Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-83 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-45/813-271
Karar Tarihi : 24.6.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ Nur Seda KÖKTÜRK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Eskişehir Yolu 7. Km. ODTÜ Karşısı No:154 Ankara
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Vizyon Asansör ve Yürüyen Merdiven San. ve Tic. Ltd. Şti.
Soğutmacılar Sanayi Sitesi 1444 Sok. No:2 İvogsan Ankara
E. DOSYA KONUSU: Vizyon Asansör ve Yürüyen Merdiven San. ve Tic. Ltd.
Şti.’nin monte ettiği asansörlere şifre uyguladığı ve bu sebeple başka
firmalarca bu asansörlere bakım-onarım yapılamadığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Gaziantep Çocuk Hastanesindeki 15 adet
asansörü monte eden Vizyon Asansör ve Yürüyen Merdiven San. ve Tic. Ltd. Şti. 30
(Vizyon Asansör) tarafından asansörlere şifreleme işleminin yapıldığı ve söz konusu
asansörlerin bakım ve onarımı işini üstlenen Zeugma Asansör San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Zeugma Asansör) firmasının şifrelemeden dolayı bakım onarım hizmetini veremediği
iddialarını içeren bir başvurunun kendilerine ulaştığı belirtilerek, incelemenin ve
gerekli yasal işlemin 4054 sayılı Kanun kapsamında yapılması gerekliliği ifade
edilmiştir.
Söz konusu yazıda, 18.11.2009 tarih ve 27058 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış
olan Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliğinin 6. maddesi 1. fıkrası (ç) bendine
Rekabet Kurumu görüşleri doğrultusunda “…Asansörü monte eden, asansöre
müdahele edilmesine engel olunması amacıyla çeşitli cihaz ve şifreleme yöntemlerini 40
kullanmış ise, ilgilinin asansöre müdahele edebilmesi için gerekli tüm bilgi ve imkanı
sağlamak zorundadır.” şeklinde bir hükmün eklendiği vurgulanarak, başvurunun,
bahsi geçen hüküm gereği Rekabet Kurumu tarafından incelenmesi ve Bakanlığa
bilgi verilmesi talep edilmektedir.
10-45/813-271
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.3.2010 tarih ve 2254 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 31.03.2010 tarih ve 2010-
2-83/İİ-10-AA sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 10-29 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 10-29/447-M sayı ile Vizyon Asansör hakkında 50
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan
11.6.2010 tarih ve 2010-2-83/ÖA-10-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu, 16.6.2010
tarih ve REK.0.06.00.00-110/298 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-45 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Vizyon Asansör hakkında, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve
- Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na, Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği’nin söz
konusu iddia kapsamında uygulanmasının uygun olacağı yönünde görüş
verilmesi gerektiği 60
sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Sektör Hakkında Genel Bilgiler ve İlgili Mevzuat
Rekabet Kurulu’nun 15.07.2009 tarih ve 09-33/742-178 sayılı Kone II kararında yer
verdiği Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği (AYSAD) verilerine göre
Türkiye’de asansör ve yürüyen merdiven sektöründe 1.500’den fazla firma
faaliyettedir ve 250.000’den fazla asansör bulunmaktadır. 2006 yılında montajı
yapılan asansör sayısı 15.000 iken, 2007 yılında bu sayı 16.000’e çıkmıştır.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın
Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun ile 4077 sayılı Tüketicinin Korunması 70
Hakkında Kanun’a dayanılarak çıkartılan ve 15 Şubat 2003 tarih, 25021 Sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 95/16/AT Asansör Yönetmeliği, asansör ve ilgili aksamlarının
kullanıcıların sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde projelendirilmesi,
tasarımı, imali, montaj ve bakımının gerçekleştirilmesini teminen; tasarım, imalat ve
piyasaya arz aşamalarında uyulması gereken temel sağlık ve güvenlik kurallarını
belirlemektedir.
Aynı Bakanlık tarafından çıkarılan, 18.11.2008 tarih ve 27058 sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Asansör Bakım ve İşletme Yönetmeliği ile ilk asansör yönetmeliğinin bazı
maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır. 2008 yılında çıkarılan yönetmeliğin “Yürürlükten
Kaldırılan Hükümler” başlıklı 12. maddesinde; “15/2/2003 tarihli ve 25021 sayılı 80
Resmî Gazete’de yayımlanan Asansör Yönetmeliğinin (95/16/AT) 14 ilâ 26 ncı
maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.” ifadeleri yer almaktadır. Asansör bakım
hizmetlerinin 2003 yılında çıkarılan yönetmeliğin ‘Bakım’ başlıklı 23. maddesi ile
düzenlendiği göz önüne alındığında, uygulanması gereken hükmün 2008 yılında
çıkarılan yönetmeliğin 6. maddesi (ç) bendi olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre;
“Asansör monte eden, yaptığı her tip ve özellikteki asansörün yedek parçalarını 10
(on) yıl süreyle temin etmek ve kendisince monte edilen asansöre aylık bakım ve
servis hizmeti veren bir başka asansör monte edenin veya onun yetkili servisinin
veya bina sorumlusunun bu konudaki talebini acilen ve normal piyasa koşullarında
karşılamak zorundadır. Bununla birlikte asansör monte eden, kendi bilgi ve becerisini 90
içeren ticari sırları saklı kalmak kaydıyla, yedek parçaların yanı sıra bakım hizmeti
verilebilmesini temin eden diğer araç ve bilgileri de ilgililere sağlar. Asansörü monte
10-45/813-271
3
eden, asansöre müdahale edilmesine engel olunması amacıyla çeşitli cihaz ve
şifreleme yöntemlerini kullanmış ise, ilgilinin asansöre müdahale edebilmesi için
gerekli tüm bilgi ve imkânı sağlamak zorundadır.”
I.2. İlgili Pazar ve Hakim Duruma İlişkin Değerlendirme
Dosya konusu şikâyetin temelini, asansörlerin montajını yapan Vizyon Asansör
firmasının, söz konusu asansörlere bakım ve tamirat işlemleri yapılabilmesi için
gerekli olan bir şifre uyguladığı ve bu şifreyi rakip servis firmaları ile paylaşmayarak
asansörlerin bakım ve onarımının kendisi veya kendi belirlediği firmalar haricindeki 100
firmalarca yapılmasını engellediği iddiası oluşturmaktadır. Diğer bir deyişle Vizyon
Asansör’ün şifre vermemek şeklinde ortaya çıkan tek taraflı bir eylemi söz
konusudur.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile bir veya birden fazla teşebbüsün hakim
durumunu kötüye kullanması yasaklanmaktadır. Herhangi bir teşebbüsün tek taraflı
davranışının ihlal olarak değerlendirilebilmesi için öncelikle bahse konu teşebbüsün
faaliyet gösterdiği ilgili pazar tanımlanmalı ve bu pazarda hâkim durumda olup
olmadığı tespit edilmelidir.
Asansör gibi ürünlerin içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve
hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, “birincil” veya “öncül” pazarlar olarak; yedek 110
parça, sarf malzemesi, tamir, bakım-onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte
kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan
ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise “ikincil” veya “ardıl” pazarlar olarak
tanımlanmaktadır.
Şikayet konusu olayda şifre uygulaması ile rekabetin kısıtlandığı iddia edilen pazar
genel olarak “asansör bakım ve onarım hizmetleri” pazarı olsa da rekabet hukuku
kapsamında ardıl pazarlar söz konusu olduğunda, ilgili ürün pazarı tanımlanırken i)
birincil ve ikincil ürünlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği, ii) edilmezse ikincil
ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka-spesifik tanımlanıp
tanımlanamayacağı hususlarının göz önüne alınması gerekmektedir. Sonuç olarak, 120
ardıl pazarların varlığı durumunda rekabet hukuku kapsamında yapılacak bir
değerlendirmede ortaya çıkabilecek sonuçlar şu şekilde sıralanabilir:
i) Birincil ürün ve ikincil ürünlerin yer aldığı sistem pazarı,
ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça veya servisin yer aldığı
bütüncül ardıl pazar,
iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça veya teknik servis, bakım-onarımın yer
aldığı marka-spesifik ardıl pazar.
Ardıl pazarlara ilişkin tanımlar göz önüne alındığında, işbu dosya kapsamında
tanımlanabilecek en dar ilgili ürün pazarının “Vizyon Asansör markalı asansörlerin
bakım ve onarım hizmetleri pazarı” olduğu anlaşılmaktadır. 130
10-45/813-271
4
Mevcut dosya bağlamında belirleyici olmaması nedeniyle, detaylı bir pazar analizi ve
kesin bir pazar tanımı yapılmaksızın ilgili ürün pazarının, en dar haliyle, “Vizyon
Asansör markalı asansörlerin bakım ve onarım hizmetleri pazarı” olduğu
varsayılacaktır.1 140
Bunun yanında, değerlendirme üzerinde etkisi olmaması göz önüne alınarak bu
aşamada Vizyon Asansör’ün Vizyon Asansör markalı asansörlerin bakım ve onarım
hizmetleri pazarında hakim durumda olduğu varsayılacak ve şikayet konusu eylemin
kötüye kullanma olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenecektir.
Vizyon Asansör’ün rakip servis firmalarına, asansörlerine uyguladığı şifreleri
vermediği iddiası rekabet hukukunda, hakim durumun kötüye kullanılması
kapsamında ele alınan mal vermeyi reddetme eylemine uygunluk göstermektedir.
I.3. Rekabet Hukukunda Mal Vermeyi Reddetme Eylemi
Mal vermeyi reddetme eylemi, temel olarak, bir teşebbüsün herhangi bir rakip firmaya
mal teminini doğrudan ve herhangi bir gerekçe olmaksızın reddetmesi şeklinde ya da 150
yüksek fiyat ve/veya düşük kalitede mal temin etmek gibi olumsuz ticari koşullarda
mal vermeyi teklif etmesi/mal vermesi şeklind
