Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın İptal Kararı üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/KTS-99/14 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 06-66/885-255
Karar Tarihi : 19.9.2006
Dosya Konusu : Rekabet Kurulu’nun 27.12.2004 tarih, 04-82/1168-294 sayılı
kararının iptaline ilişkin Danıştay 13. Dairesi’nin 27.6.2006
tarih, 2005/7426 E. 2006/2750 K. Sayılı kararı üzerine, Yetkili
Satıcılık Sözleşmeleri ile ilgili Rekabet Kurulu kararlarında
öngörülen düzenlemelerin yerine getirilmemesi üzerine
Peugeot Otomotiv A.Ş. ve Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
hakkında resen açılan soruşturmanın yeniden
değerlendirilmesi.
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, M. Akif Ersin
B. RAPORTÖRLER: M.Haluk ARI, Kerem TOMUR
C. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR
- Peugeot Otomotiv A.Ş. (Tasfiye Halinde)
Saniye Ermutlu Sk. No:8, 81090, Kozyatağı/İstanbul
20
- Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
Kayışdağı Cad. No:45 Kar Plaza E Blok 81120 İçerenköy/İstanbul.
D. İDDİALARIN ÖZETİ
Peugeot Otomotiv A.Ş. (POAŞ) ve Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
(POPAŞ)'ın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine
aykırılık teşkil eden Yetkili Satıcılık Sözleşmelerini, Rekabet Kurulunun 9.11.1999
tarih ve 99-51/553-346 sayılı, 30.4.2002 tarih ve 02-26/279-115 sayılı, 10.4.2003
tarih ve 03-23/279-M sayılı Kararlarına aykırı olarak, 1998/3 sayılı Motorlu 30
Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne uygun
hale getirmemeleri.
06-66/885-255
2
E. DOSYA EVRELERİ
Rekabet Kurumu kayıtlarına 11.6.1999 tarih ve 1810 sayı ile giren, Çapa
Otomotiv yetkilisi Ahmet ÇAPA tarafından gönderilen başvuru üzerine, 21.9.1999
tarih ve 99-43 sayılı Rekabet Kurulu toplantısında, Peugeot marka motorlu 40
araçların Türkiye distribütörlüğünü yapan POAŞ’ın bayilik sözleşmesi ile
otomobillerin yeniden satış fiyatlarının tespit edildiği, bayiler arasında ayrımcılık
yapıldığı iddialarına yönelik olarak, önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.
Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 1.11.1999 tarih ve D4/2/K.T.S.-99/16
sayılı Önaraştırma Raporuna ilişkin olarak 9.11.1999 tarih ve 99-51 sayılı
toplantısında Kurul, inceleme konusu iddialara yönelik olarak soruşturma
açılmasına gerek bulunmadığına karar vermiştir. Diğer taraftan söz konusu
Kararda POAŞ'ın Yetkili Satıcılık Sözleşmelerinde 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar
Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde muafiyet 50
tanınanın ötesinde rekabet sınırlamaları bulunduğu ifade edilerek, “dosya konusu
sözleşmelerin 1998/3 sayılı Tebliğ ile uyumlu hale getirilerek yenilenmesi halinde,
anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine; bu koşulların
yerine getirilmesi için Kararın tebliğinden itibaren ilgili taraflara 60 gün süre
verilmesine ve öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin bu süre
içerisinde Kuruma sunulmasına, aksi takdirde, 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi
uyarınca sözleşmenin geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma
açılacağının ilgili taraflara bildirilmesine” karar verilmiştir.
60
Karar’ın ”İnceleme ve Değerlendirme” başlıklı bölümünde; ‘Yetkili Satıcılık
Sözleşmesinin IV, VII/c ve VIII. maddelerinin 1998/3 sayılı Tebliğ’e aykırılık
taşıdığı ifade edilmiştir.
Söz konusu Karara ilişkin Gerekçeli Kararın ilgili tarafa tebliğinden önce,
4.3.2002 tarihinde Kurum kayıtlarına giren ve POAŞ Samsun bayisi Dolunay
Yılmaz Otomotiv Makine İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. temsilcileri
tarafından gönderilen dilekçede, POAŞ ve POPAŞ’ın (POPAŞ; bu tarihte
Peugeot Otomobilleri’nin Türkiye distribütörlüğünü yürüten şirket) bayilerine
karşı, 1998/3 sayılı Tebliğ’de öngörülen feshi ihbar sürelerine uymadığı iddia 70
edilmiştir. Söz konusu başvuruya ilişkin olarak yapılan inceleme sonucunda
hazırlanan Bilgi Notu Kurulun 30.4.2002 tarih ve 02-26/279-115 sayılı
toplantısında görüşülmüş; şikayet konusunun, daha önce Kuruma Çapa Otomotiv
tarafından yapılan başvuru sonucunda alınan Kurul Kararında istenen “Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi”nin mevzuata uygun hale getirilmesine yönelik düzeltmeler
ile aynı nitelikte olduğu gerekçesiyle, “Kurul’un 9.11.1999 tarih ve 99-51/553-346
sayılı kararı doğrultusunda ilgili Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanılabilmesi için uyulması gereken hususların Başkanlıkça taraflara
hatırlatılmasına” karar verilmiştir.
80
06-66/885-255
3
Her iki Karar, ilgili taraflara 26.12.2002 tarihinde tebliğ edilmiştir. Buna göre,
düzeltmelerin yapılması için verilen 60 günlük süre, 24.2.2003 tarihi mesai saati
sonunda tamamlanmıştır.
POAŞ ve POPAŞ vekili tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 7.2.2003 tarih
ve 587 sayı ile intikal eden yazıda; POAŞ ile Çapa ve Dolunay arasındaki
sözleşmelerin 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmesinin hukuken
mümkün olmadığı öne sürülerek, konunun yeniden değerlendirilmesi talep
edilmiştir.
90
Söz konusu başvuruyla ilgili olarak hazırlanan 24.3.2003 tarih ve BN-03-KTS
sayılı Bilgi Notu, Kurulun 10.4.2003 tarihli toplantısında görüşülmüş; “başvurunun
aynı zamanda bir tavzih talebi niteliğinde de olduğu kanaatine varılarak, Rekabet
Kurulu kararında öngörülen tadilat şartı ve bildirim yükümlülüğünün ilgililerin
anladığı gibi sadece önaraştırma dosyalarına konu olmuş olan sözleşmeleri
kapsamadığının, sağlayıcının diğer teşebbüslerle yaptığı benzer mahiyetteki tüm
sözleşmeleri de kapsadığının ve dolayısıyla ilgili karar doğrultusundaki
düzenlemelerin aynı nitelikteki tüm sözleşmelerde yapılması gerektiğinin ilgili
taraflara bir kez daha Başkanlıkça bildirilmesine; 9.11.1999 tarih, 99-51/553-346
sayılı Rekabet Kurulu kararında öngörülen düzenlemelerin yapılabilmesi için, bu 100
kararın tebliğ tarihinden itibaren taraflara 60 gün süre verilmesine ve bu süre
sonunda öngörülen düzeltmelerin yapıldığına dair belgelerin Kurum’a
sunulmasına; Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca
sözleşmelerin geçersiz olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma
açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının
taraflara tekrar hatırlatılmasına” karar verilmiştir.
10.4.2003 tarihli Kurul Kararı sağlayıcı tarafından 21.4.2003 tarihinde tebellüğ
edilmiş ve öngörülen 60 günlük süre 20.6.2003 tarihi itibariyle dolmuş, ancak 110
taraflarca 9.11.1999 tarihli Kurul kararında değinilen düzenlemelerin yerine
getirildiğine dair geri bildirimde bulunulmamıştır. Bu duruma ilişkin olarak
hazırlanan 8.3.2004 tarih ve BN-04-KTS sayılı Bilgi Notu, Kurul’un 11.3.2004
tarihli toplantısında görüşülmüş, POAŞ ve POPAŞ hakkında soruşturma
açılmasına karar verilmiştir.
Haklarında soruşturma açıldığına dair 23.3.2004 tarihinde yapılan bildirimi
taraflar, 24.3.2004 tarihinde tebellüğ etmişlerdir.
Tarafların birinci yazılı savunmaları 26.4.2004 tarihinde, 2054 ve 2055 sayıları ile 120
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
POAŞ ve POPAŞ tarafından, Kurulun 10.4.2003 tarih, 03-23/279-M sayılı
kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle dava açılmıştır. Danıştay
Onuncu Dairesi 10.10.2003 tarih ve E:2003/2111 sayılı kararıyla yürütmenin
durdurulması isteminin reddine karar vermiştir. Taraflar söz konusu karara itiraz
06-66/885-255
4
ederek yürütmenin durdurulmasını talep etmişler, ancak söz konusu itiraz,
Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 29.4.2004 tarih 2003/1427 sayılı
kararı ile reddedilmiştir.
130
Yürütülen soruşturmanın sonunda hazırlanan 9.8.2004 tarih ve S.R./04-14 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun’un 45. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile ilgili
taraflara 11.8.2004 tarihinde tebliğ edilmiş ve tarafların yazılı savunmaları talep
edilmiştir. Tarafların savunması 10.9.2004 tarihinde, yasal süresi içinde Kurum
Kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin hazırladığı 27.9.2004 tarihli “Ek Yazılı Görüş”, Kanun’un
45/2. maddesi uyarınca, tüm Kurul üyeleri ve hakkında soruşturma yürütülen
taraflara tebliğ edilmiş, taraflar son yazılı savunmalarını 27.10.2004 tarihinde,
yasal süresi içinde, Kuruma intikal ettirmişlerdir. 140
Hakkında soruşturma yürütülen POAŞ ve POPAŞ, Kanun’un 46. maddesi
uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmişler, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 22.12.2004 tarihinde sözlü savunma toplantısı
yapılmıştır. Rekabet Kurulu, 27.12.2004 tarihinde nihai kararını vermiştir.
Anılan Karar, “Soruşturmayı yürüten Kurul üyesinin nihai karar toplantısına
katılarak oy kullanmasının hukuka aykırı olduğu” gerekçesiyle Danıştay 13.
Dairesi’nin 27.6.2006 tarih ve 2005/7426 E. 2006/2750 K. sayılı kararı ile iptal
edilmiştir. Danıştay Kararı 14.7.2006 tarihinde Kurum tarafından tebellüğ 150
edilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 19.9.2006 tarih ve 06-66/885-255 sayılı toplantısında, ilk
inceleme ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
toplantısının ses çözümlemeleri , raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya
münderecatında yer alan bütün bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda dosya
konusu karara bağlanmıştır.
13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine
Dair Kanun”un 5. maddesinde yer alan “…Soruşturma yapılmasına karar
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı yürütecek 160
raportör veya raportörleri belirler.” hükmü uyarınca alınan 13.7.2005 tarih, 05-
46/667 sayılı Kurul Kararının “Soruşturma Heyeti Başkanı olarak belirlenmiş
bulunan Rekabet Kurulu Üyelerinin, söz konusu dosyalara ilişkin nihai kararın
alındığı toplantılara katılmaması gerektiği” hükmünü içeren 3. maddesi
doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet Başkanlığını yürüten Kurul Üyesi
Rıfkı ÜNAL nihai karar toplantısına katılmamıştır.
F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ:
Soruşturma Heyeti'nde yer alan Raportörler tarafından; 170
06-66/885-255
5
1. Peugeot Otomotiv A.Ş. ile yetkili satıcı ve servisler arasında imzalanan
“Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri” ve “Yetkili Servis İstasyonu İşletme
Sözleşmeleri”nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi (a) ve (b) bentleri
kapsamında ihlal teşkil ettiği,
180
2. Sözleşmelerin, 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek
sözleşmeler olduğu ancak Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nin II-1, II-3, VII-3, VIII.
maddeleri ile Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmesi’nin III-3/b,c ve V-1.
maddelerinde yer alan hükümlerin anılan Tebliğin hükümlerine aykırılık
taşıdığı; bu nedenle sözleşmelerin grup muafiyetinden yararlanamadığı,
3. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden sözleşmelerden Kurulun
haberdar olmasıyla birlikte müteaddit defalar ilgili tarafa sözleşmelerin 1998/3
sayılı Tebliğ hükümlerine uygun bir biçimde yenilenmesi yönünde Kararlar
alması ve değişikliklerin yapılmasına ilişkin olarak süre tanımasına rağmen 190
ilgili değişikliklerin teşebbüs tarafından yapılmadığı, hatta Kurul Kararı ile
değiştirilmesi istenen hükümlerin sistematik bir biçimde uygulanmasına
devam edildiği,
4. Kanun’u ihlal eden sözleşmelerin 2000 yılı Mart ayına kadar olan dönemde
POAŞ, söz konusu tarihten sonraki dönemde ise aynı ekonomik bütünlük
içinde yer alan POPAŞ tarafından uygulandığı,
5. Söz konusu ihlal nedeniyle mevcut durumda Peugeot marka araçların Türkiye
distribütörlüğünü yapan POPAŞ'a, teşebbüsün 2003 yılı cirosu dikkate 200
alınarak, 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2004/1 sayılı
Tebliğ uyarınca 11.883.182.000 TL’den az olmamak üzere idari para cezası
uygulanması gerektiği,
6. 16. madde gereğince verilecek cezanın takdirinde, 4054 sayılı Kanun’u ihlal
eden ve her hangi bir grup muafiyetinden yararlanamayan sözleşmeler
hakkında, Rekabet Kurulu tarafından 9.11.1999, 30.4.2002 ve 10.4.2003
tarihlerinde alınan üç ayrı kararda, sözleşmelerin 1998/3 sayılı Tebliğ
hükümlerine uygun bir biçimde yeniden düzenlemesinin karara bağlanmış ve
söz konusu Kararlar ilgili teşebbüse tebliğ edilmiş olmasına rağmen, Kurul 210
Kararlarının ısrarla dikkate alınmaması hususunun göz önünde
bulundurulması gerektiği,
ifade edilmiştir.
06-66/885-255
6
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
G.1.1 İlgili Ürün Pazarı 220
POAŞ ve POPAŞ’ın soruşturma konusu sözleşmelerinin kapsamı göz önünde
bulundurularak ilgili ürün pazarı, "otomotiv ürünleri ve yedek parçaları ile bunların
satış sonrası hizmetler pazarı" olarak belirlenmiştir.
G.1.2 İlgili Coğrafi Pazar
Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs, Peugeot marka motorlu araçların ve
bunlara ilişkin yedek parça ve servis hizmetlerinin dağıtımını gerçekleştirmek
amacıyla Türkiye Cumhuriyeti Sınırları içinde yetkilendirilmiştir. Bu bakımdan 230
"Türkiye Cumhuriyeti", diğer coğrafi pazarlardan izole edilmiştir. Buna ilaveten
dağıtım konusunu oluşturan ürünler bakımından ülke genelinin homojen bir pazar
yapısı arz ettiği değerlendirilerek ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları" olarak tespit edilmiştir.
G.2. Hakkında Soruşturma Yapılan Taraflar
Soruşturma, POAŞ ve POPAŞ hakkında yürütülmekle beraber, yapılan
incelemede her iki şirketin aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldığı ve
kontrollerinin Automobiles Peugeot S.A. (Automobiles Peugeot)’da bulunduğu 240
anlaşılmıştır. Automobiles Peugeot, Fransa Kanunları uyarınca kurulmuş ve
faaliyetlerini sürdürmekte olan bir teşebbüstür. Teşebbüs, Peugeot marka
motorlu taşıtların üretimi, dünya çapında satışı ve pazarlaması alanlarında
faaliyet göstermektedir.
G.2.1. Peugeot Otomotiv A.Ş.
Automobiles Peugeot’nun Türkiye’deki bir iştiraki olan POAŞ otomobil, otomobil
parçası ve ürünlerinin üretimi, montajı, dağıtımı, satışı, pazarlaması, ithalatı ve
ihracatını yapmak ve satış sonrası hizmetleri sunmak üzere 1993 yılında
kurulmuştur. Teşebbüsün ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir: 250
Tablo-1: POAŞ’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Hisse Adedi Hissedarlık Oranı
Automobiles Peugeot S.A. 4.718 % 67.4
Automobiles Citroen 2.276 % 32.5
Gül Erdoğan 2 % 0.33
Firuze Boyner 2 % 0.33
Mehtap Çiftçioğlu 2 % 0.33
TOPLAM 7.000 % 100
06-66/885-255
7
2000 yılı Mart ayı öncesinde Türkiye’de Peugeot marka motorlu araçların
distribütörlüğünü yapan POAŞ, söz konusu tarihten itibaren Peugeot marka
araçların distribütörlüğünün POPAŞ tarafından yapılmaya başlanmasıyla gayri
faal olarak varlığını sürdürmeye başlamıştır. 30.7.2003 tarihli Genel Kurul
Toplantısında tasfiyesine karar verilen POAŞ, halihazırda tasfiye sürecindedir.
G.2.2. Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
260
POPAŞ, otomotiv sanayinin tüm ürünlerinin yedek parçalarının ve
aksesuarlarının ithalatı, ihracatı, bakım ve tamir faaliyetlerini
gerçekleştirmektedir.
Automobiles Peugeot’nun kontrolünde bulunan teşebbüs 2000 yılı Mart ayından
bu yana Peugeot marka motorlu taşıtların Türkiye’deki ana distribütörlüğünü
gerçekleştirmektedir. Bir başka deyişle 2000 yılı öncesinde POAŞ tarafından
gerçekleştirilen faaliyetler bu tarihten itibaren POPAŞ tarafından
gerçekleştirilmeye başlanmıştır.
270
Şirketin 18.2.2004 tarihi itibarıyla Mevcut Hissedarlık yapısı aşağıda belirtildiği
şekildedir:1
Tablo-2: POPAŞ’ın Ortaklık Yapısı
POPAŞ’ın 2003 yılı net satışları, (……………………….)-TL
(……………………………………-TL) olarak gerçekleşmiştir.
280
1 POPAŞ’ın kuruluşu sırasında Automobiles Peugeot ile Kıraça Grubu ortaktır, ancak o dönemde
de kontrol, Automobiles Peugeot tarafında bulunmaktadır. Ocak 2003’te Kıraça Grubu
POPAŞ’taki hisselerini Automobiles Peugeot’ya devretmiş, konuya ilişkin 10.04.2003 tarih ve
03-23/277-125 sayılı Rekabet Kurulu Kararında, Kıraça Otomotiv Sanayi ve Ticari Yatırımlar
A.Ş.’nin Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.'de sahip olduğu hisselerin Automobiles Peugeot
SA’ya devredilmesi işleminin, devre konu teşebbüsün kontrolünde bir değişiklik olmaması
nedeniyle 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkındaki Tebliğ kapsamında bir birleşme veya devralma işlemi olmadığına karar verilmiştir.
Pay Sahibi Hisse Adedi Hissedarlık Oranı
Automobiles Peugeot S.A. 35.832.498.980 ~% 100
Societe Commerciale Paris
FranceComte
5 ~% 0
Peugeot Citroen
Automobiles S.A.
5 ~% 0
Societe Commerciale
Automobile
5 ~% 0
Societe de Distribution et
D’Exportation
5 ~% 0
TOPLAM 35.832.499.000 % 100
06-66/885-255
8
G.3 Yapılan Tespitler ve Deliller
G.3.1. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
1. 30.6.2004 tarihinde, POPAŞ Müşavir Avukatı Tülin NADİR AKGÜNEŞ ve
POPAŞ temsilcisi Av. Tolga KARATAŞ’tan aşağıdaki bilgiler alınmıştır.
“Türkiye’de Peugeot Marka binek ve hafif ticari araçlarının Distribütörlüğü 1 Mart 290
2000 tarihine kadar olan dönemde Peugeot Otomotiv A.Ş. (POAŞ) tarafından
yürütülmüştür. 24 Ocak 2000 tarihinde ise Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
kurulmuş, 1 Mart 2000 tarihinden itibaren ise Fransa’da yerleşik Automobiles
Peugeot S.A ile imzaladığı anlaşma doğrultusunda Türkiye’de Peugeot marka
binek ve ticari araçların distribütörlüğünü yapmaya başlamıştır. POAŞ’ın
distribütör olarak faaliyet gösterdiği dönemde bayilerle olan ilişkileri tip olarak
yetkili satıcılık ve yetkili servis sözleşmeleri ile düzenlenmiştir. POPAŞ distribütör
olmasından sonra ise, büyük ölçüde POAŞ’ın bayileriyle çalışmaya başlamıştır.
Öte yandan bayilerle yetkili satıcılık sözleşmesi imzalanmamıştır. POPAŞ’ın
bayilerle olan ilişkisi yazılı sözleşme yapılmaksızın yürütülmektedir. 300
Bilindiği üzere POAŞ tarafından imzalanmış bulunan bayilik sözleşmelerinde
feshi ihbar süresi 3 ay olarak belirlenmiştir. Rekabet Kurulu’nun POAŞ’ın bayilik
sözleşmelerinde bulunan feshi ihbar sürelerinin 1998/3 sayılı Tebliğ’de öngörülen
şekilde yeniden düzenlenmesine yönelik talebinin yerine getirilmemesinin
öncelikli nedeni, POAŞ tarafından imzalanan bayilik sözleşmelerinin Kurul’un
kararına dayanak teşkil eden 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında bulunmadığını
düşünmemizdir. Nitekim tarafımızca Kurul’un ilgili kararına karşı Danıştay’da iptal
davası açılmıştır. Değişikliğin gerçekleştirilememesinin diğer nedeni ise
değiştirilmesi istenen sözleşmelerin şu anda tasfiye halinde bulunan POAŞ ile
imzalanmış bulunmasıdır. Danıştay’da görülmekte olan iptal davası nedeniyle 310
bayilerle POPAŞ arasında yetkili satıcılık anlaşması imzalanamamaktadır. 2000-
2002 yıllarında sorun yaşanılan bayilerle varolan bayilik ilişkisi 3 ay önceden
feshi ihbarda bulunmak suretiyle feshedilmiştir. Öte yandan T.C. Sanayi
Bakanlığı’nın ilgili düzenlemeleri gereği yetkili servislerimizle yetkili servis
anlaşması imzalanmaktadır.”
2. Raportörlerce POPAŞ’ta yapılan yerinde incelemede, POPAŞ ve POAŞ
tarafından 11.5.2001 ile 8.3.2002 arasındaki çeşitli tarihlerde yetkili satıcılara
noter kanalıyla gönderildiği anlaşılan çok sayıda fesih ihbarnamesi bulunmuştur.
Örnek olarak Maestro Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ye gönderilen 320
11.5.2001 tarihli ihbarnamede “Gönderen” Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
(POPAŞ) olarak görünmektedir. İhbarnamelerin “Konu” bölümünde ise “Peugeot
Otomotiv A.Ş. (POAŞ) ile Muhatap arasında var olan Yetkili Satıcılık ilişkisinin
iptaline ilişkin ihbardır” ifadesi yer almaktadır. İhbarnamede, POAŞ ile bayi
arasındaki daha önceki tarihlerde imzalanmış sözleşmenin, POPAŞ tarafından
sonlandırıldığı tespit edilmiştir.
06-66/885-255
9
11.5.2001 ile 8.3.2002 tarihleri arasında çeşitli tarihlerde POPAŞ tarafından
gerçekleştirilen çok sayıdaki feshe ilişkin ihbarnamelerin hemen hepsinde ise
aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: 330
“1. Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş. Peugeot araçlarının Türkiye’deki tek ve
resmi ithalatçı ve dağıtıcısıdır.
2. Muhatap, Peugeot otomobillerinin satışı ile, ilgili yedek parçaların ve bu
araçların ihtiyacı olan servis hizmetlerini temin etmeyi ve Peugeot markasını
Türkiye’de en iyi şekilde temsil etmeyi taahhüt etmiştir.
3. Bu bayilik ilişkisine son vermeye karar verdiğimizi ihtaren bildiririz. Bayiliğin
iptali işbu ihtarnamenin teslim alınmasından 3 ay sonra geçerli olacaktır.”
3. Raportörlerce yapılan yerinde incelemeler sırasında POAŞ ve POPAŞ’ın bazı 340
yetkili satıcılarıyla yetkili satıcılık ilişkisine son vermek amacıyla imzaladığı fesih
protokolleri bulunmuştur.
26.7.2002 tarihinde Peugeot bayilerinden biri olduğu anlaşılan Fatih Mehmet
ORHANOĞLU ile POPAŞ ve POAŞ arasında imzalanan fesih protokolünün
"Konu" başlıklı 1. maddesi aşağıdaki şekildedir:
“Peugeot Otomotiv A.Ş. ile Fatih Mehmet Orhanoğlu arasında 12.2.1998 tarihli
“Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ve aynı tarihli “Peugeot Marka Otomobillerin Servis
İstasyonu İşletme Sözleşmesi” akdedilmiş bulunmaktadır. Peugeot Otomotiv 350
A.Ş.’nin “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nden kaynaklanan hak ve yükümlülükleri 1
Mart 2000 tarihinden itibaren Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş. tarafından
devralınmış ve o tarihten itibaren bu sözleşmenin hükümleri Peugeot Otomotiv
Pazarlama A.Ş. ile Fatih Mehmet Orhanoğlu arasında geçerli olarak taraflarca
kabul edilmiştir.
Taraflar anılan sözleşmenin aşağıda belirtilen şartlar ile feshi konusunda
mutabakata varmışlardır.”
Ayrıca Tekin Otomobil Ticaret, Tunç Ticaret Kolektif Şti. ile de aynı ifadelerin yer 360
aldığı fesih protokollerinin imzalandığı tespit edilmiştir.
4. POPAŞ’ta raportörlerce yapılan yerinde incelemelerde, POAŞ ile yetkili satıcı
ve servisleri arasında imzalanmış bulunan, “Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri”
bulunmuştur. Sözleşmenin süre ve feshini düzenleyen 8. maddesinde; “İşbu
sözleşme her iki tarafça imzalandığı tarihte yürürlüğe girecek ve taraflardan
herhangi birinin 3 ay önceden yazılı tebligatı halinde vadesinde son bulacaktır”
hükmü yer almaktadır.
POPAŞ ile yetkili satıcılar arasında imzalanmış her hangi bir bayilik sözleşmesi 370
bulunamamıştır. Teşebbüsün yetkili satıcılarına Peugeot marka araçları nihai
müşteriye satmak için 6 aylık yetki belgeleri verdiği tespit edilmiştir. Ayrıca
06-66/885-255
10
teşebbüsün bayileriyle satış sonrası hizmetler konusunda “Satış Sonrası Hizmet
Sözleşmesi” başlıklı bir anlaşma imzaladığı tespit edilmiştir.
G.3.2. Soruşturma Konusu Sözleşmelerin Niteliği ve Tarafları
Fransız otomobil üreticisi Automobiles Peugeot, ürettiği otomobil ve hafif ticari
araçların Türkiye’deki ana dağıtımını 1993 yılından bu yana kendi kontrolünde
bulunan distribütör firmalar (POAŞ ve POPAŞ) aracılılığıyla gerçekleştirmiştir.
380
Peugeot marka araçların dağıtımı, 1993 yılından 2000 yılına kadar POAŞ;
1.3.2000 tarihinden sonra da POPAŞ tarafından yapılmaktadır. POPAŞ’ın
kurulmasından önceki dönemde POAŞ, dağıtım sistemindeki yetkili satıcı ve
servislerle, Peugeot marka araçların ve bu araçlara ilişkin olarak müşterilerin ve
servislerin ihtiyacı olan yedek parçaların yeniden satışı ile araçların ihtiyacı olan
servis hizmetlerinin temini konusunda soruşturma konusunu oluşturan "Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi"; araçların ihtiyaç duyduğu bakım, tamir ve garantisi ile satış
sonrası servisin verilmesi konusunda "Yetkili Servis İstasyonu İşletme
Sözleşmesi"; satış sonrası servis hizmetlerinde ihtiyaç duyulan ve Peugeot
tarafından önerilen atölye alet ve ekipmanlarla ilgili olarak ayrıca "Alet/Ekipman 390
Satış Sözleşmesi" imzalamıştır.
2000 yılında ise Fransız üretici ile Türkiye’de Peugeot lisansıyla ticari araç
üretimi yapan Kıraça Grubu arasında ortaklık kurulması amacıyla azınlık
hisselerine Kıraça’nın, çoğunluk hisselerine Automobiles Peugeot’nun sahip
olduğu POPAŞ kurulmuş ve Peugeot marka araçların distribütörlüğünü yapmaya
başlamıştır. POPAŞ’ta Kıraça hisseleri bulunmakla beraber teşebbüsün kontrolü
Automobiles Peugeot’nun elindedir. 2003 yılı içinde ise Kıraça grubu elinde
bulunan POPAŞ hisselerini Automobiles Peugeot’ya devretmiştir.
400
Peugeot marka araçların distribütörlüğünü POPAŞ’ın devralmasından sonra,
POAŞ tarafından akdedilen bayilik sözleşmeleriyle ilgili olarak bayilik sisteminin
tamamına yönelik herhangi bir işlem yapılmadığı, sözleşmelerin hükümlerinin
uygulanması ve bu sözleşmelerle oluşturulan dağıtım sistemi çerçevesinde
POAŞ tarafından yürütülen distribütörlük faaliyetlerine POPAŞ ile devam edildiği
görülmektedir.
Bu Karar’ın G.3.1 bölümünde yer alan 3. tespitte, POPAŞ, POAŞ ve çeşitli yetkili
satıcılar arasında imzalanmış bulunan fesih protokollerinde, 1.3.2000 tarihinden
itibaren POAŞ’ın yetkili satıcılık sözleşmelerinden kaynaklanan hak ve 410
yükümlülüklerinin POPAŞ tarafından devralındığı ifade edilmektedir.
Yine aynı bölümde yer verilen 2. tespitte ise POPAŞ tarafından bazı yetkili
satıcılara gönderilen fesih ihbarnamelerinde POAŞ ile yetkili satıcı arasında
imzalı bulunan yetkili satıcılık anlaşmasının POPAŞ tarafından feshedilmek
istendiğine ilişkin ifadeler bulunmaktadır.
06-66/885-255
11
Söz konusu tespitler ve özellikle de hem POPAŞ hem de POAŞ’ın altında imzası
bulunan fesih ihbarnamesinde yer alan ifade, POPAŞ’ın, POAŞ’ın yerine aynı
faaliyetleri (Peugeot araçların distribütörlüğü) gerçekleştirmeye başlamasıyla 420
POAŞ’ın yetkili satıcılarla imzalamış bulunduğu sözleşmelerden doğan hak ve
yükümlülükleri devraldığını, bayilik ilişkilerini bu sözleşmeler temelinde
yürüttüğünü göstermektedir.
Bu çerçevede, aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan POAŞ ve POPAŞ’ın 4054
sayılı Kanun anlamında tek bir teşebbüs olarak nitelendirilmesi gerektiği de göz
önünde bulundurulduğunda, soruşturma konusu sözleşmelerin bir tarafını yetkili
satıcı ve servislerin oluşturduğu, diğer tarafını ise 1.3.2000 tarihine kadar
Automobiles Peugeot’nun kontrolünde bulunan POAŞ’ın, bu tarihten sonraki
dönemde ise yine aynı ekonomik birlik içindeki POPAŞ’ın oluşturduğu sonucuna 430
ulaşılmaktadır.
G.3.3. Sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun ve 1998/3 Sayılı Tebliğ Karşısındaki
durumu
Motorlu taşıt dağıtım anlaşmaları, içerdikleri dikey sınırlamalar nedeniyle (bölge
ve müşteri kısıtlamaları ve rekabet yasakları), rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki
hükümleri bünyesinde barındırabilmektedir. Farklı sağlayıcıların yeniden
satıcılarıyla yapılmış olmalarına rağmen motorlu taşıt dağıtımının özel nitelikleri
gereği birbirlerine nitelik itibarıyla çok benzeyen bu anlaşmalarda var olan
rekabet kısıtlamaları 4054 sayılı Kanunun 4. maddesiyle yasaklanmaktadır. 440
Ancak bir çok diğer dikey anlaşma gibi bazı koşulları taşımak kaydıyla motorlu
taşıt sektöründekilerin de etkinliği ve kaliteyi artırıcı etkilerinin bulunmaları
sebebiyle söz konusu anlaşmaların Kanunun 5. maddesinde öngörülen muafiyet
çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Motorlu taşıtlar sektöründe
dağıtımın, benzer kısıtlamalar içeren yeniden satış anlaşmaları ağıyla
örgütlenmesi nedeniyle, 1.4.1998’de 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve
Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği yayımlanmıştır.
Diğer taraftan Rekabet Kurulu tarafından verilen çok sayıda Kararda, motorlu
taşıt, yedek parça ve servis hizmetlerinin bir arada dağıtımına yönelik dağıtım 450
anlaşmalarının Tebliğ’e uygun olmayan hükümleri bulunması durumunda,
anlaşmaların Tebliğ ile uyumlu hale getirilerek grup muafiyetinden
yararlanmasının sağlanması yöntemi benimsenmekte; Tebliğ hükümlerini aşan
sınırlamalara çoğunlukla bireysel muafiyet tanınmamaktadır. Bu durumun nedeni
1998/3 sayılı Tebliğ’in tamamıyla motorlu taşıt dağıtımının özel nitelikleri göz
önünde bulundurularak hazırlanmış, sektöre özgü bir Tebliğ olmasıdır. Bu
sektörde yapılan dağıtım anlaşmalarının Kanun’un 5. maddesinde yer alan
şartları sağlaması, beklenen faydaların ortaya çıkabilmesi ve özellikle de
rekabetin gereğinden fazla kısıtlanmaması şartının sağlanması bakımından
hassas görülen noktaların ayrıntılı bir biçimde Tebliğ’de düzenlenmiş olması 460
nedeniyle, çok özel şartlar bulunmadıkça, anlaşmaların muafiyet
06-66/885-255
12
değerlendirmesinde 1998/3 sayılı Tebliğ’de öngörülen çerçevenin kullanılması
uygun görülmektedir.
Soruşturma konusunu oluşturan Yetkili Satıcılık Sözleşmeleri, Peugeot marka
motorlu araçların Türkiye’deki dağıtımı amacıyla distribütör firma ile yetkili satıcı
ile servisler arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerdir. Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi Madde II-2’de “Yetkili Satıcı, satış hakkını münhasıran İskitler-
ANKARA2’da yürütecektir” ifadesi yer almaktadır. Madde II-3’te ise Yetkili
Satıcının başka marka araçların satışıyla iştigal etmesini engelleyen bir rekabet 470
yasağı hükmü getirilmektedir.
Sözleşmelerde yer alan ve aşağıdaki bölümlerde yer verilen bazı diğer
hükümlerin yanında, dağıtım anlaşmalarında getirilen tipik sınırlamalardan olan
bölge münhasırlığı ve rekabet yasağı niteliğindeki söz konusu iki kısıtlama,
soruşturma konusu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabeti sınırlayıcı niteliğe sahip olmasına neden olmaktadır.
1998/3 sayılı Tebliğ’in "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde hangi anlaşmaların bu
Tebliğ kapsamına girdiği ortaya konmuştur. Buna göre, "iki teşebbüsün taraf 480
olduğu ve bir tarafın karayollarında kullanım amaçlı üç veya daha fazla tekerlekli
motorlu yeni taşıt araçları ile bunlarla birlikte yedek parçalarını ülkenin
tamamında veya belirlenmiş bir bölümünde yeniden satış amacıyla yalnız diğer
tarafa veya onunla birlikte dağıtım sistemi içinde yer alan belirli sayıdaki
teşebbüslere vermeyi kabul ettiği anlaşmalar", Tebliğ koşullarını taşımak
kaydıyla, Kanun’un 4. maddesi uygulamalarından grup olarak muaf
tutulmuşlardır.
Tebliğ’in kapsam maddesi uyarınca yalnızca motorlu taşıtların, bunlara ilişkin
yedek parçaların ve servis hizmetlerinin dağıtımına ilişkin anlaşmalar Tebliğ 490
kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Daha önce de belirtildiği üzere, Peugeot bayileri, iki ayrı sözleşme ile
yetkilendirilmektedir. Bayilerle imzalanan temel sözleşme olan Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi’nin "Sözleşmenin Amacı" başlıklı 1. maddesinde “Mevcut
sözleşmenin amacı yeni Peugeot otomobillerin satışı ile, ilgili yedek parçaların ve
bu araçların ihtiyacı olan servis hizmetlerinin temini….” ifadesi yer almaktadır.
Bayilerle Yetkili Satıcılık Sözleşmesine ek olarak imzalanan Yetkili Servis
İstasyonu İşletme Sözleşmesi ile ise servis hizmetlerinin ve yine yedek parçaların
dağıtımı daha ayrıntılı bir biçimde düzenlenmektedir. 500
Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ile bayinin Tebliğ’de öngörülen her üç tür ürünün
(motorlu taşıt, yedek parça ve servis) dağıtımı konusunda ülkenin belirli bir
bölümünde yetkilendirilmiş olmasından dolayı bu sözleşmelerin ve bunlara ek
2 Söz konusu ifade Fatih Motorlu Taşıtlar Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile yapılan Yetkili Satıcılık
Sözleşmesinden alınmıştır. Her yetkili satıcının sözleşmesinde tanımlanan bölge farklı
olmaktadır.
06-66/885-255
13
olarak yine bayilerle imzalanan Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmesi'nin
bir bütün olarak 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Yukarıda da ifade edildiği üzere Yetkili Satılık Sözleşmeleri çeşitli defalar Kurul
gündemine gelmiş ve değerlendirilmiş, 9.11.1999 ile 30.4.2002 tarihli Kurul 510
Kararları’nda Peugeot’nun bayileri ile imzaladığı "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"nin
IV, VII/c ve VIII. maddelerinin, 1998/3 Sayılı Tebliğ’e aykırı biçimde düzenlendiği
ve anlaşmaların değiştirilerek grup muafiyetinden yararlanır hale getirilmesi
gerektiği belirtilmiştir.
Soruştruma süresince yapılan incelemelerde de hem Yetkili Satıcılık Sözleşmesi
hem de Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmeleri'nin 1998/3 sayılı Tebliğ’de
öngörülen kısıtlamalardan daha fazlasını içermekte olduğu, sözleşmelerde
muafiyetten yararlanabilmesi için gereken bazı hükümlerinin ise bulunmadığı
tespit edilmiştir. Sözleşme hükümlerinin 1998/3 sayılı Tebliğ karşısındaki durumu 520
aşağıda konu başlıkları altında ele alınmıştır.
G.3.3.1. Eşdeğer Kalitede Yedek Parça Kullanımına İlişkin Hükümler
Soruşturma konusu Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nin "Yedek Parça" başlıklı VII.
maddesinin üçüncü fıkrasında "Yetkili satıcı orijinal yedek parçaları sadece
distribütörden satın alacak, piyasada bulunan taklit yedek parçaların alım ve
satımını yapmayacaktır." hükmü yer almaktadır.
Benzer şekilde Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmesi Madde III-3 (b)’de
yetkili servisin Distribütörün garantisi altında bulunacak olan orijinal yedek 530
parçaları sadece Distribütör’den satın alacağı hükme bağlanırken, aynı fıkranın
(c) bendinde “başka kaynaklardan temin edilebilecek taklit yedek parçaları satın
alıp kullanmayacak ve bu parçaları Peugeot binek otomobillerinin tamir ve bakımı
için orijinallerinin yerine ikame etmeyecektir.” ifadesi yer almaktadır.
Motorlu taşıtların yedek parçaları, çoğunlukla araçların bakım onarım işlerinde
kullanıldığı için, üreticilerin yetkili servis ağları vasıtası ile dağıtılmaktadır. Yedek
parça piyasasında rekabetin gerçekleşebilmesi bakımından, sağlayıcılar
tarafından dağıtılan yedek parçalara alternatif yedek parçaların yetkili servis
ağlarına girebilmesi önem taşımaktadır. 540
Motorlu taşıtların bakım-onarımını yaptırırken tüketicilerin, sağlayıcı tarafından
dağıtılan orijinal yedek parçaların yanında bunlarla aynı işlevi görebilecek
nitelikte ancak başka kanallardan gelen eşdeğer ka
