Μεταφραστική Υπηρεσία Υπουργείου Εξωτερικών, Αθήνα
SERVICE DES TRADUCTIONS DU MINISTERE DES AFFAIRES ETRANGERES DE LA REPUBLIQUE HELLENIQUE, ATHENES
HELLENIC REPUBLIC, MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS, TRANSLATION SERVICE, ATHENS
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ
ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝΠΡΩΤΟ ΤΜΗΜΑΥΠΟΘΕΣΗ «ΑΦΟΙ ΒΕΡΡΗ-ΧΟΙΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Α.Ε.» κατά της ΕΛΛΑΔΟΣ
(Προσφυγή υπ’ αριθ. 2544/04)
ΑΠΟΦΑΣΗΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ27 Ιουλίου 2006
Η παρούσα απόφαση θα καταστεί οριστική
υπό τις οριζόμενες στο άρθρο 44 § 2 της Συμβάσεως προϋποθέσεις.
Ενδέχεται να τύχει βελτιώσεων ως προς τη μορφή.
Στην υπόθεση «Αφοί Βέρρη-Χοιροτροφική Επιχείρηση Α.Ε.» κατά της Ελλάδος
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Πρώτο Τμήμα), συνεδριάζον σε τμήμα συντιθέμενο από τους δικαστές :
Λ. ΛΟΥΚΑΪΔΗ, Πρόεδρος,
Κ.Λ. ΡΟΖΑΚΗ,
F. TULKENS,
E. STEINER,
K. HAJIYEV,
D. SPIELMANN,
- 2 -
S.E. JEBENS,
και S. NIELSEN, Γραμματέα του Τμήματος.
Αφού διασκέφτηκε σε συμβούλιο στις 6 Ιουλίου 2006.
Εκδίδει την ακόλουθη απόφαση, η οποία υιοθετήθηκε κατά την ως άνω ημερομηνία :
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1. Η υπόθεση εισήχθη δυνάμει της (υπ’ αριθ. 2544/04) προσφυγής, την οποία κατέθεσε κατά της Ελληνικής Δημοκρατίας μία ελληνική ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Αφοί Βέρρη-Χοιροτροφική Επιχείρηση Α.Ε.» («η προσφεύγουσα»), η οποία προσέφυγε ενώπιον του Δικαστηρίου στις 30-12-2003 δυνάμει του άρθρου 34 της Συμβάσεως για την Προάσπιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών («η Σύμβαση»).
2. Η προσφεύγουσα εκπροσωπείται από τον Δικηγόρο Αθηνών Ι. ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Η Ελληνική Κυβέρνηση («η Κυβέρνηση») εκπροσωπείται από τους εξουσιοδοτημένους εκπροσώπους του πληρεξουσίου της, Σ. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟ, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και Ο. ΠΑΤΣΟΠΟΥΛΟΥ, Δικαστική Αντιπρόσωπο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
3. Στις 21-3-2005, το Δικαστήριο απεφάσισε να κοινοποιήσει στην Κυβέρνηση τη σχετική προς τη διάρκεια της διαδικασίας αιτίαση. Δυνάμει του άρθρου 29 § 3 της Συμβάσεως, το Δικαστήριο απεφάσισε να αποφανθεί ταυτοχρόνως επί του παραδεκτού και της ουσίας.
ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ
Ι. ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΣ
- 3 -
Α. Το ιστορικό πλαίσιο της υποθέσεως
4.Στις 8-4-1974, ο Διοικητής του Α.Τ. Βόνιτσας χορήγησε στην προσφεύγουσα εταιρεία άδεια λειτουργίας χοιροτροφικής μονάδος σε οικοπεδική έκτασή της. Από του έτους 1974 και έως το έτος 1977, η προσφεύγουσα εταιρεία δανειοδοτήθηκε από την κρατική Αγροτική Τράπεζα, και προέβη στον εκσυγχρονισμό της χοιροτροφικής μονάδος και, ειδικότερα, στην κατασκευή Σφαγείων και Ψυγείων και στην εγκατάσταση συστήματος βιολογικού καθαρισμού.
5.Η μονάδα λειτούργησε απρόσκοπτα μέχρι το έτος 1979, οπότε οι υγειονομικές υπηρεσίες της Νομαρχίας Αιτωλοακαρνανίας πραγματοποίησαν αυτοψία κατόπιν των παραπόνων των κατοίκων της γύρω περιοχής, οι οποίοι υπεστήριζαν ότι η κατάσταση της υγείας τους υφίστατο βλάβη λόγω της αναδυόμενης εντόνου δυσοσμίας του χοιροστασίου, αιτία προκλήσεως ερεθισμών. Στην αναφορά τους, οι υπάλληλοι της υγειονομικής υπηρεσίας διαπίστωσαν δυσλειτουργία του συστήματος βιολογικού καθαρισμού και ότι, επομένως, ήταν δυνατόν η χοιροτροφική μονάδα να επιβαρύνει το περιβάλλον και να προκαλέσει διαταραχές στην υγεία των κατοίκων της περιοχής. Περαιτέρω, διαπίστωσαν ότι η προσφεύγουσα εταιρεία είχε επεκτείνει τις κτιριακές της εγκαταστάσεις της χωρίς να έχει εφοδιασθεί με τη σχετική άδεια από τις αρμόδιες αρχές.
Β. Οι διαδικασίες ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας
6.Στις 26-3-1981, ο Νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας ανέστειλε τη λειτουργία της μονάδος, δυνάμει της αναφοράς της υγειονομικής υπηρεσίας (απόφαση 3120/1981).
7.Στις 3-8-1981, η προσφεύγουσα εταιρεία κατέθεσε στο Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση, με την οποία ζητούσε την αναστολή
- 4 -
εκτελέσεως της νομαρχιακής αποφάσεως. Στις 14-8-1981, το Συμβούλιο της Επικρατείας διέταξε την αναστολή εκτελέσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως (απόφαση 165/1981).
8.Στις 26-2-1982, ο Νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας εξέδωσε νέα απόφαση, με την οποία διέτασσε την οριστική διακοπή της λειτουργίας της μονάδος, επειδή οι αναδυόμενες από το χοιροτροφείο οσμές έθεταν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία. Ο Νομάρχης διαπίστωσε ότι το πρόβλημα των ανυπόφορων οσμών είχε ενταθεί λόγω της παρανόμου επεκτάσεως του χοιροτροφείου (πράξη 2304/1982).
9.Στις 24-5-1982, η προσφεύγουσα εταιρεία κατέθεσε στο Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση για την ακύρωση της νομαρχιακής αποφάσεως.
10.Στις 15-11-1983, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την προσβαλλόμενη πράξη για τυπικούς λόγους. Ειδικότερα, το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι η προσβαλλόμενη διοικητική πράξη είχε εκδοθεί χωρίς να έχει προηγηθεί πρόσκληση του εκπροσώπου της προσφεύγουσας εταιρείας από τη Διοίκηση, ώστε να δυνηθεί να διατυπώσει τις απόψεις της (απόφαση 4283/1983).
Γ. Η υπό της Αγροτικής Τραπέζης εγερθείσα διαδικασία αναγκαστικής εκτελέσεως
11. Εν τω μεταξύ, στις 2-6-1982, ο Διευθυντής της Αγροτικής Τραπέζης απεφάσισε να εγείρει σε βάρος της προσφεύγουσας διαδικασία αναγκαστικής εκτελέσεως για την εκ μέρους της εξόφληση των υποχρεώσεών της.
12.Στις 31-8-1982, κατόπιν αιτήματος της Αγροτικής Τραπέζης, το Ειρηνοδικείο Σολλίου της επέτρεψε να προβεί στην εκποίηση του ζωικού πληθυσμού της προσφεύγουσας εταιρείας. Οι αρχικές τιμές για την εκποίηση των ζώων ορίσθηκαν από το δικαστήριο (απόφαση 9/1982).
- 5 -
13.Την 1η-11-1982, η προσφεύγουσα εταιρεία κατέθεσε στο Ειρηνοδικείο Βόνιτσας ανακοπή κατά του εκτελεστού τίτλου με τον οποίο διετάσσετο η κατάσχεση και η εκποίηση του ζωικού πληθυσμού της μονάδος αυτής.
14.Στις 22-11-1982, το Ειρηνοδικείο Βόνιτσας, με πλήρως αιτιολογημένη απόφαση, απέρριψε την ανακοπή αυτή (απόφαση 24/1982).
Δ. Η διαδικασία για αποζημίωση ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων
15.Στις 23-1-1986, η προσφεύγουσα εταιρεία ήγειρε ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών αγωγή, βάσει του άρθρου 914 ΑΚ, ζητώντας αποζημίωση για την παράνομη διακοπή της λειτουργίας της μονάδος αυτής από το κράτος, για την άρνηση αυτού να επιτρέψει την επαναλειτουργία του και, τέλος, για την πώληση του ζωικού πληθυσμού της μονάδος σε εξευτελιστικές τιμές. Περαιτέρω, η προσφεύγουσα προέβαλε τον ισχυρισμό ότι η Αγροτική Τράπεζα τήρησε τη στάση αυτή επειδή πιέστηκε από τον Νομάρχη Αιτωλοακαρνανίας με σκοπό την οριστική διακοπή της λειτουργίας της χοιροτροφικής μονάδος.
16.Στις 18 Ιουνίου 1986, με τη μη οριστική απόφαση 2080/1986, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών διέταξε τη διεξαγωγή αποδείξεων.
17.Στις 16 Ιουνίου 1994, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε την αγωγή της προσφεύγουσας. Ειδικότερα, το δικαστήριο αυτό έκρινε ότι :
«(...) από απόφαση διοικητικού δικαστηρίου που ακύρωσε διοικητική πράξη για τυπικούς λόγους (...) δεν παράγεται δεδικασμένο για τα πολιτικά δικαστήρια που δικάζουν αξίωση αποζημίωσης από παράνομη πράξη των οργάνων της Διοίκησης, ο έλεγχος της παρανομίας των οποίων εναπόκειται, πλέον, στα πολιτικά δικαστήρια (βλ. Ολ. ΑΠ 39/1988 (...)). (...) Από τις
- 6 -
ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων (...) σε συνδυασμό προς τα (...) προσκομιζόμενα από τους διαδίκους έγγραφα (...) η ενάγουσα (...) [εγκατέστησε] σύστημα βιολογικού καθαρισμού (...) ότι δεν λειτουργούσε πλήρως το τελευταίο (...) εφόσον εξακολουθούσε να αναδύεται αφόρητη δυσοσμία από τα σώματα των χοίρων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, η οποία δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας (...) αν ληφθεί υπόψη και η αύξηση του ζωικού πληθυσμού σε 1000 χοιρομητέρες, λόγω της προαναφερόμενης κτιριακής επέκτασης των εγκαταστάσεων του χοιροστασίου. Μετά από αυτά, δικαιολογημένα εκδόθηκε η (...) απόφαση του (...) Νομάρχη, με την οποία απαγορεύτηκε οριστικά η λειτουργία της επιχείρησης (...) υπαγορεύτηκε δε από την ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας. (...) Περαιτέρω, από κανένα αποδεικτικό στοιχείο προέκυψε ότι η Αγροτική Τράπεζα (...) πιέστηκε [από τον Νομάρχη Αιτωλοακαρνανίας] (...) Αντίθετα, αποδείχθηκε ότι η Αγροτική Τράπεζα προέβη σε αναγκαστική εκτέλεση (...) για την ικανοποίηση των χρηματικών απαιτήσεών της από της ληξιπρόθεσμες οφειλές [της ενάγουσας] ενεργώντας μέσα στα πλαίσια της δημοσιονομικής και διοικητικής της αυτοτέλειας (...)» (απόφαση 7065/1994).
18.Στις 25-10-1995, η προσφεύγουσα εταιρεία κατέθεσε έφεση. Στις 28-1-1998, το Εφετείο Αθηνών επικύρωσε την προσβαλλόμενη απόφαση (απόφαση 540/1998).
19.Στις 10-10-2000, η προσφεύγουσα εταιρεία κατέθεσε αίτηση αναιρέσεως. Στις 23-6-2003, ο Άρειος Πάγος την απέρριψε (απόφαση 1116/2003). Η απόφαση αυτή καθαρογράφηκε την 1η Αυγούστου 2003.
ΙΙ. ΟΙΚΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ
20.Οι οικείες διατάξεις του ΚΠολΔ έχουν ως εξής :
Άρθρο 106
«Το δικαστήριο ενεργεί μόνο ύστερα από αίτηση διαδίκου και αποφασίζει με
- 7 -
βάση τους πραγματικούς ισχυρισμούς που προτείνουν [και αποδεικνύουν] οι διάδικοι (...)»
Άρθρο 108
«Οι διαδικαστικές πράξεις ενεργούνται με πρωτοβουλία και επιμέλεια των διαδίκων (...)»
Με τα ως άνω άρθρα,
