Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-3-46 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-06/57-23
Karar Tarihi : 09.02.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Cumhur Atalay HATİPOĞLU, Mehmet GERÇEK,
Ömer Volkan YAZAR
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Recep ÖĞRETEN
Kayacık Araplar Mah. Ali Ulvi Kurucu Cad. 89/B Konya
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
Fatih Mahallesi Yeniyol Caddesi Başmakçı/Afyonkarahisar
(1) E. DOSYA KONUSU: Ulusal çapta faaliyet gösteren yumurta üreticisi
teşebbüslerin S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk Tarımsal Kalkınma Kooperatifinin
ilan ettiği yumurta fiyatlarına müdahale etmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiği iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 27.06.2016 tarihinde giren başvuruda özetle;
- Ulusal marketlere yapılan toptan satışlarda S.S Başmakçı 2 No’lu Tavukçuluk
Tarımsal Kalkınma Kooperatifi (BAŞMAKÇI) tarafından duyurulan fiyatın referans
alındığı,
- Referans fiyat olarak görülen bu fiyatın yüksek olarak açıklanması için ulusal
çapta faaliyet gösteren firmaların BAŞMAKÇI’ya müdahale ettiği,
- Şikayet tarihi itibarıyla söz konusu referans fiyat dolayısıyla bir koli yumurtanın
toptan satış fiyatının 6,15 TL; buna karşılık kendi satış fiyatlarının 4,50 TL olduğu,
oluşan bu fark dolayısıyla ticari faaliyetlerinin zorlaştığı
ifade edilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun)
kapsamında gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(3) Kurum kayıtlarına 29.11.2016 tarihinde intikal eden yine aynı şahsa ait ek başvuruda ise
yumurta tüketiminde çok büyük artışlar olmamasına rağmen yumurta fiyatlarının 4
TL’den 14 TL’ye çıkmasının normal olmadığı, bu durumun maliyetlerle
açıklanamayacağı, yumurta fiyatlarının Kayseri’deki KAYTAŞ unvanlı teşebbüs,
Konya’da bulunan YUMBİR ve Afyon’da yer alan BAŞMAKÇI kooperatifleri tarafından
birlikte belirlendiği ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(4) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.06.2016 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 22.07.2016 tarih ve 2016-3-46/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu Kurulumuzun
04.08.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(5) İlgili karar uyarınca düzenlenen 01.02.2017 tarih ve 2016-3-46/ÖA sayılı rapor
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
17-06/57-23
2/10
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(7) Hakkında önaraştırma yürütülen teşebbüslerin faaliyetleri ve geçmiş tarihli kurul kararları
göz önünde bulundurularak ilgili ürün pazarı, bu dosya özelinde, “sofralık yumurtanın
toptan ticareti pazarı” olarak belirlenmiştir1.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazarı
(8) Sofralık yumurtanın toptan ticaretine ilişkin faaliyetlerin tüm Türkiye çapında
gerçekleştirilebilmesi ve ülke içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir
unsurun bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar "Türkiye" olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler ve Değerlendirme
I.2.1. BAŞMAKÇI’nın Açıklamaları
(9) BAŞMAKÇI’dan talep edilen bilgilere cevaben;
- Kooperatifin 1976 yılında yedi kurucu üyenin katılımı ile faaliyete başladığı, ürünlerin
pazarlanmasının, yem, viyol, ilaç ve ekipmanın ucuz ve kaliteli bir şekilde temininin
amaçlandığı,
- 1980’li yıllarda kooperatifin üretim miktarının artması neticesinde Türkiye’deki
yumurta pazarlayıcılarının dikkatini çektiği, Türkiye’nin her yerinden toptancıların
yumurta alabilmek için her hafta çarşamba günü saat 14.00'te şahsen kooperatife
geldiği, kooperatif yönetiminin oluşturduğu taban fiyat üzerinden açık artırma
şeklinde ihale yapılarak ürünlerin pazarlandığı,
- Ancak 1990’lı yıllardan sonra, tüccarların Başmakçı ilçesine yakın olan Dinar'da
toplanıp anlaşarak yapılan ihalelerde fiyat artırmadıkları,
- Bu durumun, zamanın BAŞMAKÇI yönetimi tarafından anlaşılması sonucunda ihale
sistemine son verildiği,
- O tarihlerden itibaren kooperatifte görev alan yönetim kurulu üyelerinin tüm
Türkiye’de piyasa araştırması yaparak her hafta pazartesi günü her bir yumurta sınıfı
için tek bir fiyat açıkladığı, ilan edilen fiyat üzerinden istenilen miktarda ürün
alınabildiği,
- Yaklaşık son 10 yıldır kooperatifin başta Irak olmak üzere Suriye, Katar, Kuveyt,
Türkmenistan gibi ülkelere yumurta ihracatı yaptığı, ihracatta oluşan fiyatların ilan
edilen fiyatları doğrudan etkilediği,
- Kooperatifin asıl amacının üyelerinin üretimini değerlendirmek ve pazarlamak
olduğu, yönetim kurulunca alınan kararların arkasında durulduğu, üretici ya da alıcı
tüccar bazında farklı uygulama yapılmadığı, ürünlerin kırık ve kirli olmadığı,
kaliteden ödün verilmediği, satışların faturalı yapıldığı, bu nedenlerle BAŞMAKÇI
uygulamalarına itibar edildiği, kooperatifin resmi bir borsa niteliği olmadığı gibi öyle
bir konuma da ihtiyaç duymadığı, sözde “borsa” unvanının Türkiye üretici ve
pazarlamacılarının bir yakıştırması olduğu.
- 2016 yılı içerisinde genel olarak yıl bazında fiyat artışı olmadığı, hatta 0,170 TL'ye
kadar fiyatların gerilediği, ihracatta ise Nisan-Ağustos döneminde 12x30’luk bir kutu
1 17.11.2011 tarih, 11-57/1507-537 sayılı ve 14.07.2011 tarih, 11-43/940-304 sayılı kararlar.
17-06/57-23
3/10
yumurtanın 11 ABD Doları’na kadar gerilediği ve 20 ABD Doları’nın üzerine
çıkamadığı,
- Aralık ayında yumurta ihracatında Türkiye’ye rakip olan İran ve Ukrayna'da görülen
kuş gribi vakaları nedeniyle BAŞMAKÇI’nın en büyük ihracat pazarı olan Irak’ın
alımını tamamen Türkiye'ye yönelttiği, bu nedenle kısa süre de olsa 35-37 ABD
Doları bedelle ürün satılabildiği, buna rağmen yumurta üreticilerinin 2016 yılında
yaşanan derin krizin altından hala kalkamadığı, birçoğunun banka kredisi
ödemelerini zorlukla yapabildiği
ifade edilmektedir.
(10) BAŞMAKÇI tarafından 2014-2016 dönemi için sağlanan üretim verileri yumurta
sınıflarına göre tasnif edilerek aşağıda yer alan tablo oluşturulmuştur. Sonraki
bölümlerde BAŞMAKÇI’ya ait ortalama fiyat verileri, üretiminin %(…..)’ini oluşturan duble
yumurtaya göre hesaplanıp değerlendirilmiştir.
Tablo 1- BAŞMAKÇI’nın 2014-2016 Dönemindeki Satışlarının Yumurta Sınıflarına Dağılımı
Yumurta Sınıfı Miktar Tutar (TL) Payı (%)
Duble (…..) (…..) (…..)
Yeni Ana (…..) (…..) (…..)
Eski Ana (…..) (…..) (…..)
Yarka (…..) (…..) (…..)
Piliç (…..) (…..) (…..)
Kılavuz (…..) (…..) (…..)
Yumurta (…..) (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..) (…..)
I.2.2. Bakanlık Değerlendirmeleri ve Verileri
(11) Yumurta fiyatlarında 2016 Kasım ayının sonlarından itibaren başlayan yükseliş ile ilgili
Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının (BAKANLIK) değerlendirmeleri aşağıdaki
gibidir:
“Bilindiği üzere 2015 yılında ortaya çıkan kuş gribi hastalığı ve uluslararası ilişkilerde
yaşanan olumsuzluklar nedeniyle ihracatımız uzun müddet durmuş, iç tüketimin de
düşmesi üzerine yumurta sektörü çok zor günler yaşamıştır. 2016 yılı Mayıs ayından
Kasım ayına kadar 8 ay boyunca üreticilerin zarar ettiği, ortalama satış fiyatının 5 ay
süresince maliyetin de altında kaldığı, 3 ay cüz-i oranda maliyeti karşıladığı …
anlaşılmaktadır. Bu dönemde sermaye gücü zayıf olan bazı işletmeler dayanamayıp
üretimden çekilmiştir. Pazar kaybetmemek ve üretimde kalabilmek için birçok işletme bu
süreçte zararına satış yapmak durumunda kalmıştır.
2015-2016 yılları üretici maliyetleri açısından karşılaştırıldığında; 2015 yılında ortalama
18,9 krş. iken 2016 yılında 19,7 krş. seviyelerine yükseldiği, üretici satış fiyat
ortalamasının 22,9 krş. seviyelerinden 22,2 krş. seviyelerine düştüğü, tüketici satış
fiyatlarının ise 39,2 krş. seviyelerinden 36,7 krş. seviyelerine düştüğü, dolayısıyla yıllık
değerlendirmede aşırı bir artışın olmadığı görülecektir.
2016 yılı bütün olarak değerlendirildiğinde, üreticiler bu dönemde uzun müddet zararına
üretim yapmış, bu süreçte üretimi bırakanlar olmuş ve yumurta tavuğu sayısı azalmıştır.
Normal seyrinde okulların açılmaya başlamasıyla yükselmesi beklenen yumurta
fiyatlarında da öngörülen artış gerçekleşmemiştir. Aralık ayı başından itibaren, İran,
Ukrayna ve birçok Avrupa ülkesinde kuş gribi görülmesiyle ülkemizden yumurta
talebinde artış olmuş, buna bağlı olarak fiyatlarda yükselme gözlenmiştir. Bu artış
darboğazda olan bu sektöre bir can simid
