TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT KİRLİLİĞİNE KARŞI

SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, tarımsal kaynaklı nitratın suda neden olduğu kirlenmenin tespit edilmesi, azaltılması ve önlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, yer altı ve yer üstü sularında tarımsal kaynaklı kirliliğe neden olan azot ve azot bileşiklerinin belirlenmesi ve kirliliğin önlenmesi ile ilgili teknik ve idari esasları kapsar.

Dayanak

MADDE 3 – (Değişik:RG-12/10/2025-33045)

(1) Bu Yönetmelik, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu maddesi ile 417 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Araziye uygulama: Gübrelerin arazinin yüzeyine uygulanması, içine enjekte edilmesi, arazi yüzeyinin altına verilmesi veya arazinin yüzey katmanlarıyla karıştırılmasını,

b) Azot bileşiği: Gaz fazındaki moleküler azotun dışında, azot içeren herhangi bir maddeyi,

c) Bakanlık: (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım ve Orman Bakanlığını,

ç) Çiftlik hayvanları: Et, süt, yumurta da dâhil olmak üzere gıda, deri, kürk, yün, tüy veya diğer ürünlerin temini için veya işgücü amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve beslenen hayvanları,

d) Gübre: Bitkisel üretimde verimi ve kaliteyi artırmak amacıyla tarımsal alana uygulanan azot ya da azot bileşikleri içeren organik ya da inorganik maddeyi,

e) Hayvansal gübre: Çiftlik hayvanlarından kaynaklanan dışkılar ya da dışkı ile altlığın karışımını,

f) (Değişik:RG-12/10/2025-33045) Çevre dostu tarımsal uygulamalar: Suların tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan kirliliğe karşı korunmasına yönelik çiftçiler tarafından alınması gereken tedbirleri içeren dokümanı,

g) Kapalı dönemler: Gübrenin toprağa uygulanmasının yasak olduğu dönemleri,

ğ) (Değişik:RG-12/10/2025-33045) Hayvansal gübre: Çiftlik hayvanlarından kaynaklanan ve tarımsal amaçlı kullanılan dışkılar ya da dışkı ile altlığın karışımını,

h) Kirlenme: Tarımsal kaynaklı azot bileşiklerinin insan sağlığına, canlı kaynaklara, su ürünlerine, su ekosistemlerine ve suyun diğer meşru kullanımlarına zarar verecek şekilde, doğrudan veya dolaylı olarak suya boşaltımını veya karışmasını,

ı) (Değişik:RG-12/10/2025-33045) Nitrata hassas bölge: Tarımsal kaynaklı kirlilikten dolayı 50 mg/l’den fazla nitrat içeren veya gerekli tedbirler alınmazsa içerebilecek yer üstü ve yer altı suları ile ötrofik olduğu belirlenen veya gerekli tedbirler alınmazsa yakın gelecekte ötrofik hale gelebilecek tabii tatlı su göllerini, diğer tatlı su kaynaklarını, haliçler ve kıyı sularını etkileyen bölgeleri,

i) Ötrofikasyon: Suların besin maddelerince özellikle azot ve/veya fosfor bileşiklerince; alg ve daha yüksek yapılı bitkilerin üremesini hızlandıracak, böylece sudaki canlıların dengesini bozacak ve su kalitesinde istenmeyen bozulmalara yol açacak şekilde zenginleşmesini,

j) Su numune alma istasyonu: Tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan kirliliğin tespiti amacıyla yer üstü ve yer altı sularında koordinatları belli numune alma noktalarını,

k) Tarımsal işletme: Üretim faktörlerini kullanarak; bitkisel ve/veya hayvansal ve/veya su ürünlerinin üretimi için tarımsal faaliyet yapan veya söz konusu tarımsal faaliyete ilave olarak işleme, depolama, muhafaza ve pazarlamaya yönelik faaliyetlerde bulunan işletmeyi,

l) Tatlı su: Doğal olarak ortaya çıkan, tuz konsantrasyonu düşük, genellikle içme suyu olarak kullanılmaya ve arıtılmaya uygun kabul edilen suları,

m) Yer altı suyu: Yer altında doygunluk kuşağında bulunan ve toprak ya da toprak altıyla doğrudan temas halinde olan bütün suları,

n) Yer üstü suyu: Yer yüzeyinde bulunan denizler, akarsular ile göl, gölet, baraj, lagün gibi doğal ve yapay su alanlarını,

ifade eder.

Kirliliğin tespiti

MADDE 5 – (1) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından suyun ve toprağın fiziksel ve çevresel özellikleri ile azot bileşiklerinin su ve topraktaki miktarları dikkate alınarak;

a) 50 mg/l den fazla nitrat içeren ve 8 inci maddeye göre önlem alınmadığı takdirde belirlenen sınır değerde nitrat içerebilecek olan tüm yer üstü ve yer altı sular,

b) Doğal tatlı su gölleri, diğer tatlı su kaynakları, haliçler, kıyı suları ve deniz sularının ötrofik olup olmadığı ya da 8 inci maddeye göre önlem alınmazsa yakın gelecekte ötrofik hale gelip gelmeyeceği,

tespit edilir.

Nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi

MADDE 6 – (1) (Değişik cümle:RG-12/10/2025-33045) Nitrata hassas bölgeler, Bakanlık tarafından belirlenir ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile ilan edilir. Belirlenen bölgeler en az her dört yılda bir olmak üzere gözden geçirilir, ihtiyaç duyulması halinde revize edilir ya da ilave yapılır.

(2) Nitrata Hassas Bölgeler belirlenirken 5 inci maddedeki hususlar dikkate alınır.

Çevre dostu tarımsal uygulamalar (Değişik Başlık:RG-12/10/2025-33045)

MADDE 7 – (1) Suların tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan kirliliğe karşı korunmasına yönelik çiftçiler tarafından alınması gereken tedbirleri içeren (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) çevre dostu tarımsal uygulamalar, Bakanlık tarafından yayımlanacak tebliğ ile ilan edilir.

(2) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Çevre dostu tarımsal uygulamalar;

a) Gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun olmadığı kapalı dönemlerin belirlenmesini,

b) Gübrelerin eğimli arazilere uygulama yöntem ve koşullarını,

c) Gübrenin suyla doygun, sele maruz kalmış, donmuş veya karla kaplı toprağa uygulama koşullarını,

ç) Su kaynaklarına yakın topraklara gübre uygulama koşullarını,

d) Depolanmış hayvan gübresi ve silaj gibi bitki materyallerinden kaynaklanan sızıntı sularının, yüzey akışı ve yer altına sızma şeklinde sularda meydana getirebileceği kirliliği önlemeyi amaçlayan depolama ünitelerinin inşa niteliklerinin ve kapasitesinin belirlenmesini,

e) Kimyasal ve hayvansal gübrelerin doğru uygulama miktarlarının belirlenerek, toprağa homojen bir şekilde dağılımının sağlanması, böylece topraktan yıkanarak suya karışacak miktarların kabul edilebilir düzeyde kalmasını sağlayacak uygulama yöntemlerinin belirlenmesini,

f) Ekim nöbeti sistemi ile çok yıllık ve tek yıllık bitkilere ayrılan alanların oranlarını dikkate alacak şekilde tarımsal alanların yönetimini,

g) Yağışlı dönemlerde nitratın topraktan yıkanarak su kirliliğine neden olmasını engelleyecek şekilde toprak yüzeyinde minimum miktardaki bitki örtüsünün bulundurulmasını,

ğ) Gübreleme planlarının tarımsal işletme düzeyinde yapılarak kullanılan gübrelerin kaydının tutulmasını,

h) Sulama sistemlerinin bulunduğu bölgelerde, yüzey akışlarından ve suyun bitki kök sisteminin altına inmesinden meydana gelen su kirliliğinin önlenmesini,

kapsar.

(3) Çiftçiler için (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) çevre dostu tarımsal uygulamaların teşvik edilmesi amacıyla bir program dahilinde Bakanlıkça eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülür.

Eylem planları (Değişik Başlık:RG-12/10/2025-33045)

MADDE 8 – (1) 6 ncı maddeye göre belirlenen nitrata hassas bölgelerde, 1 inci maddede belirlenen amaçların gerçekleştirilmesi maksadıyla, Bakanlık tarafından her hassas bölgeye özgü eylem planları (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) hazırlanır ve nitrata hassas bölgeler ile birlikte ilan edilir.

(2) Eylem planlarının hazırlanmasında özellikle tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan azot yükleriyle ilgili mevcut bilimsel ve teknik veriler ile bölgedeki çevresel şartlar dikkate alınır.

(3) Eylem planları çerçevesinde başlangıçta alınan önlemlerin, izleme programları neticesinde yeterli olmayacağının ortaya çıkması halinde, eylem planlarının uygulanmasında kazanılan deneyimler ışığında gerekli görülen ilave önlemler alınır.

(4) Eylem planları, en az dört yılda bir gözden geçirilir ve ilave önlemler de dahil olmak üzere gerekli ise revize edilir.

(5) (Ek:RG-12/10/2025-33045) Eylem planları;

a) Gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun olmadığı kapalı dönemleri,

b) Hayvansal gübre depolama ünitelerinin inşa nitelikleri,

c) Hayvansal gübre depolama ünitelerinin kapasitesinin; nitrata hassas bölgelerde gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun olmadığı en uzun dönem süresince depolama için gerekli olan miktarlardan daha fazla olacak şekilde belirlenmesi ve depolama kapasitesini aşan miktarlardaki hayvan gübresinin çevreye zarar vermeyecek usuller ile elden çıkarılacağının yetkili kuruluşlara kanıtlanabilmesi istisnai durumu,

ç) Toprağa uygulanacak gübre miktarının; çevre dostu tarımsal uygulamalarına uygun şekilde nitrata hassas bölgenin toprak şartları, toprak tipi, eğimi, iklim şartları, yağış miktarı ve sulama, arazi kullanımı, mevcut tarımsal uygulamalar, bitki rotasyon sistemleri ile bitkilerin öngörülebilen azot gereksinimleri ve topraktan ve gübrelemeden bitkilere gelen azot miktarı arasındaki dengeyi gözetecek şekilde sınırlandırılması,

d) Bitkilere topraktan ve gübrelerden geçen azot miktarının; bitkilerin azot kullanmaya başladığı dönemde toprakta mevcut olan azot miktarı, topraktaki organik azot rezervlerinin mineralizasyonu yoluyla sağlanan azot miktarı ve gübrelerden gelen azot miktarı göz önünde bulundurularak belirlenmesi,

e) Nitrata hassas bölgelerde toprağa hayvansal gübre ile verilebilecek saf azot miktarının; bölge, toprak ve iklim özellikleri ile bitki ihtiyacı dikkate alınarak hektar başına yılda en fazla 170 kg olarak uygulanması,

f) İlk dört yıllık eylem planları esnasında ve sonrasında uzun yetişme dönemleri, yüksek azot alan ürünler ve yüksek denitrifikasyon kapasitesine sahip topraklar gibi koşulların yol açtığı istisnai durumlarda farklı azot miktarlarının belirlenebilmesi,

hususlarını kapsar.

Eylem planları

MADDE 9 – (Mülga:RG-12/10/2025-33045)

İzleme programları

MADDE 10 – (1) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) 8 inci maddeye göre hazırlanan eylem planlarının uygulama etkinliğini değerlendirmek amacıyla Bakanlık tarafından izleme programları oluşturulur. İzleme programı eylem planlarında yer alan tüm faaliyetleri kapsayacak şekilde planlanır.

(2) Yer üstü ve yer altı sularında tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan nitrat konsantrasyonu Bakanlıkça izlenir. İzleme, Ulusal İzleme Ağı çerçevesinde yapılır. Ancak ihtiyaç doğrultusunda Bakanlık yeni izleme noktaları belirler.

(3) Sularda tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan nitrat konsantrasyonunun izlenmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:

a) Yer üstü suyu örnek alma istasyonlarında ayda bir kez, sel dönemlerinde ise daha sık örnekleme yapılır.

b) Yer altı su kütlelerini temsil eden örnek alma istasyonlarında yılda dört kez örnekleme yapılır.

c) Nitrat konsantrasyonu 25 mg/l’nin altında bulunan ve nitrat içeriğini artırması olası herhangi bir yeni faktörün görülmemesi durumunda her sekiz yılda bir izleme programı tekrarlanır. Bunun dışında kalan durumlarda izleme programı her dört yılda bir tekrarlanır.

ç) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Yer üstü sularının ötrofikasyon düzeyi her dört yılda bir gözden geçirilir.

d) (Ek:RG-12/10/2025-33045) Nitrata hassas bölgeler belirlendikten sonra Nitrat Eylem Planının ilk üç yılında yer üstü ve yer altı sularında yılda dört kez örnekleme yapılır. Dördüncü yıl (a) ve (b) bentlerine göre örnekleme yapılır.

Referans ölçüm metotları

MADDE 11 – (Mülga:RG-12/10/2025-33045)

Avrupa Birliği mevzuatına uyum

MADDE 11/A- (Ek:RG-12/10/2025-33045)

(1) Bu Yönetmeliğin hazırlanmasında, Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunmasına İlişkin 12/12/1991 tarihli ve 91/676/AET sayılı Konsey Direktifi dikkate alınmıştır.

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 12 – (1) 18/2/2004 tarihli ve 25377 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

Yürürlük

MADDE 13 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım ve Orman Bakanı birlikte yürütür.

	Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin
	Tarihi	Sayısı
	23/7/2016	29779
	Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin
	Tarihi	Sayısı
1.	12/10/2025	33045
2.

Full & Egal Universal Law Academy