TÜRK HUKUKUNDA İNSAN ÜZERİNDE DENEY SUÇU (TCK MD. 90) KAPSAMINDA SUÇ DUYURUSU DİLEKÇESİNİN HUKUKİ ANALİZİ

GİRİŞ

Ceza muhakemesinin temel amaçlarından biri olan maddi gerçeğe ulaşma ve adaletin tesisi sürecinde, suç isnadı altında bulunan kişilere yönelik iddiaların yetkili makamlara bildirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bildirim, genellikle bir suç duyurusu dilekçesi marifetiyle gerçekleştirilir. İşbu makalede, Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 90. maddesinde düzenlenen "İnsan Üzerinde Deney" suçu başta olmak üzere, muhtelif suç iddialarını ve çeşitli usuli talepleri içeren bir suç duyurusu dilekçesi taslağı, ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku prensipleri ışığında kapsamlı bir analize tabi tutulacaktır. Dilekçede yer alan taleplerin hukuki dayanakları, suçların unsurları ve ceza muhakemesi sürecindeki etkileri ayrıntılı olarak incelenecektir.

İNSAN ÜZERİNDE DENEY SUÇU (TCK MD. 90)

İşbu Dilekçe'de temel suç isnadı olarak TCK Md. 90'da düzenlenen "İnsan Üzerinde Deney" suçu gösterilmiştir (Madde Suçlar). Bu suç, insan onurunun ve vücut dokunulmazlığının korunması bağlamında özel bir öneme haizdir.

a. Suçun Hukuki Konusu ve Korunan Değer

TCK Md. 90 ile korunan temel hukuki değer, kişinin vücut bütünlüğü, sağlık hakkı ve en önemlisi insan onurudur. Bilimsel gelişmelerin insanlığın yararına olması hedeflenirken, bu süreçte bireyin bir araç olarak kullanılması ve rızası hilafına veya rızası olsa dahi hukuka aykırı şekilde deneylere tabi tutulması engellenmek istenmiştir.

b. Suçun Maddi Unsurları

i. Fail ve Mağdur

Suçun faili herhangi bir kimse olabilir. Mağduru ise üzerinde deney yapılan insandır.

ii. Fiil

Suçun fiil unsuru, "insan üzerinde bilimsel bir deney yapmak"tır. Deneyin bilimsel amaç taşıması, ancak bu amacın hukuka uygunluk nedenleri (özellikle ilgilinin rızası ve diğer yasal şartlar) çerçevesinde meşruiyet kazanmaması durumunda suç oluşacaktır. Dilekçe'de "İnsan üzerinde deney yapma" fiilinin varlığı iddia edilmektedir (Madde Suça İlişkin Vakıalar, Madde İnsan Üzerinde Deney Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları).

iii. Netice ve Nedensellik Bağı

Bu suç, tehlike suçu niteliğinde olup, deneyin yapılmasıyla suç tamamlanır; ayrıca bir zararın meydana gelmesi aranmaz. Ancak deney sonucunda bir zarar (yaralanma, ölüm vb.) meydana gelmişse, fikri içtima kuralları gündeme gelebilir.

c. Suçun Manevi Unsuru

İnsan üzerinde deney suçu, kasten işlenebilen bir suçtur. Failin, eyleminin insan üzerinde bir deney olduğunu bilmesi ve bu deneyi yapmayı istemesi gerekir. Dilekçe'de "Suç işleme kastı"nın varlığına değinilmiştir (Madde İnsan Üzerinde Deney Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları). Olası kastla da işlenebileceği kabul edilmektedir.

d. Hukuka Aykırılık Unsuru

Her suç tipinde olduğu gibi, bu suçta da fiilin hukuka aykırı olması gerekir. TCK Md. 90/2-3-4 fıkralarında belirtilen şartların (özellikle yetkili kurul veya mercilerden alınmış izin, denek olacak kişinin aydınlatılmış rızası, deneyin öncelikle insan dışı deney ortamında veya yeterli bilimsel veriler elde edildikten sonra yapılması, insan sağlığına ve onuruna zarar vermeyecek olması gibi) yokluğu, fiilin hukuka aykırılığını ortaya koyacaktır. Dilekçe'de "Olayda hukuka uygunluk nedeninin bulunmaması" özellikle vurgulanmıştır (Madde İnsan Üzerinde Deney Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları).

DİLEKÇEDE BAHSEDİLEN DİĞER MUHTEMEL SUÇLAR

İşbu Dilekçe'de, TCK Md. 90 dışında başka suçların da işlenmiş olabileceğine işaret edilerek, bu suçların (TCK Md. ...) şeklinde boş bırakıldığı ve re'sen tespit edilecek diğer suçlardan bahsedildiği görülmektedir (Madde Suçlar). Bir eylem, birden fazla suçu oluşturabileceği gibi, asıl suçun yanında bağlantılı başka suçlar da işlenmiş olabilir. Örneğin, deney sonucunda kişinin sağlığı bozulmuşsa kasten yaralama (TCK Md. 86), deneye zorlama amacıyla tehdit veya cebir kullanılmışsa ilgili suçlar (TCK Md. 106, 108) gündeme gelebilir. Bu noktada, savcılığın soruşturma sırasında olayın tüm boyutlarını değerlendirerek mevcut tüm suçları tespit etmesi ve buna göre iddianame düzenlemesi esastır. Dilekçe'de de "Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları Gerçekleşmiştir" başlığı altında bu duruma hazırlık yapıldığı anlaşılmaktadır (Madde Suçunun Maddi ve Manevi Unsurları Gerçekleşmiştir).

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU BAĞLAMINDA TALEP EDİLEN TEDBİRLER

İşbu Dilekçe'de, soruşturmanın etkin bir şekilde yürütülmesi, delillerin korunması, mağdurun haklarının güvence altına alınması ve şüphelinin kaçmasının engellenmesi gibi amaçlarla çeşitli koruma tedbirleri talep edilmiştir.

a. Mal Varlığına Tedbir Konulması Talebi

Mağdurun suçtan kaynaklanan maddi zararlarının tazminini güvence altına almak amacıyla şüphelinin mal varlığına (banka hesapları, taşınmaz mallar, araçlar) tedbir konulması talep edilmektedir (Madde Mal Varlığına Tedbir Konulması Talebimiz Hakkında Açıklamalar). Bu talep, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) ilgili maddeleri (örneğin, müsadereye tabi olabilecek veya mağdurun hakkını karşılayabilecek malvarlığı değerlerine elkonulması) çerçevesinde değerlendirilecektir. Dilekçede "oluşan zararın tazmin edilmesi önemli ölçüde zorlaşacağından veya imkansız hale geleceğinden" bahsedilerek tedbirin gerekliliği vurgulanmıştır (Madde 1).

b. Önleyici Koruma Tedbirleri Talebi

Mağdurun can ve mal güvenliğinin tehlikede olduğu belirtilerek, 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında veya CMK Md. 109/3-j, k, l bentlerindeki adli kontrol hükümlerinin (örneğin, belirli yerlere gidememek, belirli kişilerle ilişki kuramamak) uygulanması talep edilmektedir (Madde Önleyici Koruma Tedbirleri Talebimiz Hakkında Açıklamalar). Bu talebin kabulü, mağdurun devam eden bir tehdit altında olduğu ve psikolojik korku yaşadığı iddialarının (Madde 2) somut delillerle desteklenmesine bağlı olacaktır.

c. Yakalama, Gözaltı ve Tutuklama Talepleri

i. Yakalama ve Gözaltı Talebi

Şüphelinin suçu işlediğini gösterir somut delillerin bulunduğu ve soruşturmanın aydınlatılması için yakalanmasının gerekli olduğu, CMK Md. 90 vd. maddelerdeki şartların gerçekleştiği iddia edilmektedir (Madde Yakalama ve Gözaltı Talebimiz Hakkında Açıklamalar).

ii. Tutuklamaya Sevk Edilmesi Talebi

Dilekçede tutuklama nedenleri olarak; şüphelinin suçu işlediğini gösteren somut delillerin varlığı (Madde 1), kaçma şüphesi uyandıran somut olguların bulunması (Madde 2), delillerin henüz toplanmamış olması ve şüphelinin delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme amacında olduğuna dair kuvvetli şüphe (Madde 3), tanıklar ve müşteki üzerinde baskı oluşturma hususunda kuvvetli şüphe (Madde 4) ve işlendiği iddia edilen suçun CMK Md. 100/3'teki katalog suçlardan olması (Madde 6) gibi hususlar sıralanmıştır (Madde Tutuklamaya Sevk Edilmesi Talebimiz Hakkında Açıklamalar). Tutuklama, en ağır koruma tedbiri olup, ancak kanunda sayılan şartların varlığı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek başvurulabilecek bir yoldur.

d. Arama ve Elkoyma Talebi

Şüphelinin üstü, araçları, konutu ve işyerinde suç delillerinin elde edileceği hususunda makul şüphe bulunduğu ve gecikmesinde sakınca olan bir halin varlığı iddiasıyla arama yapılması ve delil niteliğindeki eşya ile kazançlara elkonulması talep edilmektedir (Madde Arama ve El Koyma Talebimiz Hakkında Açıklamalar).

e. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi, Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme Talepleri

Suçun işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, şüphelinin iletişiminin denetlenmesi, bu yolla delil elde edilememesi durumunda ise gizli soruşturmacı görevlendirilmesi ve teknik araçlarla izleme yapılması talep edilmektedir (Madde Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi ile Gizli Soruşturmacı ve Teknik Araçlarla İzleme Talebimiz Hakkında Açıklamalar). Bu tedbirler, özellikle örgütlü veya tespiti zor suçlarda başvurulan ve özel hayatın gizliliğine ağır müdahale niteliği taşıdığından sıkı şartlara bağlanmış tedbirlerdir.

DİLEKÇENİN TALEP SONUCU BÖLÜMÜNDE YER ALAN DİĞER İSTEMLER

İşbu Dilekçe'nin "Talep Sonucu" bölümünde, yukarıda belirtilenlerin yanı sıra bir dizi talep daha sıralanmıştır:

a. Şüpheli hakkında soruşturma yürütülerek kamu davası açılması (Madde 1). Bu, suç duyurusunun temel amacıdır.

b. Soruşturma ile ilgili dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin kısıtlanması (Madde 4). Bu talep, genellikle soruşturmanın selameti açısından CMK Md. 153/2 çerçevesinde savcılık veya hakim tarafından karara bağlanır.

c. Suç mahallinde keşif yapılması (Madde 5). Keşif, suçun işlendiği yerin incelenerek delil elde edilmesi veya olayın oluş şeklinin daha iyi anlaşılması için önemlidir (Delil Listesi, Madde 3. KEŞİF).

d. Şüpheli ile suça iştirak ve yardım edenlerin kimlik bilgilerinin tespiti (Madde 7).

e. Delil tablosunda belirtilen tanıkların yemin altında ivedilikle dinlenilmesi (Madde 8, Delil Listesi, Madde 1. TANIKLAR).

f. Şüpheli hakkında vücuttan örnek alınması ve beden muayenesi (Madde 9). Bu talepler, CMK Md. 75 ve 76'daki şartlara tabidir.

g. Elde edilecek örnekler hakkında moleküler genetik inceleme yaptırılması (Madde 10).

h. Bilirkişi görevlendirilmesi (Madde 12, Delil Listesi, Madde 2. BİLİRKİŞİLER).

i. Çocuklara veya akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirlerinin uygulanması (Madde 13). Bu talep, şüphelinin yaşı veya akıl sağlığı durumuna göre değerlendirilecektir.

j. Belirtilen adreste dijital materyaller ve suça ilişkin diğer eşyalar ile kazançlar üzerine arama ve elkoyma kararı verilmesi (Madde 14).

k. Suçun işlenmesinde kullanılan, suça tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşyaların müsaderesi (Madde 15). Müsadere, bir güvenlik tedbiridir (TCK Md. 54).

l. Suçtan elde edilen tüm gelirlerin (kazanç) müsaderesi (Madde 16). (TCK Md. 55).

m. Şüphelinin TCK Md. 53 kapsamında belirli haklardan yoksun bırakılması (Madde 17). Bu, mahkumiyetin bir sonucu olarak gündeme gelir.

n. Tüzel kişi hakkında güvenlik tedbirlerinin uygulanması (Madde 18). Eğer suçun işlenmesinde bir tüzel kişinin organ veya temsilcilerinin sorumluluğu varsa ve suç tüzel kişinin yararına işlenmişse, tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirlerine (örneğin, izin iptali, müsadere) hükmedilebilir (TCK Md. 60).

DELİL LİSTESİNİN ÖNEMİ

İşbu Dilekçe'nin sonunda bir "Delil Listesi ve Ekler" bölümü bulunmaktadır (Madde Delil Listesi ve Ekler). Bu bölümde tanıklar, bilirkişiler, keşif, uzman görüşü (mütalaa), mevzuat ve içtihatlar ile vekaletname örneği gibi deliller sıralanmıştır (Madde Dellin İsmi ve Numarası). Suç duyurusunda iddiaların somutlaştırılması ve ispatı açısından delillerin sunulması veya toplanmasının talep edilmesi hayati önem taşır. Tanıkların isim ve adreslerinin bildirilmesi (Delil Listesi, Madde 1. Nolu Tanık), hangi hususların bilirkişi incelemesiyle aydınlatılacağının belirtilmesi ve keşif talebinin gerekçelendirilmesi, soruşturmanın etkinliğine katkı sunacaktır. Uzman görüşü (HMK Md. 293 kapsamında sunulacağı belirtilmiş) delil olarak sunulabileceği gibi, mevzuat ve içtihatların sunulması da dosyanın hukuki değerlendirmesine yardımcı olabilir.

DİLEKÇE ÖZETİ VE MADDİ ZARARLARIN BELİRTİLMESİ

Dilekçenin başında yer alan "Dilekçe Özeti" (Madde II. Dilekçe Özeti) ve "Müvekkilimin Maddi Zararları Hakkında Açıklamalar" (Madde V. Müvekkilimin Maddi Zararları Hakkında Açıklamalar) bölümleri, iddiaların ve taleplerin savcılık tarafından ilk bakışta anlaşılmasına ve özellikle mal varlığına yönelik tedbir taleplerinin gerekçelendirilmesine hizmet eder. Maddi zararın belirtilmesi, olası bir hukuk davası için de bir ön hazırlık niteliği taşıyabilir.

DİLEKÇEDE DEĞİNİLEBİLECEK İLAVE HUSUSLAR VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR

a. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Detaylandırılması

İşbu Dilekçe'de "Olayda hukuka uygunluk nedeninin bulunmaması" unsuruna değinilmiştir (Madde Suçun Unsurları). Bu başlık altında, TCK Md. 24 (Kanun hükmü ve amirin emri), Md. 25 (Meşru savunma ve zorunluluk hali) ve özellikle TCK Md. 26 (Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası) gibi genel hukuka uygunluk nedenlerinin somut olayda neden bulunmadığı, özellikle insan üzerinde deney suçuna özgü TCK Md. 90/2-3-4'teki şartların (aydınlatılmış rıza, yetkili kurul izni vb.) neden gerçekleşmediği daha ayrıntılı olarak izah edilebilir. Bu, suçun hukuka aykırılık unsurunun daha net bir şekilde ortaya konulmasına yardımcı olacaktır.

b. Kast Unsurunun Somutlaştırılması

"Suç işleme kastı" (Madde Suçun Unsurları) soyut bir ifadedir. Şüphelinin eylemlerinden, tavırlarından veya olaya ilişkin diğer verilerden hareketle kastının (doğrudan kast veya olası kast) ne şekilde ortaya çıktığına dair somut olgulara ve çıkarımlara yer verilmesi, manevi unsurun ispatı açısından önemlidir.

c. "Çocuklara veya Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri" Talebinin Değerlendirilmesi

"Talep Sonucu" bölümünde yer alan "hakkında Çocuklara veya Akıl Hastalarına özgü güvenlik tedbirlerinin uygulanmasının talep edilmesine" (Madde 13) şeklindeki talep, ancak şüphelinin TCK Md. 31 (Yaş küçüklüğü) veya Md. 32 (Akıl hastalığı) kapsamında bir durumu söz konusu ise anlamlı olacaktır. Eğer şüphelinin böyle bir durumu yoksa bu talebin somut olayla ilgisi kurulamayabilir. Taleplerin, olayın ve şüphelinin özelliklerine göre spesifikleştirilmesi önemlidir.

SONUÇ

Sunulan suç duyurusu dilekçesi taslağı, TCK Md. 90'da düzenlenen insan üzerinde deney suçu ve bağlantılı olabilecek diğer suçlar açısından iddiaları ve ceza muhakemesi sürecine ilişkin kapsamlı talepleri içermektedir. Dilekçede, suçun maddi ve manevi unsurlarına, hukuka aykırılık nedenlerinin yokluğuna değinilmiş; delillerin toplanması, şüphelinin ve mağdurun haklarının korunması amacıyla çeşitli koruma tedbirleri talep edilmiştir. Dilekçenin, iddiaları somutlaştıran ve hukuki argümanları güçlendiren detaylarla desteklenmesi, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin etkinliği açısından önem arz etmektedir. Her somut olayın kendine özgü koşulları çerçevesinde, dilekçede yer alan talep ve açıklamaların daha da detaylandırılarak ve somut olaya özgülenerek kullanılması, adaletin tecellisine hizmet edecektir.