kanun, Doğalgaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği,
Doğalgaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu
[EPDK] Kararları) tüm dağıtım firmalarının ve İzmirgaz’ın abonelerden yapabileceği
tahsilatların bu mevzuatlardaki hükümlerle sınırlı olduğu, yine bu mevzuatlara göre
dağıtım şirketlerinin abonelerden asgari alım taahhüdünde bulunmalarını isteme ve bu
taahhütten sapma olması halinde ceza uygulama hakkının bulunmadığı,
- Bu çerçevede, İzmir ilinde doğalgaz dağıtım pazarında hakim durumda bulunan
İzmirgaz’ın yukarıda özetlenen davranışlarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine
aykırılık teşkil ettiği, 120
- Bu nedenle İzmirgaz hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma yapılması
ve bu Kanun’un 9. maddesi gereğince ihlale son verilmesinin sağlanması gerektiği,
ifade edilmektedir.

I.2. Yapılan İnceleme ve Tespitler

Önaraştırma kapsamında, 1.12.2008 tarihinde İzmirgaz’da yerinde inceleme yapılmış,
2-4.12.2008 tarihleri arasında da şikayetçi iki teşebbüs ve yine İzmirgaz tarafından
benzer uygulamalara maruz kalmış doğalgaz müşterilerinden Doğanay Toprak Sanayi
ve Ticaret A.Ş. ile Punteks Tekstil Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti ile görüşme yapılmıştır. 130
Ayrıca 24.12.2008 tarihinde İzmirgaz’ın doğalgaz tedarikçisi olan BOTAŞ ile görüşme
yapılmıştır.

İzmirgaz’da yapılan yerinde inceleme sonrasında düzenlenen tutanakla ve buna ek
olarak 12.12.2008 tarih 998 sayılı yazı ile İzmirgaz’dan bilgi istenmiştir. İzmirgaz’ın
cevabi yazıları 18.12.2008 tarih, 8282 ve 8283 sayılarla Kurum kayıtlarına intikal
etmiştir.

Şikayetçiler arasında bulunan Kardemir tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına
18.12.2008 tarih 8215 sayılı yazıda, kendileriyle 2.12.2008 tarihinde yapılan görüşme 140
sonucu hazırlanan tutanakta belirttikleri hususların şikayet konularının tamamını
kapsamadığı ifade edilerek bahse konu diğer şikayetlerinin de önaraştırma
kapsamında değerlendirilmesi talep edilmektedir.

09-01/2-2
4
Yapılan yerinde inceleme ve görüşmeler ile İzmirgaz tarafından gönderilen diğer
bilgiler neticesinde yapılan tespitlere aşağıda; bu tespitlere ilişkin hukuki
değerlendirmelere ise “Değerlendirme” başlığı altında yer verilmiştir.

I.2.1. Şikayetçilere İlişkin Olarak Yapılan Tespitler
I.2.1.1 Kardemir’e İlişkin Olarak Yapılan Tespitler 150

Raportörler tarafından Kardemir yetkilileri ile 2.1.12.2008 tarihinde Kardemir’in Aliağa
adresinde görüşme yapılmış ve şikayet konularına ilişkin ayrıntılı açıklama istenmiştir.
Yapılan görüşmede teşebbüs yetkilileri aşağıdaki hususları ifade etmiştir:

“ İzmirgaz ile aramızdaki sözleşmeden doğan sorunları üç başlık altında toplamak
mümkündür. Bunlar;

- Gaz çekiş miktarını belirlemek zorunda olmamız,
- Tarafımızdan iki aylık teminat istenmesi, 160
- Sözleşmenin İzmirgaz tarafından tek taraflı olarak dayatılması.

Gaz çekiş miktarının belirlenmesinde zorluk yaşanmaktadır. Özellikle sözleşmede
belirlenen maksimum değer ile nominal gaz çekiş miktarının bir yıl önceden
belirlenmesi çok zordur. Şu andaki uygulamaya göre yıllık gaz çekiş miktarını
tutturduğumuz sürece aylık çekişlerimizde değişiklik yapabilmekteyiz. Ancak yıllık çekiş
miktarını revize etmek için en az iki ay önceden yazılı olarak talepte bulunmamız ve
bunu İzmirgaz’ın kabul etmesi gerekmektedir. İzmirgaz’dan öğrendiğimiz kadarıyla
önümüzdeki yıl için aylık bazda da çekişlerimizi tutturmamız gerekecektir. Aksi takdirde
aylık sapmalar için de ceza ödememiz söz konusu olacaktır. Oysa BOTAŞ ile 170
sözleşmemiz olduğu dönemde +/- %25 oranında yıllık çekiş miktarımızda değişiklik
yapabildiğimiz gibi çekiş miktarını tutturamamamız halinde tarafımıza ceza da
uygulanmamıştır. İzmirgaz ise BOTAŞ’ın kendisine ceza uygulayıp uygulamadığına
bakmaksızın yıllık çekiş miktarımızı aştığımızı öne sürerek tarafımıza %25 ceza
uygulamıştır. Halbuki Denizli’deki tesisimizin gaz sağlayıcısı olan Kentgaz ile
aramızdaki sözleşmede de çekiş miktarına ilişkin değerleri sunmak zorunda olmamıza
rağmen, bunlara uyulmaması durumunda BOTAŞ Kentgaz’a ceza uygulamadığından
Kentgaz da bize ceza uygulamamıştır. Sonuç olarak gaz çekiş miktarının katı sınırlar
dahilinde bir sene önceden belirlenmesindeki güçlük ve bu miktara uyulamaması
durumunda ceza uygulanması bizi zor durumda bırakmaktadır. 180

İzmirgaz, sözleşmede yazdığı şekilde tarafımızdan iki aylık tüketim bedeli kadar
teminat istemektedir. Önceden bir aylık uygulanan bu miktar, sonradan iki aya
çıkarılmıştır. Bu teminatın niteliğini İzmirgaz kendisi tespit etmiş ve teklif ettiğimiz ucuz
alternatifleri kabul etmemiştir. Bize göre, bu teminatın alınması şart ise en fazla bir
aylık olmalıdır. Bu husustaki taleplerimiz İzmirgaz nezdinde kabul görmemiştir.

Son olarak şunu belirtmek istiyoruz ki İzmirgaz, aramızdaki sözleşmeyi müzakere
etmemize izin vermeden sözleşme koşullarını tek taraflı olarak belirlemektedir.
İzmirgaz tek gaz sağlayıcısı olduğundan bizim bu sözleşme koşullarını kabul etmek 190
dışında bir seçeneğimiz yoktur. Özellikle yıllık çekiş miktarlarını belirlemek çok zor
olduğundan belirli yüzdeler dahilinde revize yapabilmemiz gerektiği halde İzmirgaz ile
bunu müzakere edemediğimizden sözleşmeyi mevcut haliyle kabul etmek zorunda
kaldık. Halbuki sözleşmeyi müzakere edebilmeliydik.”

09-01/2-2
5
2.12.2008 tarihinde tutanağa bağlanan bu şikayetler, Kardemir’in Kurum kayıtlarına
5.9.2008 tarih, 5857 sayı ile giren şikayet başvurusunda yer verdiği şikayetlerle büyük
ölçüde örtüşmekle birlikte, Kardemir’in ilk şikayetinde yer alan İzmirgaz’ın azami çekiş
miktarının aşılması gerekçesiyle bazı müşterilere ceza uygularken bazılarına
uygulamayarak ayrımcılık yaptığı yönündeki şikayeti, 2.12.2008 tarihindeki görüşmede 200
teşebbüs yetkilileri tarafından ifade edilmemiştir. Ancak bu şikayete ilişkin olarak
Kardemir’in, 18.12 2008 tarih 8215 sayıyla Kurum kayıtlarına giren yazısıyla ek
açıklamada bulunulmuş ve bu konunun da önaraştırma kapsamında değerlendirilmesi
talep edilmiştir. Tüm bu görüşme ve yazışmalar çerçevesinde Kardemir tarafından
şikayet konusu yapılan hususlar şu şekilde sıralanabilir:

- İzmirgaz’ın kendilerinden yıllık çekiş miktarlarını talep etmesi ve azami çekiş
miktarının aşılması nedeniyle ceza uygulaması,
- İzmirgaz’ın azami çekiş miktarının aşılması nedeniyle bazı müşterilerine ceza
uygularken bazılarına bu cezayı uygulamayarak ayrımcılık yapması, 210
- İzmirgaz’ın doğalgaz müşterileriyle yaptığı sözleşmeleri müzakere etmemesi ve
tek taraflı olarak dayatması,
- İzmirgaz’ın gereğinden fazla teminat istemesi.

İzmirgaz’da yapılan yerinde inceleme kapsamında Kardemir’in müşteri dosyası
incelenmiş ve aşağıdaki bulgular tespit edilmiştir:
1- İzmirgaz 23.2.2007, 13.3.2008 ve 25.10.2008 tarihli yazılarla Kardemir’den her
bir yeni döneme yönelik olarak gaz çekiş miktarlarını talep etmiştir. İncelenen
dosyada Kardemir’in bu yazılardan ilk ikisine ilişkin olarak İzmirgaz’a bildirimde
bulunarak gaz çekiş planlamasını sunduğu görülmüştür. 220
Kardemir, 2008 yılı için bildirdiği çekiş miktarlarına yönelik olarak çeşitli
tarihlerde revizyon talebinde bulunmuştur. Bu revizyon talepleri ve İzmirgaz’ın
revizyon taleplerine yaklaşımı aşağıdaki tabloda özetlenmektedir:

Tablo 1:Kardemir’in Revizyon Talepleri
Revizyon Talep Tarihi Revizyon Talebinin Niteliği Ve
Gerekçesi
İzmirgaz’ın Cevabı
6.2.2008 Yukarıya doğru revizyon talebi
Kapasite artışına paralel olarak
artan doğalgaz ihtiyacı
İncelenen dosya ve
mevcudunda ve İzmirgaz’dan
istenen belgeler arasında
bulunmamıştır.
10.3.2008 Yukarıya doğru revizyon talebi
Kapasite artışına paralel olarak
artan doğalgaz ihtiyacı
(6.2.2008 tarihindeki talebin
yinelenmesi)
İncelenen dosya ve
mevcudunda ve İzmirgaz’dan
istenen belgeler arasında
bulunmamıştır.
20.8.2008 Aşağıya doğru revizyon talebi
Kapasite artışındaki aksaklıklar
ve küresel kriz etkileri nedeniyle
azalan doğalgaz ihtiyacı
25.8.2008 tarihinde İzmirgaz
tarafından kabul edilmiştir.
27.10.2008 Aşağıya doğru revizyon talebi
Küresel kriz nedeniyle
siparişlerin azalması, bu
nedenle azalan doğalgaz
ihtiyacı
30.10.2008 tarihinde İzmirgaz
tarafından reddedilmiştir.
31.10.2008 Yukarıya doğru revizyon talebi
Alınan ilave siparişler nedeniyle
artan doğalgaz ihtiyacı
3.11.2008 tarihinde İzmirgaz
tarafından reddedilmiştir.
09-01/2-2
6
2- İzmirgaz tarafından gönderilen 11.8.2008 tarihli yazıyla, Kardemir’in bir önceki
sözleşme dönemi olan 1.5.2007 – 30.4.2008 tarihleri arasındaki dönem için
bildirimde bulunduğu miktarın üzerinde gaz çekişi gerçekleştirdiğinden bahisle
fazla çekilen miktara %25 zamlı tarife uygulanmış ve buna ilişkin olarak
düzenlenen (…………) YTL tutarındaki “AZAMİ ÇEKİŞİ GEÇİŞ FATURASI”, bu 230
yazıyla beraber Kardemir’e gönderilmiştir.
Kardemir bu uygulamaya yönelik itirazını öncelikle noter kanalıyla 19.8.2008
tarihinde İzmirgaz’a, daha sonra 22.8.2008 tarihinde EPDK’ya ve son olarak da
8.10.2008 tarihinde İzmir Asliye Ticaret Mahkemesi’ne taşımıştır. Kardemir’in
noter kanalıyla gerçekleştirdiği itiraza cevaben İzmirgaz, söz konusu
uygulamanın hukuki olduğuna yönelik cevabi yazıyı yine noter kanalıyla
Kardemir’e göndermiştir.
Diğer yandan EPDK, konuya ilişkin olarak 16.9.2008 tarihli yazı ile İzmirgaz’dan
açıklama istemiş ve İzmirgaz’ın 23.9.2008 tarihli cevabi yazısını müteakip
16.10.2008 ve 24.11.2008 tarihli yazılar ile söz konusu uygulamanın 4646 sayılı 240
Doğalgaz Piyasası Kanunu’na, Tarifeler Yönetmeliği’ne ve ihale şartnamesinin
bir parçası olan Teklif Form’unda yer alan İzmirgaz’ın taahhütlerine aykırı
olduğunu, bu nedenle iptal edilerek teşebbüslerden alınan bedellerin geri
ödenmesi gerektiğini bildirmiştir. EPDK ayrıca, benzer uygulamalara maruz
kalan diğer müşteriler açısından da uygulamanın düzeltilmesi ve tüm
sözleşmelerin buna uygun bir şekilde tadil edilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
Kardemir’in Konuyla ilgili olarak Asliye Ticaret Mahkemesi’nde açtığı dava ise
henüz sonuçlanmamıştır.
İzmirgaz yöneticileriyle yerinde inceleme kapsamında yapılan görüşmede,
teşebbüs yetkilileri uyuşmazlık konusu olan uygulamanın hukuki ve sözleşmesel 250
olduğunu ve EPDK ile aynı görüşte olmadıklarını, ayrıca EPDK’nın kendilerine
gönderdiği yazıya karşı yargıya başvuracaklarını şifahen ifade etmişlerdir.
3- Kardemir’in azami çekiş miktarının aşılması nedeniyle İzmirgaz tarafından bazı
müşterilere ceza uygulanırken bazılarına uygulanmayarak ayrımcılık yapıldığı
yönündeki şikayete ilişkin tespitlere “Diğer Sanayi Müşterilerine İlişkin Tespitler”
başlığı altında yer verilmiştir.
4- Gerek şikayetçiler gerekse doğalgaz kullanan diğer sanayi müşterileriyle yapılan
görüşmelerde, teşebbüs yetkilileri İzmirgaz ile yaptıkları sözleşmeleri imzalamak
zorunda olduklarını, İzmirgaz tarafından kendilerine sözleşme maddelerini
müzakere etme hakkı tanınmadığını ve sözleşmenin tek taraflı bir şekilde 260
düzenlenerek imzalandığını ifade etmiştir.
5- Kardemir’in teminat uygulamasına ilişkin olarak İzmirgaz’dan iki farklı talebi
olduğu görülmektedir. Bunlardan bir tanesi klasik teminat mektubu yerine
bankalarca uygulanan “Doğrudan Borçlanma Sistemi” yöntemiyle güvence
sorunun çözülmesi talebidir. İzmirgaz, çalıştığı bankalarla yaptığı görüşmelerin
olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle bu talebi reddetmiştir. İzmirgaz’ın diğer
talebi ise, teminat mektubu bedelinin karşılık geldiği doğalgaz tüketim miktarına
yöneliktir. İzmirgaz, halihazırda iki aylık doğalgaz tüketim miktarına karşılık
gelecek değerde teminat mektubu istemektedir. Ancak Kardemir bu rakamın
kendileri için yüksek bir maliyet kalemi oluşturduğunu, bu nedenle iki ay yerine 270
bir aylık tüketim göz önünde bulundurularak teminat vermeyi talep etmiştir.
İzmirgaz, Kardemir’in bu talebini reddetmiş ve söz konusu teminat bedellerinin
EPDK’nın 21.9.2006 tarih 922/7 sayılı kararına uygun bir şekilde tüm müşteriler
için 60 gün olarak uygulandığını ifade etmiştir.
09-01/2-2
7
I.2.1.2. Anadolu Frana’ya İlişkin Olarak Yapılan Tespitler

Raportörler tarafından Anadolu Frana yetkilileri ile 3.12.2008 tarihinde, Anadolu
Frana’nın İzmir’deki adresinde görüşme yapılmış ve şikayet konularına ilişkin ayrıntılı
açıklama istenmiştir. Yapılan görüşmede teşebbüs yetkilileri aşağıdaki hususları ifade
etmiştir: 280

“Halihazırda Anadolu Frana olarak tütün işleme ve ticareti alanında, DB Tarımsal
Enerji unvanlı ortaklığımız vasıtasıyla tarımsal enerji alanında faaliyet gösteriyoruz.
Üretimimizde doğalgaza geçtiğimizde ilk doğalgaz sağlayıcımız BOTAŞ’tı. Ancak
BOTAŞ’la henüz çalışmaya başlamadan İzmir bölgesindeki doğalgaz dağıtımı ihalesi
sonucunda İzmirgaz sağlayıcımız oldu ve İzmirgaz’dan doğalgaz alımına başladık.
İzmirgaz ile aramızdaki doğalgaz alım sözleşmesini imzalarken bu sözleşmeyi
müzakere etmemize olanak sağlanmadı.

2007 yılı için tütün ve tarımsal enerji faaliyetlerimizi dikkate alarak doğalgaz çekiş 290
projeksiyonumuzu hazırlayıp sözleşmemiz gereği bu projeksiyonumuzu İzmirgaz’a
sunduk. Esasen bizim faaliyetlerimiz açısından bu şekilde bir planlama yapmak
oldukça zordur. İşimizin doğası gereği bu planlamadan sapma olması olasıdır. Bizim
gibi pek çok sanayi kuruluşu için bu tarz planlamalar yapılması güçtür. Bu nedenle bir
çok sanayi kuruluşu üretimini kayıt altına almaktan kaçınmak amacıyla doğalgaz yerine
alternatif enerji kaynaklarına yönelmektedir ve böyle giderse bu yönelim artacaktır.
İzmirgaz bu uygulaması sanayiye zarar vermektedir.

2007 yılı içinde tarımsal enerji faaliyetlerimizde EPDK’nın lisanslamasından
kaynaklanan gecikmelerden dolayı doğalgaz çekişimizin bu planlamadaki rakamların 300
altında olacağını fark ettik. Bunun üzerine İzmirgaz’a revizyon talebinde bulunduk.
Ancak bu talep İzmirgaz tarafından kabul görmedi. Revizyon için mücbir sebep
bulunması gerektiği bize söylendi. Kendilerine çözüm ve uzlaşma için çeşitli
alternatifler sunmamıza rağmen İzmirgaz kullanmadığımız gazı bize fatura etti ve
faturanın ödenmemesi halinde gazın kesileceğine ve teminat mektubunun
kullanılacağına dair telkinde bulundu. Biz faturayı ödedik ve konuyu yargıya, EPDK’ya
ve Rekabet Kurumu’na taşımaya karar verdik. İzmirgaz pek çok konuda bizlere katı
davranmaktadır.

Ayrıca, BOTAŞ’la 2006 yılı için yaptığımız sözleşmede, 2006 yılı Haziran ayından 310
itibaren 2007 yılının altıncı ayının sonuna kadar herhangi bir alım taahhüdünde
bulunma yükümlülüğü bulunmuyordu. Biz bu durumun İzmirgaz’la yaptığımız sözleşme
açısından da geçerli olması gerektiğini İzmirgaz’a ilettik, ancak bu görüşümüz de kabul
görmedi. 2008 yılı içi için (…………..) metreküp’lük bir taahhütte bulunduk.”

Raportörlerin teşebbüs yetkilileri ile yaptığı görüşme ve şikayet başvurusu
çerçevesinde Anadolu Frana tarafından şikayet konusu yapılan hususlar aşağıdaki
şekilde sıralanabilir:
- İzmirgaz’ın kendilerinden yıllık çekiş miktarlarını istemesi ve haklı gerekçeler
sunulmasına rağmen revizyon taleplerini kabul etmemesi, 320
- Bildirilen doğalgaz çekiş rakamlarının altında kalındığı gerekçesiyle aradaki
farkın %80’inin fatura edildiği,
- İzmirgaz’ın doğalgaz müşterileriyle yaptığı sözleşmeleri müzakere etmemesi ve
tek taraflı olarak dayatması.
09-01/2-2
8
Raportörler tarafından İzmirgaz’da yapılan yerinde inceleme kapsamında Kardemir’in
müşteri dosyası incelenmiş ve aşağıdaki bulgular tespit edilmiştir:
1- İzmirgaz 3.7.2006, 18.12.2006, 19.11.2007 ve 24.11.2008 tarihli yazılarla
Anadolu Frana’dan her bir yeni döneme yönelik olarak gaz çekiş miktarlarını
talep etmiştir. İncelenen dosyada Anadolu Frana’nın bu yazılara büyük ölçüde
cevap verdiği görülmüştür. 330
Anadolu Frana yetkilileri ile yapılan görüşmede teşebbüs yetkilileri, 2007 yılında
İzmirgaz’dan doğalgaz çekiş miktarlarının düşürülmesine yönelik olarak
revizyon talebinde bulunduklarını ancak İzmirgaz’ın bu taleplerini kabul
etmediğini ifade etmiştir.
2- İzmirgaz tarafından gönderilen 11.3.2008 tarihli yazıyla, Anadolu Frana’nın bir
önceki sözleşme dönemi olan 1.1.2007 – 31.12.2007 tarihleri arasındaki dönem
için bildirimde bulunduğu miktarın altında gaz çekişi gerçekleştirdiğinden
bahisle, (…………) YTL tutarındaki ceza faturası Anadolu Frana’ya
gönderilmiştir.
Anadolu Frana noter kanalıyla gönderdiği 18.3.2008 tarihli yazıyla bu faturaya 340
itiraz etmiştir. Anadolu Frana itiraz yazısında, alım taahhüdünün altında
kalınmasını açıklayan mücbir sebepler bulunmasına rağmen bu uygulamanın
gerçekleştirilmesinin haksız olduğunu ve söz konusu uygulamanın enerji ve
rekabet mevzuatına aykırı olduğunu ifade etmiştir. Ancak İzmirgaz 31.3.2008
tarihinde gönderdiği cevabi yazıyla, Anadolu Frana’nın sunduğu gerekçeleri
kabul etmemiş, söz konusu faturanın ödenmesi gerektiğini bildirmiştir.
Dosya mevcudundaki belgelerden Anadolu Frana’nın konuyu ayrıca İzmir Asliye
Ticaret Mahkemesi’nde dava konusu yaptığı da görülmüştür.
3- Gerek şikayetçiler gerekse doğalgaz kullanan diğer sanayi müşterileriyle yapılan
görüşmelerde teşebbüs yetkilileri, İzmirgaz ile yaptıkları sözleşmeyi imzalamak 350
zorunda kaldıklarını, İzmirgaz tarafından kendilerine sözleşme maddelerini
müzakere etme hakkı tanınmadığını ve sözleşmenin tek taraflı bir şekilde
düzenlenerek imzalandığını ifade etmiştir.
I.2.2. Diğer Sanayi Müşterilerine İlişkin Tespitler
I.2.2.1. Ceza Uygulanan Diğer Müşterilere Yönelik Tespitler
İzmirgaz’da yapılan yerinde inceleme kapsamında incelenen müşteri dosyalarından
elde edilen bilgiler ile İzmirgaz tarafından gönderilen ek bilgi ve belgelerden,
İzmirgaz’ın Kardemir ve Anadolu Frana dışında dokuz sanayi müşterisine daha, çekiş
miktarlarına bağlı olarak ceza uyguladığı görülmüştür. Ceza uygulanan teşebbüsler ile
cezaların gerekçesi ve miktarlarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: 360
Tablo 2: 2007 ve 2008 Yıllarında Azami Çekiş Miktarını Aşma ya da Asgari Çekiş Miktarının Altında
Kalma Nedeniyle İzmirgaz Tarafından Ceza Uygulanan Sanayi Müşterileri
Müşteri Ceza Türü Fatura Tutarı (YTL)
(……………) Asgari Çekiş Miktarının Altında Kalma (……….)
Anadolu Frana Asgari Çekiş Miktarının Altında Kalma (……….)
(……………) Asgari Çekiş Miktarının Altında Kalma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
Kardemir Haddecilik Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
(……………) Azami Çekiş Miktarını Aşma (……….)
09-01/2-2
9
Zümrüt Tekstil Azami Çekiş Miktarını Aşma 18.662
Tablodan görüleceği üzere, 2007 ve 2008 yılları içerisinde İzmirgaz’ın sanayi tipi
abonelerinden 11’i ceza uygulamasına maruz kalmıştır. Bu abonelerden 3 tanesi
(…………….., Anadolu Frana ve ……………) asgari çekişin altında kaldıkları
gerekçesiyle cezalandırılırken, diğer 8’i (………….., …………………, Kardemir
Haddecilik, ……………, ………….., …………….., ………….., …………….) ise azami
çekiş miktarını aştıkları için İzmirgaz tarafından cezalandırılmıştır.

Ceza uygulamasına muhatap olan teşebbüslerden (……………) ve (……………..) ile 370
önaraştırma kapsamında görüşme yapılmıştır. (……………)’la yapılan görüşmede
teşebbüs yetkilisi, raportörlere, İzmirgaz’ın yıllık çekiş miktarlarını talep etmesinin
kendilerini zor durumda bıraktığını, zira gerçekleştirdikleri faaliyet açısından bu
rakamların öngörülebilmesinin zor olduğunu, nitekim 2007 yılı içindeki dönem için
İzmirgaz’a bildirdikleri çekiş rakamını farkında olmadan aştıklarını, İzmirgaz’ın
kendilerine herhangi bir uyarı ya da hatırlatmada bulunmadan ceza uyguladığını ifade
etmiştir.

Diğer yandan (……………)’le yapılan telefon görüşmesinde teşebbüs yetkilisi, yıllık
gaz alımlarını önceden tespit edebilmek imkansız olduğu halde İzmirgaz’ın kendilerini 380
bu konuda bildirim yapmaya zorladığını, 2007 yılında bildirdikleri rakamı aştıkları
gerekçesiyle kendilerine ceza uygulandığını, bu uygulamadan rahatsız olsalar da
İzmirgaz ile sözleşme imzalamaktan başka bir tercihlerinin olamayacağını ifade
etmiştir.

I.2.2.2. Revizyon Taleplerine İlişkin Tespitler
İzmirgaz tarafından gönderilen bilgilerden, sanayi tipi müşterilerin doğalgaz çekiş
miktarlarına ilişkin olarak çeşitli tarihlerde revizyon talebinde bulunduğu görülmektedir.
Aşağıdaki tablolarda revizyon talebinde bulunan müşteriler, revizyon taleplerinin
gerekçesi ve İzmirgaz revizyon taleplerine verdiği cevaplar özetlenmektedir: 390
Tablo 3: Aşağıya Doğru Revizyon Talepleri
Revizyon Talebinde Bulunan
Teşebbüs
Revizyon Talebinin Gerekçesi İzmirgaz’ın
Cevabı
(……………) Üretimde azalma Red
(……………) Bakım - onarım Red
(……………) Ekonomik kriz Red
(……………) Ekonomik kriz Red
(……………) Bakım - onarım Red
Kardemir (27.10.2008) Ekonomik kriz Red
Kardemir (20.8.2008) Ekonomik kriz, üretimde aksama Kabul
(……………) Üretimde aksama Kabul
(……………) Ekonomik Kriz Red
(……………) Üretim döneminin sonlanması Red
Tablo 4:Yukarıya Doğru Revizyon Talepleri
Revizyon Talebinde Bulunan
Teşebbüs
Revizyon Talebinin Gerekçesi İzmirgaz’ın
Cevabı
(……………) Belirtilmemiş Kabul
(……………) Belirtilmemiş Kabul
(……………) Belirtilmemiş Kabul
Kardemir (31.10.2008) Üretim Artışı Red
(……………) Üretim Artışı Kabul
(……………) Üretim Artışı Kabul
(……………) Üretim Artışı Kabul
(……………) Belirtilmemiş Kabul
09-01/2-2
10
(……………) Belirtilmemiş Kabul
(……………) Belirtilmemiş Kabul
Yukarıdaki tablolardan İzmirgaz’ın yukarıya doğru revizyon taleplerini büyük ölçüde
kabul ettiği, aşağıya doğru revizyon taleplerine ise olumsuz yaklaştığı anlaşılmaktadır.
Revizyon talepleri konusunda İzmirgaz’ın izlediği bu yaklaşımın İzmirgaz’ın toplam gaz
talebini artıracağı kuşkusuzdur. Zira yukarıya doğru revizyon talepleri kabul edilirken,
nihai yıllık dengelemenin sağlanabilmesi açısından, aşağıya doğru revizyonlarında
kabul edilmesi, İzmirgaz’ın BOTAŞ’a karşı taahhütlerinin yerine getirebilmesi açısından
rasyonel bir tercih olacaktır. Ancak İzmirgaz’ın bu doğrultuda hareket etmeyerek
yalnızca yukarıya doğru revizyonlara olanak sağlaması toplam gaz satışını artırma 400
güdüsüne hizmet etmektedir. Bu noktada İzmirgaz’ın müşterilerin gaz çekişlerini
disipline etmesinin ve bu amaçla ceza uygulamaları gerçekleştirmesinin, BOTAŞ’a
karşı yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla yapıldığını söylemek güçtür.

I.2.2.3. Ayrımcılık İddialarına İlişkin Tespitler

Kardemir’in iddiaları arasında bulunan, İzmirgaz’ın alım taahhütlerine bağlı ceza
uygulamalarını bazı müşterilere uygularken bazılarına göndermeyerek ayrımcılık
yaptığı konusuna yönelik olarak yerinde incelemede elde edilen bilgi ve belgeler ile
İzmirgaz’dan gelen ek bilgiler çerçevesinde herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. Söz 410
konusu bilgi ve belgelerden, İzmirgaz’ın asgari alım taahhüdünün altında kalan ya da
azami alım miktarının üstünde alım yapan tüm sanayi tipi müşterilerine yönelik ceza
uygulaması gerçekleştirdiği görülmektedir.

I.3. Hukuki Değerlendirme
I.3.1. 4646 sayılı Kanun Açısından Yapılan Değerlendirme
Doğal gaz piyasasına ilişkin faaliyetler, 4646 sayılı Kanun uyarınca ithalat, iletim, doğal
gazın depolanması, toptan satış ve doğal gazın şehir içi dağıtımı şeklinde ayrılmıştır.
Kanun’un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde dağıtım, doğal gazın müşterilere teslim
edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi ile nakli ve perakende satışı olarak 420
tanımlanmıştır. Bu çerçevede İzmirgaz’ın faaliyet alanını, “doğal gazın şehir içi dağıtımı
ve perakende satışı” oluşturmaktadır.
Doğal gazın nihai tüketiciye satışında biri “serbest tüketici” ve diğeri “serbest olmayan
tüketici (abone)” olmak üzere iki farklı müşteri grubu bulunmaktadır. 4646 sayılı
Kanun'a göre;
“serbest tüketici: yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi
veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahip
gerçek veya tüzel kişi”yi,
“serbest olmayan tüketici (abone): doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım
şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişi”yi 430
ifade etmektedir. 4646 sayılı Kanun uyarınca doğalgaz dağıtım şirketlerinin (ve bu
çerçevede İzmirgaz’ın) lisanslarında tanımlanan dağıtım bölgesi içindeki serbest
olmayan tüketicilere, eşdeyişiyle abonelere gerçekleştirdikleri perakende satışlar
bakımından tekel konumunda oldukları görülmektedir.
Mevcut dosya özelinde İzmirgaz’ın şikayete konu eylemleri, esas olarak, serbest
olmayan tüketicilere gerçekleştirdiği perakende satışlara ilişkindir. Bu doğrultuda,
konunun 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine geçmeden önce,
doğalgaz dağıtım şirketlerinin perakende satış fiyatı ve tarifelerinin 4646 sayılı Kanun
09-01/2-2
11
ve ikincil mevzuat kapsamında ne şekilde düzenlendiğinin incelenmesi yerinde
olacaktır. 440
I.3.1.1. 4646 Sayılı Kanun ve İlgili Mevzuat Kapsamında Perakende Satış Tarifeleri

4646 sayılı Kanun’un “Tarifeler” başlıklı 11. Maddesinin 4. bendi şu şekildedir:
“4) Perakende Satış Tarifesi: (…) Dağıtım şirketlerinin birim gaz alım fiyatı, birim
hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan
perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende
satış fiyatları dışında tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edilemez. (…)”
Söz konusu madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, doğalgaz dağıtım şirketlerinin
tüketicilerden alabileceği bedeller düzenlemeye tabi olup EPDK tarafından
belirlenmekte ve belirlenen satış fiyatları dışında tüketicilerden herhangi bir ücret talep 450
edilmesine cevaz verilmemektedir. EPDK’nın söz konusu bedelleri nasıl
belirleyeceğine ilişkin husus ise öncelikli olarak yine 11. maddenin 3. fıkrasında
düzenlenmektedir:
“Bu maddede belirtilen esaslar doğrultusunda Kurum, bütün tarife türleri için tarifeler
yönetmeliği hazırlar. Bu yönetmelik çerçevesinde, ilgili tüzel kişilerce tarife önerileri
hazırlanır ve Kuruma sunulur. Kurum ilgili tüzel kişilerin mali verileri ve tarife önerileri
ile piyasa verilerinden hareketle tarifeleri belirler. İlgili tüzel kişiler, Kurul tarafından
onaylanan tarifeleri uygular. (…)”
Anılan fıkra uyarınca çıkarılan Doğalgaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği (Tarifeler
Yönetmeliği) incelendiğinde, perakende satış fiyatı tarifelerinin 14. maddede 460
düzenlendiği görülmektedir. Buna göre,
“Perakende satış fiyatı; birim doğal gaz alım fiyatı, birim hizmet ve amortisman
bedelleri ile diğer faktörlerden oluşur.
Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğine göre dağıtım lisansı
verilecek tüzel kişilerin tarifelerinin hesaplanmasında ihalede teklif etmiş oldukları
abone bağlantı, birim hizmet ve amortisman bedelleri dikkate alınır.
Dağıtım şirketleri Kurul tarafından onaylanan perakende satış fiyatının dışında
tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edemez. (…)”
Tarifeler Yönetmeliği’nin söz konusu maddesine göre, tüketicilere uygulanacak
perakende satış fiyatı, maddede sınırlı olarak sayılan kalemler dışında başka bir unsur 470
içeremeyecektir. 4646 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra düzenlenen
dağıtım ihaleleri neticesinde dağıtım lisansı alanlar bakımından tarifelerin
hesaplanmasında ihalede teklif edilen birim hizmet ve amortisman bedellerinin dikkate
alınacağı ise açıkça zikredilmiştir.

Nitekim Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun perakende satış tarifelerine ilişkin olarak
almış olduğu 27.12.2005 tarih, 616 sayılı kararında, (İzmirgaz gibi) Kurum’un yaptığı
ihale sonucunda doğalgaz dağıtım ihalesi alan şirketlerin “abonelere uygulayacakları
birim hizmet ve amortisman bedelinin ihalede belirlenen birim hizmet ve amortisman
bedelini geçemeyeceği”, abonelere uygulanacak perakende satış fiyatının ise “Özel 480
Tüketim Vergisi dahil doğal gaz alım fiyatına ihalede belirlenen birim hizmet ve
amortisman bedelinin ilavesiyle bulunan fiyatı geçemeyeceği” belirtilmektedir. Özetle,
4646 sayılı Kanun ve Tarifeler Yönetmeliği çerçevesinde dağıtım şirketleri tarafından
uygulanacak perakende satış fiyatlarının üst sınırı, EPDK tarafından, gaz alım bedeline
ihalede teklif edilen birim hizmet ve amortisman bedelinin eklenmesiyle oluşan fiyat
olarak belirlenmiş durumdadır.
09-01/2-2
12

Anılan kararın 7. maddesinde, “Tarifelerde, bu Kararda belirtilenlerin dışında herhangi
bir unsur yer alamaz” ifadesine yer verilerek, 4646 sayılı Kanun ve Tarifeler
Yönetmeliği’ndeki perakende satış fiyatlarına ilişkin sınırlayıcı hüküm tekrarlanmıştır. 490
Bütün bu düzenlemeler bir arada değerlendirildiğinde, doğalgaz piyasasına ilişkin
mevzuatın, dağıtım şirketlerinin uygulayacağı perakende satış fiyatlarının belirlenen
sınırların dışına çıkmaması yönünde özel bir vurgusu olduğunu söylemek yanlış
olmayacaktır.

Bütün bu açıklamalar çerçevesinde gelinen noktada, İzmirgaz’ın şikayete konu
eylemlerinin genel olarak doğalgaz piyasasına ilişkin mevzuat ile ve özel olarak söz
konusu mevzuatın perakende satış fiyatlarına ilişkin düzenlemeleri ile ne derece
uyumlu olduğunun değerlendirilmesi gerekmektedir. Her şeyden önce belirtmek gerekir
ki, mevzuat genel olarak incelendiğinde, asgari alım taahhüdünün altında kalınması 500
veya azami alım miktarının üzerine çıkılması sebebiyle dağıtım şirketinin tüketicilere
cezai yaptırım uygulayıp uygulayamayacağına ilişkin açık bir hükmün mevcut olmadığı
görülmektedir. Bir başka deyişle, doğalgaz piyasasına ilişkin mevzuat, genel olarak,
dağıtım şirketlerinin bu yönde ceza uygulayabileceklerine ilişkin açık bir yetki
tanımamakta, ancak böyle bir eylemi açıkça da yasaklamamaktadır. Dolayısıyla,
İzmirgaz’ın eylemlerinin doğalgaz mevzuatı ile uyumlu olup olmadığının
değerlendirilmesi, söz konusu eylemlerin perakende satış fiyatına ilişkin düzenlemeler
kapsamında nasıl ele alındığına bağlı olacaktır. Daha açık bir ifadeyle, İzmirgaz’ın
şikayete konu ceza uygulamaları ile perakende satış fiyatına ilişkin düzenlemeleri ihlal
edip etmediğinin belirlenmesi gerekmektedir. 510

Tam da bu noktada, doğrudan konuya ilişkin olarak EPDK tarafından İzmirgaz’a
gönderilen iki yazının incelenmesi yerinde olacaktır. Anılan yazılardan, Rekabet
Kurumu’na intikal eden şikayetlerin aynı esnada EPDK’ya da iletildiği anlaşılmakta ve
EPDK’nın doğalgaz piyasasına ilişkin mevzuat ve ihale şartnamesi çerçevesinde
İzmirgaz’ın şikayete konu cezai yaptırımlarını değerlendirmeye tabi tuttuğu
görülmektedir. 16.10.2008 tarih ve 147 sayılı ilk yazıda, EPDK, azami yıllık çekiş
miktarının üzerine çıkılması sebebiyle İzmirgaz tarafından Kardemir’e uygulanan
cezanın 4646 sayılı Kanun’un 11. maddesinin birinci fıkrasının 4. bendi ve Tarifeler
Yönetmeliği’nin 14. maddesi çerçevesinde mevzuata aykırı olduğu değerlendirmesini 520
yapmış ve Doğalgaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin (Dağıtım
ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği) 38. maddesinde yer alan “Dağıtım şirketi ile
aboneler veya serbest tüketiciler arasında yapılacak sözleşmelerde, ilgili mevzuata
aykırı hükümler yer alamaz.” hükmünü gerekçe göstererek cezai yaptırıma ilişkin
sözleşme maddesinin geçerli olarak kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşmıştır.
EPDK’ya göre, İzmirgaz’ın uyguladığı ceza, mevzuata aykırı olduğu gibi, İzmirgaz’ın
ihale şartnamesinin parçası olan Teklif Formu’nun 4. maddesi gereği bulunduğu
“abonelerden ilgili mevzuatta belirtilen bedeller haricinde her ne ad altında olursa olsun
hiçbir bedel talep etmeyeceğine” dair taahhüdün yerine getirilmemesi anlamına da
gelmektedir. EPDK bu değerlendirmelerin ardından, mevzuat hükümlerine ve ihale 530
şartnamesine aykırı bulunan uygulamanın gerek Kardemir gerekse diğer olası
müşteriler bakımından iptal edilmesi ve tip sözleşmelerin bu nevi şartlar içermeyecek
şekilde tadil edilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Yine EPDK tarafından İzmirgaz’a gönderilen 24.11.2008 tarih ve 632 sayılı yazıda, bu
defa İzmirgaz’ın asgari alım taahhüdüne ilişkin ceza uygulamalarına değinilmiş ve tıpkı
azami çekiş miktarının aşılması neticesinde uygulanan ceza gibi, asgari alım
09-01/2-2
13
taahhüdünü yerine getiremeyen tüketicilere yönelik ceza uygulamasının da mevzuata
aykırı olduğu değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme neticesinde EPDK, bu şekilde
uygulanan cezaların geri ödenmesi, uygulamanın sonlandırılması ve sözleşmelerin 540
değiştirilmesi gerektiğini İzmirgaz’a bildirmiştir.

Özetle, EPDK’nın değerlendirmesinin, şikayet konusu ceza uygulamalarının mevzuatın
perakende satış tarifelerine ilişkin düzenlemelerini ihlal ettiği yönünde olduğu
görülmektedir.

I.3.1.2. Güvence Bedeline İlişkin Şikayet

Şikayetçilere ilişkin önceki bölümde de yer verildiği üzere, önaraştırma döneminde
yapılan görüşmede Kardemir yetkilileri tarafından şikayet başvurularında yer verilen 550
hususlara ilaveten İzmirgaz’ın talep ettiği teminatın şekline ve miktarına ilişkin bir
şikayet de dile getirilmiştir. Söz konusu şikayetin değerlendirilmesi için önceliklli olarak
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin incelenmesi gerekmektedir.

Anılan yönetmeliğin 38. maddesinde “Abonelik sözleşmesi; iç tesisatın onayını
müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde
belirlenmiş güvence bedelinin tahsilinden sonra imzalanır.” denilmekte, “Güvence
Bedeli” başlıklı 39. maddesinde ise şu hükümlere yer verilmektedir:
“Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç
kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya 560
mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. (…)
Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife
önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından
belirlenir.
Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler
güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir.”
EPDK’nın 21.9.2006 tarih, 922/7 sayılı kararı uyarınca ise mal ve hizmet üretim amaçlı
doğal gaz kullanan abonelerden alınacak güvence bedeli için üst sınır, abonenin 2
aylık maksimum tüketimi karşılığı doğal gaz bedelini geçemeyecek şekilde
düzenlenmiştir. Anılan karar ve yönetmeliğin ilgili hükümleri bir arada 570
değerlendirildiğinde, konunun 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine yer
olmadığı görülmektedir.

I.3.2. 4054 sayılı Kanun Açısından Yapılan Değerlendirme
I.3.2.1. İzmirgaz’ın Ayrımcılık Yaptığı İddiasına İlişkin Değerlendirme

Şikayetçilerin ilk iddiası İzmirgaz’ın ayrımcılık yaptığı ve sanayi abonelerinin bazılarına
alım taahhütlerine ilişkin cezaları uygulamadığı iddiasıdır. Önaraştırma kapsamında
bölgedeki sanayi aboneleri ile yapılan görüşmelerden, İzmirgaz’ın söz konusu alım
taahhütlerini tüm sanayi abonelerinden topladığı ve bunların ihlali halinde de ayrım 580
yapmadan bütün sanayi abonelerinden anılan bedelleri tahsil ettiği anlaşılmaktadır.
İzmirgaz’da yapılan yerinde incelemede sanayi aboneleri ile yapılan sözleşmelerin
standart şekilde düzenlendiği ve bütün sözleşmelerde alım taahhütlerine ilişkin anılan
hükümlerin bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca söz konusu taahhütlere uyulmaması
halinde uygulanan para cezaları konusunda da İzmirgaz’ın herhangi bir ayrımcı eylemi
tespit edilememiştir.
09-01/2-2
14

I.3.2.2. İzmirgaz’ın Hakim Durumunu Kötüye Kullandığına İlişkin Değerlendirme
Önaraştırma konusu şikayetlerden en önemlisi İzmirgaz’ın kendi bölgesindeki sanayi
tipi abonelerle arasındaki doğalgaz satış sözleşmelerinde yer alan alım taahhütleri ile 590
ilgilidir. İzmirgaz yukarıdaki bölümlerde de ayrıntılı olarak açıklandığı gibi sanayi
aboneleriyle yaptığı sözleşmelere koyduğu çeşitli hükümlerle gelecek yıla ilişkin bir
alım miktarı belirlemeye çalışmakta ve bu miktarın altında ya da üstünde çekim yapan
abonelere ise çeşitli oranlarda para cezası uygulamaktadır.
4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat uyarınca şehir içi
doğalgaz dağıtım faaliyetini yürüten dağıtım şirketinin verdiği hizmetlere karşılık
alacağı bedellerin ne olacağı açıkça düzenlenmiştir. Önceki bölümlerde de ifade
edildiği gibi İzmirgaz’ın alım taahhütleri uyarınca sanayi abonelerine uyguladığı cezalar
bunlar arasında yer almamaktadır. Söz konusu hükümler uyarınca dağıtım şirketi
tüketicilerden herhangi bir ad altında mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir ücret 600
talep edemeyeceği de düzenlenmiştir. Ayrıca yukarıda da ifade edildiği üzere EPDK
tarafından İzmirgaz’a gönderilen ilgili yazılarla da anılan mevzuat hükümlerine ek
olarak İzmirgaz’ın ihaleye girerken kabul ettiği ihale şartnamesi gereği söz konusu
uygulamalara son verilmesi istenmiştir.
Dolayısıyla Önaraştırma konusu doğalgaz alım taahhütleri doğalgaz piyasasına ilişkin
mevzuat açısından incelenmiş ve ilgili mevzuatta İzmirgaz’a yetki tanıyan açık bir
hükmün bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu kapsamda İzmirgaz’ın abonelerine
uyguladığı alım taahhütlerinin 4054 sayılı Kanun uyarınca ihlal teşkil edip etmediği
incelenmelidir.
İzmirgaz, Anadolu Frana ve Kardemir’in içinde bulunduğu İzmir, Aliağa, Kemalpaşa, 610
Menemen, Torbalı, Tire, Menderes, Sasalı, Sarnıç, Ulucak, Oğlananası, Görece,
Koyundere, Maltepe, Ulukent, Ayrancılar, Çaybaşı, Yazıbaşı şehirlerinden oluşan
dağıtım bölgesinde şehiriçi doğalgaz dağıtım işini kanuni tekel olarak yürüten
teşebbüstür. Anılan coğrafi bölge içinde şehir içi doğalgaz dağıtımı faaliyeti
münhasıran İzmirgaz tarafından yerine getirilmektedir. Söz konusu dağıtım bölgesinde
serbest tüketici olma limitinin 15 milyon metreküp olduğu dikkate alındığında, her iki
şikayetçinin serbest tüketici olma hakkına ve sağlayıcısını seçme serbestisine sahip
olmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla her iki şikayetçinin bulunduğu bölgedeki
doğalgaz dağıtım şirketi olan İzmirgaz’ın sanayi abonelerine yapılan satışlar açısından
tek sağlayıcı konumunda (tekel) olduğu ve hakim durumda bulunduğu sonucuna 620
varılmıştır.
Sanayi tipi abonelere İzmirgaz’ın hazırladığı doğalgaz satış sözleşmelerini
imzalamalarının ardından doğalgaz bağlantısı yapılarak, doğalgaz sağlanmaktadır.
Önaraştırma kapsamında gerek şikayetçilerle gerek bölgedeki diğer sanayi aboneleri
ile yapılan görüşmelerden, söz konusu Doğalgaz Satış Sözleşmelerinin İzmirgaz
tarafından hazırlandığı, abonelerin doğalgaz bağlantısı yapmak için bu sözleşmeleri
imzalamak zorunda olduğu anlaşılmaktadır. İzmirgaz’ın aboneler açısından tek
sağlayıcı olduğu da dikkate alındığında, doğalgaz bağlantısının yapılabilmesi için
sanayi abonelerinin İzmirgaz’ın sözleşmeler yoluyla kendilerine bildirdiği şartları kabul
etmesi gerektiği ve anılan hükümleri müzakere etmelerinin mümkün olmadığı 630
anlaşılmaktadır. Bu çerçevede şikayetçilerin sözleşmelerinde yer alan alım
taahhütlerine ilişkin hükümlerin taraflar arasında karşılıklı müzakereler yoluyla değil,
İzmirgaz’ın bölgedeki tek sağlayıcı konumunda yani hakim durumda olması nedeniyle
tek taraflı olarak belirleyerek abonelerine kabul ettirdiği kanaatine ulaşılmıştır.
09-01/2-2
15
İncelenmesi gereken bir diğer husus, İzmirgaz’ın da belirttiği gibi toptan doğalgaz
sağlayıcısı olan BOTAŞ ile arasındaki sözleşme uyarınca alım taahhüdünde bulunmak
zorunda olduğu ve cezalı duruma düşmemek için ve taleplerini planlamak amacıyla
abonelerinden bu taahhütlerde bulunmasını talep etmek zorunda olduğu iddiasıdır.
Önaraştırma kapsamında İzmirgaz ile yapılan görüşmede; sanayi abonelerinden alım
taahhütleri vermelerini istemesinin nedeninin İzmirgaz ile BOTAŞ arasındaki 640
sözleşmede yer alan ve BOTAŞ’a vermek zorunda oldukları doğalgaz alım
taahhütlerinden kaynaklandığı belirtilmiştir. İzmirgaz, gaz sağlayıcısı BOTAŞ ile
arasındaki Doğalgaz Alım Satım Sözleşmesi uyarınca yıllık olarak alım taahhüdünde
de bulunmak zorunda olduğunu, bu taahhüdünü ihlal etmesi durumunda ise cezalı
konuma düştüğünü ve cezalı konuma düşmemek için sanayi abonelerinden alım
taahhütleri aldığını ifade etmektedir. Ayrıca söz konusu görüşmede bu zamana kadar
BOTAŞ tarafından, İzmirgaz’dan alım taahhütleri nedeniyle bir ceza talep edilmediği ve
bu konuda herhangi bir ödeme yapılmadığı da ifade edilmiştir. Bu husus önaraştırma
kapsamında BOTAŞ ile yapılan görüşmede de ilgili teşebbüs yetkililerince teyit
edilmiştir. Söz konusu görüşmeden BOTAŞ’ın doğalgaz üreticisi ülkelerden yapacağı 650
yıllık alım miktarında değişiklik olmadığı ve “al ya da öde” hükümleri nedeniyle ceza
ödemek zorunda kalmadığı sürece kendisinden gaz alan hiçbir dağıtım şirketine de
alım taahhütleri nedeniyle bir ceza uygulamadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle
İzmirgaz’ın BOTAŞ’la arasındaki sözleşme nedeniyle sanayi tipi abonelerinden alım
taahhütlerini toplamak zorunda kaldığı yönündeki iddiasının geçerli bir neden olarak
kabul edilmesine imkan bulunmamaktadır.
Bu kapsamda öncelikle açıklığa kavuşturulması gereken husus İzmirgaz’ın sanayi
abonelerinden böyle bir taahhütte bulunmalarını isteyip, isteyemeyeceğidir. Yukarıda
da ayrıntılı olarak anlatıldığı üzere İzmirgaz’ın 4646 sayılı Kanun ve ilgili ikincil
mevzuat uyarınca bu konuda yasal olarak tanınmış açık bir yetkisinin bulunmadığı 660
sonucuna varılmıştır. Ayrıca İzmirgaz’a EPDK tarafından gönderilen yazılarla da anılan
uygulamaların hem şikayetçiler açısından hem de diğer olası aboneler açısından
ortadan kaldırılarak, sözleşmelerin tadil edilmesi talep edilmiştir.
İzmirgaz hakim durumda olduğu abonelere yapılan gaz satışları pazarında sanayi
abonelerinin yıllık tüketimlerine ilişkin olarak alım taahhütleri içeren sözleşmeler
yapmakta olduğu ve söz konusu abonelerin de İzmirgaz tek sağlayıcı konumunda
olduğundan ve alternatif bir temin kaynakları bulunmadığından, İzmirgaz’ın dayattığı
bu sözleşme hükümlerini kabul etmek durumunda kaldıkları anlaşılmaktadır. Bilindiği
üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca hakim durumdaki bir teşebbüsün bu
hakim durumunu kötüye kullanması yasaklanmıştır. Doğalgaz piyasası mevzuatı 670
açısından İzmirgaz’ın kanunen kendisine tanınmış açık bir yetkiyi kullanmasının da söz
konusu olmadığı dikkate alındığında İzmirgaz’ın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini
ihlal ettiği yönünde ciddi bulguların bulunduğu anlaşılmaktadır.
Bu noktada açıklığa kavuşturulması gereken bir diğer husus İzmirgaz’ın 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi anlamında ihlal teşkil edebilecek faaliyetlerinin nasıl sona
erdirilebileceği hususudur. İzmirgaz’ın önaraştırma konusu faaliyetleri sadece kendi
dağıtım bölgesiyle ve sanayi aboneleri ile sınırlıdır. Konut tipi abonelerden söz konusu
alım taahhütleri talep edilmemektedir. Buna ilaveten İzmirgaz, EPDK tarafından da söz
konusu faaliyetleri mevzuata aykırı bulunduğu için uyarılarak, faaliyetlerine son
vermesi talep edilmiştir. Dolayısıyla İzmirgaz’ın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal 680
ettiği yönünde ciddi bulgular bulunan önaraştırma konusu uygulamalarının aynı
zamanda 4646 sayılı Kanun açısından da aykırılık teşkil ettiği ve EPDK’nın da söz
konusu uygulamalara son vermeye çalıştığı anlaşılmaktadır.
09-01/2-2
16
Yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmelerin ışığında, İzmirgaz’ın önaraştırma konusu
uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi açısından ihlal teşkil edebileceği
yönünde ciddi bulgulara ulaşılmış olmasına rağmen, EPDK’nın İzmirgaz’a ilişkin
yürüttüğü sürecin de önaraştırma konusu ihlali sona erdirebilecek nitelikte olduğu ve
yapılacak soruşturma sonunda alınacak kararın etkilerinin de aynı olacağı dikkate
alındığında, usul ekonomisi bakımından önaraştırma konusu uygulamaların sona
erdirilmesi için EPDK ile işbirliği yapılması sonucuna varılmıştır. Bu anlamda iki 690
Kurumun ilgili birimleri arasında işbirliği sağlanarak, EPDK tarafından yürütülen sürecin
takip edilmesinin yerinde olacağı, bu nedenle bu aşamada soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin dağıtım bölgesinde sanayi aboneleri ile
yaptığı doğalgaz satış sözleşmelerinde yer alan alım taahhütleri uygulaması ve bu
taahhütlerin ihlali halinde para cezası uygulamasının, 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası
Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat açısından da ihlal teşkil edebileceği ve Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumunun İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş. hakkında yürüttüğü
sürecin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bakımından ihlal oluşturabilecek anılan
uygulamaları sona erdirebileceği dikkate alındığında, bu aşamada adı geçen teşebbüs
hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin önaraştırma konusu uygulamaları ile ilgili
olarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yürütülen işlemlerin ve adı
geçen Kurum tarafından yapılabilecek düzenlemelerin 1.Daire Başkanlığı tarafından
takip edilmesine ve söz konusu sürecin sonunda konunun tekrar Kurul gündemine
getirilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.




























09-01/2-2
17
Rekabet Kurulu’nun 8.1.2009 Tarih ve 09-01/2-2 Sayılı Kararına


KARŞI OY GEREKÇESİ

İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin uyguladığı satış politikası ile
4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiası üzerine yapılan önaraştırma sonucu alınan
karara karşıyım. Şöyle ki:
Kardemir Haddecilik tarafından gönderilen şikayet başvurusunda özetle;
-Kardemir Haddecilik ile İzmirgaz arasında 1.5.2007-30.4.2008 dönemi
için Doğalgaz Satış Sözleşmesi imzalandığı,
-Bu sözleşmenin 4.2. maddesine göre belirlenen dönem için öngörülen
azami çekiş miktarının (…………) sm³ olduğu,
-Sözleşme döneminde Kardemir Haddecilik tarafından çekilen gaz miktarı
(………….) sm³ üzerinde olduğundan bahisle İzmirgaz’ın fazla çekilen miktarı
%25 zamlı tarifeyle faturalandırdığı ,
-Ancak İzmirgaz’ın bazı alıcılarına sözleşmedeki azami çekim miktarının
%25’i oranında fazla çekim hakkı tanıdığı ve bu fazla çekimler için herhangi bir
zamlı tarife uygulamadığı,
-Bu uygulamayla İzmirgaz’ın eşit durumdaki alıcılarla akdettiği
sözleşmelerde farklı şartlar yaratmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine aykırı davrandığı
ifade edilmektedir.
İzmirgaz hakim durumda olduğu abonelere yapılan gaz satışları pazarında
sanayi abonelerinin yıllık tüketimlerine ilişkin olarak alım taahhütleri içeren
sözleşmeler yapmakta olduğu ve söz konusu abonelerin de İzmirgaz tek sağlayıcı
konumunda olduğundan ve alternatif bir temin kaynakları bulunmadığından,
İzmirgaz’ın dayattığı bu sözleşme hükümlerini kabul etmek durumunda kaldıkları
anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi uyarınca hakim
durumdaki bir teşebbüsün bu hakim durumunu kötüye kullanması yasaklanmıştır.
Doğalgaz piyasası mevzuatı açısından İzmirgaz’ın kanunen kendisine tanınmış
açık bir yetkiyi kullanmasının da söz konusu olmadığı dikkate alındığında
İzmirgaz’ın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği açıktır.
İzmirgaz’ın önaraştırma konusu uygulamalarının 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi açısından ihlal teşkil edebileceği yönünde ciddi bulgulara ulaşılmış
olmasına rağmen, EPDK’nın da İzmirgaz’a ilişkin yürüttüğü sürecin de
09-01/2-2
18
önaraştırma konusu ihlali sona erdirebilecek nitelikte olduğu ve yapılacak
soruşturma sonunda alınacak kararın etkilerinin de aynı olacağı dikkate
alındığında usul ekonomisi gerekçe ve dayanak alınarak soruşturma açılmaması
doğru değildir.
Uygulaması 2 yıl süren şikayetteki iddiaların gerçek (sabit) olup
olmadığının anlaşılabilmesi için soruşturma açılması gerektiği kanaatinde
olduğumdan alınan karara karşıyım.


M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi









































09-01/2-2
19
Rekabet Kurulu’nun 8.1.2009 günlü ve 09-01/2-2 Sayılı Kararına;


KARŞI OY



4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 6. maddesi hükmü
karşısında olayda rekabet ihlali bulunduğu önaraştırma raporundaki tespitlerle
açıklığa kavuşturulmuş olup İzmirgaz İzmir Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’ye
soruşturma açılması gerekmektedir.

Bu nedenle karara karşıyım.



Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy