Kasten Öldürme Suçunun Canavarca Hisle veya Eziyet Çektirerek İşlenmesi, TCK Md. 82/1-b

Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 82. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, kasten öldürme suçunun iki farklı nitelikli hali düzenlenmiştir: canavarca hisle işlenmesi veya eziyet çektirerek işlenmesi. Bu iki durum, suçun işlenişindeki farklı motivasyonları ve yöntemleri esas alır; canavarca his failin içsel durumuyla, eziyet çektirme ise suçun işleniş şekliyle ilgilidir.

Canavarca Hisle Adam Öldürme

Canavarca hisle adam öldürme, failin suçu işlerken sahip olduğu özel bir güdü veya içtepiyi ifade eder. Bu nitelikli halin uygulanabilmesi için failin, acıma duygusundan yoksun bir şekilde, sırf öldürmüş olmak için veya öldürmekten zevk almak amacıyla hareket etmesi gerekir. Kanun metninde veya gerekçesinde net bir tanım bulunmamakla birlikte, doktrin ve Yargıtay içtihatları bu kavramı şekillendirmiştir. Örnek olarak, mağdurun ızdırabından zevk duymak, silahını denemek amacıyla birini öldürmek, insan yaşamını ortadan kaldırmaktan duyulan zevki tatmin etmek, belli toplumsal sınıflara veya farklı inanç gruplarına duyulan hınçla öldürmek veya birini "şeytana kurban etmek" gibi amaçlarla işlenen cinayetler canavarca hisle işlenmiş sayılabilir. (Bkz. CGK. 17.12.2002, 1-294/425).

Bu nitelikli halin temelinde, faildeki ahlaki kötülüğün yoğunluğu ve insani duygulardan yoksunluk yatar. Failin eylemi ile onu bu eyleme iten neden arasındaki aşırı oransızlık, canavarca hissin varlığını gösteren nesnel bir ölçüttür. Yargıtay, bu nitelikli halin failin içtepisini/güdüsünü esas aldığını, kullanılan aracı veya yöntemi değil, vurgulamaktadır. Kullanılan araç veya yöntemin vahşiliği (örneğin yakarak öldürme), bu hissin kanıtlanmasında bir etken olabilir ancak tek başına yeterli değildir ve zorunlu da değildir. (Bkz. CGK. 17.12.2002, 1-294/425). Toplumun ortak bilincinin ve vicdanının asla onaylamayacağı, alçakça ve vahşi bir kötülük eğilimini sergileyen psikolojik bir güdü söz konusudur.

Yargıtay içtihatlarına göre, mağdurdaki yara sayısının çokluğu (örneğin 15-20 bıçak darbesi) tek başına suçun canavarca hisle işlendiğini kanıtlamaz. (Bkz. Y.1.CD., 14/01/2020; 2019/3412-2020/52; Y.1.CD., 18/10/2017, 1273/3353; Y.1.CD. 29.11.2010-2010/2749-2010/7581; Y.1.CD., 18/12/2019; 2019/3198-2019/5647). Benzer şekilde, failin sonucun alındığından emin olmak için gerçekleştirdiği ek eylemler de bu nitelikli halin oluştuğu anlamına gelmez. Önemli olan, failin sırf öldürmek için veya öldürmekten zevk almak gibi canavarca bir hisle hareket edip etmediğidir. Failin böyle bir hisle hareket ettiğine dair her türlü kuşkudan uzak, kesin ve yeterli delil bulunmalıdır. (YCGK, 20.12.2018, 2017/1-659 E., 2018/668 K; Y.1.CD., 13/11/2019; 2017/3654-2019/4942). Hiçbir neden olmaksızın, içinden öldürme isteği geldiği için öldürme gibi durumlar canavarca his saikiyle işlenmiş kabul edilebilir. (Bkz. 1.CD. 21/06/2017, 871/2456).

Canavarca hisle öldürme ile haksız tahrik hükümlerinin (TCK m. 29) bir arada uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır. Yargıtay'ın bazı kararlarında canavarca hisle öldürmede haksız tahrik uygulanamayacağı belirtilirken (Bkz. Yargıtay 1. CD, 30.10.2017 tarih ve 2017/152 E., 2017/3564 K.), bazı kararlarında ise haksız tahrik indiriminin mümkün olabileceği kabul edilmiştir (Bkz. Y.1.CD., 07/12/2015; 2015/2039-2015/5975; 1.CD, 01.10.2013; 2013/2231 Ε., 2013/5375 Κ.). Ancak genel eğilim, canavarca hissin "sırf öldürmek veya öldürmekten zevk almak" gibi suçun işlenmesindeki tek ve baskın etken olduğu durumlarda, failin başka bir haksız fiilin etkisi altında hareket etmediği kabul edilerek haksız tahrik hükümlerinin uygulanamayacağı yönündedir. Haksız tahrik altında işlenen fiillerde canavarca hisle öldürme suçunun işlenemeyeceği kabul edilmelidir. Yargıtay'ın haksız tahrik ve canavarca hissi bir arada kabul ettiği olayların çoğunda aslında eziyet çektirerek öldürme durumunun söz konusu olduğu belirtilmiştir.

Eziyet Çektirerek Adam Öldürme

Eziyet çektirerek adam öldürme, suçun işleniş şekliyle ilgili bir nitelikli haldir. Burada failin temel amacı yine kişiyi öldürmektir, ancak öldürme eylemini gerçekleştirirken aynı zamanda mağdura fiziki veya ruhsal acı çektirme, ona işkence etme özel kastıyla da hareket eder. Fail, mağduru hemen öldürmez; ölüm sonucunu gerçekleştirmek için zorunlu olmayan, sırf mağdura acı ve ıstırap vermek amacıyla hareketlerde bulunur. Bu durum, failin mağdurun acı çekmesinden zevk almasından ziyade, ona ızdırap verme amacını taşır.

Eziyet, bir kişiye karşı insan onuruyla bağdaşmayan, bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, aşağılanmasına yol açan davranışlardır ve bu davranışlar ani değil, sistematik ve belli bir süreç içinde işlenir (TCK m. 96 gerekçesi). Eziyet çektirerek öldürme, "ölüm neticesini gerçekleştirmek bakımından zorunlu olmayan ve sırf mağdura acı ve ıstırap vermek için yapılan hareketlerle aniden değil, yavaş yavaş, belli bir süreç içinde öldürme" olarak tanımlanabilir. Failin, mağdura maddi ve manevi acılar çektirerek, ağırlığı ve süresi bakımından öldürme için gerekli olan ölçünün ötesinde eziyet etmesi gerekir. Her an ölüm sonucunu gerçekleştirebilecekken, failin mağdura acı vermek için eylemlerini uzun bir süreye yayması veya ölüm neticesini yavaş yavaş gerçekleştirmeye çalışması halinde bu nitelikli hal uygulanır. (Bkz. Y.1.CD., 19/03/2019; 2019/299-2019/1691).

Bu nitelikli halin uygulanması için eziyet teşkil eden hareketlerin mağdurun ölümünden önce gerçekleştirilmesi şarttır. Ölümden sonra cesede yönelik eylemler (örneğin delilleri yok etmek veya ölünün hatırasına hakaret amacıyla yapılanlar) bu nitelikli hal kapsamında değerlendirilmez. (Bkz. 1. CD. 21/12/2011-2011/3150-2011/8175). Yargıtay kararlarında eziyet çektirerek öldürmeye örnek olarak şu durumlar gösterilmiştir: bıçakla boğazı kestikten sonra kafayı feci şekilde ezmek (Bkz. 1.CD. 24/02/2016, 347/757); el ve ayakları bağlı maktulü boğarak öldürmenin yanı sıra başından aşağı kaynar zeytinyağı dökmek (Bkz. 1.CD. 5.3.1997, 1996/3925-1997/547); maktulü yakarak öldürmek (Bkz. 1.CD'nin 10/04/2012 tarih ve 3213/2731 sayılı kararı; 1.CD. 11.12.1980, 1980/4690-5103); ölümden önce cinsel organı kesmek veya parçalamak, cinsel organlara veya makata yaralayıcı cisim sokmak, el, ayak, kulak kesmek, göz çıkarmak, sigara veya yanıcı maddelerle vücuda eza ve cefa vermek; küçük yaştaki mağduru uzun süre sistematik olarak sigara söndürmek, ısırmak, darp etmek, yakmak ve sonunda ölümüne neden olacak şekilde darp etmek (Bkz. 1. CD. 18.12.2009-2008/1598-2009/7858); mağduru bağlayıp falakaya yatırmak, uzun süre darp etmek ve sonunda öldürmek (Bkz. 1.CD. 23/12/2009-2008/868 - 2009/8046).

Eziyet çektirerek öldürmede, ölümün mutlaka eziyet veren davranışlar sonucu meydana gelmesi zorunlu değildir; bu davranışların ölümden önce yapılmış olması yeterlidir. Örneğin, fail maktulün önce parmaklarını, sonra cinsel organını kesip en sonunda silahla vurarak öldürürse, ölüm son eylemle gerçekleşse bile eziyet çektirerek öldürme nitelikli hali uygulanır.

Eziyet çektirme, suçun işleniş şekline ilişkin bir nitelikli hal olduğundan, haksız tahrik hükümleriyle birlikte uygulanması mümkündür. Yani fail, bir haksız fiilin etkisi altındayken (örneğin kendisine veya yakınına yönelik ağır bir saldırı sonrası) mağduru eziyet çektirerek öldürebilir. Bu durumda hem TCK m. 82/1-b hem de TCK m. 29 uygulanabilir.

Failin objektif olarak eziyet olarak kabul edilen davranışları sergilemesi yeterlidir; mağdurun bu eziyeti sübjektif olarak ne ölçüde hissettiği (örneğin fiziksel dayanıklılığı veya manevi durumu nedeniyle acı çekmemesi) nitelikli halin uygulanmasını etkilemez.

İşkence Suçu ile İlişkisi

Eğer failin asıl amacı mağdura işkence yapmaksa ve ölüm bu işkence eylemleri sırasında netice sebebiyle ağırlaşmış bir sonuç olarak meydana gelmişse, TCK m. 95/4 (işkence sonucu ölüm) uygulanır. Ancak failin asıl amacı mağduru öldürmekse ve bu amacı gerçekleştirmek için işkence niteliğindeki eylemleri bir yöntem olarak kullanıyorsa, TCK m. 82/1-b (eziyet çektirerek öldürme) hükümleri uygulanır. Ayrım, failin baskın kastına göre yapılır.

Hata

Fail, suçun nitelikli unsurlarına ilişkin bir hataya düşerse, örneğin kan gütme saikiyle hasmının yakınını öldürmek isterken yanlışlıkla ilgisiz birini öldürürse, TCK m. 30/2 uyarınca hatasından yararlanır ve suçun nitelikli halinden değil, temel şeklinden (TCK m. 81) sorumlu tutulur. (Bkz. CGK'nın 14/01/2014 gün ve 2013/1-530; 2014/1 sayılı kararı). Ancak eziyet çektirme gibi suçun işleniş şekline bağlı nitelikli haller, hedefteki şaşma (sapma) veya kişide yanılma gibi durumlardan etkilenmez.

TCK Madde 82 Gerekçesindeki Örneklerin Niteliği Üzerine Değerlendirmeler

Türk Ceza Kanunu'nun 82. maddesinin gerekçesinde, canavarca hisle öldürmeye örnek olarak kişinin yakılarak, uyurken kulağına kızgın yağ dökülerek ya da vücudu parçalanarak öldürülmesi gibi durumlar gösterilmiştir. Ancak bu örneklerin ve gerekçedeki "öldürmenin vahşi bir yöntemle gerçekleştirilmesi" ifadesinin, doktrin ve Yargıtay'ın canavarca his kavramına yüklediği anlamla tam olarak örtüşmediği, hatta çeliştiği belirtilmektedir. Canavarca his, temel olarak failin sübjektif durumu, yani içtepisi, güdüsü ve düşünce tarzıyla ilgiliyken; gerekçede verilen örnekler ve yapılan açıklama daha çok suçun işleniş biçimiyle, yani objektif yöntemle ilgilidir. Bu örneklerin aslında eziyet çektirerek kasten öldürme suçunun niteliğine daha yakın olduğu ifade edilmektedir. (Bkz. CGK. 17.12.2002, 1-294/425). Nitekim Yargıtay, bir kararında maktulün üzerine benzin döküp tutuşturmak suretiyle vahşi bir yöntem kullanan sanığın eylemini, TCK gerekçesine de atıfla canavarca hisle işlenmiş kabul etmiş (Bkz. Ceza Genel Kurulu 05/03/2019; 2017/1-905; 2019/146), ancak bu tür bir eylemin esasen eziyet çektirerek öldürme olarak nitelendirilmesi gerektiği de ayrıca belirtilmiştir.

Canavarca Hislin Değerlendirilmesinde Yargıtay'ın Kullandığı Ölçütler

Yargıtay, bir fiilin canavarca his sevkiyle işlenip işlenmediğini değerlendirirken belirli ölçütleri dikkate almaktadır. Bu ölçütler şu şekilde özetlenebilir:

"Canavarca his" kavramı psikolojik bir olguyu ifade eder.

Bu psikolojik olgunun varlığı, her türlü delil ve bulguyla, özellikle failin davranışları ve fiili işlemeye iten nedenlerle ortaya çıkan sonuç arasındaki aşırı oransızlık gibi objektif ölçütlerle belirlenebilir. Ancak fiili işlemeye iten hiçbir nedenin olmaması, her zaman bu hissin varlığını kanıtlamaz.

Kanun, ağırlaştırıcı neden olarak failin kullandığı aracı değil, içtepisini/güdüsünü esas almıştır. Kullanılan aracın niteliği (vahşiliği vb.) bu hissin kanıtlanmasında bir delil olabilir ancak bu zorunlu değildir.

"Canavarca his sevki", toplumun ortak bilincinin, duygusunun ve vicdanının hiçbir zaman onaylamayacağı, alçakça bir güdü/içtepi niteliğindedir. Fiilin ağırlığı ile onu işleme nedeni arasındaki oransızlık, failin tehlikeliliğini ve kötülüğünü sergileyen önemli bir göstergedir. Bu kavram, toplum vicdanında geniş tepki uyandıran, amacı itibarıyla tehlikeli ve vahşi bir kötülük eğilimini yansıtır. (Bkz. CGK. 17.12.2002, 1-294/425).

Bu ölçütler ışığında, her olay kendi özel koşulları içinde değerlendirilerek canavarca hissin varlığı veya yokluğu takdir edilir.

Canavarca His Saikinin Devamlılığı Sorunu

Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun bir kararına göre, suç yoluna giren failin canavarca his saikinin, ölüm neticesi gerçekleşinceye kadar kesintisiz olarak devam etmesi zorunlu değildir. Failin ölüme yol açan veya açmaya elverişli hareketleri bu saikle (canavarca hisle) işlemeye başlamış olması yeterlidir. Bu saik, ölüm neticesi gerçekleşmeden önce ortadan kalksa bile (örneğin failin sonradan pişmanlık belirtileri göstermesi veya mağdura yardım etmeye çalışması), eğer ölüm failin canavarca hisle başlattığı eylemlerin bir sonucu olarak meydana gelmişse, fail yine de canavarca hisle öldürmeden sorumlu tutulacaktır. Failin fiilden sonraki davranışları, örneğin pişmanlığı, ancak takdiri indirim nedeni olarak değerlendirilebilir, ancak suçun işlenmesine neden olan baştaki saiki veya hissi değiştirmez. (Bkz. Ceza Genel Kurulu 05/03/2019; 2017/1-905; 2019/146).

Yargıtay içtihatlarında, eziyet çektirerek öldürme suçunun unsurları ve sınırları çeşitli olaylar üzerinden değerlendirilmiştir. Mağdura çok sayıda yara açılması veya öldürme fiilinin vahşice gerçekleştirilmesi, tek başına eylemin eziyet çektirerek işlendiği anlamına gelmemektedir. Failin sırf ölüm neticesini elde etmek amacıyla, ani bir öfke veya hiddet (tehevvür) ile hareket ederek mağdura birden fazla darbe vurması durumunda, eğer eziyet çektirme kastı ayrıca ispatlanamıyorsa, bu durum eziyet çektirerek öldürme olarak kabul edilmez. Örneğin, sanığın maktulü 4'ü öldürücü 17 bıçak darbesiyle (Y.1.CD., 18/12/2019; 2019/3198-2019/5647) veya 12'si öldürücü 47 bıçak darbesiyle (Y.1.CD., 13/11/2019; 2017/3654-2019/4942) öldürdüğü olaylarda, Yargıtay, çok sayıda yara bulunmasının tek başına eziyet çektirme veya canavarca hisle öldürme kastını ispatlamaya yeterli olmadığını belirtmiştir. Bu kararlarda, failin eziyet çektirme amacıyla hareket ettiğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve yeterli kanıt bulunmadığı sürece, fiilin TCK'nın 81. maddesindeki basit kasten öldürme olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Benzer şekilde, sanığın babasının kafasına sarımsak eziciyle vurup sonra boğarak, annesini ise tülbentle boğarak öldürdüğü olayda da eziyet çektirme veya canavarca hisle öldürme halinin varlığını gösteren yeterli kanıt bulunmadığı sonucuna varılmıştır (Y.1.CD., 14/01/2020; 2019/3877-2020/67). Yine, sanığın yağma suçunu işlemek için maktulün başına künt cisimle vurup bayılttıktan sonra ağzına bez sokup çok sayıda bıçak darbesiyle öldürdüğü olayda, eylemlerin yağma suçunu kolaylaştırma ve ölümü sağlama amacına yönelik olduğu, ayrıca eziyet çektirme kastının bulunduğuna dair delil olmadığı belirtilerek TCK m. 82/1-b'nin uygulanamayacağına karar verilmiştir (Y.1.CD., 14/01/2020; 2019/3412-2020/52).

Buna karşılık, failin eylemlerinin ölümü gerçekleştirmek için gerekli olan ölçüyü aşan, mağdura maddi ve manevi acı çektirmeye yönelik olduğu ve belirli bir süreye yayıldığı durumlarda eziyet çektirerek öldürme suçunun oluştuğu kabul edilmektedir. Örneğin, bir olayda sanık, aldattığından şüphelendiği katılanla tartışmış, önce kafasına kül tablası vurmuş, ardından saatlerce (gece 00:00'dan 03:00'e kadar) makasla vücudunun çeşitli yerlerine 20 darbe vurarak "seni bugün artık öldüreceğim, bugün kesin öleceksin" demiştir. Yargıtay bu olayda, sanığın her an ölümü gerçekleştirebilecekken eylemlerini uzun süreye yayarak, önce kül tablasıyla sonra makasla yaralayarak mağdura acı vermeyi amaçladığını ve ölüm sonucunu yavaş yavaş gerçekleştirmeye çalıştığını kabul etmiştir. Eylem teşebbüs aşamasında kalsa da, fiilin ağırlığı, süresi ve işleniş biçimi nedeniyle eziyet çektirerek kasten öldürmeye teşebbüs suçunu (TCK m. 82/1-b, 35) oluşturduğuna hükmetmiştir (Y.1.CD., 19/03/2019; 2019/299-2019/1691). Bir başka olayda ise maktulün ölmeden önceki 3 gün boyunca sistematik olarak darp edilmesi ve otopsi raporuyla ölümün bu zorlamalı eylemler sonucu meydana geldiğinin tespit edilmesi üzerine, sanıkların eyleminin TCK m. 82/1-b kapsamında eziyet çektirerek kasten öldürme suçunu oluşturduğu kabul edilmiştir (Y.1.CD., 04/03/2020; 2019/321-2020/908).

Özetle, Yargıtay içtihatlarına göre kasten öldürme suçunun eziyet çektirerek işlendiğinin kabulü için, failin sadece öldürme kastıyla değil, aynı zamanda mağdura fiziksel veya ruhsal acı çektirme, ıstırap verme kastıyla hareket ettiğinin açıkça ortaya konulması gerekmektedir. Fiilin işleniş biçimi, süresi, kullanılan araçlar, mağdura yaşatılan acının derecesi ve ölüm için zorunlu olmayan hareketlerin varlığı gibi unsurlar, eziyet çektirme kastının belirlenmesinde dikkate alınır. Çok sayıda yara bulunması veya vahşi yöntemler kullanılması tek başına yeterli olmayıp, failin özel kastının her türlü şüpheden uzak delillerle ispatlanması zorunludur.