4389 SAYILI BANKALAR KANUNUNUN GEÇİCİ 4 ÜNCÜ MADDESİ UYARINCA YAPILACAK ÖZEL BAĞIMSIZ DENETİMİN ESAS VE USULLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK

Birinci Bölüm

Amaç, Kapsam ve Uygulanacak İlkeler

Amaç

Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, bankacılık sisteminde güven ve istikrarı korumak ve ekonomik krizin bankaların sermayeleri üzerindeki olumsuz etkilerini bertaraf etmek amacıyla, Türkiyefde kurulu mevduat kabulüne yetkili özel sermayeli bankaların; krediler ve diğer alacaklar için ayrılması gereken karşılıklardan, kur değişimlerinden veya diğer faaliyetlerinden kaynaklanan zararlarının belirlenerek, mali durumlarını yansıtan konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarının hazırlanmasını ve konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart oranlarının tespitini teminen ilgili mevzuata göre yetkilendirilen bağımsız denetim şirketlerince 4389 sayılı Bankalar Kanununa 4743 sayılı Kanunla eklenen geçici 4 üncü maddeye istinaden ve bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde bilanço tarihinden sonra mali tabloları etkileyebilecek hususlar da dikkate alınmak suretiyle, 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla düzenlenen mali tablolar esas alınarak denetlenmesine ve düzenlenen bağımsız denetim raporlarının bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından Kurumca belirlenecek ikinci bir bağımsız denetim kuruluşu tarafından incelenmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesidir.

Kapsam

Madde 2- Bu Yönetmelik hükümleri, hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna ait olan bankalar, kamusal sermayeli bankalar, özel finans kurumları, mevduat kabul etmeyen bankalar ve yurtdışında kurulu bankaların Türkiyefdeki şubeleri hariç olmak üzere, Türkiyefde kurulu mevduat kabulüne yetkili özel sermayeli bankalar hakkında uygulanır.

Hukuki dayanak

Madde 3- Bu Yönetmelik, 4389 sayılı Bankalar Kanununun 3 üncü maddesinin (11) numaralı fıkrası ve 13 üncü maddesinin (2) numaralı fıkrası ile geçici 4 üncü maddesi uyarınca düzenlenmiştir.

Tanımlar

Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen;

Kanun; 4389 sayılı Bankalar Kanununu,

Kurum; Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

Kurul; Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,

Banka; Kanunun 2 nci ve geçici 4 üncü maddeleri uyarınca bu Yönetmelik kapsamında bulunan Türkiyefde kurulu mevduat kabulüne yetkili özel sermayeli bankaları,

Birinci kuruluş; Bankalarda denetim yapma yetkisi olan, ilgili banka tarafından Kanunun 13 üncü maddesinin (2) numaralı fıkrası hükmü çerçevesinde 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla düzenlenen mali tablolarının yıllık denetimi için bankalarla sözleşme yapmış ve kapsama dahil bankalarda bu Yönetmelik hükümlerine istinaden denetimde bulunacak bağımsız denetim kuruluşunu,

İkinci kuruluş; Bankalar için birinci kuruluş tarafından düzenlenecek denetim raporunu bu Yönetmelik ve Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından inceleyecek olan ve Kurum tarafından tespit edilen bağımsız denetim kuruluşunu,

Denetçi; Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik kapsamındaki kuruluşların denetlemeyle görevlendirilmiş yetkili meslek personelini,

Mali tablolar; Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi kapsamında belirlenen bilanço, gelir (kâr ve zarar) tablosu, nakit akım tablosu, özkaynak değişim tablosu ile bunların ek, açıklama ve dipnotlarını,

Risk grubu; Bankaların Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Yönetmeliğin 20 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan tanımı,

Bankanın dahil olduğu risk grubu; Bankaların Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Yönetmeliğin 20 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan tanımı,

Sermaye yeterliliği standart oranı; Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelikte yer alan konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart oranı tanımını,

ifade eder.

Ayrıca, 10 Mayıs 1997 tarih ve 22985 sayılı Resmî Gazetefde yayımlanmış olan gBankaların Konsolide Mali Tablolar Düzenlemesine ve Konsolide Mali Tabloların İlanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğh ile Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesinde yer alan tanımlar bu Yönetmelikte aynı anlamları ile kullanılmıştır.

Birinci kuruluşça yapılacak denetimin kapsamı

Madde 5- Kanunun 13 üncü maddesinin (2) numaralı fıkrası ve Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde bankaların 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla düzenlenen mali tabloları, ilgili dönem için sözleşme yapılan kuruluş tarafından, bu Yönetmelikte düzenlenen ilave esas, usul ve talimatlar da dikkate alınarak denetlenir.

Birinci kuruluş tarafından düzenlenecek raporlar 1.4.2002 tarihine kadar sonuçlandırılarak, ilgili bankaya, Kurumca belirlenen ikinci kuruluşa ve Kuruma gönderilir. (Ek son cümle: RG-29/03/2002-24710) Gerekli görülen hallerde bu süreyi uzatmaya veya bankalara ek süre vermeye Kurum yetkilidir.

Denetime esas oluşturan mali tablolara ilişkin standartlar

Madde 6- Mali tabloların denetlenmesi ve incelenmesi, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde sırasıyla, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi ve bu düzenlemelerin ek ve değişiklikleri ile bunlara ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar ve uluslararası muhasebe standartları esas alınarak yürütülür.

Bankalarca ayrılacak karşılıkların değerlendirilmesinde, Kanunun 11 inci maddesinin (12) numaralı fıkrası, sermaye yeterliliğinin değerlendirilmesinde ise Kanunun 13 üncü maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca yürürlüğe konulan düzenlemeler ve bunlara ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar esas alınır.

İkinci Bölüm

Enflasyon Muhasebesi

Mali tabloların paranın cari satın alma gücü esasına göre düzenlenmesi

Madde 7- Bankaların konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarının 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardına uygun olarak paranın bilanço gününde cari satın alma gücü dikkate alınarak düzenlenmesi esastır.

Bu amaca yönelik olarak yapılacak hesaplamalarda;

Fiyat Endeksi: Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksini,

Düzeltme Katsayısı: Bilanço günündeki fiyat endeksi rakamının, düzeltmeye konu işlemin gerçekleştiği tarihteki fiyat endeksi rakamına bölünmesi suretiyle elde edilen katsayıyı,

Düzeltme İşlemi: Düzeltme katsayısı kullanılmak suretiyle, paranın satın alma gücündeki değişmelerin mali tablo kalemlerine olan etkilerinin giderilerek, mali tabloların paranın cari satın alma gücü cinsinden yeniden düzenlenmesini,

Cari Değer: Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesinde öngörülen, rayiç bedel, borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan fiyatlar veya faiz oranları, piyasada geçerli döviz kuru, sözleşmede belirtilen faiz oranı ve benzeri yöntemlerle yapılan değerlemeleri,

Parasal kalemler: Paranın değerindeki değişmeler karşısında nominal değerlerini aynen koruyan ancak satın alma güçleri düşen nakit kalemler ile karşılığında nakit tahsil edilecek veya ödenecek olan kalemleri,

Parasal olmayan kalemler: Parasal kalemler dışında kalan kalemleri,

ifade eder.

Önceki döneme ait mali tablolar, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen esaslara uygun şekilde cari satın alma gücü cinsinden yeniden düzenlenir. Bunu takiben, önceki dönem mali tablolarının karşılaştırmaya olanak tanıyacak şekilde düzeltilmesi amacıyla, tüm kalemlerine ait olduğu dönemin düzeltme katsayısı uygulanır. Birinci fıkrada belirtilen esaslara uygun şekilde düzeltme işlemi yapılarak yeniden düzenlenmemiş önceki dönem mali tabloları, karşılaştırma amacıyla cari dönemin düzeltme katsayısı uygulanarak düzeltilemez.

Mali tabloların paranın cari satın alma gücü esasına göre düzeltme işlemine tabi tutulması

Madde 8- Mali tablo kalemlerinin paranın bilanço günündeki satın alma gücü cinsinden yeniden düzenlenmesi, parasal olmayan kalemlerin Yönetmeliğin bu bölümünde belirtilen esaslar dahilinde gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonraki tutarlarının uygun düzeltme katsayıları ile çarpılması suretiyle gerçekleştirilir.

Bilançodaki parasal kalemler, paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edildiklerinden düzeltme işlemine tabi tutulmazlar.

Cari değerleri ile değerlenen parasal olmayan kalemler, paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edildiklerinden, ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmazlar. Bu itibarla, parasal olmayan kalemler içinde yer alan ancak, cari değerleri ile değerlenen yabancı para, kıymetli madenler, hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler gibi kalemler ile getirileri veya anaparaları enflasyona endekslenmiş olan varlık ve yükümlülükler, parasal kâr veya zararın hesaplanmasında parasal kalemler gibi işleme tabi tutulurlar.

Fiyat endeksinin aylık fiyat değişimlerini gösterecek şekilde yayınlanması nedeniyle, bir ay içinde gerçekleşen tüm işlemler için aynı düzeltme katsayısı kullanılır.

Varlıkların düzeltilmesi, aktife ilk giriş tarihleri dikkate alınarak yapılır.

Amortismana tabi varlıkların düzeltilmesi

Madde 9- İlk defa düzeltme işlemine tabi tutulacak amortismana tabi varlıkların maliyetine ilave edilmiş finansman giderleri, kur farkları ve yeniden değerleme değer artışı, ilgili varlıkların maliyetinden düşülür.

Düzeltme işlemlerinde, ilgili mevzuat uyarınca yapılmış olan yeniden değerlemenin amortismana tabi iktisadi varlıklar ve birikmiş amortismanları üzerindeki etkilerinin arındırılması gerekir.

Düzeltme işlemi, yukarıda belirtilen şekilde bulunmuş yeni değerler üzerinden yapılır.

Amortismanlar

Madde 10- Maddi duran varlıklara ilişkin amortismanlar, varlıkların bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtildiği şekilde elde edilen düzeltilmiş değerleri üzerinden, geçmişe yönelik olacak şekilde hesaplanır ve ilgili varlıkların düzeltme işlemine tabi tutulması sonucu bulunan yeni değerleri üzerinden ayrılır.

Bu amaçla yapılacak hesaplamalarda, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tekdüzen Hesap Planı ve İzahnamesinin Üçüncü Bölümünün 11 inci maddesinde belirtildiği şekilde vergi mevzuatının amortisman süresine ilişkin düzenlemeleri uyarınca ayrılan amortismanlar dahil olmak üzere, bu maddede belirtilen şekilde bulunacak oranlardan farklı oranlarda amortismana tabi tutulmuş varlıklar, bulunacak yeni oranlar üzerinden geçmişe yönelik olacak şekilde amortismana tabi tutulur.

Bilanço tarihi itibarıyla aktifte bir hesap döneminden daha az bir süre bulunan varlıklara ilişkin olarak, bir tam yıl için öngörülen amortisman tutarının, varlığın aktifte kalış süresiyle orantılanması suretiyle bulunan tutar kadar amortisman ayrılır.

Maddi olmayan duran varlıkların tükenme veya itfa payları düzeltilmiş yeni değerleri üzerinden hesaplanır.

İştirakler, bağlı ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler ve diğer hisse senetleri kalemlerinin düzeltilmesi

Madde 11- (Değişik: RG-02/03/2002-24683)

İştirakler, bağlı ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler ve hisse senetlerinin paranın cari satın alma gücü esasına göre düzeltme işlemine tabi tutulmasında;

- Yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayelerine eklenmesi nedeniyle elde edilen tutarlar,

- Kur farkları dahil finansman giderleri

indirildikten sonra kalan tutarları dikkate alınır.

Yapılan düzeltme işlemlerinde, sermaye artırımlarına mahsuben ödenen tutarların tahsil tarihleri dikkate alınır.

Özkaynak kalemlerinin düzeltilmesi

Madde 12- Özkaynak kalemlerinin düzeltilmesinde; yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayeye ilave edilmesi, ortakların sermayeye katkısı olarak dikkate alınmaz. Bu tür fonlar sermayeden indirilir. Yedek akçelerin ve dağıtılmamış karların sermayeye ilave edilmesi ortaklar tarafından konulan sermaye olarak dikkate alınır.

(Mülga ibare: RG-02/03/2002-24683) Özkaynak kalemlerinin düzeltme işlemine tabi tutulmasında, sermaye artırımına mahsuben ödenen tutarların tahsil tarihi esas alınır. Sermayeye ilave edilmiş olsun veya olmasın, emisyon primlerinin düzeltme işlemine tabi tutulmasında tahsil tarihleri dikkate alınır.

Bankaların ilgili mevzuat çerçevesinde oluşan yedek akçeleri dahil olmak üzere tüm özkaynak unsurları, ikinci fıkrada belirtilen çerçevede oluştukları şekilde veya sermaye artışına konu edildikleri tarihler esas alınmak suretiyle düzeltme işlemine tabi tutulur.

Bankaların ilgili mevzuat çerçevesinde oluşan yedek akçeleri ile çıkarılmış ve ödenmiş sermayeleri, mali tablo dipnotlarında kayıtlı değerleri ile ayrıntılı olarak açıklanır.

Bu bölümde belirtilen esaslar çerçevesinde gerçekleştirilen düzeltme işlemleri sonucunda ödenmiş sermayede kayıtlı değerine göre oluşan artış tutarı, düzeltilmiş mali tablolarda yedek akçeler kalemi içinde ayrıca belirtilmek suretiyle gösterilir.

Gelir tablosunun düzeltilmesi

Madde 13- Gelir tablosunun bütün kalemleri, paranın bilanço günündeki satın alma gücü cinsinden ifade edilmek amacıyla, gelir ve giderin tahakkuk ettiği tarihler esas alınarak düzeltme işlemine tabi tutulur.

Amortisman giderleri, aktiflerin düzeltilmiş değerleri üzerinden hesaplandığından, ilgili hesaplara düzeltme işlemi sonucunda bulunan tutarlar dikkate alınarak dağıtılır ve gelir tablosunda ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmaz.

Net parasal pozisyon kâr ve zararının hesaplanması

Madde 14- Yüksek enflasyon dönemlerinde paranın satın alma gücündeki düşmeye bağlı olarak, anapara ve getirileri enflasyona göre değişmeyen parasal varlık bulundurulması, alım gücünün düşmesine, anapara ve getirileri enflasyona göre değişmeyen parasal yükümlülük bulundurulması ise alım gücünün artmasına yol açar. Net parasal pozisyondan kaynaklanan sözkonusu kazanç ve kayıplar, bu bölümde belirtilen esaslar çerçevesinde 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardına uygun şekilde hesaplanarak, gelir tablosunda gnet parasal pozisyon kârı (zararı)h hesabında gösterilir.

Düzeltilmiş tutarların cari değerden fazla olması

Madde 15- Parasal olmayan kalemlerin düzeltilmiş değerlerinin net gerçekleşebilir değerinin üzerinde olması durumunda, değer düşüklüğünün kalıcı veya geçici olması, değer düşüklüğünün oranı gibi kriterler de dikkate alınarak, ilgili varlığın değeri, değer düşüklüğü karşılığı ayrılmak suretiyle net gerçekleşebilir değere veya varsa rayiç değerine düşürülür. Değer düşüklüğü karşılığı gelir tablosuna yansıtılır. İlgili varlığın rayiç değerinin tespitinde ihtiyatlılık ve önemlilik ilkesi esas alınır.

Düzeltme katsayılarının hesaplanması

Madde 16- 1970 yılı ve sonraki yıllarda gerçekleşen işlemlerin düzeltilmesinde, Kurumca belirlenerek ayrıca duyurulacak endekslerden üretilecek düzeltme katsayıları kullanılır. 1970 yılından önceki tarihlerde gerçekleşen işlemlerin düzeltilmesinde ise işlemlerin 1970 yılında gerçekleştiği kabul edilir. 2001 ve daha sonraki tarihlerde endeks rakamı olarak Devlet İstatistik Enstitüsünün en yeni bazlı toptan eşya fiyatları genel endeksi esas alınır.

Düzenlenecek mali tablolar

Madde 17- Mali tabloların Yönetmeliğin bu bölümünde belirtilen esaslar uyarınca ilk defa düzenlenmeye başlandığı dönemde, gelir tablosunun hazırlanmasını sağlamak üzere bir önceki yıl bilançosunun da bu Yönetmelikteki hükümler çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutulması zorunludur.

Mali tabloların bu Yönetmelik hükümleri uyarınca ilk defa düzenleneceği hesap döneminin başına kadar olan dönemde düzeltilmiş tutarları ile olmak üzere, aktif kalemlerden, borçların ve öz sermaye kalemlerinin çıkarılması sonucunda kalan kısım özsermaye hesap grubu içinde, ggeçmiş yıllar karı (zararı)h hesabında izlenir ve konu hakkında dipnotlarda açıklama yapılır.

Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi uyarınca düzenlenmesi gereken nakit akım tablosu da bu bölümde öngörülen esaslar çerçevesinde paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmek üzere düzeltilir. Nakit akım tablosu, Yönetmeliğin bu bölümünde öngörülen esaslar çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutulmamış mali tablolardan elde edilen tutarların ilgili düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle düzeltilir.

Bu bölümde belirtilen esaslara göre hazırlanan mali tabloların başlığından sonra gelmek üzere, genflasyona göre düzeltilmişh ibaresi konulur.

Bu bölümde belirtilen esaslara göre hazırlanan ayrıntılı ve özet gelir tablosuna, gdönem kâr ve zararıhndan önce gelmek üzere gnet parasal pozisyon kârı-zararıh kalemi eklenir.

Yönetmeliğin bu bölümünde açıklık bulunmayan hallerde, 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardında belirtilen esaslar uygulanır.

Üçüncü Bölüm

Denetim Raporu, Değerleme ve İnceleme Esasları, Konsolide Mali

Tablo İlkeleri ve Sermaye Yeterliliği Standart Oranı

Birinci kuruluşca düzenlenecek rapor içeriği

Madde 18- Bu Yönetmelik kapsamında yapılacak denetim sonucunda birinci kuruluşlar tarafından düzenlenecek bağımsız denetim raporları Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde belirlenen asgari unsurlara ek olarak;

1) Denetim ve incelemelerin, bu Yönetmelik hükümleri ile ek ve talimatlarına uygun olarak yapıldığına dair denetçi görüşü ve uygulanan denetim ilke ve tekniklerini,

2) Bu Yönetmelikte detayları belirtilen şekilde banka hakkındaki faaliyet sonuçlarını içeren bilgileri,

3) 31.12.2001 mali dönem bilanço tarihinden sonra bankanın mali durumunu etkileyebilecek önemli değişiklik ve gelişmeleri içeren bilgiler ile bunların mali tablolar üzerindeki etkilerini,

4) Bankanın sunduğu mali tablolar üzerinde birinci kuruluş tarafından yapılacak nihai düzeltme kayıtlarını içeren uyarlanmış cari dönem konsolide ve konsolide olmayan mali tabloları, (ek, açıklama ve dipnotları ile birlikte)

5) Rapor ekinde yer alan, raporun düzenlenmesine ve kuruluşlar tarafından yapılacak düzeltme kayıtlarının yapılmasına temel teşkil eden, yapılan özel denetimin yöntemine ilişkin açıklamaları içeren ve Kurumca belirlenerek bankalara ve kuruluşlara duyurulan tamamlayıcı ek bilgiler ve tabloları,

içerir.

Yukarıda sayılanların dışında, denetçi tarafından önemlilik ilkesi çerçevesinde raporda yeralması gerekli görülen tüm ilave bilgilerin belirtilmesi de denetçinin sorumluluğundadır.

Faaliyet bilgileri

Madde 19- Bankanın finansal durumu ile finansal durumundaki değişim ve faaliyet sonuçlarını yansıtan bilgiler, düzenlenecek raporda yer alır. Raporda, bankanın faaliyetlerinden kaynaklanan ve gelirini önemli ölçüde etkileyecek olağanüstü olayları da kapsamak üzere önemli kabul edilen faktörler özellikle belirtilir. Gelir veya giderlerin kaynaklarından önemli olanları tanımlanarak bankanın faaliyet sonuçları özet olarak verilir.

Bankanın net gelirlerindeki önemli değişiklikler finansal tabloların sunumu bölümünde ayrıca açıklanır. Ancak bu değişikliklerin kaynağı, özet bilgi olarak faaliyet bilgilerinde belirtilir.

Yabancı para cinsinden varlıkların banka bilançosundaki ağırlığı ölçüsünde, incelenen dönemdeki kur değişimlerinin banka üzerindeki etkileri ile bankanın faaliyetlerini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen ekonomik, mali, parasal politikalar veya etkenleri içeren bilgiler özet olarak sunulur.

Bankanın gözden geçirilen dönem sonundaki yabancı kaynaklarına ilişkin bilgiler ve yabancı kaynakların vade yapısı, kullanılan finansal araçların türü, kur ve faiz oranı yapısı ile ilgili özet bilgilere de raporda yer verilir.

Döner değerler

Madde 20- Birinci kuruluş tarafından yapılacak denetimde, döner değerler hesap grubu altında yer alan hesaplar için öncelikle ilgili hesaplar ile yapılan işlemlerden doğan borç ve alacaklar ve ekstrelerin mutabakatı sağlanır. Yapılacak değerlendirmede, bankanın diğer yurtiçi ve yurtdışı bankalardaki mevduat, depo niteliğindeki varlıkları ile döviz mevcutlarının serbest tevdiat niteliğinde olup olmadığı tespit edilir. Banka tarafından döner değerler hesap grubu altında muhasebeleştirilen ancak, kuruluş tarafından yapılacak tespitler sonucunda, herhangi bir şekilde, vade haricinde bankanın tamamen serbest tasarrufunda bulunma durumuna göre serbest tevdiat niteliğinde olmadığı tespit edilen hesaplardaki tutarlar, mahiyetlerine uygun olarak ilgili hesaplara aktarılır. Sözleşmeye bağlı olmaksızın herhangi bir şekilde, finansal kuruluşlara yapılan depoların geri ödenmesinin sözkonusu finansal kuruluş tarafından bu fonun kullandırım yerine bağlı kılınması durumlarında da benzeri bir değerlendirmenin yapılması şarttır. Bu durumda, birinci kuruluş tarafından Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerekli değerlendirmenin yapılması ve varsa, düzeltme sonuçlarının uyarlanmış mali tablolara yansıtılması gereklidir.

Menkul kıymetler

Madde 21- Bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılacak denetimde, bankaların menkul değerler cüzdanında yer alan menkul kıymetlerin değerlemesi, bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen düzenlemelerde öngörülen değerleme esaslarına göre yapılır.

Borçlanmayı temsil eden menkul kıymetlere ilişkin olarak yapılacak tespitlerde, bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen düzenlemelerde yer alan hükümler ve bu konuda Kurumca yapılmış olan açıklamaların dikkate alınması gereklidir. Bu kapsamda, bankaların portföyünde bulunan borçlanmayı temsil eden menkul kıymetler; vade sonuna kadar elde tutulacaklar ile borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda aktif olarak işlem görmeyenler ve rayiç değeri güvenilir bir şekilde tespit edilemeyenler hariç olmak üzere, rayiç değerleri üzerinden, bu esasa göre rayiç değer hesaplamasının dışında bırakılan menkul kıymetler ise, iç verim oranı yöntemi kullanılarak iskonto edilmiş değer üzerinden değerlenir.

Hazine Müsteşarlığınca 2001 yılı içinde borç takası ihalesi kapsamında ihraç edilen 3 ve 5 yıl vadeli dövize endeksli menkul kıymetler; Hazine Müsteşarlığı tarafından yurtdışı piyasalara ihraç edilen 5 Kasım 2004 ve 27 Kasım 2006 vadeli tahvillerin Eurobond piyasasında 31.12.2001 tarihi itibarıyla oluşan ve Reuters TRGLB04=RR ve TRGLB06=RR sayfalarından alınacak getiri (Yield) oranından % 1 düşülmek suretiyle bulunacak oran kullanılarak iskonto edilmiş tutar üzerinden değerlenir. Bu amaçla yapılacak hesaplamada, bir yıla kadar vadeli kupon ödemelerinde ilgili kupon ödemesi için sabitlenmiş faiz oranı veya değerleme gününde Londra piyasalarında oluşan 1 yıllık LIBOR oranı esas alınır. Bir yıldan uzun vadeli kupon ödemelerine esas faiz oranının değişken kısmı(LIBOR), her bir kupon ödemesine esas faizin tespit edileceği güne ait ve Reuters RTRSWP1 sayfasından alınacak değişken-sabit faiz swap oranı kullanılarak sabit faiz oranına dönüştürülür ve bu şekilde tespit edilecek orana kupon ödemelerine esas faiz oranının sabit kısmı(spread) eklenerek bulunacak oran, ilgili dönemin kupon getirisi olarak dikkate alınır. Bir yıldan uzun vadeye sahip kupon ödemelerinin ara dönemlere denk gelen kupon faiz oranları ara dönemin bir alt ve bir üst dönemindeki faiz oranlarının ortalaması alınarak hesaplanır.

Birinci kuruluş tarafından düzenlenecek raporda, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesinde yer alan g030/031–Menkul Değerler Cüzdanıh ile g032/033-Menkul Değerler Değer Azalma Karşılıklarıh hesaplarının tamamı alt hesaplar ve tanımlanmış menkul kıymetler bazında tasnif edilerek değerleme esasları kontrol edilir ve denetçi görüşü belirtilir.

Krediler ve diğer alacaklar

Madde 22- Birinci kuruluş tarafından bankaların sunduğu mali tablolar ve ilave bilgilere dayanılarak; bankaların kredileri ve diğer alacakları, bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen düzenlemelerde yer alan hükümler çerçevesinde değerlendirilir ve varsa, ayrılması gerekli ilave karşılıklar belirlenerek, düzeltme işlemlerini içeren uyarlanmış mali tablolara yansıtılır.

Bankaların ticari kredi portfoyünün incelenmesinde, tahakkuk ve reeskontlar dahil olmak üzere nakdi ve gayrinakdi krediler toplamı üzerinden; standart nitelikli ve yakın izlemedeki krediler esas alınmak suretiyle toplam ticari kredi portföyünün en az % 75 i veya en büyük ilk 200 müşteriye kullandırılan krediler dikkate alınır. Yukarıda belirtilen sınırlara bağlı olmaksızın bankanın dahil olduğu risk grubuna kullandırılan kredilerin tamamı incelenir.

Diğer taraftan, risk grubu oluşturan borçlulara açılan kredilerden herhangi birinin Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde donuk alacak haline dönüştüğünün tespit edilmesi halinde bahse konu risk grubuna açılan kredilerin tamamı ile bahse konu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde donuk alacak haline dönüştüğü tespit edilen diğer tüm krediler denetçi tarafından incelenir.

Tüketici ve konut kredileri gibi bireysel krediler ile kredi kartları yoluyla edinilen risklerin değerlendirilmesinde, varsa, bankaların istatistiki veriler kullanarak yaptıkları modellemelerin anlamlılığı ve güvenilirliği denetçi tarafından değerlendirilir ve gerekirse, bireysel kredi portföyleri önemlilik ilkesi dikkate alınarak örnekleme yapmak suretiyle incelenir.

Yapılacak incelemede kredilere ilişkin gerekli tüm belgeler banka tarafından incelenmeye hazır biçimde denetçiye verilir. Denetçi gerekli belgelerin sağlanamadığı krediler için ihtiyatlılık ilkesi çerçevesinde değerlendirmeyi yaparak görüşünü bildirir.

Bankaların kredileri ve diğer alacakları için aldıkları teminatlar gBankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelikh hükümleri ve buna ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlenir. Bahse konu teminatların varlığı, sözkonusu teminatların niteliğine göre; sicil kayıtları, son oniki ay içinde düzenlenmiş ekspertiz raporu veya gayrimenkul değerleme şirketi değerleme raporları kullanılarak denetçi tarafından kontrol edilir.

(Ek: RG-02/03/2002-24683) Kanun uyarınca yürürlüğe konulan düzenlemelere göre ana ortaklık niteliğine sahip olan ve konsolide mali tablolar hazırlama yükümlülüğü bulunan bankalarca, mali tabloların ana ortaklık nezdinde konsolide edilmesinden önce, Bankaların Kuruluş ve Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 22 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasında belirtildiği şekilde finansal kurumlar topluluğunun da dahil olduğu risk grubuna kullandırılanların tamamı incelenmek şartıyla, finansal kurumlar topluluğuna dahil ortaklıkların kredileri ve diğer alacakları önemlilik ilkesi dikkate alınarak örnekleme yapılmak suretiyle değerlendirilir ve bunlar için gBankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelikh hükümleri ve buna ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar çerçevesinde işlem yapılır.

Tahakkuk ve reeskontlar

Madde 23- Birinci kuruluş tarafından, gelir ve gider doğurucu işlemlere ilişkin tahakkuk ve reeskontların ilgili oldukları hesaplar ile birebir ilişki kurularak mevzuata uygun şekilde ve alacak ve borçların ilgili olduğu sözleşme hükümlerine uygun olarak muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmediği tespit edilir. Bu tespitin yapılması sırasında denetçi tarafından uygun bulunan örnekleme metotları kullanılır ve kullanılan metot raporda belirtilir.

Diğer varlıklar

Madde 24- Bankalarca diğer varlıklar kalemi altında yer alan aktiflerden ek raporlamaya konu olacaklar bu Yönetmelik eki talimatlara ve tablolara uygun olarak düzenlenir. Denetçi tarafından, bankanın diğer aktifler hesap grubu altında izlenen tutarların donuklaştığının veya tahsilinde güçlük olduğunun tespit edilmesi halinde, Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesinin yapılması ve varsa, düzeltme sonuçlarının uyarlanmış mali tablolara yansıtılması şarttır. Denetçi bahse konu tutarlar hakkındaki görüşlerini ek raporlama kısmında ayrıca sunar. Kamu kurum ve kuruluşlarından olan alacak tutarları için ayrıca denetçi tarafından Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılmaz.

Yabancı para cinsinden hesaplarda değerleme

Madde 25- (Değişik son cümle: RG-02/03/2002-24683) 31.12.2001 bilanço dönemine ait mali tabloların hazırlanmasında, bankaların yabancı para cinsinden veya yabancı paraya endeksli tüm varlık ve yükümlülüklerine ilişkin hesaplarına uygulanacak değerleme kuru olarak, ilgili mevzuat ile belirli işlemlere uygulanacak kurun tanımlanmış olması veya bankanın bilanço tarihindeki gişe döviz alış kurunun aynı tarihli T.C. Merkez Bankası döviz alış kurundan mutlak değer olarak yüzde ikibuçuğu aşan oranda farklılık göstermesi durumları hariç olmak üzere, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesine uygun şekilde dönemin son gününde geçerli banka gişe döviz alış kuru esas alınır. Bankaların yabancı para hesaplarına uygulanacak değerleme kurunun T.C. Merkez Bankası kurlarından yüzde iki buçuğu aşan oranda farklılık gösterdiğinin tespiti halinde, aşım tutarı giderilecek şekilde yeniden belirlenen kurlar esas alınır.

Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile benzeri diğer sözleşmeler ve yapılanmış finansal ürünler

Madde 26- Bankanın dahil olduğu risk grubuna dahil kişilerle yapılanlar dahil olmak üzere, vadeli işlemler ile opsiyon sözleşmeleri ve benzeri diğer sözleşme ve işlemlerin mahiyet itibarıyla gerçek işlem niteliğinde olup olmadığı saptanır.

Vadeli işlemler ile opsiyon sözleşmeleri ve benzeri diğer sözleşmelere ilişkin işlemlerin incelenmesinde, karşı tarafın kredi değerliliğine ilişkin somut kanıtların bulunması durumunda, değerlendirmenin bu kanıtlar dikkate alınarak yapılması, aksi takdirde sözleşmelerin niteliklerine göre işlemin fiktif olup olmadığının saptanması gereklidir.

Vadeli döviz alım ve satım taahhütleri içinde yer alan sözleşmelerle ilgili olarak yapılan işlemlerin; vadesinden önce iptal edilmesi, vadesinde nakit olarak gerçekleştirilememesi veya vadelerinin uzatılması, vadesinde ters yönde spot işlem ile kapatılması, aynı gün muhasebe kaydına alınmaması, karşı tarafını oluşturan kişi ve kuruluşların sözleşmedeki taahhüdünü yerine getirebilecek mali güce sahip olmaması ve aynı gün yapılan vadeli sözleşmelerin fiyatlarının birbiri ile tutarlı olmaması ve benzeri durumlarda işlemler fiktif işlem olarak kabul edilerek gerekli düzeltme kayıtları yapılır.

Yapılanmış finansal ürünler ile ilgili bilgiler banka ve denetçi tarafından bu Yönetmelik ekindeki talimatlara ve tablolara uygun şekilde sunulur.

Varlık ve yükümlülüklere ait diğer hususlar

Madde 27- Bu Yönetmelikte belirtilen inceleme ve değerleme yöntemleri kullanılarak elde edilen bulgular dışında, önemlilik ve ihtiyatlılık ilkelerine göre denetçi tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda tüm varlık ve yükümlülüklere ilişkin olarak belirtilmesi gerekli görülen diğer hususlar da düzenlenecek raporda yer alır.

(Ek: RG-02/03/2002-24683) Bu Yönetmeliğin ikinci bölümünde belirtilen esas ve usuller dahilinde varlıkların paranın cari satın alma gücü esasına göre düzeltme işlemine tabi tutulmasından dolayı oluşan değerleme farkları ile bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılan düzeltmeler nedeniyle oluşan zararlar üzerinden ertelenmiş vergi aktifi ya da yükümlülüğü hesaplanmaz.

Mali tabloların konsolide bazda hazırlanması

Madde 28- Konsolide mali tablolar, 10 Mayıs 1997 tarih ve 22985 sayılı Resmî Gazetefde yayımlanan gBankaların Konsolide Mali Tablolar Düzenlemesine ve Konsolide Mali Tabloların İlanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğh hükümlerine uygun şekilde hazırlanır.

(Değişik: RG-02/03/2002-24683) Birinci fıkrada belirtilen düzenleme uyarınca ana ortaklık nezdinde konsolide edilmeyen iştirak ve bağlı ortaklıklardan Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Düzen Hesap Planı ve İzahnamesi uyarınca rayiç bedeli saptananlar dışında kalanlardan önemlilik ilkesi dikkate alınarak yapılacak değerlendirme sonucunda belirlenenler konsolide mali tablolara özsermaye yöntemi kullanılmak suretiyle yansıtılır. Diğer iştirak ve bağlı ortaklıların konsolide mali tablolara yansıtılmasında maliyet bedeli esas alınır. Yapılacak düzeltme işlemi sonucunda bu iştiraklere ilişkin değer düşüş karşılıklarının dikkate alınması zorunludur.

(Değişik: RG-02/03/2002-24683) Finansal kurumlar topluluğuna dahil ortaklıkların birinci fıkrada belirtilen düzenleme uyarınca ana ortaklık nezdinde konsolide edilmesinde ve konsolidasyon kapsamı dışında bulunan ortaklıkların özsermaye yöntemine göre konsolide mali tablolara yansıtılmasında, bu Yönetmeliğin İkinci Bölümü ile 22 nci maddesinin son fıkrasında belirtilen esas ve usuller dahilinde düzeltme işlemine tabi tutulmuş ve denetlenmiş mali tabloları esas alınır.

Konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart oranı

Madde 29- Bu Yönetmelik hükümlerine istinaden yapılacak tespitler neticesinde ortaya çıkan özkaynak tutarı dikkate alınarak, bankanın, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında konsolide ve konsolide olmayan şekilde hesaplanacak sermaye yeterliliği oranının ve bu oranların yüzde sekizin altında olması halinde yüzde sekize ulaşabilmek için gereken sermaye tutarının da bu Yönetmelik ekindeki talimatlara ve tablolara uygun şekilde rapora eklenmesi gereklidir.

İlgili bankanın bilanço dönemi itibarıyla sermaye yeterliliğinin konsolide ve konsolide olmayan bazda hazırlanmasında, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik ile ek ve açıklamaları esas alınır. Bahse konu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde piyasa riski hesaplanmasında söz konusu Yönetmelikte detayları belirtilen standart metot kullanılır.

Bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin son fıkrası hükmüne göre yedek akçe olarak gösterilen tutarlar sermaye yeterliliği standart oranının hesaplanmasında ana sermaye unsuru olarak dikkate alınır.

İkinci kuruluşca yapılacak incelemenin kapsamı

Madde 30- Birinci kuruluş tarafından düzenlenen denetim raporu, ikinci kuruluş tarafından Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yönetmelik ve bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından incelenir. İkinci kuruluş tarafından düzenlenen raporda, ilk kuruluş tarafından düzenlenen raporun incelenmesi sonucu tespit edilen eksiklik ve hataların mali tablolar üzerindeki olası etkileri açıkça belirtilir. İkinci kuruluş tarafından yapılacak değerlendirmelere ilişkin ek talimatlar ve raporlama tabloları Kurum tarafından ayrıca duyurulur. İkinci kuruluş tarafından düzenlenen rapor, birinci kuruluş tarafından düzenlenen raporun kendisine gönderilmesini izleyen onbeş iş günü içinde tamamlanarak ilgili bankaya ve Kuruma gönderilir.

İkinci kuruluş, birinci kuruluş denetçisinin denetimleri sırasında düzenlemiş olduğu çalışma kağıtlarını inceleme yetkisini haizdir.

Dördüncü Bölüm

Diğer Hususlar

Bilgi ve belgelerin sağlanması ve değerlendirilmesi

Madde 31- Bankalar, denetlemeler ve incelemeler sırasında denetçi tarafından gerekli görülen bilgi ve belgeleri denetçiye sağlamakla ve istenilen açıklamaları yapmakla yükümlüdür. Bu uygulama ile ilgili olarak banka ve denetçi tarafından açıklık bulunmayan ve tereddüt edilen durumlarda Kuruma danışılır. Denetçiye sunulan bilgilerin ve mali tabloların doğruluğundan ve güvenilirliğinden banka sorumludur.

Denetçi tarafından bankaların sunduğu mali tablolar ile ilave tüm bilgi ve belgelerin güvenilirliği bakımından gerekli olabilecek tüm dokümantasyonun yapıldığına ve incelemelerde kayıtların belgelere uygun olarak tutulduğunun tespit edilmesine gerekli özen gösterilir.

Olağanüstü durumları bildirme

Madde 32- Denetçi, denetlemeler ve incelemeler sırasında bankanın bazı işlemlerini kayıt dışında bıraktığını veya usulüne uygun olarak muhasebeleştirmediğini veya benzeri hususların bankanın durumunu önemli bir şekilde etkileyeceğini tespit ettiği takdirde, raporun tamamlanmasını beklemeksizin, durumu derhal Kuruma bildirmekle yükümlüdür.

Sözleşme ve ücretler

Madde 33- Birinci ve ikinci kuruluş ile bankalar arasında yapılacak sözleşmelerin birer örneği Kuruma gönderilir. Birinci ve ikinci kuruluşlarca yapılacak denetim ücretleri ilgili bankalarca karşılanır. İkinci kuruluşların bu Yönetmelik kapsamında yapacakları denetim karşılığı bankalardan talep edebilecekleri azami ücret Kurulca belirlenir.

Denetim ve inceleme sonuçları

Madde 34- Bankalar ve kuruluşlar denetim ve inceleme sonuçlarını Kurumun yazılı izni olmaksızın hiç bir şekil ve surette açıklayamazlar.

Birinci ve ikinci kuruluşlarca yapılan denetim ve incelemeler sonucu ortaya çıkan ve Kurumun değerlendirmesinden geçtikten sonra bankalara gönderilen uyarlanmış mali tablolar Bankacılık Sektörü Yeniden Yapılandırma Programının Uygulama Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına esas oluşturur.

Yetki

Madde 35- Bu Yönetmelikte açıklık olmayan hallerde uygulamayı düzenlemeye Kurul, bu Yönetmelik eki talimat ve raporlamalar, istenecek ilave bilgiler, düzenlenecek formlar ve oluşabilecek tereddütlere ilişkin olarak Kurum ek düzenleme ve açıklamalar yapmaya yetkilidir.

Yürürlük

Madde 36- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 37- Bu yönetmelik hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu yürütür.

-----------------------------

*Yönetmeliğin eklerine 01/02/2002 ve 02/03/2002 tarihli Resmi Gazetelerden ulaşabilirsiniz.

Full & Egal Universal Law Academy