Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-238 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-59/1449-381
Karar Tarihi : 16.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Zeynep ŞENGÖREN
C. ŞİKÂYET EDEN : - Ertan ÇETİN
Adres tespit edilememiştir.
- …
- Gökhan HOROZ
Çukurbağ Mh. Bahariye Cd. Doruk Sk. Tutku Apt. A-1 20
Blk. K:3 D:6 İzmit/Kocaeli
- Adem Attila KAYA
Ferhatpaşa Mh. 45. Sk. No:65 D:7 Ataşehir/İstanbul
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm
Sanayi Ltd. Şti.
D-130 Karayolu (Bursa asfaltı üstü) Değirmendere/
Kocaeli
- Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Fethiye Cd. Öztalay İşhanı K:1 No:186 İzmit/Kocaeli 30
- İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri
Ltd. Şti.
Ömerağa Mh. Şehabettin Bilgisu Cd. No:71 K:3
İzmit/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU : İzmit-İstanbul arası yolcu taşımacılığı yapan otobüs
firmalarının fiyat ve indirim miktarlarını aralarında anlaşarak belirledikleri ve
sefer saatlerini paylaştıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kuruma çeşitli tarihlerde intikal eden şikâyet dilekçelerinde 40
özetle; Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi Ltd. Şti.
(Efe Tur) ile İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti. (İzmit
Seyahat)’nin bir kartel oluşumunun içinde yer aldıkları, Efe Tur’un var olduğu iddia
edilen kartele öncülük ederek fiyat seviyelerinde ve bilet kampanyalarında değişiklik
yaptığı belirtilmiş ve söz konusu teşebbüslerin İstanbul-İzmit arasında düzenli
taşımacılık yapan üçüncü firma olan Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti. (Gürkan Turizm) ile de anlaşma hazırlığında olduğu iddia edilmiştir.
09-59/1449-381
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.9.2009 ve 11.9.2009 tarihlerinde, 6530
ve 6619 sayılarla giren şikâyet başvuruları üzerine hazırlanan 12.10.2009 tarih ve 50
2009-4-210/İİ-09-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu ile aynı tarih ve 2009-4-238/İİ-09-
MOA sayılı İlk İnceleme Raporu, Kurul’un 21.10.2009 tarih ve 09-48 sayılı
toplantısında görüşülerek; 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca önaraştırma yapılmasına ve bu iki dosyanın birleştirilmesine 09-48/1216-M
ve 09-48/1217-M sayılar ile karar verilmiştir. Kurum kayıtlarına 2.10.2009 ve
15.10.2009 tarihlerinde 7088 ve 7434 sayılarla intikal eden şikâyet dilekçeleri
üzerine hazırlanan 30.10.2009 tarih ve 2009-4-228/İİ-09-MOA sayılı İlk İnceleme
Raporu’nun görüşüldüğü 4.11.2009 tarih ve 09-52 sayılı toplantıda, önaraştırma
yapılmasına ve bunun önceki önaraştırma ile birleştirilmesine 09-52/1265-M sayı ile
karar verilmiştir 60
İlgili karar uyarınca düzenlenen 9.12.2009 tarih ve 2009-4-228/ÖA-09-MOA sayılı
Önaraştırma Raporu 11.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/433 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; başvuru konusu şikâyet ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ve
şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar 70
I.1.1 Efe Tur Taşımacılık Petrol Otomotiv Yedek Parça Turizm Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti.
1991 yılında kurulmuş olan Efe Tur, 2003 yılında Mikdat DABAK ve Halit BIÇAK
tarafından devralınmıştır. Şirketin 1000’i aşan çalışanı, 130 bilet satış noktası, 120
araçlık filosu ve şehir içi servis hizmeti bulunmaktadır. Şirket günlük ortalama
10.000 yolcu taşımaktadır. İzmit/Kocaeli merkezli şirketin, İstanbul, Ankara,
Balıkesir, Muğla, Bursa, Trabzon, Samsun gibi pek çok ile seferi bulunmaktadır.
I.1.2 İzmit Seyahat Taşımacılık İnşaat ve Turizm Hizmetleri Ltd. Şti.
İzmit Seyahat,15.8.2008 tarihinde hizmet vermeye başlamıştır. Esas olarak 80
İzmit/Kocaeli- İstanbul hattında faaliyet gösteren firmanın ayrıca Ankara, İzmir,
Muğla, Bursa gibi illere de seferleri bulunmaktadır. Türkiye genelinde 100'e yakın
bilet satış ofisi bulunan şirket, 50 adet Mercedes özmal araç ve 250 personel ile
faaliyetlerini sürdürmektedir.
I.1.3 Gürkan Turizm Nakliyat İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Şirket 1970 yılında Gürkanlar adıyla kurulmuş ve Kandıra-İzmit arası yolcu
taşımacılığına başlamıştır. 1975 yılında Lassa Personel servis taşımacılığına
başlayan Gürkanlar servis hizmetini halen sürdürmektedir. Şirket 1992 yılından
itibaren Gürkan Turizm adıyla faaliyetlerine devam etmiş olup, 2003 yılında Kandıra-90
İzmit-Harem arasında seferlere başlamış ve 2005 yılında Türsab A Grubu
acenteliğini almıştır.
I.2. İlgili Pazar
09-59/1449-381
3
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyetlerin konusunu, İzmit-İstanbul hattında yolcu taşımacılığı yapan otobüs
firmalarının uygulamaları oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarı “karayolu
ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 100
Şikâyete konu eylemlerin İzmit-İstanbul hattında gerçekleştiği göz önüne alınarak,
ilgili coğrafi pazar “İzmit/Kocaeli-İstanbul güzergâhı” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. İlgili Pazara İlişkin Bilgiler
İzmit-İstanbul arası taşımacılık hizmeti esas olarak iki ana güzergâhta
gerçekleşmektedir: Bunlar, İzmit-Harem Otogarı ve İzmit-Esenler Otogarı
güzergâhlarıdır. İzmit’ten taşımacılık hizmeti veren otobüs firmalarından bazıları tek
bir güzergâhta faaliyet gösterirken, bazılarının ise her iki otogara da seferi
bulunmaktadır. Sektörde “Kocaeli Otobüs firmaları“ olarak ifade edilen firmalar 110
arasında, şikâyet edilen teşebbüsler haricinde Asya Tur ve Etap Kooperatifi de
bulunmaktadır. Bunlardan Asya Tur, her saat başı İzmit-İstanbul (Esenler) arasında
taşımacılık hizmeti vermekte ancak İzmit-İstanbul (Harem) arasında faaliyet
göstermemektedir. Etap Kooperatifi ise 06.45 ile 22.45 saatleri arasında 1 saat
arayla İstanbul Esenler Otogarı’na sefer düzenlemektedir. Öte yandan, şikâyet
edilen firmalardan Gürkan Turizm’in, sadece Harem otogarına, Efe Tur ve İzmit
Seyahat’in ise her iki otogara da düzenli seferi vardır. Aşağıdaki tabloda Kocaeli
Otobüs Firmaları ve faaliyette bulundukları güzergâhlar ile sahip oldukları otobüs
sayıları gösterilmektedir:
Tablo 1: Kocaeli Otobüs Firmaları 120
İzmit–İstanbul Harem İzmit–İstanbul Esenler
Firma Adı Firma Adı
Efe Tur Efe Tur
İzmit Seyahat İzmit Seyahat
Gürkan Turizm Asya Tur
Etap Kooperatifi
Tarafların Ulaştırma Bakanlığı’ndan onaylattığı tarifelere göre Kocaeli-İstanbul arası
mesafe 108 km’dir.
I.3.2. Taraflardan Elde Edilen Belgeler
I.3.2.1. Efe Tur’dan Elde Edilen Bilgiler
Karayolunda yolcu taşımacılığı yapan Efe Tur tarafından Kuruma gönderilen
Ulaştırma Bölge Müdürlüğünden onaylı “Düzenli Yolcu Taşıma Hattı ve Güzergâhı”
başlıklı belgeden, bu şirketin İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Bartın, Rize, Zonguldak,
Balıkesir, Antalya gibi iller arasında taşımacılık faaliyeti yürüttüğü anlaşılmaktadır.
Ulaştırma Bölge Müdürlüğünce 16.9.2009 tarihinde onaylanan ve bu tarihten 130
itibaren 4 ay süre ile geçerli olan ücret tarifesine göre Efe Tur’un Kocaeli-İstanbul
arasında uygulayacağı ücret 14,29 TL’dir. Efe Tur’dan edinilen bilet örnekleri
09-59/1449-381
4
incelendiğinde ise İzmit-İstanbul/Esenler hattında 12 TL ve İzmit-İstanbul/Harem
hattında 10 TL’ye taşımacılık hizmeti verildiği görülmektedir. Bu güzergâhtaki bilet
bedellerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 2: Efe Tur’a Ait İzmit-İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri
GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH
İzmit-Harem 10 09.01.2009
İzmit-Harem 10 22.02.2009
İzmit-Harem 10 27.03.2009
İzmit-Harem 10 05.04.2009
İzmit-Harem 10 03.05.2009
İzmit-Harem 10 07.06.2009
İzmit-Harem 10 25.07.2009
İzmit-Harem 10 27.08.2009
İzmit-Harem 10 18.09.2009
İzmit-Harem 10 18.09.2009
İzmit-Harem 10 11.10.2009
İzmit-Esenler 12 09.01.2009
İzmit-Esenler 12 21.02.2009
İzmit-Esenler 12 28.03.2009
İzmit-Esenler 12 03.04.2009
İzmit-Esenler 12 03.05.2009
İzmit-Esenler 12 07.06.2009
İzmit-Esenler 12 25.07.2009
İzmit-Esenler 12 27.08.2009
İzmit-Esenler 12 11.10.2009
Efe Tur’un zaman tarifelerine bakıldığında ise, Esenler-Kocaeli arasında 06.00-
22.45 arası her 15 dakikada bir ve tersi istikamette 06.00-23.00 arası her 15
dakikada bir seferi olduğu görülmektedir. Ancak onaylanan zaman tarifesi
uygulanmamaktadır. Dosya mevcudu bilgilere göre, Esenler-Kocaeli arasında 140
06.30-20.30 saatleri arasında her yarım saatte bir ve 21.00-23.00 saatleri arasında
ise her saat başı ve tersi istikamette 05.30-19.30 saatleri arasında her yarım saatte
bir sefer düzenlendiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu seferlerin yanı sıra aynı veya yakın
saatlerde Harem-Kocaeli ve Kocaeli-Harem arasında da seferler düzenlenmektedir.
I.3.2.2. İzmit Seyahat’ten Elde Edilen Bilgiler
İzmit Seyahat’in Ulaştırma Bölge Müdürlüğü’ne onaylattığı ve 26.6.2009 tarihinden
itibaren 4 ay geçerli olacak ücret tarifesine göre Kocaeli-İstanbul-Esenler arasında
uygulanacak ücret 14,29 TL’dir. Yine bu belgeden İzmit Seyahat’in Kocaeli’den
Ankara, Balıkesir, İzmir, Bursa gibi illere seferi bulunduğu anlaşılmaktadır. İzmit 150
Seyahat tarafından kesilmiş bilet örnekleri incelendiğinde ise, İzmit-Harem arasında
10 TL ve İzmit-Esenler arasında 12 TL ve de İstanbul-Gölcük arasında 11 TL’lik
ücret uygulandığı belirlenmiştir.
09-59/1449-381
5
Tablo 3: İzmit Seyahat’e Ait İzmit-İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri
GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH
Harem- İzmit 10 16.04.2009
Harem- Gölcük 11 18.05.2009
İzmit- Esenler 12 25.06.2009
Esenler- İzmit 12 30.09.2009
Esenler- İzmit 12 08.10.2009
Harem- İzmit 10 08.11.2009
İzmit Seyahat’in 18.9.2009 tarihinden itibaren 4 ay geçerli olacak zaman tarifesine
göre, Esenler-Kocaeli arasında 06.30-21.30 saatleri arasında her yarım saatte bir ve
22.00 ve 23.00 saatlerinde ise sadece bir adet seferi bulunduğu; tersi yönde ise,
05.30-21.15 arasında her yarım saatte bir ve sonrasında saat 22.00 ve 23.00’da bir
tane seferi bulunduğu görülmektedir. Ayrıca uygulamada bu seferlerin yanı sıra aynı
veya yakın saatlerde Harem-Kocaeli ve Kocaeli-Harem arasında da seferler 160
düzenlenmektedir.
I.3.2.3. Gürkan Turizm’den Elde Edilen Bilgiler
Gürkan Turizm’in 30.10.2009 tarihinden itibaren 4 ay geçerli olan ücret tarifesine
göre, teşebbüs Kandıra-İzmit ve Esenler arasında taşımacılık hizmeti vermektedir.
108 km olduğu belirtilen İzmit-Esenler güzergâhı için belirlenen ücret 14,29 TL’dir.
Ancak hem edinilen biletlerden hem de tarafın internet sitesinde ilan ettiği
güzergâhtan, Gürkan Turizm’in, İzmit-Harem arasında faaliyet gösterdiği
anlaşılmaktadır. Söz konusu güzergâh şu şekildedir: Kandıra - İzmit Otogar - Kantar
(Hastane Yolu) - Halkevi - Kuruçeşme - Çenesuyu - Derince - Tütünçiftlik - Yarımca 170
Gişeler - Yeni Sahra - Harem Otogar. Bu bilgilere göre, önaraştırmaya konu diğer iki
firma direkt İzmit-Harem ve İzmit- Esenler hattında hizmet verip yol üstünden yolcu
almazken, Gürkan Turizm, Kandıra-Harem hattındaki pek çok noktadan yolcu
almaktadır. Gürkan Turizm’in Kuruma gönderdiği bilet örneklerine bakıldığında,
İzmit-Harem hattında 9 TL ve Kandıra-Harem hattında 12 TL fiyat uygulandığı
görülmektedir:
Tablo 4: Gürkan Turizm’e Ait İzmit-İstanbul Arasındaki Bilet Örnekleri
GÜZERGAH FİYAT (TL) TARİH
Harem- İzmit 9 26.07.2009
Harem- İzmit 9 26.07.2009
Harem- İzmit 9 26.07.2009
Harem- İzmit 9 26.07.2009
Harem- İzmit 9 27.07.2009
Kandıra- Harem 12 05.08.2009
Kandıra- Harem 12 05.08.2009
Kandıra- Harem 12 05.08.2009
İzmit- Harem 9 14.08.2008
İzmit- Harem 9 14.08.2008
09-59/1449-381
6
Harem- İzmit 9 26.09.2009
Harem- İzmit 9 26.09.2009
Harem- İzmit 9 26.09.2009
Harem- İzmit 9 26.09.2009
Harem- İzmit 9 26.09.2009
Harem- İzmit 9 30.10.2009
Harem- İzmit 9 30.10.2009
Harem- İzmit 9 30.10.2009
Harem- İzmit 9 30.10.2009
Harem-Kandıra 12 30.10.2009
İzmit- Harem 9 03.11.2009
İzmit- Harem 9 03.11.2009
İzmit- Harem 9 03.11.2009
İzmit- Harem 9 03.11.2009
İzmit- Harem 9 03.11.2009
Onaylı zaman tarifesine göre, Gürkan Turizm, Esenler-İzmit hattında 07.00-20.30
arası yarım saatte bir ve 21.00 ve 22.30’da birer adet; tersi istikamette ise, 05.30-
07.00 arasında 15 dakikada bir ve 07.00-20.30 arasında yarım saatte bir sefer 180
düzenlemektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, uygulamada, Harem-İzmit ve İzmit-
Harem istikametlerinde 07.00-20.30 saatleri arasında her yarım saatte bir sefer
bulunmaktadır.
I.4. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasak” kabul edilmiştir. Rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti 190
kısıtlamaya yönelik anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararları, fiyatların
rekabetçi seviyenin üstüne çıkması, mal ve hizmet arzının kısılması ve çeşitliliğinin
azalması sonucunu ortaya çıkararak piyasanın etkin işlemesinin önüne geçmek
suretiyle toplumsal faydayı azaltmaktadır.
Bununla birlikte, rekabet üzerinde etkiye sahip olabilecek davranışlar,
gerçekleştirildikleri piyasa yapısı da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Genel
olarak rekabetin yoğun, oyuncu sayısının çok olduğu piyasalarda teşebbüslerin bir
araya gelerek fiyat, üretim miktarı gibi hususlarda anlaşmaları zor kabul edilirken;
teşebbüs sayısının az, pazara giriş engellerinin yüksek olduğu piyasalarda
anlaşmaya varılması ve sürdürülmesinin görece daha kolay olduğu kabul 200
edilmektedir. Dosya konusu uygulamanın gerçekleştiği karayolu taşımacılığı pazarı,
az sayıda oyuncunun bulunduğu (İzmit/Kocaeli-İstanbul pazarında faaliyet gösteren
5 adet teşebbüs bulunmaktadır.) ve aktörlerin birbirlerinin davranışlarını
gözleyebildiği şeffaf pazarlar olan “oligopol piyasalar” ile benzerlik göstermektedir.
09-59/1449-381
7
Oligopol piyasalarda hem teşebbüs sayısının azlığı hem de pazarın şeffaflığı
teşebbüslerin birbirlerinin aldıkları kararları rahatlıkça takip etmesine ve bunlara
göre karar almalarına imkân vermektedir. Elde edeceği kârın sadece kendi
davranışları değil, rakiplerinin davranışlarına da bağlı olduğunun ve de kendi
kararlarının rakiplerini etkileyeceğinin bilincinde olan bir teşebbüs piyasadaki
gelişmeleri yakından takip edecek ve gelişmelere kısa sürede uyum sağlamaya 210
çalışacaktır. Bu durum, teşebbüslerin karar alma sürecinde karşılıklı bağımlılıklarını
doğuracaktır. Oligopolistik bağımlılık olarak nitelendirilen bu durum, piyasadaki
fiyatların da benzer seviyelerde oluşmasına neden olmaktadır. Yani, oligopol
pazarlarda gözlenen paralel fiyat artışları her zaman rekabeti kısıtlama amacı veya
etkisi olan bir anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararına
dayanmayabilmekte, kâr elde etmeyi amaçlayan teşebbüslerin birbirlerinin
kararlarına akıllıca ayak uydurmalarının bir sonucu olarak ortaya çıkabilmektedir.
Karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı oligopolistik özellikler gösteren bir pazardır.
Sektörde fiyatlar rakiplerce rahatlıkla gözlemlenmektedir. Buna ilaveten mal ve
hizmet farklılaşmasının az olduğu ve maliyet kalemlerinin benzerlik arz ettiği bu 220
piyasa özellikleri, sektörde rakiplerin fiyatlarının birbirine yakınlaşması üzerinde
büyük bir etkiye sahiptir.
4054 sayılı Kanun’un rakipler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği
kararlarını yasaklayan 4. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi ve ikinci fıkrası
oligopolistik bağımlılığının ihlal olarak kabul edilmediğini şu şekilde belirtmektedir:
“Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat
değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet
bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine
benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil
eder. 230
Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu
eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.”
Dosya konusu olayda, dilekçelerde şikâyet edilen husus, esas itibariyle, pazardaki
üç firma arasında kartel oluşturulduğu, fiyatların aynı olduğu, indirimlerin kaldırıldığı
yönündedir. Kuruma 11.11.2009 tarih ve 8065 sayı ile yapılan başvuruda ise İzmit
Seyahat ile Efe Tur arasında kartel olduğu, Gürkan Turizm’in ise güzergâhı farklı
olduğu için kartel anlaşmasının dışında kaldığı iddia edilmiştir. Dosya kapsamında
elde edinilen bilgilerden hareketle, şikâyet edilen firmaların onaylı ücretleri ve
uygulamadaki ücretleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
Tablo 5: İzmit/Kocaeli-İstanbul Hattında Firmalarca Ulaştırma Bakanlığı’na Onaylatılan ve Uygulanan 240
Ücretler
Uygulanan Ücret (TL)
Firma Adı
Onaylı Ücret
(TL)
%30 İndirim Sonrası
Onaylı Ücret (TL) Harem Esenler Kandıra
Efe Tur 14,29 10,003 10 12 -
İzmit Seyahat 14,29 10,003 10 12 -
Gürkan Turizm 14,29 10,003 9 - 12
Tablodan da görüldüğü üzere firmalar onaylatılan ücretlerden %16-%37 arasında
indirimler yaparak hizmetlerinde bu indirimli ücreti uygulamaktadırlar. Öte yandan,
dosya mevcudu bilgilerden firmaların zaman zaman kampanyalar düzenledikleri ve
09-59/1449-381
8
“öğrenci indirimi” gibi indirimler uyguladıkları anlaşılmaktadır. Ayrıca anılan
firmaların üyelik kartları da bulunmakta ve kart sahiplerine çeşitli indirimler veya
seyahat ettikçe bilet kazanma imkânı tanınmaktadır. Tüm bu uygulamalar
sonucunda da ücretler tabloda gösterilenlerden farklılaşmaktadır.
Öte yandan, teşebbüslerin onaylattıkları ücret tarifesine göre Kocaeli-İstanbul arası
108 km’dir, Ulaştırma Bakanlığı’nın internet sitesinde ise bu mesafe 111 km olarak 250
belirtilmektedir. Her iki durumda da 54 sayılı “Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu
Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ”
açısından bir farklılık ortaya çıkmamaktadır, zira bu Tebliğ’de 101-115 km arası
mesafelerde asgari 10 TL uygulanacağı yönünde bir düzenleme mevcuttur. Buradan
hareketle, teşebbüslerin yürürlükteki mevzuata göre zaten hizmet verdikleri Kocaeli-
Harem hattında uygulayabilecekleri en düşük fiyatı ve Kocaeli-Esenler hattında ise
bu fiyata çok yakın bir fiyatı uyguladıkları anlaşılmaktadır.
Nitekim Kocaeli’nde faaliyet gösteren ve iddia konusu kartele taraf olmadıkları
belirtilen “Asya Tur” ve “Etap Kooperatifi” de benzer fiyatlar uygulamaktadır.
Bunlardan Asya Tur her saat başı 12 TL’ye İzmit-Esenler arasında taşımacılık 260
hizmeti vermekte, ancak İzmit-Harem arasında faaliyet göstermemektedir. Etap
Kooperatifi ise 06.45 ile 22.45 saatleri arasında 1 saat arayla Esenler Otogarı’na
sefer düzenlemektedir ve ücreti 10 TL’dir. Ayrıca, İstanbul-Kocaeli arasında seferi
bulunan, Kocaeli otobüs firmaları arasında olmayan, Metro Turizm’in İstanbul-İzmit
güzergâhında bilet fiyatının 12 TL olduğu belirlenmiştir. Dolayısıyla şikâyet konusu
otobüs hattında genel olarak 10 TL-12 TL arasında fiyat uygulandığı görülmektedir.
Kartele taraf olduğu iddia edilen teşebbüslerin haricindeki diğer teşebbüsler de
şikâyet edilen teşebbüslerin uyguladıkları fiyatlara yakın, bazen daha yüksek fiyatlar
uygulamaktadırlar. Ayrıca, TCDD de aynı güzergâhta tren bileti için 12 TL bedel
talep etmektedir. 270
Tablo 6: İzmit/Kocaeli-İstanbul Hattında Hizmet Veren Tüm Firmalarca Uygulanan
Ücretler
Uygulanan Ücret (TL)
Firma Adı Harem Esenler Kandıra
Efe Tur 10 12 -
İzmit Seyahat 10 12 -
Gürkan Turizm 9 - 12
Asya Tur - 12 -
Etap Kooperatifi - 10 -
Metro Turizm 12 12 -
Fiyatlardaki bu benzerliğin teşebbüsler arası bir anlaşmadan ziyade, temel olarak
beş oyuncunun faaliyet gösterdiği oligopol piyasanın şeffaflığı, maliyetlerin birbirine
benzerliği ve hizmetlerin fazla farklılaştırılamamasından ileri gelen bir bağımlılık
sonucu ortaya çıkması muhtemeldir. Ayrıca Kocaeli-İstanbul hattında demiryolu da
alternatif bir taşıma aracı olarak hizmet vermekte ve bu suretle otobüsler üzerinde
bir rekabet baskısı yaratmaktadır.
Piyasanın yapısal özellikleri ve ilgili olayda kartele taraf olduğu yönünde şikâyet
bulunmayan Kocaeli merkezli firmalar ile Kocaeli merkezli ulaştırma hizmeti 280
vermeyen büyük otobüs firmalarının dahi aynı fiyatları uyguluyor olması, piyasadaki
09-59/1449-381
9
veri maliyet yapısı içerisinde firmalar için rasyonel olan fiyatın zaten şu an
uygulanan fiyat olduğu olduğunu göstermektedir.
Yukarıda yer verilen hususlar çerçevesinde, teşebbüslerin fiyatlama kararı verirken,
birbirlerinin davranışlarını izlediği ve birbirlerine akıllıca ayak uydurduğu; piyasada
oluşan benzer fiyatların tüm bu belirtilen hususlar sonucu ortaya çıktığı neticesine
varılmıştır.
İddia konusu olan, sefer saatleri paylaşımı hususunda ise Efe Tur ve İzmit
Seyahat’in internet sitelerinde yer alan sefer saatleri incelenmiştir. Esenler ve
Harem’den İzmit’e Efe Tur ve İzmit Seyahat saat 20.00’ye kadar her yarım saatte bir 290
sefer düzenlemektedir. Anılan satten sonra ise yalnızca İzmit Seyahat birer saat
arayla hizmet vermektedir. Diğer taraftan İzmit-Harem hattında gün içinde iki
firmanın beş dakika arayla hizmet verdikleri; ancak akşam 19.35’ten sonra İzmit
Seyahat’in hiç seferi olmadığı tüm seferlerin Efe Tur tarafından yapıldığı
görülmektedir. Buna karşın, İzmit-Esenler hattında ise, akşam 19.45’ten sonra Efe
Tur’un hiç seferi olmadığı ve gece 23.00’a kadarki tüm seferlerin İzmit Seyahat
tarafından düzenlendiği göze çarpmaktadır. Bu durum, İzmit’ten İstanbul’a
düzenlenen seferlerin akşam saatlerinde paylaşıldığı şüphesini doğurmaktadır. Öte
yandan, Gürkan Turizm’in Harem-İzmit ve tersi istikamette 07.00-20.30 saatleri
arasında her yarım saatte bir seferi bulunmaktadır. Bir diğer firma olan Asya Tur 300
07.45’ten itibaren saatte bir İzmit-Esenler arasında taşımacılık hizmeti vermektedir.
Etap Kooperatifi ise 06.45 ile 22.45 saatleri arasında 1 saat arayla Esenler
Otogarı’na sefer düzenlemektedir. Aşağıdaki tabloda, rekabetçi endişe
doğurabileceği düşünülen, İzmit-İstanbul hattının akşam saatlerindeki seferleri
gösterilmiştir:
Tablo 7: İzmit/Kocaeli-İstanbul Hattında Faaliyet Gösteren Firmaların Sefer Saatleri
İzmit-
Harem Firma Adı
İzmit-
Esenler Firma Adı
Efe Tur
İzmit
Seyahat
Gürkan
Turizm Efe Tur
İzmit
Seyahat
Asya
Tur
Etap
Koop.
05.55-
19.30
her
yarım
saatte
bir
06.00-
19.35 her
yarım
saatte bir
07.00-
19.30 her
yarım
saatte bir
05.30.1
9.15 her
yarım
saatte
bir
05.35-
19.20 arası
her yarım
saatte bir
07.45-
18.45
arası
saatte
bir
06.45-
18.45
arası
saatte
bir
19:55 20.00 19.45 20:00 19.45 19.45
20:25 20.30 20:30 20.45
20:55 21:00 21.45
21:25 21:30 22.45
22:25 22:00
23:25 22:30
S
ef
er
S
aa
tle
ri
23:30
Tablodan da görüldüğü üzere, akşam saat 19.55-20.00’den sonra Efe Tur yalnızca
Harem’e, İzmit Seyahat ise yalnızca Esenler’e sefer düzenlemektedir. Ancak,
tarafların bu sefer saatlerini anlaşarak düzenledikleri yönünde bir bulguya
09-59/1449-381
10
rastlanamamıştır. Ayrıca, talebin en yüksek olduğu sabah saatleri ve 17.30-19.00 310
gibi iş çıkışı saatlerinde her firmanın sefer düzenlediği görülmektedir. Paylaşıldığı
iddia edilen saatlerde sefer sayısı, 6-7 adettir, ki bu da firmaların toplam seferlerinin
%17-21’ni oluşturmaktadır. İlaveten, bu saatlerde şikâyet konusu olmayan
teşebbüslerin bazılarının sefer düzenleyip bazılarının düzenlemediği belirlenmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy