Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-57 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-30/658-153
Karar Tarihi : 24.6.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Neşe Nur ONUKLU, Esin AYGÜN, Burcu CAN, Mehmet
ÇETİN
C. ŞİKÂYET EDEN : - Mastek Yedek Parça Oto Servis ve Tic. Ltd. Şti.
Beşevler Mh. İzmir Yolu 12. Km. No:173 Nilüfer/Bursa
- Kağan Otomotiv Servis Tic. Ltd. Şti.
Alemdağ Cd. No:571 Dudullu Ümraniye/İstanbul 20
- Ramazan DİNGEÇ
(Adres tespit edilememiştir.)
D. ŞİKÂYET EDİLEN: - Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şehit M. Fatih Öngül Sk. No:2 Kozyatağı/İstanbul
- Hyundai yetkili bayileri
E. DOSYA KONUSU : Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (Hyundai)
ve bayilerinin aralarında anlaşma yapmak suretiyle yeni motorlu araçların
satış fiyatlarını belirledikleri iddiası ve Hyundai’nin 2005/4 sayılı Motorlu 30
Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’ne aykırı eylemlerde bulunduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: - Mastek Yedek Parça Oto Servis San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Mastek) tarafından gönderilen şikâyet dilekçesinde özetle; Hyundai’nin Bursa’da
özel servis olarak faaliyet gösteren Mastek’in yetkili servis olma başvurusunu
2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı bir şekilde reddettiği iddia edilmekte ve Mastek’e
Hyundai yetkili servisliğinin verilmesi talep edilmektedir.
- Kağan Otomotiv Servis Tic. Ltd. Şti. (Kağan Otomotiv)’nin başvurusunda ise,
Hyundai’nin yetkili servislik kriterlerinin Kağan Otomotiv tarafından karşılanması 40
ve söz konusu teşebbüsün hâlihazırda Hyundai yetkili servisi gibi faaliyet
göstermesine rağmen Hyundai’nin Kağan Otomotiv ile yetkili servis sözleşmesi
imzalamadığı ve Kağan Otomotiv ile mevcut yetkili servisleri arasında ayrımcılık
09-30/658-153
2
yaptığı iddia edilmekte ve Hyundai hakkında gerekli işlemlerin yapılması talep
edilmektedir.
- Önaraştırma kapsamında incelenen bir diğer iddia ise Hyundai firmasının Bursa
bayilerinin satış fiyatlarını birlikte tespit ettiklerine ilişkindir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.3.2009, 2.4.2009, 3.4.2009 ve
15.4.2009 tarihlerinde 1901, 2366, 2390 ve 2726 sayılar ile giren başvurular 50
üzerine hazırlanan 28.4.2009 tarih ve 2009-4-52/İİ-09-NNO sayılı İlk İnceleme
Raporu, 6.5.2009 tarih ve 09-21 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-21/440-M sayı ile
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 22.6.2009 tarih ve 2009-4-57/ÖA-09-NNO sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/200 sayılı Başkanlık
önergesi ile 09-30 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
1. Hyundai firmasının;
a. Mastek’in yetkili servis başvurusunu niteliksel kriterleri karşılamasına rağmen
reddettiği iddiasına yönelik olarak mevcut durumda bir işlem yapılmasına gerek
olmadığı, taraflar arasındaki mahkeme sürecinin Mastek lehine sonuçlanması ve
niteliksel kriterlerin karşılandığının tespit edilmesi halinde, anılan teşebbüsün
yetkili servis olarak belirlenmesi gerektiği,
b. Kağan Otomotiv’in yetkili servis olma talebini reddetmesi ya da kriterleri
karşıladığı halde kendisi ile yetkili servis sözleşmesi imzalamaktan kaçınması gibi
bir durumun söz konusu olmadığı, bu nedenle anılan teşebbüs hakkında 4054 70
sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı,
2. Hyundai yetkili satıcılarının birlikte fiyat belirlediklerine ilişkin herhangi bir
tespitin bulunmadığı ve bu nedenle bu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 40. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Hakkında önaraştırma yapılan Hyundai, Türkiye çapında bayilik ağı vasıtasıyla
yeni motorlu taşıtların dağıtımını gerçekleştiren bir distribütör firmadır. 80
Hyundai’nin bayileri ve servisleri ile akdettiği anlaşmalar çerçevesinde ilgili ürün
pazarları “yeni binek otomobillerin dağıtımı, satışı ve pazarlaması” ve “Hyundai
marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri”
olarak belirlenmiştir.
09-30/658-153
3
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu açısından ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar
I.2.1. Hyundai Assan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. 90
1990 yılında Assan Hyundai M.A.S. A.Ş.’nin, Hyundai Motor Company’nin
Türkiye Distribütörlüğünü üstlenmesi ile Hyundai marka araçlar Türk otomotiv
pazarına girmiştir. Hyundai markasının Türk tüketicisi tarafından beğenilmesi ve
ithal araç pazarının lideri konumuna gelmesi ile Türkiye’de üretime geçme kararı
alınmış ve bu amaçla Hyundai 1994 yılında % 50-50 eşit hisseye sahip Hyundai
Motor Company ve Kibar Holding ortaklığıyla kurulmuştur. Kısa zamanda
pazarda önemli bir yer edinen Hyundai markası 1997’de İzmit’te ilk fabrikasını
kurmuş ve seri üretime başlamıştır. Assan Hyundai M.A.S. A.Ş.’nin 10.3.1997
tarihinde bütün distribütörlük haklarını Hyundai’ye devretmesi ile üretim ve
dağıtım tek bir şirketle gerçekleştirilmeye başlanmıştır. 2007 yılındaki hisse devri 100
sonrası Hyundai’nin ortaklık yapısı şu şekilde oluşmuştur:
Tablo 1: Hyundai Assan Oto. San. Tic. A.Ş.'nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay(%)
Hyundai Motor Company (…..)
Kibar Holding (…..)
Hyundai 73’ü hem servis hem bayii, 14’ü sadece yetkili servis, 4’ü showroom ve
11’i satış noktası olmak üzere toplam 93 yetkili servis ve 88 satış noktası ile
hizmet vermektedir. Aşağıdaki tablolarda da görüleceği üzere Hyundai son
yıllarda pazar payını artırmış hatta binek araçta pazarın lideri konumuna
gelmiştir.
Tablo 2: Binek Araçta Perakende Satışlar ve Pazar Payları
2009 (OCAK-NİSAN) 2008 2007
BİNEK ARAÇ Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
HYUNDAI (….) (….) (….) (….) (….) (….)
RENAULT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
TOYOTA (….) (….) (….) (….) (….) (….)
VOLKSWAGEN (….) (….) (….) (….) (….) (….)
FIAT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
FORD (….) (….) (….) (….) (….) (….)
OPEL (….) (….) (….) (….) (….) (….)
HONDA (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PEUGEOT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
CHEVROLET (….) (….) (….) (….) (….) (….)
DİĞER (….) (….) (….) (….) (….) (….)
TOPLAM 104.489 100,0 305.995 100,0 357.465 100,0
09-30/658-153
4
Tablo 3: Hafif Ticari Araçta Perakende Satışlar ve Pazar Payları
2009 (OCAK-NİSAN) 2008 2007
HAFİF TİCARİ Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
FIAT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
FORD (….) (….) (….) (….) (….) (….)
RENAULT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PEUGEOT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
VOLKSWAGEN (….) (….) (….) (….) (….) (….)
MITSUBISHI (….) (….) (….) (….) (….) (….)
CITROEN (….) (….) (….) (….) (….) (….)
HYUNDAI (….) (….) (….) (….) (….) (….)
ISUZU (….) (….) (….) (….) (….) (….)
DFM (….) (….) (….) (….) (….) (….)
DİĞER (….) (….) (….) (….) (….) (….)
TOPLAM 43.703 100,0 182.630 100,0 33.483 100,0
Tablo 4: Toplam Perakende Satışlar Ve Pazar Payları 110
2009 (OCAK-NİSAN) 2008 2007
TOPLAM PAZAR Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
Net
Satışlar
Pazar
Payı
FIAT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
RENAULT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
HYUNDAI (….) (….) (….) (….) (….) (….)
FORD (….) (….) (….) (….) (….) (….)
VOLKSWAGEN (….) (….) (….) (….) (….) (….)
TOYOTA (….) (….) (….) (….) (….) (….)
PEUGEOT (….) (….) (….) (….) (….) (….)
OPEL (….) (….) (….) (….) (….) (….)
HONDA (….) (….) (….) (….) (….) (….)
CITROEN (….) (….) (….) (….) (….) (….)
DİĞER (….) (….) (….) (….) (….) (….)
TOPLAM 148.192 100,0 488.625 100,0 587.140 100,0
I.2.2. Bayiler
Hyundai ile yetkili satıcılık sözleşmesi imzalayarak Hyundai marka araçların
satışını gerçekleştirmekte olan teşebbüslerdir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Hyundai’nin Yaptığı Sözleşmeler Hakkında Bilgi
İlgili şikâyet ve dosya kapsamında edinilen belgeler arasında Hyundai’nin yetkili
servisleri ile akdetmiş olduğu “Yetkili Servis Sözleşmesi” yer almaktadır. Hyundai
tarafından, adı geçen Sözleşme’nin 2005/4 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten
09-30/658-153
5
yararlandığının tespit edilmesine ilişkin olarak Rekabet Kurumuna yapılan bildirim
üzerine, Rekabet Kurulu 11.7.2007 tarih ve 07-59/684-240 sayı ile; 120
1. Hyundai ile Uçar Otomotiv Turizm San. ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan Yetkili
Satıcı Sözleşmesi’nin ve Yetkili Servis Sözleşmesi’nin içermiş olduğu rekabeti
kısıtlayıcı hükümler nedeniyle menfi tespit belgesi alamayacağına,
2. Bununla birlikte, Yetkili Satıcı Sözleşmesi’nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar
Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği ile sağlanan grup muafiyetinden yararlandığına,
3. Yetkili Servis Sözleşmesi’nin ise 9. maddesinde yer alan ve yetkili servisin
toplam yedek parça alımlarının en az %30’unu Hyundai’den almasına yönelik
olarak getirilmiş olan düzenleme hariç olmak üzere grup muafiyetinden
yararlandığına, 130
4. 2005/4 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi kapsamında yer alması nedeniyle sadece
söz konusu Sözleşme’nin ilgili hükmünün grup muafiyetinden yararlanamadığına,
5. Yetkili Servis Sözleşmesi’nde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin
olarak yapılan bireysel muafiyet değerlendirmesinde de Kanun’un 5. maddesinde
yer alan koşulların karşılanmadığına,
6. Bu nedenle, başvuru sahibi teşebbüse verilecek 45 gün içerisinde, yetkili
servisin alım yükümlülüğünün bir önceki yıldaki yedek parça alımlarının %30’unu
aşmaması yönünde yapılacak değişiklikle, ilgili kısıtlamanın grup muafiyetinden
yararlanacağının bildirilmesine,
karar vermiştir. 140
Söz konusu karara uygun olarak Hyundai tarafından düzenlenen ve şirketin tüm
yetkili servislerine iadeli taahhütlü posta kanalıyla gönderildiği beyan edilen
değişiklik metni 26.10.2007 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiş olup,
Kurul’un 15.11.2007 tarih ve 07-86 sayılı toplantısında alınan 07-86/1079-MB
sayılı karara göre, ilgili Kurul kararının gereğinin yerine getirildiğinden bilgi
alınmıştır.
Yukarıda belirtilen Kurul kararları gereğince, söz konusu yetkili servis
sözleşmesinin 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı
anlaşılmıştır.
I.3.2. Teşebbüslerin Yetkilileri ile Yapılan Görüşmeler 150
Önaraştırma aşamasında Hyundai ve adı geçen şirket ile yetkili satıcılık
sözleşmesi bulunan Akbak Tur. San. Tic. A.Ş., Şentürk Oto Motorlu Araçlar
Sanayi ve Ltd. Şti., Kuruçayırlı Otomotiv San. ve Tic. Ltd. Şti., Neziroğlu Motorlu
Araçlar Tic. Ltd. Şti., Bilim Oto Servis Hizmetleri Dayanıklı Tüketim Malları
Otomotiv İnşaat Gıda Petrol Nakliyat Özel Eğitim San. ve Tic. Ltd. Şti. (Bilim
Otomotiv), Şentürksan Ağır Vasıta İş Mak. ve Takım Tez. San Tic. A.Ş. ve Elmas
Otomotiv İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.’de yerinde inceleme ve görüşmeler
yapılmıştır.
09-30/658-153
6
I.3.2.1. Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. Yetkilileri ile Yapılan
Görüşme 160
Raportörlerin görüştüğü Hyundai yetkilileri konuya ilişkin olarak,
- (…………….TİCARİ SIR…………..);
- (…………….TİCARİ SIR…………..);
- (…………….TİCARİ SIR…………..); 170
- (…………….TİCARİ SIR…………..);
- (…………….TİCARİ SIR…………..)
ifade etmişlerdir.
I.3.2.2. Hyundai Yetkili Bayileri ile Yapılan Görüşmeler 180
Önaraştırma kapsamında raportörlerin görüştüğü yetkili bayiler konuya ilişkin
olarak; (…………….TİCARİ SIR…………..)
(…………….TİCARİ SIR…………..)
09-30/658-153
7
190
I.3.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
I.3.3.1. Mastek Tarafından Yapılan Şikâyet Başvurusunda Yer Alan İddialara
Yönelik Olarak Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
- Bursa’da 1992 yılından bu yana Hyundai’nin yetkili satıcı ve servisi olarak
faaliyet gösteren Sercem Otomotiv firması 1.8.2008 tarihinde yetkili satıcılık
haklarını, yetkili satıcılık sözleşmesinde yer alan devir haklarını kullanarak Siirt’te
faaliyet gösteren Hyundai yetkili satıcısı Bilim Otomotiv’e devretmiş ve sahip
olduğu mülkünün satış bölümünü söz konusu teşebbüse kiralamıştır. Söz konusu
devir işleminin Hyundai tarafından kabul edildiği ve bu çerçevede Sercem
Otomotiv’in Hyundai yetkili satıcılık ağından çıktığı 2.12.2008 tarihinde Hyundai 200
tarafından Sercem Otomotiv’e gönderilen ihtarname ile bildirilmiştir.
- Takiben Sercem Otomotiv 20.11.2008 tarihli sözleşme ile mülkünün servis
bölümünü tüm ekipmanları ile Mastek’e kiralamıştır. Hâlihazırda Bilim Otomotiv
Hyundai’nin yetkili satıcısı olarak, Mastek ise özel servis olarak aynı binanın
farklı bölümlerinde faaliyet göstermektedir.
- Mastek, yetkili servis olma talebi çerçevesinde ticari evraklarını 16.12.2008
tarihinde Hyundai’ye göndermiştir. 22.12.2008 tarihinde Mastek tarafından
Hyundai’ye faksla tekrar başvuru yapılmış, 25.12.2008 tarihinde ise noter
aracılığı ile ihtarname çekilerek yetkili servis olma talebi iletilmiştir. Buna ek
olarak Bağımsız Firma tarafından denetim yapılabilmesi için, Hyundai tarafından 210
öngörülen miktar, Hyundai’nin ilgili hesabına yatırılmış ve diğer belgelerinin
tamamlanmasını müteakip 17.1.2009 tarihinde tekrar başvuru yapılmıştır.
Yapılan başvuruya herhangi bir cevap alınamaması ve firma tarafından denetime
gelinmemesi üzerine 2.2.2009 tarihinde Hyundai’ye hatırlatma amaçlı bir
elektronik posta mesajı gönderilmiştir. Anılan mesajda Kasım ayından itibaren
sözlü olarak, 16.12.2008 tarihinde kargo yolu ile 22.12.2008’de faks göndererek,
25.12.2008 tarihinde noter ihtarnamesi ile ve 17.1.2009 tarihinde belgelerin
tamamlanması suretiyle başvuru yapıldığı, ilk başvurunun üzerinden 45 gün,
sözlü başvurudan sonra üç ay geçmiş olmasına rağmen denetim firmasının halen
Mastek ile irtibata geçmediği belirtilmiştir. 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine ve 220
2005/4 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz Hükümlerine atıfta bulunularak
gereğinin yapılması talep edilmiştir.
- 25.12.2008 tarihinde Hyundai vekilleri tarafından mahkeme kanalı ile Mastek’e
tespite gelinmiştir. 29.12.2008 tarihli tespit raporunda tesis girişindeki Mastek
yazısının beyaz boya ile kapatıldığına, amblem ve Hyundai yazısının
kapatıldığına, ofis içinde ya da dış alanında hiçbir markaya ait “Yetkili Servis”
levhasına rastlanmadığına yer verilmiştir.
- Hyundai 4.2.2009 tarihinde Mastek’e yetkili servis olma başvurusunun
reddedildiğini tebliğ etmiştir. Tebligat Mastek’e 16.2.2009 tarihinde ulaşmıştır.
Söz konusu tebligatta ret gerekçesi, Mastek’in yetkili servis sözleşmesine aykırı 230
bir şekilde bu devir işlemini gerçekleştirdiği ve yetkili servisi kiraladığı, bu nedenle
Mastek’in bu devir ile ilgili herhangi bir hak tal
