Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-3-143 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-47/1180-421
Karar Tarihi : 14.9.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Hüseyin COŞGUN, Mazlum YALÇINKAYA
C. ŞİKAYET
EDEN : - Erdem KILINÇ
Çay Mah. İsmet Paşa Cad. No:60 Gökçebey/Zonguldak
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
- Elif Unlu Mamüller
İsmet Paşa Caddesi No:95 Gökçebey/Zonguldak
- Öz Trabzon Odun Ekmek Fırını
Çay Mahallesi Fırın Sokak No.2/B Gökçebey/Zonguldak
- Güven Halk Ekmek Karakaş Market
İsmet Paşa Caddesi No:79 Gökçebey/Zonguldak
- Uğur Ekmek Fırını 30
Yeni Mahalle Atatürk Caddesi No: 64/1 Gökçebey/Zonguldak
E. DOSYA KONUSU : Zonguldak ili Gökçebey İlçesindeki bazı fırınların
anlaşarak fiyat belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Zonguldak İli Gökçebey ilçesinde
faaliyet gösteren fırınların bir araya gelerek ekmek fiyatını belirlemek suretiyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri ifade edilerek gereğinin
yapılması talep edilmiştir.
40
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.6.2011 tarih ve 4493 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 4.7.2011 tarih ve 2011-3-143/İİ-11-382.HC sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 14.7.2011 tarih ve 11-43/944-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.8.2011 tarih ve 2011-
3-143/ÖA-11-382.HC sayılı Önaraştırma Raporu 25.8.2011 tarih ve REK.0.17.00.00-
11-47/1180-421
2
110.02.02/319 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-47 sayılı Kurul toplantısında 50
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda özetle; dosya konusu iddiaları
destekler nitelikte herhangi bir bulguya ulaşılamadığından incelemeye taraf
teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına yer olmadığı ve başvurunun reddedilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna
ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz” hükümleri ve “2002 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 3. maddesinde yer verilen tanım
dikkate alındığında bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu
ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer
olmaları ve birbirleriyle ikame edilmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte talep
ikamesine eşdeğer etki yarattığı durumlarda arz yönlü ikame edilebilirlik de pazarın 70
tanımlanmasında dikkate alınabilir.
Günün her öğününde yemeklerle beraber tüketilebilen ekmek; sandviç, tost,
hamburger gibi atıştırmalıklarda da kullanılan bir üründür. Ekmeği, üretim yöntemleri
ve üretimde kullanılan malzemelerin çeşit ve miktarına göre, beyaz ekmek, pide
ekmek, kepekli ekmek, light ekmek, çavdar ekmeği gibi alt ürün gruplarına ayırmak ve
her bir ürün grubu için ayrı bir pazar tanımı yapmak mümkündür. Ancak, inceleme
konusu dosya bakımından bu tür ayrı pazar tanımlarına gidilmeksizin ilgili ürün pazarı
genel olarak “ekmek pazarı” olarak belirlenmiştir.
80
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Anılan Kılavuz hükümleri çerçevesinde teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve
talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet koşularının yeterince homojen ve
komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca
ayrılabilen bölgelerin ilgili coğrafi pazarı oluşturduğu söylenebilir.
Dolayısıyla, Zonguldak’a bağlı Gökçebey ilçesine Bartın’dan da ekmek girişi olduğu
dikkate alınarak, Zonguldak ve Bartın illeri şeklinde bir coğrafi pazar tanımı yapmak
mümkün olmakla birlikte, Kılavuz’un 20. maddesinde de işaret edildiği üzere, 90
inceleme konusu olası alternatif coğrafi pazar tanımları çerçevesinde rekabet
açısından endişe söz konusu olmadığından kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımı
yapılmasının gerekli olmadığı kanaatine varılmıştır.
I.2. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat
Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre “esnaf” veya “tacir” olarak
iki kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren
11-47/1180-421
3
ekmek üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tâbi oldukları ilgili mevzuat da farklılık
arz etmektedir. 100
I.2.1. Esnaf Odalarına Kayıtlı Esnaf Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Esnaf ve Sanatkârlar Odaları’na bağlı esnaf niteliğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf
ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun 62. maddesine göre belirlenen azami
fiyatlara uymak durumundadırlar. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen
ilgili madde şu şekildedir:
“MADDE 62. — Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin
fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik
yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde 110
onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili
odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri,
uygulanacak azami hadleri gösterir.
Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uygun
bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa onbeş gün içinde
o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve
sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği
temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini
isteyebilirler.
Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı 120
takdirde tarife yürürlükten kalkar.
Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren on gün içinde ticari
davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin
kararı kesindir.”
I.2.2.Ticaret Odalarına Kayıtlı Tacir Niteliğindeki Fırıncılar İçin Geçerli Mevzuat
Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki isletmeler ise, 5174
sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu (5174 sayılı
Kanun)’nun 12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan “Tacir ve Sanayiciler 130
Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi
Hakkında Yönetmelik” hükümleri çerçevesinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine
uymak durumundadırlar. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi
diğer hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata
paralel bir şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayılı Kanun’un “Odaların Görevleri” başlıklı
12. maddesinin (ı) bendinde şu ifade yer almaktadır:
“Odaların görevleri şunlardır:
…….
(ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu’nun 125 inci
maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için, 140
Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak.”
5174 sayılı Kanun’a dayanılarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan
“Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin
Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik’in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesi de şu
şekildedir:
“5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi
odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa
tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve
11-47/1180-421
4
hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya
konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenlenmiştir.” 150
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Yapılan Tespitler
Dosya konusu ile ilgili olarak önaraştırma sürecinde Gökçebey İlçesi’nde faaliyet
gösteren ekmek fırınlarında raportörlerce yerinde inceleme yapılmış ve teşebbüs
yetkilileri ile görüşmelerde bulunulmuştur. Söz konusu incelemelerde şikâyetçinin
iddiasını destekler nitelikte herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
160
Yerinde inceleme sırasında görüşülen fırınların yetkilileri, Bartın’dan ilçeye ekmek
girişinin başladığı tarih olan 2010 yılı ramazan ayının yaklaşık 2 ay öncesine kadar
ilçede 400 gram ekmeğin 1 TL’den satıldığı, ilçede Bartın’dan gelen 300 gram ekmek
50 Kuruş’tan satılmaya başladığında, aradaki fiyat farkının fazla olması sebebiyle
hem müşterilerin şikâyetlerinin arttığı hem de mevcut talebin düştüğü, bunun üzerine
Gökçebey Esnaf ve Sanatkârlar Odası aracılığıyla Zonguldak Esnaf Ve Sanatkârları
Odaları Birliğine (Birlik) başvurulduğu ve 300 gram ekmeğin azami satış fiyatının 75
Kuruş olarak belirlendiği, tarifenin edinildiği ve halen aynı tarifenin kullanıldığı
belirtilmiştir. Zonguldak Fırıncılar Pastacılar ve Simitçiler Odası Başkanı Tekin Şanal
tarafından gönderilen fiyat tarifesi Kurum kayıtlarına intikal etmiş ve kendisi ile 170
yapılan görüşmede, söz konusu yeni tarifeyle, reel olarak ekmeğin fiyatının
değişmediği, 100 gram ekmeğin yine 25 Kuruş olarak fiyatlandığı sadece ilçede
üretilen ekmeğin Bartın’dan gelen ekmekle aynı gramajda olmasının sağlandığı, bu
durumun 2002/13 sayılı Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliğ’inde belirtilen ekmeğin en
az 300 gram olarak imal edilmesi şartı1 ile de uyumlu olduğu, Bartın’dan Gökçebey’e
ekmek girişinin olduğu yaklaşık 15 aylık süre zarfında yeni tarifeyle belirlenmiş fiyat
dışında, her hangi bir farklı fiyatın uygulanmadığı, Bartın’dan gelen ekmeğin
çoğunlukla 50 Kuruş olarak satıldığı fakat bu fiyatın altına inildiğinin de olduğu,
Bartın’dan ilçeye ekmek girişinin durmasındaki en büyük etkenin, gelen ekmeğin
kalitesinin halk tarafından yeterli bulunmaması ve bir süre sonra talebin kesilmesi 180
olduğu belirtilmiştir.
I.3.2. Hukuki Değerlendirme
4054 Sayılı Kanun'un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka
aykırı ve yasaktır” ifadesine yer verilmektedir.
190
Maddenin lafzından da anlaşılacağı üzere, teşebbüsler arasında gerçekleştirilen
rekabetin kısıtlanması amacı ya da etkisi olan anlaşmalar yasaklanmaktadır.
Önaraştırma döneminde yapılan inceleme ve görüşmelerde Gökçebey İlçe’sinde
fırıncıların anlaşarak fiyat belirledikleri iddiasını destekler şekilde ilgili ürün
piyasasında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır.
1 Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’ne dayanılarak çıkarılan 2002/13 sayılı Ekmek ve Ekmek Çeşitleri Tebliğ’de
27.6.2008 tarihinde yapılan değişikliğe göre ekmek en az 300 gram ağırlıktan başlayarak 50’şer gram arttırılarak
piyasaya sürülmelidir
11-47/1180-421
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
200
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy